II SA/SZ 396/21

II SA/Sz 396/21 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2021-08-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-04-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Katarzyna Sokołowska /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Szydłowski
Patrycja Joanna Suwaj
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Sygn. powiązane
II GSK 92/22 - Wyrok NSA z 2025-07-17
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151, art. 153, art. 190
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1320
art. 2351, art. 2352
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
Dz.U. 2013 poz 1367
par. 8 ust. 1 i 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Inspektor Sanitarny z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia dniu [...] listopada 2010 r., M. C., dalej jako "Skarżący" dokonał do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S. zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej. Stronę poddano specjalistycznym badaniom w W. Centrum Medycyny Pracy w P. Ośrodek w P. (zwanym dalej: "jednostką orzeczniczą I stopnia"), których efektem było orzeczenie lekarskie dnia [...] grudnia 2010 r. o braku podstaw do rozpoznania u Skarżącego choroby zawodowej - obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2 i 3 kHz wymienioną w poz. 21 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30.06.2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869 ze zm.).
Skarżący, nie zgadzając się z treścią orzeczenia, wystąpił z wnioskiem o badanie w Instytucie Medycyny Pracy w L. (zwanego dalej: "jednostką orzeczniczą II stopnia"), który w dniu [...] marca 2011 r. wydał orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania u niego choroby zawodowej. W wyniku przeprowadzonej konsultacji laryngologicznej, poszerzonej o badania audiologiczne oraz analizę dokumentacji lekarsko – profilaktycznej, rozpoznano uszkodzenie słuchu odbiorcze (czuciowo nerwowe), szumy uszne obustronne, stan po operacji przegrody nosa z plastyką podniebienia miękkiego w przebiegu bezdechów nocnych. Instytut stwierdził, iż brak jest również narażenia na hałas o poziomach stwarzających ryzyko rozwoju trwałego uszkodzenia słuchu od 1995 r.
Stwierdzono, że w audiogramie z 2010 r. - to jest z badania oceniającego stan słuchu 15 lat od chwili ustania narażenia na hałas o poziomach stwarzających ryzyko trwałego uszkodzenia słuchu stwierdzono niewielką głębokość uszkodzenia słuchu nie spełniającą wymaganej do rozpoznania choroby zawodowej głębokości uszkodzenia słuchu w uchu lepiej słyszącym, określonej w kryteriach orzeczniczych na co najmniej 45 dB. Znaczna progresja uszkodzenia słuchu obserwowana pomiędzy 2010 a 2011 r. - to jest w okresie zaprzestania pracy zawodowej, świadcząca o innej etiologii niż hałas dalszego rozwoju obserwowanego uszkodzenia słuchu, nie daje podstaw do rozpoznania u strony choroby zawodowej.
W oparciu o powyższe ustalenia, organ I instancji, decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., uznał brak podstaw do stwierdzenia u strony choroby zawodowej.
Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji. Organ II instancji – Z. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 23 stycznia 2013 r., sygn. akt. II SA/Sz 1094/12, oddalił skargę na decyzję organu II instancji
W wyniku rozpatrzenia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Szczecinie, Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 1448/13, uchylił zaskarżony wyrok Sądu I instancji i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania, wskazując na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego. NSA stwierdził, że organy pominęły przy ocenie orzeczenia jednostki orzeczniczej II stopnia, iż Instytut Medycyny Pracy bezpodstawnie przyjął, że "brak było narażenia na hałas o poziomach stwarzających warunki rozwoju uszkodzenia słuchu od 1995 r." i że audiogram z 2010 r. pochodzi z "badania 15 lat od chwili ustania narażenia na hałas o poziomach stwarzających warunki rozwoju uszkodzenia słuchu". Wielkość średniego uszkodzenia słuchu, wskazana w karcie informacyjnej leczenia klinicznego z dnia [...] marca 2011 r.w niewielkim stopniu odbiega od wyniku badania - audiogramu z [...] listopada 2010 r. i rozpoznania z [...] stycznia 2011 r. Stanowisko zaprezentowane przez Instytut w odpowiedzi z dnia [...] października 2011 r. nie zawiera merytorycznych rozważań, w jakim zakresie błędne podstawowe założenie o braku narażenia na hałas o poziomach stwarzających warunki rozwoju uszkodzenia słuchu od 1995r., przyjęte w orzeczeniu z [...] marca 2011 r., zaciążyło na wniosku o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Podobne braki zawiera stanowisko zaprezentowane w piśmie z [...] lipca 2012 r. Dodatkowo Sąd II instancji zwrócił uwagę na konieczność ustalenia warunków pracy Skarżącego i uzupełnienia materiału dowodowego o pomiary dokumentujące poziom hałasu w lokomotywach, w których pracował Skarżący.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wyrokiem z dnia 16 września 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 554/15, uchylił decyzję organu II instancji oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Sąd wskazał na potrzebę przeprowadzenia postępowania dowodowego gwarantującego niekontrowersyjne ustalenie warunków pracy na stanowisku pracy wykonywanej przez chorego oraz wystąpienie odpowiadającej jej opisowi choroby, zawartej w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.
Sąd I instancji dodatkowo wskazał na Instytut Kolejnictwa, jako jednostkę badawczą, która może posiadać materiały z badań poziomu hałasu w lokomotywach o wskazanych modelach. Sąd I instancji dodał, że rzeczą organu będzie rozważenie, w razie konieczności, wystąpienia do innego niż dotychczas instytutu badawczego w dziedzinie medycyny pracy.
Organ I instancji rozpoznając ponownie sprawę, uzyskał dodatkowe wyjaśnienia odnoszące się do procesu orzeczniczego oraz zwracał się o uzyskanie pomiarów hałasu wykonywanych na lokomotywach ST43, ST44, ET22-880, ET22-363, ET22- 850, ET22-399, ET22-262 w latach 1970-2009 bądź z innego okresu, do nw. instytucji.
Muzeum Kolejnictwa w W. poinformowało, iż nie przeprowadzano pomiarów hałasu na lokomotywach normalnotorowych. PKP C. S.A. w P. przesłały pomiary hałasu wykonywane na lokomotywach serii ST43, ST44 i ET22. Odnośnie lokomotyw ET22-363, ET-22-880, ET22-399, ET22-262 podano, iż do żadnej z wymienionych nie odnaleziono wyników pomiarów hałasu. Wyniki pomiarów za lata 1970-1975 są już nieosiągalne. Wskazano również polskiego producenta normalnotorowych, ciężkich lokomotyw elektrycznych towarowych ET22, tj. B. T. P. Sp. z o.o. Polska Sp. we W.. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Zakład Linii Kolejowych w Z. poinformował, iż nie wykonywał pomiarów hałasu na lokomotywach ST43, ST44, ET22-850, ET22-399, ET22-262. PKP I. S.A. Biuro Taboru w W. oraz PKP I. S.A. Zakład Północny Samodzielne stanowisko ds. BHP w G. wskazał m.in., iż typy lokomotyw ST43, ST44, ET22-880, ET22-363, ET22-850, ET22-399, ET22-262 nie były i nie są eksploatowane przez Spółkę PKP I. S.A. oraz nie posiada informacji, o które wystąpił organ. PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Biuro Zarządu i Kontroli w W. poinformowało, iż nie dysponuje wnioskowanymi danymi (nie prowadzi pomiarów hałasu na lokomotywach). Polskie Koleje Państwowe S.A. wskazało, iż nie posiada wyników pomiarów hałasu na ww. lokomotywach, w latach 1970-2009, bądź pomiarów na tych lokomotywach z innego okresu. Główny Inspektorat Pracy Departament Nadzoru i Kontroli w W. przekazał raporty z badań hałasu, które były wykonane na lokomotywach SM42 oraz ST44. Prezes Urzędu Transportu Kolejowego poinformował, że nie dysponuje dokumentacją z prób w zakresie pomiaru hałasu. B. T. P. Sp. z o.o. poinformowała, iż nie posiada żadnych danych dotyczących pomiarów hałasu odnoszących się do ww. lokomotyw. PKP C. Sp. z o.o. przesłała sprawozdania dotyczące badań pomiarów hałasu z lat 2003-2007 wykonanych w PKP C. S.A. Zakład Taboru w C. na stanowisku pracy maszynisty lokomotywy spalinowej ST-43.
Organ I instancji, zgodnie ze wskazaniami NSA, zwrócił się zwrócił się do jednostki orzeczniczej II stopnia o udzielenie wyjaśnień co do ustaleń przyjętych w orzeczeniu z dnia [...] marca 2011 r., które przesądziły o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u strony. Ponadto poproszono o wyjaśnienie stanowiska dotyczącego nietypowych skutków uszkodzenia słuchu wywołanego hałasem, na które wskazuje współczesna wiedza medyczna.
Jednostka orzecznicza II stopnia pismem z dnia [...] grudnia 2016 r. wyjaśniła, iż istotą braku podstaw do rozpoznania u strony choroby zawodowej podczas badań wykonanych w Instytucie były dwa fakty:
- po pierwsze w wyniku przeprowadzonej konsultacji laryngologicznej, poszerzonej
o badania audiologiczne obejmujące: trzykrotne badanie audiometrii tonalnej, próbę SISI, audiometrię impedancyjną z zapisem odruchów ipsilateralnych z mięśnia strzemiączkowego, otoemisji, oraz analizę dokumentacji lekarsko-profilaktycznej ustalono rozpoznanie: wielkość średniego uszkodzenia słuchu (wyliczona jako średnia arytmetyczna z 1, 2, 3 kHz z najlepszego audiogramu) wynosi: w uchu prawym 70dB, w uchu lewym 63dB. Zarówno stwierdzony w chwili obecnej, jak również widoczny w badaniach audiometrycznych z roku 2010 obraz kliniczny uszkodzenia słuchu (objęcie uszkodzeniem słuchu niskich jak i średnich częstotliwości wraz z głuchotą w zakresie 6-8 kHz) nie jest charakterystyczny dla uszkodzenia słuchu spowodowanego działaniem hałasu,
- drugim istotnym faktem jest zaobserwowana znaczna progresja uszkodzenia słuchu w okresie 2009-2011 r., pomimo zaprzestania pracy w narażeniu na hałas, która przemawia za inną etiologią obserwowanego w chwili obecnej ubytku słuchu.
Jednostka orzecznicza II stopnia zaznaczyła również, że w przypadku oceny narażenia na hałas o poziomach stwarzających warunki rozwoju uszkodzenia słuchu ma ona mniej istotny wpływ w związku z charakterem ubytku słuchu zobrazowanym w audiogramach jednostki orzeczniczej II stopnia, który pomimo narażenia na hałas, nie przedstawia pohałasowego charakteru krzywych. Analiza dokumentacji lekarskiej oraz wyniki badań przeprowadzonych w jednostce orzeczniczej II stopnia nie dały podstaw do rozpoznania zawodowego obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem.
Organ I instancji zwrócił się do Instytutu Kolejnictwa w W. oraz do Urzędu Transportu Kolejowego w W. z prośbą o wyjaśnienie, czy lokomotywy ET22-880 i podobne eksploatowane do 2009 r. oraz lokomotywy ET22-803 i podobne eksploatowane w latach 1986-2010 (których wyniki pomiarów hałasu w kabinie maszynisty, są w posiadaniu organu głównie z lat 2003-2010) różniły się w istotny sposób i czy mogło to mieć wpływ na różny poziom dźwięku przez nie emitowanego wewnątrz kabiny maszynisty.
Prezes Urzędu Transportu Kolejowego poinformował m.in., że z analizy przesłanych danych wynika, że pojazdy, których dotyczyło przedmiotowe zapytanie i które zostały wpisane do rejestru pojazdów kolejowych, za wyjątkiem jednego, uzyskały dopuszczenie do eksploatacji na podstawie świadectwa dopuszczenia do eksploatacji wydanego przez Głównego Inspektora Kolejnictwa na czas nieokreślony. Do Prezesa Urzędu nie wpłynęła żadna informacja o zmianach charakterystyki technicznej przedmiotowych pojazdów, konstrukcja każdego z nich powinna odpowiadać typowi, który został dopuszczony do eksploatacji.
Instytut Kolejnictwa stwierdził, iż w odniesieniu do zapytania dotyczącego różnic pomiędzy dwoma grupami lokomotyw serii ET22 i ewentualnego wpływu tych różnic na poziom hałasu wewnątrz kabiny maszynisty cyt.: "nasze Laboratorium jak i inne komórki Instytutu Kolejnictwa nie posiadają tego typu danych, tj. odnoszących się do dużej liczby pojazdów z danej serii, czy typu". Podsumowano, iż w posiadaniu są dane pojedynczych egzemplarzy pojazdów badanych przez Instytut. W kwestii pomiarów hałasu wykonywanych na lokomotywach ST43, ST44, ET22-880, ET22-363, ET22-850, ET22-399, ET22-262 w latach 1970-2009 bądź z innego okresu, dostępne byłyby wyłącznie wyniki badań odnoszące się do badanych pojedynczo pojazdów reprezentujących serię odpowiednio ST43, ST44, ET22. Istnieje niewielkie prawdopodobieństwo, aby wśród przebadanych pojazdów znalazła się któraś z 5 wymienionych lokomotyw ET22 zważywszy na bardzo dużą liczebność tej serii. W okresie 2000 – 2009 roku Instytut Kolejnictwa nie wykonywał żadnych badań hałasu dla lokomotyw ST43, ST44 i ET22. Badania takie obejmujące wymienione rodzaje lokomotyw zgodnie z posiadaną wiedzą przeprowadzono w okresie 1990-1994 r. Podsumowano, iż po przeprowadzeniu poszukiwań w archiwum Instytutu stwierdzono, że raport nie znajduje się w jego posiadaniu.
Organ I instancji zwrócił się do 16 Państwowych Powiatowych Inspektorów Sanitarnych z zapytaniem, czy w swoich archiwach posiadają pomiary natężenia hałasu na lokomotywach typu ST43, ST44 oraz ET22.
W odpowiedzi na powyższe:
1) Państwowi Powiatowi Inspektorzy Sanitarni w: C., B., K., G., Ł., Stargardzie, S. poinformowali, iż nie posiadają w zasobach archiwalnych pomiarów natężenia hałasu na ww. lokomotywach;
2) PPIS we W. przesłał posiadaną dokumentację dotyczącą pomiarów natężenia hałasu na lokomotywach typu ST43, ST44, ET22;
3) PPIS w S. poinformował, iż w zasobach archiwalnych odnalazł wyniki pomiarów natężenia dźwięku:
- z dnia [...] czerwca 1982r. praca silnika lokomotywy spalinowej ST-44-3331, wynik - 84 dB(A)
- z dnia [...] grudnia 1987r. - Lokomotywa ST44-151, wynik - 99 dB(A).
4) PPIS w B. przesłał wyniki badań hałasu na stanowiskach lokomotyw ST43, ST44, ET22.
5) PPIS w B.-B. przekazał w załączeniu pomiary środowiska pracy dotyczące hałasu, dla stanowiska maszynisty pojazdów trakcyjnych (lokomotyw z napięciem elektrycznym i spalinowym);
6) PPIS w G. poinformował o wynikach pomiarów poziomu hałasu oraz zaznaczył, iż na stanowiskach pracy nie stwierdzono przekroczenia normatywu higienicznego NDN maksymalnego poziomu dźwięku (A) oraz szczytowego poziomu dźwięku (C) co do maszynistów lokomotywy ST44 i ET-22.
7) PPIS w K. przekazał w załączeniu wyniki badań i pomiarów hałasu wykonane na lokomotywach typu ST43 i ET22.
8) PPIS w K. przekazał informacje dotyczące wyników badań środowiskowych hałasu przeprowadzonych na stanowisku obsługi lokomotywy ET22 i ST44 oraz poinformował, iż nie posiada wyników pomiarów hałasu dotyczących stanowiska obsługi lokomotyw ST43.
Strona pismem z dnia [...] maja 2017 r. wniosła o dopuszczenie dowodu z opinii Konsultanta Krajowego w dziedzinie laryngologii - prof. dr n. med. M. Ś. - K. w celu ustalenia etiologii obustronnego uszkodzenia słuchu u strony, w szczególności czy warunki pracy zawodowej oraz okres zatrudnienia stanowiły narażenie zawodowe dla powstania choroby zawodowej.
Krajowy Konsultant w Dziedzinie Audiologii i Foniatrii - prof. dr n. med. M. Ś. - K., wskazała, że zgodnie z ogólną wiedzą uszkodzenie słuchu spowodowane starzeniem się narządu słuchu jest najczęstszym typem zaburzenia słuchu u osób dorosłych, a jego częstość istotnie wzrasta po 50-55 roku życia. W różnicowaniu obu typów zaburzeń istotna jest dynamika rozwoju uszkodzenia słuchu - w przypadku uszkodzeń związanych z narażeniem na hałas uszkodzenie najszybciej rozwija się w pierwszych 10-15 latach pracy, natomiast uszkodzenie słuchu spowodowane starzeniem się zaczyna odgrywać istotną rolę w wieku okołoemerytalnym i emerytalnym. Po przedłożeniu dodatkowego materiału dowodowego, na którą składała się dokumentacja lekarska skarżącego, Konsultant Krajowy wyjaśniła, że nie znajduje poparcia dla hipotezy, iż stwierdzony u strony obraz uszkodzenia słuchu może być wynikiem nałożenia się uszkodzenia słuchu związanego z procesem starzenia się na uszkodzenie pohałasowe. Bardziej, w jej ocenie, uzasadniona jest hipoteza, że audiogram z [...] marca 2010 r. wskazuje na pogorszenie słuchu związane z procesem starzenia się, a pogorszenie wyniku audiometrii tonalnej w listopadzie 2010 r. jest spowodowane niedostateczną współpracą pacjenta w trakcie tego badania.
Strona przedłożyła do akt i wniosła o zaliczenie w poczet materiału dowodowego odpisu opinii biegłego sądowego w zakresie otolaryngologii dr n. med. J. Z. wydanej na zlecenie Sądu Okręgowego w P. [...] Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie opinią argumentacja, że krzywe progowe w audiometrii tonalnej nie są typowe dla uszkodzenia słuchu spowodowanego hałasem w ocenie biegłego są niewystarczające by nie uznać tego niedosłuchu za zawodowy. Zaznaczono, że badany - w chwili wydawania opinii - ma [...] lat (osłabienie słuchu związane z wiekiem), choruje na nadciśnienie (czynnik sprzyjający osłabieniu słuchu wraz z wiekiem) oraz przebył operację podniebienia miękkiego. Wszystkie te czynniki mogły zniekształcać obecnie krzywą audiometryczną. Wcześniejsze badania słuchu np. z 2010 r. są typowe dla niedosłuchu związanego z działaniem przewlekłym hałasu. Nawet jeśli badania poziomu natężenia hałasu mieściły się w górnej granicy normy, to należy pamiętać, że wpływ hałasu na narząd słuchu jest osobniczo różny. U niektórych osób nawet długo narażonych na hałas ponadnormatywny, nie dochodzi w ogóle do uszkodzenia słuchu.
W piśmie z dnia [...] grudnia 2017 r. organ orzeczniczy II instancji, po zapoznaniu się z ww. dokumentacją, podtrzymał dotychczasowe stanowisko o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u strony.
W dniu [...] stycznia 2018r. strona dostarczyła organowi I instancji nowy materiał dowodowy w postaci kserokopii dokumentacji medycznej od lekarza laryngologa.
Organ I instancji celem uzyskania szczegółowych wyjaśnień, za pośrednictwem organu orzeczniczego I instancji, przekazał materiał dowodowy do jednostki orzeczniczej II stopnia. W odpowiedzi jednostka orzecznicza I stopnia, pismem z dnia [...] lutego 2018 r. poinformowała, iż nie wyraża zgody na kolejną, dodatkową konsultację w powyższej sprawie. Wyjaśniła, że przeprowadzono szczegółową analizę przesłanej dokumentacji i nie wnosi ona nowych informacji co do istoty uszkodzenia słuchu i nie wpływa na zmianę uprzednio wydanych orzeczeń lekarskich. Zaznaczono, iż z posiadanej dokumentacji medycznej wynika, że zawodowe narażenie na hałas o poziomach stwarzających ryzyko trwałego uszkodzenia słuchu ustało w 1995 r. Wykonane w 2010 r. badanie audiometryczne oceniające stan słuchu - 15 lat po ustaniu narażenia na hałas nie dawało podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Podkreślono, iż opinia Instytutu z dnia [...] grudnia 2016 r. jest bardzo precyzyjna, merytoryczna i zrozumiała.
Celem uzyskania dodatkowych wyjaśnień organ I instancji ponownie zwrócił się do Konsultanta Krajowego z prośbą o wyjaśnienie m.in. kwestii podnoszonych przez stronę w piśmie z dnia [...] lutego 2018 r., którym wniesiono o uzupełnienie dotychczas wydanych w sprawie opinii medycznych.
W odpowiedzi z dnia [...] kwietnia 2018 r. Konsultant Krajowy wyjaśniła, iż:
1) wiek jest czynnikiem predysponującym do rozwoju uszkodzenia słuchu. Stąd im człowiek starszy, tym większe jest prawdopodobieństwo wystąpienia, bądź pogłębienia istniejącego ubytku słuchu. Nadciśnienie często współwystępuje z uszkodzeniem słuchu, lecz trudno w tym przypadku wnioskować o relacji przyczynowo-skutkowej. Przebyta operacja podniebienia miękkiego nie mogła mieć związku z uszkodzeniem słuchu, w tym kształtem krzywej audiometrycznej.
2) audiogramy tonalne wykonane u strony w 2010 r. wskazują na niewielki ubytek słuchu i nie są typowe dla niedosłuchu związanego z przewlekłym działaniem hałasu.
3) narażenie zawodowe strony nie stanowiło istotnego zagrożenia dla rozwoju zawodowego uszkodzenia słuchu (co obszernie opisują wcześniejsze ekspertyzy).
4) poziomy hałasu w granicach normy występujące w środowisku pracy nie stanowią istotnego zagrożenia dla rozwoju zawodowego uszkodzenia słuchu.
5) najbardziej prawdopodobną przyczyną powstania obustronnego trwałego niedosłuchu u strony jest proces starzenia się.
Z uwagi na podniesiony przez stronę zarzut co do bezstronności biegłego, organ I instancji zwrócił się o dodatkowe konsultacje do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., Konsultanta Krajowego w Dziedzinie Medycyny Pracy, M. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Oddział w R..
Konsultant Krajowy w Dziedzinie Medycyny Pracy, w piśmie datowanym na dzień [...] czerwca 2018 r. w pełni przychylił się do opinii Konsultanta Krajowego w Dziedzinie Audiologii i Foniatrii zaznaczając, iż odpowiedzi zostały udzielone szczegółowo i zgodnie z aktualną wiedzą medyczną;
Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. pismem z dnia [...] listopada 2018 r. przesłał kartę wypisową z pobytu Skarżącego w tym Instytucie. W rozpoznaniu wskazano m.in., brak podstaw do rozpoznania obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem pochodzenia zawodowego. Niedosłuch obustronny czuciowo-nerwowy. Następnie przedstawił obszerny opis przeprowadzonego badania. Zaznaczono, że nie ma obecnie możliwości jednoznacznego ustalenia etiologii niedosłuchu stwierdzonego u badanego.
Konsultant Krajowy w Dziedzinie Medycyny Pracy wyjaśnił, iż audiogram tonalny z dnia [...] marca 2010 r. nie spełnia kryteriów choroby zawodowej - obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowany hałasem, przy czym kształt krzywej audiometrycznej nie jest charakterystyczny dla ubytku słuchu spowodowanego hałasem. Kolejne badanie audiometryczne z dnia [...] listopada 2010 r. nie jest charakterystyczne dla ubytku słuchu spowodowanego narażeniem na hałas i mało wiarygodne ze względu na rozbieżność z badaniem akumetrycznym. Konsultant Krajowy w Dziedzinie Medycyny Pracy zaznaczył, iż nie może stwierdzić, że obraz uszkodzenia słuchu może być wynikiem nałożenia uszkodzenia słuchu związanego z procesem starzenia się na uszkodzenia pohałasowe. Podsumował, iż z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić, że przyczyną obustronnego ubytku słuchu jest niedosłuch związany z wiekiem.
Powołując się na powyższe ustalenia, organ I instancji decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia u strony choroby zawodowej.
Strona wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji, podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8, art. 9 k..pa. oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegającego na:
- nie zastosowaniu się do wskazań oraz wykładni prawnej wynikających z wyroku Sądu I instancji z dnia 15.09.2015r. sygn. akt. II SA/Sz 554/15 oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20.01.2015r. sygn. akt OSK II 1448/13 i w konsekwencji dokonanie ustaleń sprzecznych z wiążącą oceną prawną wynikającą z ww. orzeczeń sądów administracyjnych wydanych w niniejszej sprawie,
- niewyjaśnieniu sprzeczności pomiędzy orzeczeniami lekarskimi wydanymi
w przedmiotowym postępowaniu, a opinią biegłego sądowego sporządzonej na potrzeby postępowania przed Sądem Okręgowym w P. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych [...] [...] przez biegłą sądową w zakresie otolaryngologii dr n. med. J. Z.,
- niewyjaśnieniu wątpliwości dotyczących sprzeczności pomiędzy orzeczeniem lekarskim z 2000 r. dotyczącym przeciwskazań do pracy w hałasie, a orzeczeniem z 2010 r. stwierdzającym ubytek słuchu niepowodowany hałasem,
- nieuwzględnieniu, iż skarżący od 2000 r. zgłaszał szumy uszne i osłabienie słuchu,
- błędnym ustaleniu, że środowisko pracy odwołującego nie narażało na wystąpienie choroby zawodowej,
- zdeprecjonowaniu domniemania istnienia związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby, a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie, nawet gdy miało miejsce współistnienie czynników pozazawodowych.
Organ II instancji w związku z zarzutami podnoszonymi przez stronę zwrócił się o stanowisko do jednostki orzeczniczej, załączając kserokopie ww. odwołania oraz kserokopie Opinii Lekarskiej Biegłych Sądowych z dnia [...] sierpnia 2017 r. Ponadto organ zwrócił się o ustosunkowanie w ww. kwestii do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., który pismem z dnia [...] lipca 2019 r. poinformował, że ze względu na brak niezbędnego zaplecza merytorycznego, udzielenie opinii w przedmiotowej sprawie jest niemożliwe.
W dniu [...] listopada 2020 r. do organu II instancji wpłynęła opinia jednostki orzeczniczej II stopnia, która została wydana po przeprowadzeniu badania Skarżącego w Klinice Chorób Zawodowych i Zdrowia Środowiskowego IMP w L. w dniach [...] czerwca 2020 r. oraz po dokonaniu szczegółowej analizy danych dotyczących narażenia zawodowego, przebiegu choroby i obecności chorób współistniejących, w oparciu o całość zgromadzonej dokumentacji. W opinii wskazano, iż z wywiadu oraz dokumentacji dotyczącej oceny narażenia zawodowego wynika, że w latach 1970-2009 Skarżący pracował w narażeniu na hałas w PKP C. Z. Zakład Spółki S., początkowo jako pomocnik maszynisty, a następnie jako maszynista i starszy maszynista pojazdu trakcyjnego. Badany ostatni raz w pracy był w styczniu 2009 r. Od lipca 2009 r. otrzymuje świadczenie emerytalne. Z zebranej dokumentacji wynika, że od 1970 r. do 1995 r. podczas pracy na pojazdach spalinowych mógł być narażony na działanie hałasu ponadnormatywnego (brak wyników pomiarów hałasu na zajmowanych stanowiskach pracy z analizowanego okresu zatrudnienia). Archiwalny wynik pomiaru hałasu z 2001 r. z kabiny lokomotywy ST43-103 wskazuje, że poziom ekspozycji na hałas wynosił 86 dB. W następnych latach, aż do 2009 r., podczas pracy nie był narażony na hałas o poziomach powyżej 85 dB. Podano, iż Skarżący nie zgadzał się z powyższym ustaleniem - w wywiadzie zawodowym stwierdził "jeździłem na różnych lokomotywach spalinowych i elektrycznych nawet po 14 godzin, to był złom", lokomotywy spalinowe takie jak ST43-103 jeździły po 1995 roku (nie sprecyzował do kiedy prowadził ten typ lokomotywy).
Z analizy narażenia zawodowego w oparciu o nowe dowody w sprawie uzyskane podczas dodatkowego dochodzenia epidemiologicznego przeprowadzonego przez organ I instancji wynika, że do 1995 r. badany pracował m. in. na lokomotywach typu ST43 i ST44, na których najczęściej nie notowano przekroczeń dopuszczalnego poziomu hałasu oraz na lokomotywach ET22 (poziomy hałasu nie przekraczały 85 dB, a w większości typów nie przekraczały 0,5 NDN, ET22-399 lokomotywa na której pracował Skarżący - 77,7 dB - krotność 0,2 NDN). W zebranych ponad 60 pomiarach na ww. lokomotywach z lat 1982-2011 przekroczenia norm stwierdzono w 7 pomiarach w ST43 (z 2001r, 2003r., 2006r.) oraz w 3 pomiarach w ST44 (z 1987 r., 1996 r., 2011 r.). Ze skierowań na badania okresowe z roku 2008, 2007, 2006, 2005, 2004, 2003 wynika, że narażenie strony na hałas mieściło się w granicach normy 85 dB (wskazywane wartości to najczęściej 77-78 dB A).
W świetle nowych dowodów w sprawie organ orzeczniczy przyjął, że narażenie na hałas w późniejszych latach mogło występować sporadycznie podczas wykonywania pracy w kabinach niektórych lokomotyw, a w ostatnim roku pracy incydentalnie. Zarówno badanie pacjenta wykonane w 2011 r., jak i podczas aktualnej hospitalizacji wykazało obustronne odbiorcze (czuciowo- nerwowe) uszkodzenie słuchu ze znaczną progresją niedosłuchu pomiędzy 2010, a 2011 r. (tj. w okresie braku aktywności zawodowej), której nie można wiązać z przebytym wcześniej narażeniem na hałas. Podsumowano, iż w świetle nowych dowodów w sprawie, dotyczących braku istotnego narażenia zawodowego na hałas (domniemanie, że narażenie zawodowe na hałas o poziomach zbliżonych do NDN występowało okresowo także po 1995 r. nie jest równoznaczne z potwierdzeniem istotnego narażenia na hałas w trakcie całego okresu zatrudnienia) oraz na podstawie aktualnie wykonanych badań, podtrzymano treść wydanego przez jednostkę orzeczniczą II stopnia orzeczenia lekarskiego z dnia [...].03.2011 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.
W kwestii wątpliwości dotyczących sprzeczności pomiędzy orzeczeniami lekarskimi wydanymi w podmiotowej sprawie, a opinią biegłego sądowego w zakresie otolaryngologii sporządzoną na potrzeby postępowania przed Sądem Okręgowym w P., jednostka orzecznicza II stopnia podkreśliła, że zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie ustawy o służbie medycyny pracy, zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w ust. 2i 3. Stanowisko biegłego sądowego lekarza specjalisty w zakresie otolaryngologii oparte jest na wiedzy medycznej z zakresu otolaryngologii i nie jest równoznaczne ze specjalistyczną wiedzą w zakresie medycyny pracy. Jednostka orzecznicza II stopnia jako jednostka naukowo-badawcza wykonuje badania, które są podstawą do wydawania obiektywnych opinii orzeczniczych mających charakter opinii eksperckich. Przyjęcie stanowiska, iż u osoby narażonej zawodowo na hałas każdy ubytek słuchu niezależnie od rodzaju i wielkości jest chorobą zawodową jest całkowicie błędne, ponieważ nie każdy ubytek słuchu występujący u osoby narażonej na hałas spowodowany jest oddziaływaniem hałasu. Samo rozpoznanie niedosłuchu u osoby pracującej w hałasie nie jest wystarczające do stwierdzenia zawodowego charakteru schorzenia. Aby wykazać związek przyczynowo-skutkowy niezbędna jest szczegółowa analiza narażenia zawodowego, co leży w kompetencji specjalisty medycyny pracy, uprawnionego do orzekania w przedmiocie chorób zawodowych.
Podkreślono, że w orzekanej sprawie wnioski zawarte w wydanych orzeczeniach lekarskich I i II instancji orzeczniczej są zbieżne w kwestii medycznej, uzasadniającej brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., w którym pacjent był konsultowany w 2018 r. oraz Konsultant Krajowy w Dziedzinie Medycyny Pracy również w swoich opiniach byli zgodni z medycznym uzasadnieniem braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u strony, podkreślając brak istotnego narażenia zawodowego na hałas. W podmiotowej sprawie decydujące znaczenie miały kwestie medyczne.
Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (zwanego dalej: "k.p.a."), art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017r., poz. 935), art. 12 ust. 2 pkt 1 i art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2019r., poz. 59 ze zm.), Inspektor Sanitarny (zwany dalej: "organem II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania M. C., utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S. z dnia [...].04.2019 r., nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u Skarżącego choroby zawodowej - obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...].04.2019 r.
Organ II instancji wskazał, że jednostki orzecznicze I i II instancji właściwe w sprawie chorób zawodowych nie rozpoznały u strony przedmiotowej choroby zawodowej.
W ocenie jednostki orzeczniczej I stopnia, ocena warunków środowiska pracy, jak również diagnostyka audiologiczna, nie daje podstaw do rozpoznania u strony zawodowego uszkodzenia słuch. Jednostka orzecznicza II stopnia uznała, że znaczna progresja uszkodzenia słuchu, obserwowana pomiędzy 2010 r, a 2011 r., tj. w okresie zaprzestania pracy zawodowej, świadczy o innej etiologii niż hałas dalszego rozwoju obserwowanego uszkodzenia, nie daje podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Ponadto jednostka orzecznicza II stopnia wykazała u strony brak narażenia na hałas o poziomach stwarzających ryzyko rozwoju trwałego uszkodzenia słuchu od roku 1995. W audiogramie z 2010 r. - to jest z badania oceniającego stan słuchu 15 lat od chwili ustania narażenia na hałas o poziomach stwarzających ryzyko trwałego uszkodzenia słuchu stwierdzono niewielką głębokość uszkodzenia słuchu w uchu lepiej słyszącym, nie spełniającą wymaganej do rozpoznania choroby zawodowej głębokości uszkodzenia słuchu w uchu lepiej słyszącym określonej w kryteriach orzeczniczych na co najmniej 45 dB. Nie spełniono zatem licznych składowych definiujących rozpoznanie choroby zawodowej wynikających z działania hałasu, a nie tylko aspektu braku narażenia na hałas o poziomach stwarzających ryzyko rozwoju trwałego uszkodzenia słuchu.
W odniesieniu do zarzutów dotyczących opinii jednostek orzeczniczych wydanych w sprawie, organ II instancji wskazał, iż orzeczenia lekarskie jednostek orzeczniczych I i II stopnia oraz ich dodatkowe wyjaśnienia są przekonujące i czytelne, uzasadnione w sposób wyjaśniający wszelkie wątpliwości z odniesieniem zarówno do wyników przeprowadzonych badań, jak i innych zebranych dowodów w sprawie. Orzeczenia te zostały wydane na podstawie przeprowadzonych badań specjalistycznych oraz dokumentacji przedłożonej m.in. przez stronę. Instytut Medycyny Pracy w L. jest jednostką naukową i posiada szerokie możliwości diagnostyczne.
Odpowiadając na wszystkie zarzuty dotyczące decyzji oraz ustaleń organu I instancji, Organ II instancji wskazał, że organ I instancji zajął stanowisko wobec całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz uzasadnił jasno i należycie swoje stanowisko, w szczególności, na jakiej podstawie uznał pewne okoliczności za udowodnione.
Ponadto jednoznacznie wskazano, iż rozstrzygnięcie wydano na podstawie orzeczeń lekarskich, w tym z dnia [...] marca 2011 r. oraz wzięto pod uwagę opinie wydane przez Konsultanta Krajowego w Dziedzinie Medycyny Pracy, Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., a także ocenę narażenia zawodowego. Ponadto decyzja organu I instancji jest poprawna pod względem proceduralnym i zawiera wszystkie wymagane elementy z art. 107 k.p.a. Wydając przedmiotową decyzję organ I instancji miał na względzie interes społeczny oraz słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.) oraz oparł się na wyczerpująco zebranym i rozpatrzonym materiale dowodowym.
W związku z zarzutem odwołania dotyczącym nie zastosowania się do wskazań oraz wykładni prawnej wynikających z wyroku o sygn. akt. II SA/Sz 554/15 oraz wyroku NSA sygn. akt OSK II 1448/13 i w konsekwencji dokonanie ustaleń sprzecznych z wiążącą oceną prawną, organ II instancji wyjaśnił, iż jako kwestię priorytetową traktowano w postępowaniu zastosowanie się do wskazań wynikających z ww. wyroków. Organ I instancji celem uzyskania materiału dowodowego m.in. pomiarów hałasu wykonywanych na ww. lokomotywach w latach 1970-2009 bądź z innego okresu zwracał się m.in. do ww. jednostek Kolejnictwa oraz do Państwowych Powiatowych Inspektorów Sanitarnych. Organ orzeczniczy II stopnia w opinii z dnia [...].11.2020 r. w zebranych ponad 60 pomiarach na ww. lokomotywach z lat 1982-2011 przekroczenia norm stwierdzono w 7 pomiarach w ST43 (z 2001 r., 2003 r., 2006 r.) oraz w 3 pomiarach w ST44 (z 1987.r., 1996.r., 2011.r.). Należało z wysokim prawdopodobieństwem uznać, że strona była narażona na hałas o poziomach przekraczających dopuszczalne normatywy higieniczne (>NDN) w okresie zatrudnienia 1970- 1995. Natomiast ze skierowań na badania okresowe z lat 2008, 2007, 2006, 2005, 2004, 2003 wynika, że narażenie strony na hałas mieściło się w granicach normy 85 dB (wskazywane wartości to najczęściej 77-78 dB A). W świetle nowych dowodów w sprawie należy również przyjąć, że narażenie na hałas w późniejszych latach mogło występować sporadycznie podczas wykonywania pracy w kabinach niektórych lokomotyw, a w ostatnim roku pracy incydentalnie.
Ponadto wobec twierdzeń strony, iż nie wyjaśniono sprzeczności pomiędzy orzeczeniami lekarskimi wydanymi w przedmiotowym postępowaniu, a opinią biegłego sądowego sporządzonej na potrzeby postępowania przed Sądem Okręgowym w P. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sygn. akt [...] [...] [...], organ II instancji wskazał, iż jednostka orzecznicza odniosła się do powyższej kwestii w swojej opinii z dnia [...] listopada 2020 r.
Odnosząc się do zarzutów niewyjaśnienia wątpliwości dotyczących sprzeczności pomiędzy orzeczeniem lekarskim z 2000 r. o przeciwskazaniach do pracy w hałasie, a orzeczeniem z 2010 r., stwierdzającym ubytek słuchu niepowodowany hałasem oraz nieuwzględnienia, iż skarżący od 2000 r. zgłaszał szumy uszne i osłabienie słuchu, organ II instancji wskazał, iż są to kwestie medyczne, które były znane jednostkom orzeczniczym i brane były pod uwagę podczas formułowania treści orzeczeń lekarskich oraz opinii przez jednostki orzecznicze I i II stopnia, a także Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Na podstawie zebranych przez organ I instancji danych, w tym świadectw stanu zdrowia pracownika z lat 1994, 1995 i 1998 oraz wyników badań okresowych do 1992 r., wynika, że strona posiadała "pierwszą kategorię słuchu". Ponadto jednostka orzecznicza II stopnia na podstawie zaświadczeń lekarskich o stanie zdrowia strony z 1998 r. oraz z lat 2000-2008, wykazała, że nie orzekano o przeciwskazaniach zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku maszynisty. Jak podkreślały jednostki orzecznicze, zawodowy ubytek słuchu postępuje najbardziej dynamicznie w ciągu pierwszych 10-15 lat narażenia na hałas. Natomiast znaczna progresja uszkodzenia słuchu w krótkim czasie, w okresie po ustaniu zatrudnienia, wskazuje na inną niż zawodową etiologię.
Zdaniem organu II instancji, stanowisko strony, iż istnieje związek przyczynowy pomiędzy warunkami pracy, a powstaniem choroby wynika z subiektywnego przekonania o istnieniu takiego związku, lecz nie jest oparte na wiedzy medycznej. W sposób wyczerpujący i niebudzący wątpliwości jednostki orzecznicze wykazały brak przesłanek do przyjęcia istnienia u strony choroby zawodowej.
M. C., zastępowany przez adwokata, wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję organu II instancji, wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu
I instancji.
Wydanej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8, art. 9 k.p.a. oraz art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na:
- nie zastosowaniu się do wskazań oraz wykładni prawnej wynikających z wyroku WSA w Szczecinie z dnia 15.09.2015 r., sygn. akt II SA/Sz 554/15 oraz wyroku NSA z dnia 20.01. 2015 r., sygn. akt OSK II 1448/13 i w konsekwencji dokonanie ustaleń sprzecznych z wiążąca ocena prawną wynikającą z ww. orzeczeń sądów administracyjnych wydanych w niniejszej sprawie,
- nie wyjaśnieniu sprzeczności pomiędzy orzeczeniami lekarskimi wydanymi
w przedmiotowym postępowaniu a opinią biegłego sądowego sporządzonej na potrzeby postępowania przed Sądem Okręgowym w P. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych [...] [...] [...] przez biegłą sądowną w zakresie otolaryngologii dr n. med. J. Z.;
- nie wyjaśnieniu wątpliwości dotyczących sprzeczności pomiędzy orzeczeniem lekarskim z 2000 roku dotyczącym przeciwwskazań do pracy w hałasie a orzeczeniem z 2010 r. stwierdzającym ubytek słuchu niepowodowany hałasem,
- nieuwzględnieniu, iż skarżący od 2000 r. zgłaszał szumy uszne i osłabienie słuchu,
- błędnym ustaleniu, że środowisko pracy odwołującego nie narażało na wystąpienie choroby zawodowej;
- zdeprecjonowaniu domniemania istnienia związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie, nawet gdy miało miejsce współistnienie czynników pozazawodowych;
- błędnym uznaniu, że u skarżącego nie została spełniona główna przesłanka stanowiąca kryterium choroby zawodowej, określonej w pkt 21 wykazu chorób zawodowych.
W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że sprawa była już poddawana kontroli sądowej. Organ II instancji zgodził się z wyrokiem WSA w Szczecinie o sygn. akt II SA/Sz 554/15, doszło do związania organów, a także i sądów wyrokami. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy obu instancji, wprawdzie zwróciły się do jednostki orzeczniczej o uzupełnienie wcześniejszych opinii, jednak umknęły uwadze jednoznaczne, wyraźne i nie pozostawiające wątpliwości wskazania i wytyczne Sądu, według których obowiązkiem organu odwoławczego nie było ustalenie, czy istnieją czynniki pozazawodowe, które mogły przyczynić się do powstania u skarżącego choroby zawodowej, ale jednoznaczne stwierdzenie, że czynniki te wywołały schorzenie, bo jeśli nie - to w przypadku pozytywnych ustaleń co do narażenia zawodowego - istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby a wykonywaniem pracy, w warunkach narażenia na jej powstanie, nawet wówczas, gdy miało miejsce współistnienie czynników pozazawodowych.
Według skarżącego, w przedmiotowej sprawie ponownie ograniczono się wyłącznie do przedstawienia treści kolejno wydawanych i uzupełnianych orzeczeń lekarskich uznając, że są one dla bezwzględnie wiążące. Związanie organu orzeczeniem lekarskim odnieść można jedynie do kwestii medycznych, a nie do istnienia związku przyczynowego pomiędzy istniejącymi warunkami pracy a rozpoznanym u skarżącego schorzeniem. Tej oceny prawnej Sądu, organ odwoławczy nie kwestionował i jest nią związany z mocy art. 153 p.p.s.a.
Również sprzeczne z powyższą normą jest przyjęcie przez organ za zasadną opinię lekarzy IMPiZŚ w S., zawierającą polemikę z twierdzeniami WSA i NSA. Ocena wskazań Sądu jako sprzecznych z prawem nie leży bowiem w kompetencjach personelu medycznego, a Sąd jednoznacznie wskazał kierunek ponownego wyjaśniania przedmiotowej sprawy i zakres do którego należało się odnieść i uzupełnić.
Zdaniem skarżącego, skoro w orzeczeniach lekarskich nie stwierdzono jednoznacznie, że choroba zawodowa jest następstwem czynników pozazawodowych, to wobec pozytywnych ustaleń co do narażenia zawodowego należało (jak wyraźnie wskazał NSA) przyjąć domniemanie związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie, nawet wówczas, gdy miało miejsce współistnienie czynników pozazawodowych. Organ odwoławczy przyjął do wiadomości takie stanowisko Sądu w tej sprawie i jego obowiązkiem było wydanie rozstrzygnięcia z jego poszanowaniem, a to wobec braku zaskarżenia tego wyroku.
Ponadto skarżący uważa, że w zaskarżonej decyzji zabrakło przekonującego odniesienia się do wniosków opinii sądowej sporządzonej na potrzeby postępowania przed Sądem Okręgowym w sprawie o sygn. [...] [...], przez biegłą sądową w zakresie otolaryngologii. Z ww. opinii wynika, że uszkodzenie słuchu stwierdzone u wnioskodawcy należy kwalifikować jako chorobę zawodową.
Za błędne Skarżący uznał stanowisko, że państwowy inspektor sanitarny pozbawiony jest zupełnie kompetencji do oceny orzeczenia lekarskiego dotyczącego rozpoznania choroby zawodowej i bezkrytycznie musi zaakceptować zawartą w nim konkluzję. Nie zgodził się z twierdzeniem organów, że opinie medyczne wydane przez jednostki orzecznicze są spójne i jednoznacznie. Nie podzielił ich stanowiska, że nie zachodzi potrzeba przeprowadzenia dodatkowych konsultacji w jednostkach orzeczniczych uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych.
Ponadto Skarżący uważa, że nie wyjaśniono w wystarczającym stopniu sprzeczności dotyczących opinii lekarza [...]. E.P.. Nie można uznać za wystarczającej argumentacji, zgodnie z którą, powodem wydania zupełnie sprzecznych decyzji był inny charakter postępowań.
Jak argumentował Skarżący, sprzeczność opinii lekarskich o których mowa, z opiniami jednostek orzeczniczych, jest ewidentna bowiem z jednych z nich wynika przeciwskazanie do pracy w hałasie, natomiast druga stwierdza ubytek słuchu, który nie jest spowodowany hałasem. Tak znaczna rozbieżność nie może być uzasadniona innym charakterem postępowania na potrzeby którego jest wydawana, oznaczałoby to bowiem, iż w zależności od potrzeby i celu, lekarz mógłby wydawać określoną opinię, która zawierając wiedzę specjalistyczną stanowi podstawę do wydania decyzji przez odpowiedni organ. Tym samym powodowałoby to dowolność w zakresie wskazań lekarskich w zależności od rodzaju postępowania i celu dla którego opinia ma być wydana, co z kolei w znaczącym stopniu przekłada się na decyzję organu. Także fakt tożsamości wniosków jednostek orzeczniczych I i II stopnia nie może być rozważany w kontekście wyjaśnienia sprzeczności wyżej wymienionych opinii lekarskich, wobec faktu, iż druga z opinii, stwierdzająca ubytek słuchu niespowodowany hałasem, wyznaczyła kierunek orzekania w niniejszej sprawie.
Końcowo skarżący podkreślił, że dla uznania choroby zawodowej samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na jej powstanie, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w danym wypadku warunki takie ją spowodowały.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Niniejsza sprawa, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem OVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), została rozpoznana w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym.
Skarga okazała się niezasadna, bowiem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana – na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 – j.t.), według kryterium zgodności z prawem, doprowadziła Sąd do przekonania, iż nie narusza ona prawa.
Na wstępie należy przypomnieć, na co zwrócił również uwagę Skarżący formułując zarzuty skargi, że sprawa niniejsza była już przedmiotem oceny WSA w Szczecinie (dwukrotnie) i NSA. Oznacza to, że w pierwszej kolejności rzeczą Sądu było zbadanie, czy organy obu instancji zastosowały się do wytycznych zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 1448/13 i wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 września 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 554/15. W wyroku z dnia 20 stycznia 2020 r., Naczelny Sąd Administracyjny uchylając wyrok WSA w Szczecinie z dnia 23 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 1094/12 wskazał na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego o pomiary hałasu wskazanych lokomotyw, a także niewłaściwą ocenę przez organy orzeczenia z dnia [...] marca 2011 r. oraz lakoniczne i pozbawione merytorycznego uzasadnienia stanowiska organu orzeczniczego II stopnia w pismach z dnia [...] października 2011 r. oraz z [...] lipca 2012 r.
Jednocześnie Sąd ten w końcowej części uzasadnienia wskazał, iż "w razie ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest w wykazie, a jednocześnie ocena warunków pracy pozwala bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem przyjąć, że miało miejsce narażenie zawodowe, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Jeżeli więc dopuszczalne jest stwierdzenie, że konkretny czynnik może być odpowiedzialny za powstanie określonej jednostki chorobowej, to narażenie na jego działanie na stanowisku pracy daje podstawę, by domniemywać, że doprowadził on do powstania tego schorzenia. W przypadku choroby zawodowej ustawodawca zakłada długotrwałość oddziaływania czynników narażenia powodującą, że objawy choroby zawodowej mogą ujawnić się po ustaniu pracy w warunkach narażenia, a nawet po ustaniu stosunku pracy".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, uchylając decyzje organów sanitarnych obu instancji, będąc na podstawie art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 – j.t. ze zm.), dalej przywoływana jako "p.p.s.a", związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, dostrzegł konieczność uzupełnienia materiału dowodowego w sposób opisany w uzasadnieniu wyroku NSA, wskazując dodatkowo na Instytut Kolejnictwa jako jednostkę badawczą, która może posiadać materiały z badań hałasu w lokomotywach wymienionych przez Skarżącego.
Organy obu instancji, będąc – na podstawie art. 153 p.p.s.a. związane wykładnią przepisów prawa dokonaną przez sąd wojewódzki oraz wskazaniami co do dalszego postępowania, miały zatem za zadanie uzupełnienie materiału dowodowego i ustalenie, czy we wskazywanych przez Skarżącego lokomotywach, jako miejscach w których wykonywał swoje obowiązki służbowe dochodziło do przekroczenia norm hałasu, a także jaki był wpływ tych przekroczeń oraz hałasu panującego w lokomotywach w ogóle, na powstanie u niego stwierdzonego niedosłuchu, a w konsekwencji, czy istnieją przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej.
Podkreślić przy tym należy, że sądy obu instancji, dokonując wykładni przepisów prawa nie przesądziły jednoznacznie tego, że warunki w jakich Skarżący pracował doprowadziły do powstania u niego choroby zawodowej, a wskazały na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego w taki sposób, aby zostały one jednoznacznie ustalone, zwłaszcza w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia, to jest przekroczenia norm hałasu na stanowisku pracy.
W ocenie Sądu organy obu instancji wywiązały się z tego zadania, bowiem zgodnie z zaleceniami zwróciły się do wskazanych w wyrokach jednostek, które mogły dysponować wynikami pomiarów i dane, które były dostępne uzyskały. Pozwoliło to na odtworzenie warunków pracy Skarżącego i stwierdzenie, że co do zasady wartości graniczne hałasu nie były przekraczane, z kilkoma wyjątkami opisanymi w zaskarżonej decyzji. Nie można zatem powiedzieć, że organy nie wywiązały się z nałożonego wyrokiem WSA w Szczecinie obowiązku uzupełnienia materiału dowodowego w tym zakresie.
Odrębną kwestią pozostaje jego ocena, która również zdaniem Sądu została dokonana prawidłowo.
W tym miejscu wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1320 – j.t.), dalej również jako "k.p.", za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Stosownie do art. 2352 Kodeksu pracy rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.
Wykaz chorób zawodowych i sposób postępowania w przypadku podejrzenia choroby zawodowej określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1367- j.t.), dalej również jako "rozporządzenie".
Najogólniej rzecz ujmując, zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, czy to przez pracownika, czy to przez lekarza wymaga przeprowadzenia postępowania i zgromadzenia niezbędnej dokumentacji w sposób wskazany w rozporządzeniu.
Stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (ust. 2).
Wyjaśnić należy, że ustawodawca w art. 2351 k.p. wprost wskazał na dopuszczalność stwierdzenia choroby zawodowej nie tylko w przypadku, gdy bezspornie można przyjąć, że chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych spowodowało działanie czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo sposób wykonywania pracy, ale również wtedy, gdy taki związek przyczynowy można stwierdzić z "wysokim prawdopodobieństwem".
Przesłanka stwierdzenia z "wysokim prawdopodobieństwem" związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a warunkami wykonywanej pracy, zwalnia organy administracji z konieczności badania wszystkich możliwych pozazawodowych czynników, które mogą wywołać przedmiotowe schorzenia, tym bardziej, jeżeli warunki pracy wskazują na zawodową etiologię choroby (patrz wyroki NSA z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt II OSK 2492/16 i z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 748/12, dostępne z CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Rzeczą organu prowadzącego postępowanie z wniosku o stwierdzenie choroby zawodowej jest zatem ustalenie danych dotyczących środowiska pracy wnioskodawcy, występujących czynników ryzyka, określenie wykonywanych przez pracownika czynności i ich ewentualnego wpływu na powstanie choroby zawodowej, a konsekwencji ustalenie związku pomiędzy stwierdzonym schorzeniem i wykonywaną pracą, w tym również – stosownie do przytoczonej wyżej wykładni przepisów prawa, dokonanej przez NSA, ustalenie czy w sprawie zachodzi wysokie prawdopodobieństwo związku pomiędzy narażeniem zawodowym i wystąpieniem u Skarżącego choroby zawodowej.
W badanej sprawie organy obu instancji zgromadziły obszerny materiał dowodowy, uwzględniający również wnioski dowodowe składane w toku postępowania przez Skarżącego. Dowody te zostały poddane analizie przez jednostki orzecznicze, przy czym największe znaczenie dla oceny warunków pracy i w konsekwencji miało ustalenie poziomu hałasu w poszczególnych lokomotywach i kolejnych latach pracy Skarżącego.
Zdaniem Sądu organy obu instancji dokonały prawidłowej oceny warunków pracy Skarżącego, opierając się na pomiarach poziomu hałasu w poszczególnych lokomotywach i konfrontując te ustalenia z okresem zatrudnienia Skarżącego i wykonywaniem obowiązków służbowych w lokomotywach o wskazanych modelach w kolejnych latach. Konsekwencją tego było prawidłowe, w ocenie Sądu, stwierdzenie, iż narażenie na ponadnormatywny hałas chociaż występowało, było sporadyczne, co z kolei znalazło odzwierciedlenie w decyzjach organów obu instancji.
W ocenie Sądu organy nie naruszyły art. 153 p.p.s.a. uznając, że ekspozycja na hałas ze względu na jego incydentalny, w przypadku Skarżącego, charakter nie daje podstaw do przyjęcia bezspornie, bądź z wysokim prawdopodobieństwem, że miało miejsce narażenie zawodowe, a co za tym idzie zachodzi domniemanie związku przyczynowo – skutkowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. Sąd Naczelny w dokonanej wykładni przepisów prawa nie przesądził bowiem, że wystąpienie ponadnormatywnego hałasu na stanowisku pracy Skarżącego należy bezwzględnie traktować jako mające wpływ na powstanie choroby zawodowej. Wskazał jedynie, że w przypadku istnienia czynników ryzyka zawodowego w miejscu pracy i wystąpienia choroby zawodowej zachodzą przesłanki do zastosowania domniemania związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy stwierdzoną chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. Jednocześnie jednak Sąd ten podkreślił, że w doktrynie wskazuje się, że wystąpienie narażenia zawodowego jako elementu definicyjnego choroby zawodowej wymaga wykazania, że choroba widniejąca w wykazie została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy danego pracownika albo w związku ze sposobem wykonywania przez niego pracy, uwypuklając jednocześnie, że ocena tego związku należy do organu.
Nie ulega, zdaniem Sądu wątpliwości, że w takiej sytuacji, gdy związek przyczynowo- skutkowy pomiędzy warunkami pracy i chorobą zawodową nie jest oczywisty, niezbędnym jest oparcie się na medycznej wiedzy specjalistycznej.
Podkreślenia wymaga, że organy orzecznicze, wielokrotnie wypowiadając się w niniejszej sprawie, prezentowały konsekwentne stanowisko. O ile pierwsze orzeczenia, które stanowiły podstawę wydania uchylonych następnie przez WSA w Szczecinie decyzji były lakoniczne i niespójne, na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, o tyle w kolejnych sporządzanych na zlecenie organów orzeczeniach i ich uzupełnieniach jednostki orzecznicze uzasadniły swoje stanowisko, odniosły się również do opinii biegłej, sporządzonej na zlecenie Sądu Okręgowego w P. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.
Kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie, ma - zdaniem Sądu, dowód z opinii Krajowej Konsultant w Dziedzinie Audiologii i Foniatrii, przeprowadzony na wniosek Skarżącego, która w oparciu o przedstawioną dokumentację dwukrotnie wypowiedziała się o braku podstaw do stwierdzenia zawodowej etiologii niedosłuchu u Skarżącego. Stanowisko to zostało umotywowane i wynika z niego jednoznacznie, że niedosłuch u Skarżącego jest z wysokim prawdopodobieństwem związany z procesem starzenia się, nie jest jego przyczyną hałas, na który był narażony w miejscu pracy.
Ma rację Skarżący, iż nie jest rolą organów orzeczniczych dociekanie przyczyn powstania choroby zawodowej, a jednoznaczne stwierdzenie, czy ma ona związek z wykonywaną pracą i jej warunkami. Niemniej jednak uchybienie to nie ma, zdaniem Sądu większego znaczenia, bowiem w ocenie kolejnych specjalistów, którzy wypowiadali się w tej sprawie, taki związek w przypadku Skarżącego nie ma miejsca, czego dowodem jest audiogram wykonany w 2010 r., niewykazujący cech typowych dla uszkodzenia słuchu ekspozycją na hałas.
Dostrzegła to również biegła sądowa, która w opinii z dnia [...] sierpnia 2017 r. uznała, że pomimo tego należałoby przyjąć, iż niedosłuch stwierdzony u Skarżącego ma charakter choroby zawodowej.
W ocenie Sądu opinia ta nie mogła jednak zaważyć na treści rozstrzygnięcia przede wszystkim dlatego, że została wydana w innym postępowaniu i nie wynika z niej, aby biegła dysponowała dokumentacją dotyczącą pomiarów poziomu hałasu w lokomotywach, którą uzyskały w niniejszej sprawie organy. Ponadto jest to opinia jednostkowa, pozostająca w opozycji do pozostałych specjalistycznych opinii wydanych w niniejszej sprawie.
Należy zwrócić uwagę na to, że Skarżący w procesie orzeczniczym był kilkukrotnie poddany badaniom w jednostce orzeczniczej II stopnia, był tam również hospitalizowany, czego efektem były kolejne orzeczenia i wyjaśnienia. Ostatnia opinia z dnia [...] listopada 2020 r. szczegółowo odnosi się do wszystkich spornych kwestii, w tym również podnoszonego przez pełnomocnika istnienia przeciwwskazań do pracy w hałasie i wcześniejszych problemów ze słuchem u Skarżącego. Biegli skonfrontowali również ustalenia dotyczące warunków pracy Skarżącego z wynikami badań i doszli do przekonania, że uszkodzenie słuchu u Skarżącego nie ma etiologii zawodowej. Na życzenie organu odwoławczego biegli przedstawili merytoryczne wyjaśnienie nierozpoznania choroby zawodowej, stwierdzając końcowo, że w oparciu o badania audiometrii tonalnej nie potwierdzono uszkodzenia słuchu o głębokości upoważniającej do rozpoznania choroby zawodowej, a stwierdzony charakter uszkodzenia nie był charakterystyczny dla uszkodzenia słuchu spowodowanego działaniem hałasu.
Skarżący był również hospitalizowany w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. W karcie wypisowej opisano szczegółowo kryteria przyjmowane w orzekaniu o zawodowym uszkodzeniu słuchu Opierając się na modelu ISO 1999:1990 szacowania ryzyka uszkodzenia słuchu, który uwzględnia takie zmienne jak płeć, poziom i lata narażenia, wskazano, że można przyjąć, iż uszkodzenie słuchu nie powinno wystąpić u osób ze zdrowymi uszami, jeśli okres narażenia na hałas o poziomach 90dB(A) nie przekracza 6 lat, o poziomach 87 dB(A) nie przekracza 10 lat i o poziomach 85 dB(A) nie przekracza 15 lat. Zerowe ryzyko uszkodzenia słuchu występuje przy poziomie 80 dB(A). Na podstawie przeprowadzonych badań nie znaleziono podstaw do rozpoznania u badanego choroby zawodowej narządu słuchu.
Stąd też, pomimo sprzeczności w postawionych diagnozach, należało uznać za wiarygodne i przesądzające wnioski postawione przez jednostki orzecznicze i Krajową Konsultant w Dziedzinie Audiologii i Foniatrii.
W ocenie Sądu, zestawienie danych dotyczących sporadycznego narażenia Skarżącego na ponadnormatywny hałas w miejscu pracy, z wynikami badań i kolejno wydawanymi w niniejszej sprawie orzeczeniami oraz opiniami różnych specjalistów, doprowadziło organy obu instancji do prawidłowych wniosków, iż brak jest podstaw do stwierdzenia u Skarżącego choroby zawodowej.
Nie ma racji Skarżący, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów procedury, bowiem organy obu instancji zgromadziły obszerny materiał dowodowy, w tym również uwzględniając wnioski dowodowe składane przez Skarżącego. Został on poddany wnikliwej ocenie organów obu instancji, a wyprowadzone z tej analizy wnioski należy uznać za prawidłowe.
Stąd też, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd – na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.