II SA/Sz 440/22

II SA/Sz 440/22 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2022-11-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Katarzyna Sokołowska
Krzysztof Szydłowski
Patrycja Joanna Suwaj /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par.1 pkt 1 lit.c, art. 57 , art. 134
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 877
art. 9 ust.1, art. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 33 par.4, art. 8 par. 1,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 listopada 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
1. Decyzją nr [...] z dnia [...]10.2021 r., podjętą na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm., dalej przywoływana jako: "K.p.a."), art. 2 pkt 2, 4, 5, 5a, 8, 10, 11, 12, art. 9 ust. 1, ust. 2, art. 10 ust. 1 i 3, art. 12 ust. 1 i 2, art. 15, art. 18 ust. 1, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 877, ze zm., dalej przywoływana jako: "u.p.o.u.a."), rozporządzenia Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach w sprawach o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, Wójt Gminy D. (dalej przywoływany jako: "Organ I instancji"), po rozpatrzeniu wniosku nr [...] złożonego przez A. S. (dalej przywoływana jako: "Skarżąca"), orzekł o przyznaniu WW. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 137,19 zł miesięcznie w okresie od 01.10.2021 r. do 30.09.2022 r., tj. w kwocie stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a kwotą o którą został przekroczony dochód na osobę w rodzinie.
2. Od powyższej decyzji, pismem z dnia 25.10.2021 r. B. S., matka Skarżącej, wniosła odwołanie, w którym zwróciła się o pomoc w sprawie córki, której Państwo płaci alimenty, wskazując, iż mieszka z partnerem oraz córkami na niedużym gospodarstwie rolnym, córka (Skarżąca) jest uczennicą III kl. zaw. jako kucharz w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w P., jest w internacie ponieważ nie ma możliwości dojazdu. Ponadto podniosła, że za internat miesięcznie płaci 300 zł + 50 zł za praktyki a dotychczas uzyskiwane alimenty były przeznaczone na internat. Teraz dziecko musi zrezygnować ze szkoły bo nie stać jej będzie na internat. Nadto podniosła, iż co roku GUS robi przelicznik na hektary, co rok jest on inny, w 2018 r. w ogóle nie otrzymywała alimentów, jest jej ciężko, nigdy nie korzystała z MOPS, partner co miesiąc nie ma dochodu, utrzymywali się dotychczas z 500 + i alimentów wiążąc koniec z końcem, idzie zima nie ma za co kupić dzieciom, kurtek, butów, opału dlatego prosi o pomoc.
3. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] marca 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 2 pkt 2, 5, 5a, 8, 11, 12, art. 9 ust. 1, ust. 2, ust. 2a, art. 10 ust. 1, ust. 3, art. 15, art. 18 ust. 1 u.p.o.u.a. orzekło umorzyć postępowanie odwoławcze.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że postępowanie odwoławcze rozpoczyna się od zbadania dopuszczalności odwołania a stosownie do treści art. 127 § 1 k.p.a. prawo do wniesienia odwołania przysługuje wyłącznie stronie. W przypadku natomiast ustalenia przez organ odwoławczy w toku postępowania, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w sprawie, będzie miała miejsce bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego - art. 105 § 1 w związku z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.
Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z kolei art. 29 k.p.a. stanowi, iż stronami mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne - również jednostki nieposiadające osobowości prawnej.
Organ podkreślił, że w sprawie postępowanie administracyjne w sprawie o ustalenie prawa do świadczeń funduszu alimentacyjnego na okres [...] zostało zainicjowane w dniu 20.08.2021 r. przez matkę dziecka B. S.. W dniu [...].10.2021 r. A. S. stała się pełnoletnia, nie ustanowiła przy tym matki jako swojego pełnomocnika. W związku z tym od dnia uzyskania pełnoletności B. S. nie mogła reprezentować jako przedstawiciel ustawowy córki i występować w postępowaniu administracyjnym dotyczącym przyznania Skarżącej jako osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
Reasumując Kolegium stwierdziło, iż matka Skarżącej, nie będąc przedstawicielem ustawowym córki od dnia 01.10.2021 r., nie mogła wnieść odwołania od decyzji nr [...] Wójta Gminy D. z dnia [...]10.2021 r. orzekającej o przyznaniu Skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 137,19 zł miesięcznie w okresie od [...].10.2021 r. do 30.09.2022 r., tj. w kwocie stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a kwotą o którą został przekroczony dochód na osobę w rodzinie.
4. Niezadowolona z treści rozstrzygnięcia skargę wywiodła Skarżąca wskazując, że to mama Skarżącej do tej pory zajmowała się jej sprawami, że to mama napisała "pismo z zastrzeżeniami dot. sposobu naliczania świadczeń", dalej, że to mama "otrzymała wezwanie do sprecyzowania charakteru jej pisma" oraz, że to mama "była w gminie w celu uzyskania pomocy w sprawie napisania odwołania", nie otrzymała jednak wprost informacji, że to Skarżąca ma je napisać. Skarżąca wskazała, ze ani mama ani ona sama nie są osobami obeznanymi w prawie ale sytuacja finansowa spowodowała wniesienie skargi.
Dalej Skarżąca podkreśliła, że ukończyła 18 lat [...] października 2021 r., uczy się w specjalnym ośrodku Szkolno-Wychowawczym w P. w zawodzie kucharza, ma orzeczenie o niepełnosprawności intelektualnej w stopniu lekkim a by móc napisać to pismo korzystała ze wsparcia innych osób. Skarżąca wskazała, że nie stać jej na opłacanie internatu i praktyk, zaś wyższe świadczenie z funduszu alimentacyjnego może jej to umożliwić, chce zaś uzyskać wykształcenie zawodowe.
5. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
6. Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne są powołane do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Z kolei stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości lub w części (art.151 P.p.s.a.).
7. Na wstępie Sąd wyjaśnia, że istniały podstawy do rozpoznania sprawy pomimo, że w skardze nie sformułowano wprost zarzutów naruszenia prawa w stosunku do decyzji SKO.
Sąd wskazuje, że jedną z istotnych cech polskiego modelu sądownictwa administracyjnego jest istnienie gwarancji procesowych szerokiego dostępu do sądu administracyjnego, czego wyrazem jest znaczące odformalizowanie skargi i szerokie określenie granic orzekania przez sąd I instancji. Ma to umocowanie w normach konstytucyjnych, w szczególności w art. 45 ust. 1 Konstytucji, stanowiącym, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Na treść prawa do sądu składa się m.in. prawo uruchomienia procedury przed sądem i prawo do uzyskania orzeczenia sądowego. Zbyt formalistyczna wykładnia przepisów procesowych warunkujących wydanie orzeczenia może naruszać prawo do otrzymania orzeczenia. (por. P. Tuleja (w:) P. Czarny, M. Florczak-Wątor, B. Naleziński, P. Radziewicz, P. Tuleja, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 45; wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r. sygn. akt II OSK 1656/11).
W takim zatem duchu należy wykładać regulacje dotyczące wszczęcia i prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym oraz określające granice jego orzekania, co dotyczy zarówno art. 57 jak i art. 134 § 1 P.p.s.a.
Zgodnie z art. 57 § 1 pkt 3 P.p.s.a. skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto zawierać określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego. Przez pojęcie "określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego" należy rozumieć podanie przez skarżącego przyczyny, która według jego oceny uzasadnia wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Przepisy P.p.s.a., co do zasady, nie przewidują konieczności wskazania w skardze podstaw zaskarżenia, tj. wymienienia konkretnego przepisu czy przepisów prawa, które zdaniem skarżącego zostały naruszone (wyjątek w tym zakresie statuuje art. 57a P.p.s.a.). Określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego może zatem nastąpić w sposób opisowy i bardzo ogólny, wystarczy, że skarżący wskaże, na czym jego zdaniem polega naruszenie, nie musi w tym celu przedstawić szczegółowego wywodu prawnego (por. H. Knysiak-Sudyka (w:) Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz. Orzecznictwo, wyd. V, Warszawa 2021, art. 57).
Z przywołaną regulacją koresponduje przepis art. 134 § 1 P.p.s.a. stanowiąc, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Niezależnie zatem od podniesionych w skardze zarzutów oraz wniosków sąd administracyjny ma prawo i jednocześnie obowiązek rozpoznać skargę w granicach sprawy administracyjnej i wydać rozstrzygnięcie w ramach swoich uprawnień orzeczniczych wynikających z przywołanych powyżej przepisów art. 145 oraz art. 151 P.p.s.a.
8. Z treści skargi wynika, że Skarżąca nie godzi się z kierunkiem zaskarżonego orzeczenia, domagając się rozpoznania swojej sprawy merytorycznie. W kontekście formalnego rozstrzygnięcia SKO wskazane pretensje mają uzasadnienie. Zatem pomimo braku wskazania konkretnych podstaw prawnych, z treści skargi można wyczytać, że Strona domaga się skontrolowania przez Sąd działania organów administracji w tej sprawie. Ta konstatacja upoważnia Sąd do kontroli legalności zaskarżonej decyzji stwierdzającej niedopuszczalność odwołania i umarzającej postępowanie odwoławcze.
Badając zaskarżoną decyzję w przedstawionych powyżej granicach Sąd z urzędu stwierdził naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie Sąd wskazuje, że nie miała wpływu na rozstrzygnięcie argumentacja przedstawiona w skardze a odnosząca się do meritum.
9. Sąd w pierwszej kolejności wskazuje, że zgodnie z art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a., świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Zgodnie z art. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. osoba uprawniona - oznacza osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała sic bezskuteczna. Tym samym osobą uprawnioną, którą definiuje cytowany wyżej art. 2 pkl 1 u.p.o.u.a. jest dziecko uprawnione do alimentów. Świadczenia te powinny być zatem przyznane dziecku, także niepełnoletniemu, jako osobie uprawnionej. Organ wskazał, że dopóki dziecko jest niepełnoletnie to w postępowaniu reprezentuje je rodzic - jako przedstawiciel ustawowy. Jeśli zatem rodzic niepełnoletniego dziecka złożył wniosek o świadczenia z funduszu alimentacyjnego, to przyjąć należy, iż działał w imieniu i na rzecz dziecka. Stroną postepowania i adresatem decyzji jest dziecko reprezentowane w postepowaniu przez rodzica. Decyzje doręcza się zatem temu rodzicowi i do jego rąk w płaca się świadczenia przysługujące dziecku. W sytuacji natomiast uzyskania przez dziecko pełnoletności nie jest ono już reprezentowane przez przedstawiciela ustawowego, tj. rodzica (wraz z uzyskaniem pełnoletności.
Zgodnie natomiast z art. 33 § 4 K.p.a. w sprawach mniejszej wagi organ administracji publicznej może nie żądać pełnomocnictwa, jeśli pełnomocnikiem jest członek najbliższej rodziny lub domownik strony, a nie ma wątpliwości co do istnienia i zakresu upoważnienia do występowania w imieniu strony.
Wobec powyższego Sąd wskazuje, że SKO rozpoznając sprawę na podstawie przepisów K.p.a. naruszyło przepis art. 33 § 4 K.p.a.
Powyższe naruszenie jest już samodzielną podstawą do uchylenia decyzji SKO.
10. Abstrahując od powyższego Sąd w kontekście stanowiska zajętego przez SKO wskazuje, że w sposób oczywisty Organ odwoławczy naruszył także art. 8 § 1 K.p.a. który wyraża zasadę budowania zaufania obywateli do organów administracji publicznej stanowiąc, że organy prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.
Sąd zauważa, że Skarżąca w dniu 20 sierpnia 2021 r. złożyła do Wójta Gminy D. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Organ I instancji w decyzji z dnia [...] października 2021 r. wskazał, że wniosek w imieniu wówczas małoletniej powinna była złożyć matka Skarżącej i wezwał matkę do uzupełnienia wniosku o podpisy przez osobę uprawnioną do reprezentowania małoletniej. Już choćby z rozważań Organu I instancji wynika wyraźnie więź rodzicielska i umocowanie do działania w imieniu Skarżącej przez matkę.
Co prawda w tej samej decyzji Organ wskazał, że w dniu 1 października 2021 r. Skarżąca stała się pełnoletnia, jednak wezwanie przez Organ matki do działania w imieniu córki mogło u obu wywołać uzasadnione przeświadczenie, co do tego kto ma złożyć odwołanie od decyzji.
Jednak zdaniem SKO, które zaprezentowało zbyt formalistyczne i zwyczajnie krzywdzące w tej sprawie podejście, odwołanie złożone przez matkę nie było dopuszczalne a postępowanie powinno ulec umorzeniu. Sąd zauważa, że Kolegium w sprawie powinno zastosować normę wynikającą z art. 33 § 4 K.p.a., a nawet jeśli nie uznałoby sprawy za sprawę mniejszej wagi, powinno tak jak to uczynił Organ I instancji wezwać matkę do złożenia pełnomocnictwa do działania w imieniu Skarżącej, tym bardziej, że działanie obu we wzajemnej współpracy uwidocznione było od początku sprawy.
W rezultacie SKO niezasadnie stwierdziło niedopuszczalność wniesionego środka zaskarżenia, wskutek uznania, że nie zostało wniesione przez osobę uprawnioną.
11. Jednocześnie Sąd wskazuje, ze granice sprawy w zakresie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania wyznaczają okoliczności faktyczne i prawne o charakterze procesowym, a więc kwestie nie odnoszące się do samego rozstrzygnięcia, od którego ten środek zaskarżenia złożono.
Czyli mówiąc wprost, poza "granicami sprawy" w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego pozostaje ocena legalności rozstrzygnięcia, od którego złożono środek zaskarżenia – czyli decyzji w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres zasiłkowy 2021/2022. Wobec powyższego Sąd nie był uprawniony do odnoszenia się do przedstawionych w skardze argumentów dotyczących sytuacji finansowej Skarżącej i jej rodziny.
12. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.
13. W ponownym postępowaniu SKO rozpozna środek zaskarżenia złożony przez matkę Skarżącej, biorąc pod uwagę treść normy wyrażonej w art. 33 § 4 K.p.a. oraz pismo Skarżącej (data wpływu do organu 5 stycznia 2022 r., k – 22 akt adm.), jako odwołanie od decyzji Wójta w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres zasiłkowy 2021/2022.
14. Wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl