II SA/Sz 448/23

II SA/Sz 448/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-10-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Krzysztof Szydłowski
Patrycja Joanna Suwaj /sprawozdawca/
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący/
Symbol z opisem
6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne
Żołnierze zawodowi
Sygn. powiązane
III OSK 424/24 - Wyrok NSA z 2025-04-09
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 655
art. 236 ust. 3, art. 236 ust. 8 pkt 2  i 3, art. 236 ust. 9 pkt 2 i 3
Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 3 par. 2 pkt 4, art. 146 par. 1.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Asesor WSA Krzysztof Szydłowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 października 2023 r. sprawy ze skargi B. G. na czynność Dowódcy Bazy Lotnictwa z dnia 8 września 2022 r. w przedmiocie zwrotu kosztów dojazdu na praktyki zawodowe stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności.
Uzasadnienie
1. Pismem z dnia 29 września 2022 r. B. G. (dalej przywoływany jako: "Skarżący") złożył skargę, uzupełnioną dnia 1 lutego 2023 r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w której zakwestionował czynność Dowódcy 21 Bazy Lotnictwa Taktycznego w Ś. z dnia 8 września 2022 r. polegającą na odmowie Skarżącemu zwrotu kosztów dojazdu na praktyki zawodowe.
W uzasadnieniu Skarżący szczegółowo opisał przebieg postępowania. Wskazał, że będąc żołnierzem zawodowym służby czynnej na podstawie decyzji Dyrektora Departamentu Spraw Socjalnych MON nr [...] z dnia 27 stycznia 2022 r. został skierowany na praktykę zawodową do P.P.U.H. Autopunkt Sklep Motoryzacyjny Z. i A. Z. w W., w terminie od 16 lutego 2022 r. do 17 czerwca 2022 r. W rozstrzygnięciu wskazano, że żołnierzowi zawodowemu przysługuje zwrot kosztów dojazdów z miejsca zamieszkania do miejsca pełnienia praktyki zawodowej, jeżeli przejazd odbywa się na odległość powyżej 50 km. Jednocześnie zaznaczył, że odległość od I. do W. wynosi 200 km.
Na praktyki wyraził zgodę bezpośredni przełożony Skarżącego, Dowódca 12. Bazy Bezzałogowych Statków Powietrznych w M. wydając Skarżącemu polecenie wyjazdu służbowego nr [...] po trasie "I.- W.-I., środkami lokomocji PKP II klasy lub PKS".
Skarżący wyjaśnił, że odbywał przejazdy na praktyki zawodowe do W. własnym środkiem transportu, samochodem osobowym, w dni zgodne z "Harmonogramem praktyk zawodowych". Dokonywał zakupów paliwa w celu dojazdu z miejsca zamieszkania tj. I. do miejsca praktyk zawodowych w W., i z powrotem.
Wskazał, że posiada dowody na opłacenie tankowania paliwa do samochodu prywatnego przy użyciu karty VISA nr [...], w postaci wydruków z własnego konta bankowego nr: [...]
W sumie, w terminie od 16 lutego 2022 r. do 17 czerwca 2022 r. Skarżący wykonał 20 transakcji kartą VISA na łączną kwotę - 1861,29 złotych.
Po zakończeniu praktyk zawodowych w dniu 17 czerwca 2022 r. zwrócił się do swojego płatnika Dowódcy 21. Bazy Lotnictwa Taktycznego w Ś. o zwrot kosztów dojazdów na praktyki zawodowe. Uwzględniając koszt najtańszego przejazdu siecią PKP, II klasą pociągu osobowego wynoszącą 92 zł pomnożoną przez 20 (liczbę przejazdów) wyliczył kwotę 1840 złotych, której domagał się od swojego płatnika tytułem zwrotu kosztów za przejazdy.
Jednocześnie w dniu 29 czerwca 2022 r. złożył do Dowódcy 21. Bazy Lotnictwa Taktycznego w Ś. oświadczenie o faktycznie poniesionych kosztach dojazdów na praktyki.
Dnia 15 września 2022 r. otrzymał odmowną odpowiedź ww. Dowódcy wynikającą z pisma z dnia 8 września 2022 r. nr [...], której powodem był brak okazania przez Stronę imiennych faktur na zakup paliwa.
Końcowo Skarżący oświadczył, że w dniu 30 czerwca 2022 r. zakończył zawodową służbę wojskową, tym samym w Jego ocenie wszelkie należności wobec niego Organ powinien wypłacić do tego terminu.
2. W odpowiedzi na skargę Dowódca 21. Bazy Lotnictwa Taktycznego w Ś. wniósł o oddalenie skargi w całości. Jednocześnie wskazał, że pismem z dnia 8 września 2022r. nr [...] ww. Organ poinformował Skarżącego, iż koszty przejazdów z miejsca zamieszkania do miejsca odbywania praktyki pokrywa dowódca jednostki na podstawie złożonego przez uprawnionego oświadczenia o wysokości faktycznie poniesionych kosztów, potwierdzonych oryginałami dowodów wpłaty, rachunków, biletów. Według Organu Skarżący takich dokumentów potwierdzających deklarowane jako poniesione koszty przejazdów nie przedłożył. W tym stanie rzeczy, wobec braku właściwego udokumentowania poniesionych kosztów Organ uznał brak podstaw do ich zwrotu.
Zdaniem Dowódcy przedłożone przez Skarżącego wydruki z rachunku bankowego oczywiście potwierdzają dokonanie transakcji kartą płatniczą, jednak z żadnego z tych dokumentów nie wynika, aby transakcje dotyczyły płatności dokonanych przez Skarżącego, za zakup paliwa do jego prywatnego samochodu wskazanego w oświadczeniu. O powyższym fakcie w szczególności nie może przesądzać jedynie to, iż płatności dokonywano na stacjach benzynowych, bowiem obecnie oferta tych podmiotów sięga dużo szerzej niż sprzedaż paliwa czy innych niezbędnych do prawidłowego działania środka transportu. Ponadto nie dokumentują one zakupu paliwa do prywatnego samochodu Skarżącego.
Odwołując się do treści art. 236 ust. 8 pkt 2 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2022 r., poz. 2305 ze zm.) oraz przepisów rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 2 maja 2022 r. w sprawie korzystania z pomocy w zakresie doradztwa zawodowego, przekwalifikowania, pośrednictwa pracy i odbywania praktyk zawodowych przez żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2022 r., poz. 978) Organ podniósł, że koszty przejazdów z miejsca zamieszkania do ośrodka szkolenia, w którym następuje przekwalifikowanie zawodowe, lub do miejsca odbywania praktyki zawodowej i z powrotem potwierdzone powinny być oryginałami dowodów zapłaty, rachunków i biletów.
W ocenie Organu Skarżący takich dokumentów, o których mowa w rozporządzeniu, w celu potwierdzenia faktycznie poniesionych kosztów przejazdów, nie przedłożył.
3. Prawomocnym postanowieniem z dnia 13 marca 2023 r. wydanym w sprawie II SA/Bd 1236/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdził swoją niewłaściwość miejscową i przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie według właściwości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
4. Na wstępie wyjaśnić należy, że Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022r., poz. 2492 ze zm.).
W myśl art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej przywoływana jako: "p.p.s.a."), zakres kontroli obejmuje inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 422, z późn. zm.) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
5. Przedmiotem skargi jest czynność z dnia 8 września 2022 r. Dowódcy 21. Bazy Lotnictwa Taktycznego w Ś. dotycząca odmowy Skarżącemu zwrotu kosztów dojazdu na praktyki zawodowe.
6. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy.
Podstawę zaskarżonej czynności stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 marca 2022r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2022r., poz. 655, dalej powoływanej jako: "ustawa") oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 2 maja 2022 r. w sprawie korzystania z pomocy w zakresie doradztwa zawodowego, przekwalifikowania, pośrednictwa pracy i odbywania praktyk zawodowych przez żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2022 r., poz. 978, powoływanego dalej jako: "rozporządzenie").
Stosownie do art. 236 ust. 3 ustawy żołnierz zawodowy, który został zwolniony
z zawodowej służby wojskowej wskutek ustalenia przez wojskową komisję lekarską niezdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej wskutek wypadku pozostającego w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej albo choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby wojskowej albo który pełnił zawodową służbę wojskową co najmniej 4 lata, z wyjątkiem zwolnionego ze służby wojskowej z powodu, o którym mowa w art. 226 pkt 1, 2, 7 i 11-15, w okresie 2 lat od dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, może korzystać, na terenie kraju, na pisemny wniosek, z pomocy w zakresie doradztwa zawodowego, przekwalifikowania i pośrednictwa pracy, udzielanej przez właściwe organy.
W myśl art. 236 ust. 8 pkt 2 ustawy w ramach pomocy, o której mowa w ust. 1
i 3, do wysokości limitów, mogą być pokrywane koszty: przejazdów z miejsca zamieszkania do ośrodka szkolenia, w którym następuje przekwalifikowanie zawodowe, lub do miejsca odbywania praktyki zawodowej i z powrotem. Wysokość limitów, o których mowa w ust. 8, wynosi za: przejazdy z miejsca zamieszkania do ośrodka szkolenia lub miejsca odbywania praktyki zawodowej i z powrotem - do wysokości równowartości 20 przejazdów, których koszt jednostkowy nie przekracza ceny biletu jednorazowego w 2 klasie pociągu według taryfy pośpiesznej, z uwzględnieniem przysługujących ulg, z wyjątkiem biletów na miejsca rezerwowane, sypialne lub miejsca do leżenia (art. 236 ust. 9 pkt 2 ustawy).
Z kolei tryb dokonywania zwrotu kosztów przejazdów z miejsca zamieszkania do miejsca odbywania praktyki zawodowej i z powrotem, jak też dokumenty, które należy złożyć wraz z wnioskiem w celu skorzystania z pomocy zostały szczegółowo określone w rozporządzeniu. Zgodnie z § 7 ust. 2 rozporządzenia koszty, o których mowa w art. 236 ust. 8 pkt 2 i 3 ustawy, pokrywa właściwy organ na podstawie złożonego oświadczenia o faktycznie poniesionych kosztach potwierdzonych oryginałami dowodów wpłaty, rachunków i biletów wg limitów określonych w art. 236 ust. 9 pkt 2 i 3 ustawy.
7. Jak wynika z akt sprawy Skarżący z takiego rodzaju pomocy skorzystał i na mocy ostatecznej decyzji Dyrektora Departamentu Spraw Socjalnych MON z dnia 27 stycznia 2022 r. nr [...] został skierowany na praktykę zawodową. W treści decyzji wskazano, że Skarżący w dniu 2 grudnia 2021 r. wypowiedział stosunek zawodowej służby wojskowej. Zwolnienie zaś z zawodowej służby wojskowej wskutek dokonanego wypowiedzenia miało nastąpić z dniem 30 czerwca 2022 r. Skarżący dnia 17 stycznia 2022 r. wystąpił do Dyrektora Departamentu Spraw Socjalnych MON z wnioskiem o skierowanie na praktykę zawodową do P.P.U.H. Autopunkt Sklep Motoryzacyjny Z. i A. Z. w W., który został uwzględniony.
W ocenie Organu Skarżący dokumentów, o których mowa w wyżej przywołanych przepisach, potwierdzających deklarowane jako poniesione koszty przejazdów, nie przedłożył. Tym samym wobec braku właściwego udokumentowania poniesionych kosztów Organ uznał brak podstaw do ich zwrotu. Jak wyjaśnił w odpowiedzi na skargę, przedłożone przez Skarżącego wydruki z rachunku bankowego oczywiście potwierdzają dokonanie transakcji kartą płatniczą, jednak z dokumentów tych nie wynika, aby transakcje te dotyczyły płatności dokonanych przez Skarżącego, za zakup paliwa do jego prywatnego samochodu wskazanego w oświadczeniu. W ocenie Organu o powyższym fakcie nie może przesądzać jedynie to, iż płatności dokonywano na stacjach benzynowych, bowiem obecnie oferta tych podmiotów sięga dużo szerzej niż sprzedaż paliwa czy innych niezbędnych do prawidłowego działania środka transportu.
8. Zdaniem Sądu, stanowisko Organu nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd zauważa, że Organ wydaje się być bardziej rygorystyczny niż przepisy prawa w tym zakresie, bowiem z przytoczonych przepisów wyraźnie na plan pierwszy wyłania się "kultura oświadczeń" uzupełniona potwierdzeniem, niż "kultura zaświadczeń" uzupełniona oświadczeniem. To subtelna ale istotna różnica.
Po pierwsze prawodawca w przytaczanym już art. 236 ust. 3 ustawy wskazał na uprawnienie żołnierza zawodowego: "(...) może korzystać z pomocy w zakresie doradztwa zawodowego, przekwalifikowania (...)" i obowiązek organu w tym zakresie: "(...) udzielanej przez właściwe organy". Z brzmienia normy zawartej w tym przepisie wynika jasno, że o ile korzystanie z pomocy ma wymiar wolicjonalny i leży po stronie żołnierza, to już jej udzielanie, poprzez kategoryczny zwrot, ma charakter obowiązku należącego do organu. Podkreślony przez Sąd charakter z jednej strony uprawnienia, z drugiej zaś obowiązku, konsekwentnie podtrzymują przepisy wykonawcze do ustawy, posługując się pojęciem "uprawniony" (§1 - §13 rozporządzenia) i wskazując obowiązki organu przez zwroty nie dopuszczające dyskrecjonalności (np. §4 - §5 "pomoc jest udzielana", §7 "zwrotu kosztów dokonuje", "koszty pokrywa", §10 "zwrot kosztów następuje w terminie").
Po wtóre, prawodawca wskazał w sposób nie budzący wątpliwości, że w ramach pomocy mogą być pokrywane koszty przejazdów z miejsca zamieszkania do miejsca odbywania praktyki zawodowej i z powrotem ale dzieje się to do wysokości limitów (art. 236 ust. 8 pkt 2 i ust. 9 pkt 2 ustawy. Wynika z powyższego, że choćby koszty podróży faktycznie były wyższe, to i tak pomoc ograniczona jest wskazanym limitem.
Uzupełnieniem tej regulacji są przepisy wykonawcze, które zobowiązują organ do pokrycia kosztów dojazdu na podstawie złożonego oświadczenia o faktycznie poniesionych kosztach, potwierdzonych oryginałami dowodów wpłaty, rachunków i biletów wg określonych w ustawie limitów (§7 ust. 2 rozporządzenia).
Podkreślenia wymaga, że zarówno z powołanego przepisu, jak też innych przepisów ustawy i rozporządzenia nie wynika, aby dowód wpłaty, czy rachunek miał być imienny. Tym bardziej, że bilet na przejazd np. koleją, też nie musi być imienny.
Nie jest w sprawie sporne, że Skarżący musiał dojechać do miejsca praktyk i musiał także ponieść wydatki z tym dojazdem związane. Skoro nie przedłożył biletów potwierdzających przejazd np. koleją, musiał dostać się tam w inny sposób, np. samochodem. To z kolei oznacza, że musiał ponieść wydatek związany z zakupem paliwa do tego środka transportu.
9. W ocenie Sądu, przedłożone przez Skarżącego wydruki potwierdzające płatność kartą na stacjach benzynowych należy uznać za dowody wpłat, potwierdzające poniesienie kosztów, o których mowa w § 7 ust. 2 rozporządzenia. Okoliczność, że z przedłożonych wydruków nie wynika wprost zakup paliwa do prywatnego samochodu Skarżącego, wbrew odmiennemu stanowisku Organu wyrażonemu w odpowiedzi na skargę, nie oznacza, że wydruków tych nie można uznać za dowód wydatków poniesionych na dojazd do miejsca praktyki i z powrotem.
Nie budzi wątpliwości, że Skarżący musiał ponieść wydatki tytułem dojazdu z miejsca zamieszkania (I. ) do miejsca wykonywania praktyk zawodowych (W. która to odległość przekracza 50 km w jedną stronę. Nadto bezspornie Skarżący taką praktykę zawodową na stanowisku sprzedawca-magazynier odbył w okresie od 16 lutego 2022 r. do 17 czerwca 2022 r., co wynika z polecenia wyjazdu służbowego nr [...] wydanego przez Dowódcę 12.BBSP, zatwierdzonego harmonogramu praktyk z dnia 17 lutego 2022 r. oraz zaświadczenia o odbyciu praktyki zawodowej z dnia 17 czerwca 2022 r.
W oświadczeniu z dnia 29 czerwca 2022 r. o faktycznie poniesionych kosztach Skarżący podał, że przejazdy na trasie I. -W. i z powrotem odbył samochodem prywatnym łącznie 20 przejazdów i poniósł wydatek w łącznej wysokości 1840 zł. W piśmie z dnia 30 sierpnia 2022 r. uściślił, że kwota ta stanowiła iloczyn 20 przejazdów oraz ceny biletu na pociąg osobowy II klasy PKP wynoszącej 92 zł., natomiast kwota faktycznie poniesiona wynikająca z dowodów płatności kartą wynosiła 1861, 29 zł. Dokumentując poniesione wydatki Skarżący przedłożył wydruki ze swojego rachunku bankowego, potwierdzające dokonanie transakcji kartą płatniczą na stacji paliw, wskazał jednak, powołując się na treść rozporządzenia, że wnosi o zwrot kosztów dojazdów biorąc pod uwagę najtańsze przejazdy siecią PKP, II klasy, pociąg osobowy i kwota tak ustalona wynosi 1840 zł.
10. Zdaniem Sądu Skarżący dopełnił zatem wszelkich wymagań przewidzianych przepisami prawa, zaś czynność Dowódcy 21 Bazy Lotnictwa Taktycznego w Świdwinie z dnia 8 września 2022 r. naruszyła prawo, bowiem w istocie pozbawiła osobę uprawnioną możliwości realizacji jej praw wynikających z art. 236 ust. 8 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny. Bezskuteczna była zatem odmowa Skarżącemu zwrotu kosztów przejazdu z miejsca zamieszkania do miejsca odbywania praktyki.
11. W konsekwencji powyższych ustaleń Sąd orzekł jak w wyroku na podstawie art. 146 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
12. Ponownie rozpoznając sprawę powinnością Organu będzie ustalenie ceny biletu jednorazowego w 2 klasie pociągu pośpiesznego na trasie I. – W., którą to wartość należy pomnożyć przez 20 – to kwota limitu. Jeżeli w rezultacie tego wyliczenia iloczyn będzie stanowił kwotę większą niż zadeklarowana przez Skarżącego w oświadczeniu, wówczas Organ winien zwrócić zadeklarowaną przez Stronę kwotę (czyli kwotę wydatków faktycznie poniesionych). Dodatkowo należy doprecyzować kwotę wydatków poniesionych faktycznie zawartych w oświadczeniu i skonfrontować z kwotą uwidocznioną w skardze (1840 zł czy 1861,29 zł.).
Jeżeli natomiast w wyniku wyliczeń iloczyn (czyli limit) będzie niższy niż kwota zadeklarowana jako faktycznie poniesiona przez Skarżącego, w tej sytuacji Organ powinien zwrócić Skarżącemu kwotę stanowiącą limit.