II SA/Sz 442/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w SzczecinieSzczecin2021-07-15
NSAAdministracyjneŚredniawsa
pomoc społecznadom pomocy społecznejopłata za pobytzwolnienie z opłatywywiad środowiskowywspółpraca z organemKodeks postępowania administracyjnegoustawa o pomocy społecznej

WSA w Szczecinie oddalił skargę na decyzję odmawiającą zwolnienia z opłaty za pobyt ojca w DPS, uznając brak współpracy strony z organem.

Skarżący wniósł o zwolnienie z opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, powołując się na trudną sytuację materialną i złe relacje z ojcem. Organy administracji odmówiły zwolnienia, wskazując na brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z powodu braku współpracy skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę, uznając, że skarżący uniemożliwił organom weryfikację jego sytuacji materialnej i rodzinnej.

Skarżący S. L. złożył wniosek o zwolnienie z opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej, argumentując swoją trudną sytuacją finansową oraz złymi relacjami z ojcem, który miał znęcać się nad rodziną. Prezydent Miasta odmówił zwolnienia, ponieważ nie udało się przeprowadzić wywiadu środowiskowego z powodu braku kontaktu ze strony skarżącego i jego pełnomocnika. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy, podkreślając, że zwolnienie z opłaty wymaga przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a skarżący nie współpracował z organami. Skarżący zaskarżył decyzję do WSA w Szczecinie, zarzucając naruszenie przepisów K.p.a. i błędną ocenę dowodów, ponieważ organ nie ustalił jego sytuacji finansowej. Sąd administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że skarżący swoją postawą uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, który jest obligatoryjny do oceny sytuacji materialnej i rodzinnej. Sąd podkreślił, że brak współpracy strony z organem uniemożliwia zweryfikowanie przesłanek do zwolnienia z opłaty i nie stanowi podstawy do uwzględnienia skargi.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, brak współpracy strony uniemożliwia organowi weryfikację jej sytuacji materialnej i rodzinnej, co jest obligatoryjne do rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłaty.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że skarżący swoją postawą uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, który jest kluczowy do oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej. Brak współpracy strony z organem administracji publicznej, mimo wezwań, skutkuje brakiem możliwości zweryfikowania przesłanek do zwolnienia z opłaty.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (15)

Główne

u.p.s. art. 64

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS wymaga przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego i może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, a wysokość tej opłaty została już wcześniej ustalona.

u.p.s. art. 64a

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Całkowite zwolnienie z opłaty następuje pod warunkiem przedstawienia prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu władzy rodzicielskiej lub skazaniu za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy.

u.p.s. art. 61 § ust. 2d

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Przepis dotyczący ustalania odpłatności za pobyt w DPS.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 151

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Oddalenie skargi przez sąd administracyjny.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji przez organ odwoławczy.

P.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie decyzji administracyjnej przez sąd.

Pomocnicze

u.p.s. art. 107

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Wywiad środowiskowy jest szczególnym dowodem w sprawie, sporządzanym we współdziałaniu z osobą zainteresowaną i ma charakter obligatoryjny.

u.p.s. art. 3

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Zasada pomocniczości, która zakłada, że niezasadne zwolnienie z opłat nie powinno przerzucać kosztów na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli.

P.p.s.a. art. 106 § § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

P.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość uchylenia decyzji organu pierwszej instancji przez sąd.

P.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie kosztów postępowania.

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 2zzs4 § ust. 3

Podstawa prawna do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym w związku z COVID-19.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak współpracy strony z organem administracji uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co jest obligatoryjne do rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłaty.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia art. 7 i 77 K.p.a. przez organy administracji, polegające na błędnej ocenie dowodów i nieustaleniu sytuacji finansowej skarżącego.

Godne uwagi sformułowania

Skarżący swoją postawą uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Niemożność przeprowadzenia wywiadu oznaczała niemożność zweryfikowania sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego. Postawa wnioskodawcy w niniejszej sprawie względem konieczności współdziałania z organami administracji nie może być bierna.

Skład orzekający

Arkadiusz Windak

przewodniczący sprawozdawca

Katarzyna Sokołowska

członek

Krzysztof Szydłowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Wskazuje na obowiązek współpracy strony z organami administracji w postępowaniach dotyczących świadczeń z pomocy społecznej, zwłaszcza w kontekście wywiadu środowiskowego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji braku współpracy strony, co było kluczowe dla rozstrzygnięcia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje ważny aspekt postępowań administracyjnych – obowiązek współpracy strony z organem. Choć nie zawiera przełomowych kwestii prawnych, jest pouczająca dla prawników procesowych i osób korzystających z pomocy społecznej.

Nie chcesz płacić za DPS? Musisz współpracować z urzędnikami!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Sz 442/21 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2021-07-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-04-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Arkadiusz Windak /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Sokołowska
Krzysztof Szydłowski
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2259/21 - Wyrok NSA z 2022-09-16
II SA/Sz 422/21 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2021-09-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1876
art. 64, art. 64a, art. 107,  art. 3, art. 61 ust. 2d
Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 7, art. 77
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151, art. 106 par. 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lipca 2021 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Uzasadnienie:
Decyzją z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] Prezydent Miasta S. ustalił S. L. (dalej: "skarżący, "strona"), od dnia [...] marca 2020 r. opłatę za pobyt ojca W. L. w Domu Pomocy Społecznej w P. z siedzibą w [...] w wysokości [...] zł miesięcznie.
Wnioskiem z dnia [...] września 2020 r. S. L., reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniósł o zwolnienie go od obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej wskazując, że nie jest w stanie jej regulować, gdyż sam jest na utrzymaniu matki i partnerki. Ponadto wskazał, że jego ojciec przez wiele lat znęcał się nad rodziną.
Prezydent Miasta S. , działając na podstawie art. 8 ust. 1 i 3, art. 60 ust. 1 i 2, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876, dalej: "u.p.s.") decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...], odmówił zwolnienia S. L. z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że pracownik socjalny nawiązał kontakt telefoniczny z wnioskodawcą podczas którego ten oświadczył, że jego sprawę prowadzi pełnomocnik i prosi o kontakt za pośrednictwem Kancelarii. W dniu 29 września 2020 r. pracownik socjalny wysłał pismo do pełnomocnika strony informujące o procedurach dotyczących przeprowadzenia wywiadu. Jednocześnie wysłano do strony zawiadomienie o terminie wizyty w miejscu zamieszkania. Korespondencja nie została odebrana. W wyznaczonym dniu, tj. 30 września 2020 r. nie zastano strony w mieszkaniu. Zamieszkująca lokal matka wnioskodawcy oświadczyła, że syn przebywa w mieszkaniu sporadycznie ale nie podała adresu syna.
Organ stwierdził, że wobec braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego niemożliwe okazało się ustalenie sytuacji materialno-bytowej celem podjęcia decyzji dotyczącej złożonego w wniosku. Strona nie skorzystała też z możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie w terminie 7 dni od odebrania zawiadomienia o zakończeniu postępowania. Wnioskodawca nie nawiązał żadnego kontaktu i nie złożył żadnych oświadczeń. Pełnomocnik strony również nie ustosunkował się do otrzymanego pisma.
W odwołaniu od powyższej decyzji S. L. zarzucił decyzji organu I instancji naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego polegające na błędnej ocenie zgromadzonych dowodów i przejęcie, że odwołujący się jest zobowiązany do pokrywania kosztów pobytu ojca w ośrodku, mimo że organ nie ustalił jego sytuacji finansowej, a co za tym idzie – nie był w stanie jednoznacznie ocenić czy dochód odwołującego nie przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Pełnomocnik strony wyjaśnił, że zobowiązany w dalszym ciągu nie uzyskuje żadnego dochodu, jest osobą starszą i pozostaje na utrzymaniu matki i partnerki. Jednocześnie zadeklarował chęć współpracy z organem i gotowość udzielenia wyczerpujących informacji o sytuacji rodzinnej i majątkowej. W tym celu pełnomocnik odwołującego się uznał za konieczne ponowne, tym razem pełne i wyczerpujące, przeprowadzenie postępowania dowodowego przez organ I instancji.
W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 64 u.p.s., decyzją z dnia [...] marca 2021 r., nr [...], utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium przytoczyło i wyjaśniło treść art. 64 u.p.s. oraz wskazało, że redakcja ww. przepisu oraz jego wykładnia systemowa i celowościowa prowadzą do wniosku, że zwolnienie z obowiązku wnoszenia opłaty musi być poprzedzone przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego. Kolegium ustaliło, że z notatki służbowej z dnia 27 listopada 2020 r. wynika, że pracownikowi organu I instancji udało się nawiązać kontakt z odwołującym się, jednak wskazał on na konieczność kontaktowania się z jego pełnomocnikiem. Odwołujący się nie podjął pisma zawierającego wyznaczenie terminu planowanego wywiadu środowiskowego. Zamierzonego skutku nie odniosło również pismo skierowane do pełnomocnika, w którym organ wyraził prośbę o podjęcie przez stronę kontaktu z organem, wskazując jednocześnie na dokumenty, na podstawie których ustala się sytuację osoby wnoszącej o zwolnienie z opłaty.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Kolegium uznało, że organ I instancji podjął działania zmierzające do ustalenia sytuacji strony. Kolegium podkreśliło, że to nie tylko podjęta próba przeprowadzenia wywiadu środowiskowego okazała się bezskuteczna, ale też odwołujący się nie podjął żadnej inicjatywy celem skontaktowania się z organem już po skierowaniu takiej prośby do jego pełnomocnika. Również do odwołania nie załączono żadnych dokumentów, które miałyby świadczyć o aktualnej sytuacji majątkowej, finansowej czy rodzinnej odwołującego się.
S. L., działając poprzez pełnomocnika, zaskarżył opisaną wyżej decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 77 K.p.a., polegające na błędnej ocenie zgromadzonych dowodów i przyjęcie, że skarżący jest zobowiązany do pokrywania kosztów pobytu ojca w ośrodku, mimo że organ nie ustalił sytuacji finansowej skarżącego, a co za tym idzie - nie był w stanie jednoznacznie ocenić czy dochód skarżącego nie przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej określanej jako "P.p.s.a.", skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z następujących dokumentów:
1) oświadczenia matki H. L., z którego wynika, że skarżący pozostaje na jej utrzymaniu;
2) oświadczenia skarżącego, z którego wynika, że przez dłuższy czas pozostaje on bez zatrudnienia i jest na utrzymaniu matki, która z kolei utrzymuje się z emerytury w wysokości około [...] zł;
3) odcinka z emerytury H. L., z którego wynika kwota emerytury w wysokości około [...] zł;
4) oświadczenia skarżącego, z którego wynika, że nie czuje on jakiejkolwiek więzi z ojcem, który był alkoholikiem i nigdy się nim nie interesował.
Ponadto, skarżący zakwestionował zasadność umieszczenia ojca w DPS.
Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. wniósł o:
1. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a.;
2. rozważenie przez Sąd zastosowania art. 135 P.p.s.a. i uchylenie decyzji organu I instancji;
3. zasądzenie od organu II instancji kosztów postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 200 P.p.s.a. oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu zarzutów skargi podniesiono, że organ nie ustalił sytuacji finansowej skarżącego i nie mógł jednoznacznie ocenić czy jego dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Organ nie przeprowadził wywiadu w miejscu zamieszkania skarżącego, bowiem wbrew temu co wskazuje się w decyzji, żaden jego pracownik nie pojawił się w miejscu zamieszkania skarżącego i nie rozmawiał z jego matką.
Pełnomocnik skarżącego podał, że skarżący w dalszym ciągu nie uzyskuje żadnego dochodu, jest osobą starszą i pozostaje na utrzymaniu matki. Według pełnomocnika, skarżący deklaruje chęć współpracy z organem i jest w stanie udzielić wyczerpujących informacji o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej, aby wykazać, że nie jest w stanie uregulować nałożonego na niego zobowiązania polegającego na poniesieniu opłaty za pobyt ojca w DPS. W tym celu konieczne jest ponowne, tym razem pełne i wyczerpujące przeprowadzenie postępowania dowodowego przez organ II instancji.
Zdaniem skarżącego, Kolegium błędnie uznało, że organ I instancji prawidłowo obciążył go obowiązkiem opłaty za DPS, mimo że z treści odwołania w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że skarżący nie uzyskuje żadnego dochodu.
W uzasadnieniu wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów pełnomocnik skarżącego wskazał, że jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Z poniższych oświadczeń wyraźnie wynika, że skarżący nie dysponuje żadnym dochodem, który pozwalałby mu na pokrycie kosztów utrzymania ojca w DPS, gdyż od dłuższego czasu z uwagi na brak pracy pozostaje na utrzymaniu matki pobierającej jedynie skromną emeryturę, która musi wystarczyć na zaspokojenie podstawowych potrzeb dwóch dorosłych osób. Ponadto, wynika z nich także, że nie łączyła go z ojcem żadna więź, gdyż W. L. nie wywiązywał się nawet z podstawowych obowiązków rodzicielskich wobec syna. Skarżący nigdy nie zaznał od niego miłości, ojciec nadużywał alkoholu, krzywdził rodzinę i zrujnował mu dzieciństwo. Cały swój majątek roztrwonił na używki, rozrywkę i na rzecz znajomych. W. L. dysponował prawem do lokalu, wobec tego skarżący kwestionuje zasadność umieszczenia go w DPS, a co za tym idzie obciążenie kosztami takiego pobytu, podczas gdy ojciec miał gdzie mieszkać.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.
Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych.
Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.).
Sąd badając w zakreślonych wyżej granicach legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. o odmowie zwolnienia S. L. z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w P. z siedzibą w [...], stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do usunięcia jej z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W myśl art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu.
Stosownie do przepisu art. 64a u.p.s., osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona albo prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że z treści będącego podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia art. 64 u.p.s. wynika, iż zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli zarówno osoba, jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt.
Wynika z tego, że sprawa ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oraz sprawa zwolnienia osoby zobowiązanej z obowiązku ponoszenia tej odpłatności są to odrębne od siebie sprawy administracyjne (sprawy indywidualne). Zachodzi tu nie tylko odrębność przedmiotu rozstrzygnięcia, jego podstawy materialnoprawnej (art. 61 ust. 2d i art. 64 u.p.s.) oraz sposobu wszczęcia postępowania (postępowanie w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w DPS wszczynane jest z urzędu, a postępowanie w przedmiocie zwolnienia z tej odpłatności na wniosek zobowiązanego), ale także, jak już wyżej wskazano, obligatoryjne następstwo czasowe rozstrzygnięcia obu spraw administracyjnych. Częściowe lub całkowite zastosowanie ulgi, o której mowa w art. 64 u.p.s. może mieć miejsce dopiero wówczas, gdy sam wymiar opłaty jest ostatecznie określony. Ustalenie i istnienie obowiązku oraz osoby lub osób, na których spoczywa obowiązek w zakresie odpłatności za pobyt w DPS stanowi bowiem element stanu faktycznego o charakterze prejudykatu dla sprawy ewentualnego zwolnienia zobowiązanego z tej opłaty.
Poczynienie powyższych uwag stało się celowe wobec faktu, iż część z zarzutów skargi odnoszących się do naruszenie art. 7 i art. 77 K.p.a. nie przystaje do przedmiotu sprawy, bowiem odnosi się do przesłanek istotnych przy ustaleniu obowiązku odpłatności za pobytu w DPS. Te zaś zostały określone w ostatecznej decyzji administracyjnej, od której wniesiona skarga została prawomocnie oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 849/20 wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2021 r., co jest Sądowi wiadome z urzędu.
Jednym z warunków uzyskania przez osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwolnienia z tej opłaty jest złożenie wniosku i poddanie się rodzinnemu wywiadowi środowiskowemu mającemu na celu ustalenie sytuacji osobistej rodzinnej, dochodowej i majątkowej, co do zasady przeprowadzanemu na podstawie art. 107 u.p.s. Wywiad środowiskowy (jak i jego aktualizacja) jest szczególnym dowodem w sprawie zarówno osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, jak i osoby ubiegającej się o ulgę w dokonywaniu opłaty z tytułu pobytu osoby bliskiej w DPS, który niewątpliwie jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną i ma charakter obligatoryjny.
Niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie czy też zwolnienie. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego wymaga współpracy strony z organem, a odmowę tej współpracy, z mocy przepisów ustawy o pomocy społecznej, należy traktować jako naruszenie przez stronę obowiązku współdziałania z organem pomocy społecznej.
Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy należy uznać, że skarżący swoją postawą uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Podjęta próba przeprowadzenia wywiadu nie pozwoliła nawet na potwierdzenie miejsca pobytu skarżącego u matki i faktycznego wspólnego z nią zamieszkiwania deklarowanego we wniosku. Skarżący nie przedłożył w toku postępowania administracyjnego jakiegokolwiek dokumentu (dowodu), który potwierdzałby okoliczności czy to majątkowe, czy to rodzinne, podnoszone we wniosku. Wezwania kierowane również do reprezentującego skarżącego radcy prawnego działającego na podstawie pełnomocnictwa z dnia 19 marca 2020 r. nie spowodowały, że tenże profesjonalny pełnomocnik takowe dowody lub okoliczności, które mogłyby na te dowody naprowadzić wskazał, czyniąc to dopiero w skardze do sądu administracyjnego. Tymczasem, przeprowadzenie wnioskowanych dowodów w postępowaniu sądowoadministracyjnym w istocie prowadziłoby do konieczności dokonywania ustaleń faktycznych w sprawie przez sąd, czemu nie może służyć postępowanie dowodowe o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. Również sam skarżący poza faktyczną odmową przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie wskazał na okoliczności o których mowa w art. 64a u.p.s., a dołączone do wniosku zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa związanego z przemocą w rodzinie i dotyczące sprawstwa ojca skarżącego zostało złożone przez inną osobę niż wnioskodawca, co w związku z postawą skarżącego nie podlegało weryfikacji przed organami administracji w kontekście zniesienia obowiązku odpłatności.
Zaznaczyć należy, że jak wskazuje się w orzecznictwie, relacje strony z ojcem mogłyby stanowić podstawę do odstąpienia od pobierania opłaty, ale musiałyby zostać przez stronę wykazane i w jakikolwiek sposób poparte dowodami w trakcie postępowania administracyjnego (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 18 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Łd 1129/18 oraz wyrok z dnia 13 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 114/18). Skarżący uniemożliwiając przeprowadzenie wywiadu środowiskowego pozbawił organ możliwości uzyskania od niego bliższych wyjaśnień dotyczących stosunków pomiędzy nim a ojcem, nie tylko tych obecnych, ale również wcześniejszych.
W ocenie Sądu, niemożność przeprowadzenia wywiadu oznaczała niemożność zweryfikowania sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego. Nawet przy uznaniu za uzasadnionych uwag skarżącego wobec uprzedniej postawy ojca, obowiązek ponoszenia opłat za jego pobyt w placówce pomocy społecznej, spoczywający na skarżącym, który pozostawałby w dobrej kondycji finansowej, przechodziłby de facto na społeczeństwo. Takie rozwiązanie godziłoby w idee i cele pomocy społecznej, a niezasadne zwolnienie byłoby sprzeczne z zasadą pomocniczości wyrażoną w art. 3 u.p.s. Przerzucałoby bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych. Rozpatrując wniosek o zwolnienie z opłat, organ powinien mieć na uwadze nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, ale także interes społeczny (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 lutego 2019 r. sygn. akt IV SA/GI 839/18).
Zdaniem Sądu, postawa wnioskodawcy w niniejszej sprawie względem konieczności współdziałania z organami administracji nie może być bierna. Organy mają obowiązki prowadzenia postępowania wyjaśniającego, ale to skarżący, jako wnioskodawca zainteresowany oczekiwanym przezeń rezultatem postępowania, winien współpracować z organem i umożliwić mu realizację czynności prawem przewidzianych, w tym m.in. przeprowadzenia obligatoryjnego wywiadu środowiskowego. W trakcie postępowania jak i w skardze skarżący nie wykazał aby na przeszkodzie w przeprowadzeniu wywiadu stały jakieś obiektywne czynniki.
Za niezasadne Sąd uznał zarzuty skargi odnoszące się do naruszeń przez organy przepisów postępowania administracyjnych w zakresie poczynionych ustaleń stanu faktycznego sprawy, skoro zakres tych ustaleń determinowany był postawą skarżącego, uniemożliwiającą przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Takie zachowanie skarżącego spowodowało, że organy nie miały obowiązku podejmować z urzędu innych czynności dowodowych (tak też WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 1180/19). Ubiegając się o uzyskanie zwolnienia z obowiązku partycypowania w kosztach pobytu członka rodziny w DPS skarżący powinien w trakcie postępowania administracyjnego udzielić pełnych wyjaśnień na okoliczność swojej sytuacji rodzinnej, materialnej i dochodowej.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI