II SA/Sz 434/22

II SA/Sz 434/22 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2022-10-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Katarzyna Grzegorczyk-Meder
Krzysztof Szydłowski
Marzena Iwankiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 137
art. 1 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a,c, art. 135, art. 200 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1876
art. 64 pkt 2,3,7
Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 107 par. 3,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2022 r. sprawy ze skargi Ł. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie częściowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego Ł. D. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
W dniu 24 listopada 2021 r. Burmistrz Miasta M. (dalej przywoływany jako: "Organ I instancji"), na podstawie art.64, art.64a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.) zwanej dalej u.p.s. oraz art. 104 § 1, art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018r. poz. 1358 ), wydał decyzję, w której zwolnił Ł. D. (dalej przywoływany jako: Skarżący, strona"), częściowo z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt ojca R. D. w Domu Pomocy Społecznej w M. począwszy od 1.10.2019 r. do dnia 31.01.2020 r. z kwoty w wysokości 897,46 zł miesięcznie tj. z 30% orzeczonej i ustalonej kwoty w prawomocnej decyzji z dnia 2.03.2021 r. Znak:[...]. W pozostałym zakresie odmówił zwolnienia.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że decyzją z dnia 23 grudnia 2019 r. ustalono Ł. D. wysokość odpłatności za pobyt ojca - R. w Domu Pomocy Społecznej w M. w kwocie 2.991,53 zł miesięcznie począwszy od dnia 1 października 2019 r. oraz odmówiono mu zwolnienia z odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Od powyższej decyzji Strona wniosła odwołanie, po którego rozpatrzeniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 czerwca 2020 r. nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Kolegium wskazało m.in., że wobec złożenia przez skarżącego wniosku o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty, w toku ponownej analizy sprawy, organ powinien rozpatrzyć sytuację skarżącego nie tylko przez pryzmat art. 64a ustawy o pomocy społecznej, ale także przez pryzmat art. 64 ww. ustawy, który przewiduje zdecydowanie większą swobodę decyzyjną organu i umożliwia mu analizę konkretnej sytuacji pod kątem tego czy wystąpiły uzasadnione okoliczności przemawiające za zwolnieniem czy też nie.
W dniu 7 października 2020 r. organ I instancji wydał decyzję o tożsamej sentencji z poprzednią decyzją, tj. z dnia 23 grudnia 2019 r. Organ ponownie ustalił Stronie wysokość odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w kwocie 2.991,53 zł miesięcznie, począwszy od dnia 1 października 2019 r. oraz odmówił mu zwolnienia z odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.
Od tej decyzji Strona również wniosła odwołanie. Decyzją z dnia 1 lutego 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Kolegium zwróciło uwagę, że obowiązek ponoszenia odpłatności przez zstępnego osoby skierowanej do domu pomocy społecznej uzależniony jest wyłącznie od jego sytuacji dochodowej oraz że w przedmiotowej sprawie zachodzi konieczność rozdzielenia dwóch odrębnych postępowań: ustalenia odpłatności oraz zwolnienia z tej odpłatności. Kolegium wskazało, że ponownie rozpoznając wniosek o zwolnienie z odpłatności organ uwzględni okoliczność, że rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z jednego wynagrodzenia, o czym mówi art. 64 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, a także szczegółowo zbada przesłanki wymienione w pkt 2, jak: długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych i podda te przesłanki dokładnej analizie w relacji do sytuacji rodziny Strony. Dalej Kolegium zwróciło uwagę, że skoro już na tym etapie postępowania wiadomo, że rodzina utrzymuje się wyłącznie z wynagrodzenia Strony, to choćby z tego powodu zachodzi podstawa do częściowego zwolnienia jej z ww. odpłatności w oparciu o art. 64 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, w dniu 2 marca 2021 r. organ I instancji wydał decyzję, w której ustalił Stronie wysokość odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w kwocie 2.991,53 zł miesięcznie, począwszy od dnia 1 października 2019 r. Od powyższej decyzji Strona wniosła odwołanie, po którego rozpatrzeniu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 28 czerwca 2021 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Pismem z dnia 23 sierpnia 2021 r. Ł. D., reprezentowany przez pełnomocnika, złożył wniosek o całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia odpłatności w kwocie 2.991,53 zł miesięcznie za pobyt ojca. Uzasadniając ten wniosek wskazał, że zamieszkuje obecnie na stałe z rodziną w Holandii i tam koncentruje się jego ośrodek życiowy. Aktualnie jest jedynym żywicielem pięcioosobowej rodziny, gdyż żona nie pracuje. Wskazał, że nie utrzymuje kontaktu z ojcem, wyjaśniając, że dnia 3 lipca 1987 r. został orzeczony rozwód pomiędzy jego rodzicami, a wykonywanie nad nim, tj. dwuletnim wówczas dzieckiem, opieki rodzicielskiej powierzono matce. Ojciec nie wywiązywał się z nałożonego na niego sądownie obowiązku łożenia na utrzymanie małoletniego syna, nie interesował się nim, nie utrzymywał z nim kontaktu oraz nie starał się uczestniczyć w jego życiu. Strona od wieku dziecięcego nie miała zatem żadnej informacji o ojcu, począwszy od jego obecnego miejsca zamieszkania, poprzez stan zdrowia, po jego aktualną sytuację rodzinną. Nie zna ojca i nie istnieje pomiędzy nimi żadna więź. Z kolei odnosząc się do swoich dochodów, wskazał, że jak wynika z przedłożonego przez nią zaświadczenia, miesięczny dochód rodziny stanowi kwota 2400 euro. Żona nie pracuje. Przyczyną tego jest przede wszystkim stan, zdrowia najstarszego syna z jej poprzedniego związku, tj. D. v. , który z nimi wspólnie zamieszkuje (choruje na ADHD i odmianę autyzmu). Żona sprawuje nad nim opiekę, której syn stale wymaga. Na utrzymaniu pozostaje również trójka małoletnich dzieci, a stan finansów rodziny różni się w poszczególnych miesiącach.
Pismem z dnia 28 września 2021 r. wnioskodawca udzielił dalszych wyjaśnień wskazując, że jego dochód za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku o zwolnienie z odpłatności za pobyt ojca w DPS, to kwota 2.472,89 euro netto. Strona wyszczególniła też wydatki w przeliczeniu na jeden miesiąc. Wskazała, że jej rodzina składa się z pięciu osób i otrzymuje alimenty na dwoje dzieci (od ich ojca) w wysokości łącznie 205,48 euro miesięcznie, a co kwartał pobiera na troje dzieci odpowiednik zasiłku rodzinnego w wysokości 854,31 euro. Syn D. od września rozpoczął naukę w nowej szkole, w której system nauki opiera się na jednym dniu zajęć teoretycznych oraz czterech dniach zajęć praktycznych. Za pracę podczas zajęć praktycznych otrzymuje wynagrodzenie w wysokości ok. 660 euro miesięcznie, za które opłaca koszty związane ze szkołą, transport do szkoły (240 euro miesięcznie) oraz transport na praktykę. Część pieniędzy odkłada na własne potrzeby. Od dłuższego czasu, Strona wraz z żoną starają się umieścić syna w ośrodku opiekuńczo-wychowawczym, w którym uczyłby się samodzielności i zostałby przygotowany do życia. W związku z jego chorobą nigdy jednak nie będzie w pełni samodzielny.
Strona również poinformowała, że nie ponosi opłaty za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce. Nie posiada też wyroku sądu oddalającego powództwo o alimenty na rzecz ojca - R. D. i nie ma wiedzy, czy toczyło się postępowanie o pozbawienie rodzica władzy rodzicielskiej, czy też postępowanie dotyczące skazania za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty lub jej rodzica (nie dysponuje wyrokami w powyższych sprawach). Do powyższych wyjaśnień Strona dołączyła oświadczenie o stanie majątkowym, z którego wynika, że posiada dom jednorodzinny w Polsce ok. 100 m2 z działką (o pow. 996 m2), odziedziczony w spadku po matce, a z ruchomości posiada dwa samochody osobowe o wartości ok. 600 euro i 350-300 euro, motocykl o wartości 1000-1500 euro. Nadto oświadczyła, że nie posiada żadnych pieniędzy na rachunku oszczędnościowym. Strona przedłożyła zaświadczenie o dochodach wraz z jego wierzytelnym tłumaczeniem z języka niderlandzkiego. Strona dostarczyła także zaświadczenie z uwierzytelnionym tłumaczeniem z języka niderlandzkiego, dotyczące stanu zdrowia i opisu schorzeń na jakie cierpi D. jak również podejmowanych działań w sprawie poszukiwania dla niego specjalistycznego ośrodka.
W odniesieniu do częściowego zwolnienia z odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, organ wyjaśnił, że wziął pod uwagę zarówno stosunki wnioskodawcy z ojcem, jak również sytuację majątkową, rodzinną i zdrowotną. Organ uwzględnił też to, że Strona nie utrzymywała kontaktu z ojcem, który się nią nie interesował i nie uczestniczył w jej życiu, a co za tym idzie nie zna ojca i nie istnieje pomiędzy nimi żadna więź.
W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że Strona nie wnosi opłaty za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce. Syn żony - D. choruje na ADHD i ASS, ma ponadto zaburzenia ze spektrum autyzmu, jednak zdaniem organu Strona nie przedstawiła dokumentów potwierdzających istnienie tych chorób i zaburzeń, poza opisem stanu zdrowia D. sporządzonego przez psychologa opieki zdrowotnej z dnia 30 września 2021 r. Zdaniem organu Strona nie przedstawiła też dokumentów wskazujących na zwiększone wydatki z tego tytułu, jak i dokumentu potwierdzającego niepełnosprawność któregokolwiek z członków jej rodziny. Nadto nie przedstawiła dokumentów, że D. wymaga specjalnej opieki, gdyż samodzielnie uczęszcza do szkoły. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę oraz świadczeń rodzinnych, alimentów i wynagrodzenia za praktyki. Wnioskodawca posiada majątek, tj. dom jednorodzinny w Polsce o pow. ok. 100 m2, który znajduje się na działce o pow. 996 m2, nadto posiada samochody osobowe marki VW Passat i Ford Ka, motocykl marki Suzuki.
Pismem z dnia 8 grudnia 2021 r. Ł. D. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł odwołanie od tej decyzji zarzucając jej :
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię i nie zwolnienie Skarżącego w całości z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt jego biologicznego ojca w Domu Pomocy Społecznej,
w sytuacji gdy w sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione przypadki przemawiające za całkowitym zwolnieniem Skarżącego z obowiązku uiszczania przedmiotowej kwoty;
2. naruszenie przepisów prawa procesowego mających wpływ na treść wydanej decyzji, a mianowicie art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności, niezebranie oraz brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, a także art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów w szczególności poprzez uznanie, że utrzymywanie pięcioosobowej rodziny, w tym chorego syna nie stanowi znaczącego obciążenia sytuacji majątkowej Skarżącego oraz dowolną ocenę zaprezentowanych w stanie faktycznym sprawy okoliczności dotyczących choroby syna oraz relacji Skarżącego z ojcem i nie przypisanie im odpowiedniej wagi;
3. naruszenie przepisów prawa procesowego mających wpływ na treść wydanej decyzji, a mianowicie art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności, niezebranie oraz brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, a także art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów oraz wzięcie pod uwagę wybiórczo okoliczności sprawy, w szczególności poprzez uznanie,
że:
- Skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających istnienie chorób syna D. ., podczas gdy przedłożone zostało do akt zaświadczenie/informacja psychologa;
- Skarżący nie udokumentował, iż syn D. wymaga szczególnej opieki, a żona Skarżącego mogłaby podjąć zatrudnienie podczas gdy zajmuje się ona dziećmi i sprawuje opiekę nad chorym synem, który wymaga wzmożonej uwagi, gdyż nie będzie samodzielny mimo coraz starszego wieku,
- syn D. jest samodzielny i nie wymaga opieki gdyż podjął naukę w szkole, podczas gdy schorzenie na jakie cierpi wyklucza osiągnięcie samodzielności;
4. naruszenie przepisów prawa procesowego mających wpływ na treść wydanej decyzji, a mianowicie art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności, niezebranie oraz brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego polegające na całkowitym pominięciu i nie odniesieniu się do okoliczności wskazywanych przez Skarżącego, a dotyczących podejmowania usilnych prób przez Skarżącego i jego małżonkę o umieszczenie syna D. w ośrodku wychowawczym pozwalającym na przygotowanie go do życia i ewentualne zamieszkanie pod tzw. nadzorem;
5. naruszenie przez organy art. 2 i 32 Konstytucji RP, poprzez naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego oraz zasady sprawiedliwości społecznej, a także rażące naruszenie zasady równości wobec prawa, poprzez wydanie orzeczenia nakazującego Skarżącemu bezwarunkowe opłacanie pobytu R. D. w DPS, w sytuacji gdy uprawniony do świadczeń rażąco nie wywiązywał się z obowiązków rodzicielskich względem Skarżącego i nie łożył na jego utrzymanie alimentów orzeczonych wyrokiem sądu.
W związku z powyższymi zarzutami wniósł o:
1. uchylenie zaskarżonej decyzji w części odmawiającej Skarżącemu zwolnienia z odpłatności za pobyt ojca R. D. w Domu Pomocy Społecznej [...] w M. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;
2. wstrzymanie, na zasadzie art. 135 k.p.a., natychmiastowego wykonania zaskarżonej decyzji do czasu ukończenia postępowania odwoławczego.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) w zw. z art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) w zw. z art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy po przytoczeniu stanu fatycznego ustalonego przez organ I instancji oraz przepisów art. 64 i art. 64a ustawy o pomocy społecznej stanowiących materialnoprawną podstawę decyzji uznał, że organ I instancji rozpatrując wniosek Odwołującego o zwolnienie z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, wziął pod uwagę jego relacje z ojcem. Zdaniem Kolegium kolejne nowelizacje ustawy o pomocy społecznej wskazują na taką intencję ustawodawcy, która nie pozwala na kierowanie się okolicznościami związanymi z naruszeniem przez podopiecznych DPS powszechnie uznanych reguł społecznych. Wpływ na taką interpretację art. 64 ustawy mają m.in. skutki zwolnienia osoby zdolnej majątkowo do ponoszenia odpłatności, tj. przeniesienie tego ciężaru na budżet publiczny - gminę.
W ocenie SKO z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika, że Odwołujący zamieszkuje w Holandii, gdzie wraz z żoną wychowuje troje dzieci. Pięcioosobowa rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę Odwołującego oraz świadczeń rodzinnych, alimentów i wynagrodzenia syna za praktyki. Oznacza to, że brak jest podstaw do zastosowania zwolnienia z odpłatności w oparciu o przesłankę z art. 64 pkt 3 ustawy, bowiem Odwołujący nie utrzymuje się tylko z jednego świadczenia lub wynagrodzenia. Nadto Odwołujący posiada majątek, tj. dom jednorodzinny w Polsce o pow. ok. 100 m2, który znajduje się na działce o pow. 996 m2, posiada też dwa samochody osobowe i motocykl marki. Łączny dochód rodziny, podany do rodzinnego wywiadu środowiskowego wynosi 3.628,44 euro, tj. 16.985,10 zł (3.628,44 euro x 4,6811 zł). Do rodziny Odwołującego zalicza się D. - syn jego żony, pozostający z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Z opisu stanu zdrowia D. z dnia 30 września 2021 r., sporządzonego przez psychologa opieki zdrowotnej, wynika, że choruje on na ADHD i ASS, ma też zaburzenia ze spektrum autyzmu. W ocenie Kolegium stan zdrowia członka rodziny zobowiązanego do uiszczenia opłaty, podlega rozważaniu tylko w zakresie ponoszonych wydatków na leczenie. Brak przedstawienia przez wnioskodawcę jakichkolwiek dowodów na tę okoliczność uniemożliwia przyjęcie, że znaczna część jego dochodów jest wydatkowana na potrzeby zdrowotne, uniemożliwiając wywiązanie się z obowiązku nałożonego decyzją na ponoszenie opłat. Przy ocenie wystąpienia przesłanki zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej związanej z niepełnosprawnością czy długotrwałą chorobą zobowiązanego lub członków jego rodziny, konieczna jest analiza tej okoliczności w kontekście potrzeb i wyższych nakładów finansowych związanych ze stanem zdrowia wnioskodawcy lub członków jego rodziny. Odwołujący jednak nie przedstawił dowodów na okoliczność wysokości wydatków, ponoszonych na leczenie syna. Zdaniem organu II instancji sytuacja życiowa Odwołującego nie jest wyjątkowa, szczególna, a tylko w takich przypadkach całkowite zwolnienie z art. 64 ustawy mogłoby zostać przyznane. Dotyczy bowiem okoliczności nadzwyczajnych, nieprzewidzianych, wymuszających poniesienie znacznych i nieplanowanych wydatków. Takie zaś okoliczności nie zaistniały w przedmiotowej sprawie.
Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniósł pełnomocnik działający w imieniu Ł. D. zarzucając:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 2 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie, co doprowadziło do niezastosowania ustalonego przez ustawodawcę przepisu intertemporalnego nakazującego stosowanie do spraw wszczętych i nie zakończonych przed dniem wejścia w życie przepisów ustawy zmienianej w art. 1, a więc dotyczących zmiany art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, jednakże w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 64 pkt. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. w brzmieniu aktualnie zobowiązującym, poprzez jego niezastosowanie i nierozważenie przesłanek w nim wskazanych, podczas gdy sytuacja Skarżącego w pełni odzwierciedla okoliczności w nim wskazane, co w konsekwencji doprowadziło do niezwolnienia w całości Skarżącego z obowiązku odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej;
3. art. 7 i 32 oraz art. 87 Konstytucji RP po przez ich niezastosowanie co doprowadziło do przyjęcia, że pomimo wyraźnych przepisów przejściowych zwartych w ustawie z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej w sprawie z wniosku Skarżącego - wbrew regulacji ustawowej - ma mieć zastosowanie przepis art. 64 w brzmieniu nadanym mu ustawą zmienianą, a co wiąże się dla Skarżącego przy takim rozstrzygnięciu z nieuzasadnioną koniecznością ponoszenia obowiązku odpłatności za pobyt biologicznego ojca w domu pomocy społecznej;
4. naruszenie przez organy art. 2 i 32 Konstytucji RP, poprzez naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego oraz zasady sprawiedliwości społecznej, a także rażące naruszenie zasady równości wobec prawa, poprzez wydanie orzeczenia nakazującego Skarżącemu bezwarunkowe opłacanie pobytu R. D. w DPS, w sytuacji gdy uprawniony do świadczeń rażąco nie wywiązywał się z obowiązków rodzicielskich względem Skarżącego i nie łożył na jego utrzymanie alimentów orzeczonych wyrokiem sądu;
5. naruszenie przepisów prawa procesowego mających wpływ na treść wydanej decyzji, a mianowicie art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności, niezebranie, brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów w szczególności poprzez uznanie, że utrzymywanie pięcioosobowej rodziny, w tym chorego syna nie stanowi znaczącego obciążenia sytuacji majątkowej Skarżącego oraz dowolną ocenę zaprezentowanych w stanie faktycznym sprawy okoliczności dotyczących choroby syna oraz relacji Skarżącego z ojcem i nie przypisanie im odpowiedniej wagi;
6. naruszenie przepisów prawa procesowego mających wpływ na treść wydanej decyzji, a mianowicie art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności, niezebranie, brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów oraz wzięcie pod uwagę wybiórczo okoliczności sprawy, w szczególności poprzez uznanie, że:
- Skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających istnienie chorób syna D. , podczas gdy przedłożone zostało do akt zaświadczenie/informacja psychologa;
- Skarżący nie udokumentował, iż syn D. wymaga szczególnej opieki, a żona Skarżącego mogłaby podjąć zatrudnienie, podczas gdy zajmuje się ona dziećmi i sprawuje opiekę nad chorym synem, który wymaga wzmożonej uwagi, gdyż nie będzie samodzielny mimo coraz starszego wieku,
- syn D. jest samodzielny i nie wymaga opieki gdyż podjął naukę w szkole, podczas gdy schorzenie na jakie cierpi wyklucza osiągnięcie samodzielności;
7. naruszenie przepisów prawa procesowego mających wpływ na treść wydanej decyzji, a mianowicie art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności, niezebranie oraz brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego polegające na całkowitym pominięciu i nie odniesieniu się do okoliczności wskazywanych przez Skarżącego, a dotyczących podejmowania usilnych prób przez Skarżącego i jego małżonkę o umieszczenie syna D. w ośrodku wychowawczym pozwalającym na przygotowanie go do życia i ewentualne zamieszkanie pod tzw. nadzorem;
8. naruszenie przepisów prawa procesowego, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 138 §1 pkt. 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji podczas gdy, w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki pozwalające na uchylenie decyzji;
Mając powyższe zarzuty na uwadze wniósł o:
1. uchylenie zaskarżonej decyzji;
2. zasądzenie na rzecz Skarżącego od organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego;
Ponadto wniósł:
1. na podstawie art. 61 § 2 pkt. 1 p.p.s.a. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego przez organ, a w razie nieuwzględnienia tego wnioski przez organ i przekazania skargi Sądowi na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego przez Sąd z uwagi na zachodzące niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków;
2. na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. o dołączenie do niniejszej sprawy akt spraw toczących się przed Sądem Rejonowym w S. O. o sygnaturach akt: III RC [...], III RC [...], III RC [...] oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów znajdujących się w aktach, a mianowicie z:
- protokołu rozprawy głównej z dnia 03 lipca 1989 r., w sprawie o sygn. akt: III RC [...], k. 22-24;
- protokołu rozprawy głównej z dnia 23 sierpnia 1990 r. w sprawie o sygn. akt: III RC [...], k. 15;
- pozwu o podwyższenie alimentów z dnia 08 marca 2000 r. w sprawie o sygn. akt: III RC [...], k. 2-3;
- protokół rozprawy głównej z dnia 31 grudnia 2000 r. w sprawie o sygn. akt: III RC [...], k. 26;
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, przepisów postępowania, bądź też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Przeprowadzona przez Sąd, w trybie uproszczonym, kontrola zaskarżonej decyzji, pod kątem powyższego kryterium legalności wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie z punktu widzenia kryterium legalności, jest decyzja SKO z dnia [...] lutego 2022 r. w przedmiocie zwolnienia z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.
Rozstrzygnięcia organów obu instancji w przedmiocie zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej podjęto w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.; "u.p.s.").
Zgodnie z treścią Art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu.
Na podstawie art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. (Dz.U. z 2022 r. poz. 66)zmieniającej m.in. ustawę o pomocy społecznej obowiązującej od 27 stycznia 2022 r. wprowadzono pkt 7) w myśl, którego osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym słusznie przyjmuje się, że z treści będącego podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia art. 64 u.p.s. wynika, iż zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli zarówno osoba, jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. W rozpoznawanej sprawie warunek ten został spełniony.
Treść normatywna art. 64 u.p.s., będącego podstawą złożonego wniosku Skarżącego, jak już podkreślono, jednoznacznie wskazuje na uznaniowy charakter zwolnienia, co oznacza, że kontrolne kompetencje sądu ograniczone są do zbadania czy przy wydaniu decyzji nie doszło do przekroczenia granic swobodnego uznania, które nie może jednak oznaczać dowolności wyboru rozstrzygnięcia przez organ (por. wyrok WSA w Krakowie z 2 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1039/19; wyrok WSA w Białymstoku z 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 815/18). Przy ocenie legalności takiej decyzji Sąd weryfikuje jedynie, czy organ właściwie ustalił i rozważył stan faktyczny, czy wydane rozstrzygnięcie mieści się w granicach uznania administracyjnego - wyraża jeden z wariantów przewidzianych w dyspozycji normy uznaniowej - i czy należycie sparametryzowano interes społeczny z interesem indywidualnym - art. 7 K.p.a. (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 25 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 23/20).
Stan faktyczny zaistniały w rozpoznawanej sprawie wymagał rozważenia przez organy w kontekście przesłanek wymienionych w art. 64 pkt 2,3 oraz przez organ odwoławczy art. 64 pkt 7 u.p.s. Sąd podziela utrwalony pogląd, zgodnie z którym wydanie decyzji uwzględniającej wniosek o zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS powinno mieć charakter wyjątkowy, wyłącznie w takim skonfigurowaniu, w którym sytuacja zdrowotna, rodzinna, życiowa i losowa wnioskującego reprezentuje taki ładunek aksjologiczny, który przełamuje fiskalizm państwa (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 25 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 23/20).
Jak wynika z ustaleń organu I instancji rodzina Skarżącego składa się z 5 osób i utrzymuje się z jego wynagrodzenia za pracę oraz alimentów i wynagrodzenia za praktyki. Łączny dochód wynosi 3628,44 EURO, co w przeliczeniu na złotówki daje kwotę 16 985,10 zł.
Biorąc pod uwagę sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkową a także brak więzi z ojcem organ I instancji uznał za uzasadnione częściowe zwolnienie Skarżącego tj. w wysokości 30% z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca R. D. w Domu Pomocy Społecznej w M. za okres od 01.10.2019 r.- 31.01.2020 r.
Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że zachodzą przesłanki do częściowego zwolnienia Skarżącego z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej – w wysokości 30%. Organ zdecydował się na zwolnienie Skarżącego w wysokości 30 % nie wyjaśnił natomiast dlaczego przyjął zwolnienie w tej wysokości, a nie 50%, czy 70% i dlaczego został określony okres od 1.10.2019 r. do 31.01.2020 r. Nie zrozumiała jest także kwota 897 zł.
W ocenie Sądu wskazane uchybienia skutkują stwierdzeniem, że swojego wywodu organ nie odzwierciedlił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co niewątpliwie powinien był uczynić w świetle chociażby art. 107 § 3 K.p.a.
Zdaniem Kolegium organ wziął pod uwagę stosunki panujące pomiędzy Skarżącym a ojcem, to że nie utrzymywał z nim kontaktu, ojciec nie interesował się nim i nie uczestniczył w jego życiu a tym samym nie zna go i nie istnieje między nimi żadna więź. W ocenie organu odwoławczego nie znajduje uzasadnienia zastosowanie art. 64 pkt 2 ustawy do całkowitego zwolnienia wnioskodawcy z opłat według organu II instancji wymienione w nim przykładowe okoliczności uzasadniające zwolnienie z opłat wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie jego zakresem zastosowania zdarzeń związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego a nie przypadki dotyczące relacji pomiędzy członkami rodziny ( Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1861/19).
SKO zajęło także stanowisko co do braku przesłanek zastosowania art. 64 pkt 3 ustawy. Zdaniem organu odwoławczego Skarżący wraz pięcioosobową rodziną utrzymuje się nie tylko z jego wynagrodzenia, ale także z alimentów, które otrzymują dzieci, świadczeń rodzinnych oraz wynagrodzenia syna za praktyki. W ocenie Sądu jednak w uzasadnieniu decyzji organów obu instancji zabrakło argumentacji świadczącej o wyczerpującej analizie relacji rodzinnej między Skarżącym, a jego ojcem.
Należy zwrócić uwagę, że w toku postępowania odwoławczego zmianie uległ stan prawny ustawy o pomocy społecznej w zakresie przepisu art. 64. Na podstawie art.1 pkt 1 ustawy z 17 listopada 2021 r., z mocą obowiązująca od 27 stycznia 2022 r. (Dz.U 2022 poz.66) zmieniającej ustawę o pomocy społecznej poprzez wprowadzenie punktu 7 o treści : " osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty".
Jest to kolejna przesłanka zwolnienia z ponoszenia opłat za pobyt w DPS, którą organ odwoławczy merytoryczny powinien wziąć pod uwagę.
Do pisma z dnia 8 czerwca 2022 r. nadesłanego do tut. Sądu pełnomocnik Skarżącego dołączył kserokopie protokołów rozpraw z dnia 3 lipca 1989 r. sygn. akt [...], 23 sierpnia 1990 r. sygn.. akt [...] pozwu o podwyższenie alimentów z dnia 8 marca 2000 r. sygn. akt [...] i protokołu rozprawy z dnia 31 października 2000 r. sygn. akt [...] poświadczonych za zgodność z oryginałem, na okoliczność nie płacenia przez ojca Skarżącego alimentów na syna i braku więzi pomiędzy nimi. Strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z tych dokumentów.
Dowody te Skarżący dołączył do skargi bowiem miał utrudnione ich pozyskanie z Sądu Rejonowego. Nie mniej jednak w toku postępowania administracyjnego oraz w odwołaniu konsekwentnie wskazywał na rażące i lekceważące zachowanie jego ojca, który nie płacił zasądzonych alimentów na syna.
Z całokształtu materiału dowodowego wynika, ojciec Skarżącego nie utrzymywał z nim kontaktu od lat 80-tych. Nie płacił też zasądzonych alimentów na syna, które w zastępstwie były regulowane przez fundusz alimentacyjny. Okoliczności te niewątpliwie wskazują na rażące zaniedbania dotyczące obowiązku alimentacyjnego jak i innych obowiązków rodzinnych ojca wobec dziecka. Obecnie jest to przestępstwo określone w kodeksie karnym, a więc zasługujące na szczególne potępienie. Na okoliczności te konsekwentnie powoływał się Skarżący w toku postępowania.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ II instancji weźmie pod uwagę powyższe rozważania w szczególności zobowiązany będzie do pełnej oceny odnośnie sytuacji osobistej i finansowej Skarżącego, a zwłaszcza wyjaśniając jaką wartość przypisuje określonej w przepisie art. 64 pkt 7 u.p.s. okoliczności mającej znacznie dla sprawy i występującej w sprawie.
Ponadto organ odwoławczy powinien uwzględnić to, że przedmiotowa sprawa trwa od października 2019 r. na co Skarżący nie ma wpływu. Wiąże się to z rosnącą odpłatnością za pobyt ojca w DPS.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o uchyleniu w całości zaskarżonej decyzji. O kosztach postepowania orzeczono na podstawie art. 200 § 1 P.p.s.a.