II SA/Po 718/21

II SA/Po 718/21 - Postanowienie WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2021-12-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Wiesława Batorowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Sygn. powiązane
I OZ 449/23 - Postanowienie NSA z 2023-10-23
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Odrzucono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi T. K. na działania Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], [...], [...] w przedmiocie wniosku o udzielenie pomocy finansowej postanawia odrzucić skargę. /-/ W. Batorowicz
Uzasadnienie
W związku ze złożonym wnioskiem o udzielenie pomocy finansowej, T. K. (zwany dalej "Skarżącym") został wezwany pismem z dnia [...] sierpnia 2021 r. do zgłoszenia się do Działu Pomocy Osobom Bezdomnym Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. celem ustalenia miejsca i terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.
W dniu [...] sierpnia 2021 r. Skarżący zgłosił się do Działu Pomocy Osobom Bezdomnym Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P.. Pracownik socjalny odbył rozmowę ze Skarżącym w zakresie, w jakim było to niezbędne dla przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Po zakończeniu rozmowy Skarżący poinformował pracownika socjalnego, że chce złożyć jeszcze kilka wniosków. Skarżący został poinformowany, że może to zrobić w Punkcie Obsługi Klienta, gdyż tam uzyska potwierdzenie złożenia wniosków.
Jednym ze złożonych wniosków było żądanie natychmiastowego wglądu do akt. Pracownik socjalny stwierdził, że wgląd do akt może nastąpić po uprzednim umówieniu się na wizytę w konkretnym dniu i o konkretnej porze. Ta zasada wynika z organizacji pracy Działu Pomocy Osobom Bezdomnym, ponieważ w celu udostępnienia dokumentów należy przygotować pomieszczenie i oddelegować pracownika, który razem z klientem będzie przebywać w pomieszczeniu w czasie przeglądania akt. W dniu [...] sierpnia 2021 r. brak było możliwości zabezpieczenia warunków dla Skarżącego. Nie było pracownika, który mógłby przebywać w obecności Skarżącego.
Jak wynika z notatki sporządzonej przez pracownika socjalnego w dniu [...] września 2021 r. zaproponowano Skarżącemu termin wglądu w akta spraw w dniu [...] września 2021 r. między godziną 8:00 a 10:00. Zostało to zaprotokołowane, a protokół został podpisany przez Skarżącego. Skarżący nie stawił się w tym dniu.
Pismem z dnia [...] września 2021 r. Skarżący złożył skargę na rażące naruszenie prawa przez Prezydenta Miasta [...] (Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P.) polegające na odmowie udostępnienia akt sprawy oraz zatajanie ich. Skarżący stwierdził, że w dniu jego wizyty w Dziale Pomocy Osobom Bezdomnym Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. tj. [...] sierpnia 2021 r. znajdowały się przed nim akta sprawy o sygn. akt [...], [...] oraz [...] Pracownik socjalny odmówił mu dostępu do akt tych spraw, ponieważ jak stwierdził, są w nich dokumenty, do których Skarżący nie powinien mieć dostępu.
Skarżący stwierdził, że doszło do naruszenia art. 51 ust. 3 Konstytucji RP, ponieważ w sytuacji, gdy we wskazanym dniu Skarżący przybył do Urzędu pracownik nie podał podstawy prawnej ograniczenia dostępu do akt. Skarżący stwierdził, że doszło do zatajenia dokumentów w postępowaniach w ww. sprawach, na okoliczność czego w dniu [...] sierpnia 2021 r. podczas osobistej wizyty odmówiono mu wzglądu do akt. Skarżący twierdzi, że w jego sprawach są gromadzone informacje, a gdy chce się z nimi zapoznać, odmawia mu się tego.
W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezydenta Miasta [...] – r. pr. A. M. wniósł o odrzucenie skargi, względnie o jej oddalenie, ponieważ Skarżący nie ma legitymacji biernej, a także przez wzgląd na niezasadność samej skargi. Pełnomocnik wskazał, że z uwagi na samodzielność Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P., który jest podmiotem zaskarżonym, a nie Prezydent Miasta [...], to działania, czy zaniechania Prezydenta Miasta [...] nie mogą być przedmiotem skargi do sądu administracyjnego.
Skarga nie została poprzedzona ponagleniem. Skarżący przez swoje działanie systematycznie utrudnia swoje kontakty z organami władzy publicznej. Zaproponowano mu zapoznanie się z aktami sprawy, jednakże nie skorzystał z tej możliwości.
W dniu [...] października 2021 r. pełnomocnik Prezydenta Miasta [...] doręczył pismo Skarżącego zatytułowane "uzupełnienie skargi z dnia [...] września 2021 r.". Skarżący stwierdził w nim, że w dniu [...] września 2021 r. ponownie odmówiono mu dostępu do akt sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga podlega odrzuceniu.
Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a.") sąd odrzuca skargę jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Z kolei w myśl § 3 powołanego przepisu: "Sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym."
Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z art. 3 § 2 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
1) decyzje administracyjne;
2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;
4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60, 730, 1133 i 2196), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 768, 730, 1520, 1556 i 2200), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;
5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 757 ze zmianami, zwanej dalej "k.p.a."), a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach.
Kognicji sądów administracyjnych nie podlegają sprawy inne, niż opisane powyżej, przy czym muszą to być sprawy, w których działania organów administracji charakteryzują się wskazanymi cechami stosunku administracyjnoprawnego.
Przystępując do rozpoznania skargi sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada, czy zaskarżony akt lub czynność organu administracji publicznej podlega kontroli tego sądu. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu, skargę wniesie uprawniony podmiot, oraz gdy spełnia ona wymogi formalne i została złożona w terminie. Stwierdzenie braku którejkolwiek z wymienionych przesłanek dopuszczalności zaskarżenia uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do jej odrzucenia (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 1852/20, dostępne na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Podkreślić należy, że działanie organów administracji publicznej (podmiotów wykonujących zadania publiczne), którego nie można sklasyfikować jako jednej z form wskazanych w art. 3 § 2 pkt 1-9, art. 3 § 2a i 3 p.p.s.a., nie podlega kontroli sądowej, a podjęte próby jej zainicjowania poprzez złożenie skargi nie mogą być skuteczne.
Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej, gdzie Skarżący przedmiotem skargi uczynił działanie Prezydenta Miasta [...], w wyniku której miało dojść do uniemożliwienia zapoznania się z aktami sprawy w dniu, w którym był obecny w Dziale Pomocy Osobom Bezdomnym Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P.. Pracownik socjalny wskazał, że Skarżący może zapoznać z interesującymi go aktami w innym terminie, w którym możliwe będzie ich przygotowanie, a także towarzyszenie Skarżącemu podczas, gdy ten będzie zapoznawać się z dokumentami, do których chciał mieć dostęp.
Należy wskazać przede wszystkim na przepisy regulujące dostęp do akt sprawy, szczególnie art. 73 § 1 k.p.a. Bezsporne jest to, że Skarżący, który legitymuje się interesem prawnym ma prawo wglądu do akt w sprawach, w których jest stroną postępowania. Tego faktu nikt nie zakwestionował i nie kwestionuje. W tym miejscu należy przywołać także przepis art. 73 § 1a k.p.a.: "Czynności określone w § 1 są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu". Powołany przepis spełnia bardzo ważną funkcję w zakresie, z jednej strony czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, a z drugiej – zapewnia bezpieczeństwo akt, które są niezbędne do zakończenia prowadzonego postępowania.
Przepis art. 73 § 1a k.p.a. nabiera dodatkowego wymiaru, szczególnie w dobie pandemii wirusa SARS-CoV-2. Dostęp do akt administracyjnych nie może doznawać ograniczeń, które faktycznie prowadzą do uniemożliwienia zapoznania się z nimi. To nie miało miejsca w niniejszej sprawie.
Pracownik socjalny poinformował Skarżącego, że dostęp do akt w dniu, w którym był obecny nie jest możliwy z przyczyn obiektywnych, które miały charakter techniczny, a nie prawny, stąd nie wydano postanowienia o odmowie dostępu do akt sprawy. Nie było właściwego pomieszczenia, w którym mogłoby odbyć się zapoznanie z aktami sprawy, a także nie było pracownika, w obecności którego miałoby odbywać się zapoznanie z aktami. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że pomieszczenie musi być szczególnie dostosowane do zapoznania się z aktami sprawy, z uwagi na pandemię wirusa SARS-CoV-2. Pracownik socjalny pouczył Skarżącego, że ten dostęp musi się odbyć w obecności pracownika, który prowadzi jego sprawę. Wynika to choćby z uwagi na fakt, że ten pracownik jest najlepiej zaznajomiony z aktami sprawy. Trudno oczekiwać, że akta będzie przedstawiać pracownik, który nigdy nie miał styczności z nimi. Pracownik socjalny poinformował Skarżącego, że w innym (nieodległym) terminie będzie mógł zapoznać się z interesującymi go aktami sprawy. Jak wynika z akt administracyjnych, Skarżący nie przybył w wyznaczonym terminie.
Należy jeszcze raz podkreślić, że warunki techniczne sprawiły, że Skarżący nie mógł się zapoznać z aktami sprawy. Dano mu szansę, aby to zrobić w innym terminie. Tylko względy prawne, a nie techniczne stanowią dopiero podstawę do zastosowania przepisu art. 74 § 2 k.p.a., zgodnie z którym odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Zażalenie musi z kolei być wniesione do organu wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a.
Tak jak wskazano na początku, Skarżący może zaskarżyć akt lub czynność albo zaniechanie określone w art. 3 § 2 pkt 1-9 p.p.s.a. Działanie organu będącego w posiadaniu akt administracyjnych, do których Skarżący chciał mieć dostęp nie jest żadną z form wymienionych w powołanym przepisie procesowym. Skarżone działanie nie jest nawet czynnością z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Wskazana forma prawna działania administracji jest aktem wiedzy, a nie aktem oświadczenia woli tak jak np. decyzja administracyjna. Podstawą dokonania czynności będącej źródłem uprawnienia lub obowiązku jest przepis prawa powszechnie obowiązującego, którego zastosowanie musi zostać potwierdzone przez organ administracji publicznej. Działanie Prezydenta Miasta [...] nie spełnia również tego wymogu. Tutejszy Sąd nie może zatem poddać ich kontroli sądowej, a więc należy wyprowadzić wniosek, że skarga jest niedopuszczalna.
Kończąc, z daleko idącej ostrożności procesowej wskazać należy, że zaskarżony akt mógłby zostać uznany za mieszczący się w sferze aktów i czynności objętych regulacjami działu VIII k.p.a., aczkolwiek w tym przypadku oznaczenie adresata skargi (sąd administracyjny) oraz jej treść (brak powołania się na prawa wynikające z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 2002 r. w sprawie organizacji przyjmowania i rozpatrywania skarg i wniosków) nie pozwalała na jej zakwalifikowanie jako skargi wniesionej w takim właśnie trybie. W tym przypadku Skarżący nie skarży czynności organu w trybie postępowania ze skargi powszechnej, czyli środka, jaki każdy zainteresowany może złożyć w sytuacji, gdy jest niezadowolony z działania organu. Tym niemniej wskazać należy, że działania administracji publicznej będące przedmiotem tego typu skarg, a także działania organów podejmowane w ramach procedury (trybu) rozpatrywania takich skarg, nie podlegają kontroli sądów administracyjnych z uwagi na to, iż nie mieszczą się w katalogu czynności i aktów poddawanych nadzorowi sądowemu w świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. W orzecznictwie jednolicie wskazuje się, że w sprawach skarg i wniosków, o których mowa w dziale VIII k.p.a., nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 1961/11 oraz postanowienia NSA z dnia: 18 stycznia 2017 r., sygn. akt I OZ 2049/16; 14 października 2016 r., sygn. akt I OSK 2091/16, 1 marca 2010 r., sygn. akt II OSK 478/09, 25 lutego 2009 r., sygn. akt II OSK 241/09, 15 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 520/09, 1 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 395/06, 26 stycznia 2006 r., sygn. akt I OSK 26/07, dostępne w CBOSA).
Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania, że zaistniała okoliczność uzasadnia odrzucenie skargi. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 58 § 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.
/-/ W. Batorowicz