II SA/Sz 316/23

II SA/Sz 316/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-07-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Wojciechowska
Marzena Iwankiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Wiesław Drabik
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2818/23 - Wyrok NSA z 2024-11-05
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 145 par. 1 pkt 5, art. 146, art. 151 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2022 poz 504
art. 12 ust. 2
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 lipca 2023 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 5 marca 2021 r., nr [...] Prezydent Miasta S. , odmówił R. B. (zwany dalej: "stroną" lub "skarżącym")
od [...] sierpnia 2019 r. do [...] stycznia 2020 r. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego
z tytułu sprawowania opieki nad matką S. B. (pkt 1 decyzji) oraz (w pkt 2 decyzji) przyznał stronie świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu sprawowania opieki nad matką na okres:
- od [...] stycznia 2020 r. do [...] stycznia 2020 r. w wysokości [...] zł,
- od [...] lutego 2020 r. do [...] grudnia 2020 r. w wysokości [...] zł miesięcznie,
- od [...] stycznia 2021 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.
W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z dnia 22 kwietnia 2021 r.,
nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. uchyliło ww. decyzję z dnia 5 marca 2021 r., w części dotyczącej odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z związku z opieką nad matką w okresie
od [...] sierpnia 2019 r. do [...] stycznia 2020 r. (pkt 1 decyzji), oraz przyznało stronie świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką począwszy od [...] sierpnia
2019 r. do [...] grudnia 2019 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, a w okresie od [...] stycznia 2020 r. do [...] stycznia 2020 r. w wysokości [...] zł (pkt 2 decyzji), w pozostałym zakresie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji (pkt 3 decyzji).
Decyzją z dnia 31 marca 2022 r., nr [...], wydaną
w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego, Prezydent Miasta S. uchylił ww. decyzję własną z dnia 5 marca 2021 r., zmienioną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. decyzją z dnia 22 kwietnia 2021 r. (pkt 1 decyzji) i odmówił od dnia [...] sierpnia 2019 r. przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z dnia 19 września 2022 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. uchyliło decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 31 marca 2022 r. w całości i umorzyło postępowanie w ww. sprawie.
Postanowieniem z dnia 20 września 2022 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wznowiło z urzędu postępowanie w przedmiocie przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzją z dnia 24 stycznia 2023 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022r. poz. 2000 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a."), w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r."), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (zwane dalej: "Kolegium") uchyliło decyzję własną z dnia 22 kwietnia 2021 r. w całości (pkt 1 decyzji); uchyliło decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 5 marca 2021r. w całości (pkt 2 decyzji); przyznało (w pkt 3 decyzji) stronie świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką od dnia [...] sierpnia 2019 r. do dnia [...] grudnia 2019 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, od dnia [...] stycznia 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r. w wysokości [...] zł miesięcznie; odmówiło przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką w okresie od dnia [...] czerwca 2020 r. do dnia [...] lipca 2024 r. (pkt 4 decyzji); przyznało stronie świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką
od dnia [...] sierpnia 2024 r. na czas nieokreślony w wysokości określonej rozporządzeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego (pkt 5 decyzji).
W uzasadnieniu wydanej decyzji Kolegium wskazało, że postanowieniem z dnia 20 września 2022r. wznowiło postępowanie administracyjne zakończone decyzją ostateczną tego organu z dnia 22 kwietnia 2021 r. Podstawą wznowienia było przedstawienie przez stronę decyzji ZUS z dnia [...] lipca 2020 r. ustalającej wysokość renty ustalonej z tytułu całkowitej niezdolności strony do pracy. Organ uznał, że fakt ten ma istotny wpływ na przedmiot rozstrzygnięcia w sprawie o ustalenie prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium zauważyło, że wyrokiem z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 443/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 16 kwietnia 2020 r. i poprzedzającą ja decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 19 lutego 2020 r. odmawiającą przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad matką. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, brak jest podstaw do uznania, że osobom pobierającym rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w pełnej wysokości. Będąc związanym ww. wyrokiem Prezydent Miasta S. decyzją z dnia 5 marca 2021r. odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...] sierpnia 2019 r. do [...] stycznia 2020 r. i jednocześnie przyznał świadczenie pielęgnacyjne od dnia [...] stycznia 2020r. na czas nieokreślony. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. uchyliło decyzję organu I instancji z dnia 5 marca 2021 r. w części dotyczącej odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego i orzekło co do istoty przyznając stronie świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaną opieką nad matką od dnia [...] sierpnia 2019 r. do dnia [...] stycznia 2020r. a w pozostałym zakresie utrzymało decyzję organu I instancji iw mocy. Decyzja stała się ostateczna i prawomocna.
Postanowieniem z dnia 23 lutego 2022r. Prezydent Miasta S. wznowił
z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia 5 marca
2021 r. z uwagi na decyzję ZUS z dnia [...] lipca 2020 r. ustalającą, że strona jest osobą całkowicie niezdolną do pracy do [...] lipca 2024 r. oraz w związku z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2020 r. ustalającym całkowitą niezdolność do pracy do dnia [...] lipca 2024r.
Kolegium wskazało, że organem administracji publicznej właściwym w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego, jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji. W związku z powyższym decyzją z dnia 19 września 2022r. Kolegium uchyliło decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 31 marca 2022 r. i umorzyło postępowanie w sprawie.
Następnie Kolegium odniosło się do przesłanek materialnoprawnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i wskazało, że organ I instancji nie kwestionował faktu oraz zakresu sprawowanej opieki ani samego faktu jej sprawowania. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2010 r. matkę strony zaliczono do znacznego stopnia niepełnosprawności na czas nieokreślony.
Z akt sprawy wynika, że decyzją ZUS z dnia [...] marca 2021 r. stronie przysługuje prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy do dnia [...] lipca 2024 r. Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2020 r. strona została uznana za całkowicie niedolną do pracy do dnia [...] lipca 2024 r. Okoliczność ta nie była znana organom administracji pierwszej jak i drugiej instancji orzekającym o prawie strony do świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak zauważyło Kolegium, istotą sporu jest stwierdzenie, czy w niniejszej sprawie zachodzi negatywna przesłanka, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. Przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, który uznał ww. przepis za niezgodny z Konstytucją RP, a konkretnie z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium zaznaczyło, że omawiany przepis u.ś.r. stracił moc obowiązującą tylko w zakresie, w jakim stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Tylko bowiem osoba mająca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może zrezygnować z zatrudnienia, gdyż jest to osoba, która w znacznym stopniu (a nie całkowicie) utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji (art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 2018 r. poz. 1270. ze zm.). Z kolei osobą całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, dlatego też nie może ona dobrowolnie zrezygnować z zatrudnienia, co jest z kolei warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego
W związku z powyższym Kolegium podniosło, że strona w okresie od [...] czerwca 2020 r. do dnia [...] lipca 2024 r. została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Rozpoznając odwołanie strony od decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia 5 marca 2021 r., po wznowieniu niniejszego postępowania i orzekając co do całości sprawy, Kolegium częściowo przyznało stronie świadczenie pielęgnacyjne uwzględniając przy tym orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2020 r. o uznaniu strony za całkowicie niezdolną do pracy w okresie do [...] lipca 2024 r. i za ten okres organ odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Wskazując na brzmienie art. 17 ust. 3 i art. 24 ust. 1 u.ś.r., Kolegium wyjaśniło, że wniosek strony do organu wpłynął w sierpniu 2019 r., stąd Kolegium przyznało świadczenie od [...] sierpnia 2019 r. do końca miesiąca przed okresem, za który orzeczono stronie całkowitą niezdolność do pracy oraz przyznało to świadczenie od dnia [...] sierpnia 2024r., na czas nieokreślony w wysokości, która będzie wynikała z rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej, opublikowanym przed końcem 2023r.
R. B. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję Kolegium z dnia 24 stycznia 2023 r. wnosząc o uchylenie punktu 4 tej decyzji i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania przez organ.
Wydanej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:
1) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie wykładnię
art. 17 u.ś.r. i uznanie, że z tytułu opieki nad swoją matką nie przysługuje skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne za okres od [...] czerwca 2020 r. do [...] lipca 2024 r.,
2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie
art. 7 k.p.a., poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego przez organ administracji publicznej, które doprowadziło do odebrania stronie świadczenia za okres od [...] czerwca 2020 r. do [...] lipca 2024 r.
Precyzując ww. zarzuty w uzasadnieniu skargi wnoszący ją podniósł,
że codziennie opiekuje się swoją niepełnosprawną matką, przez co nie może podjąć stałej pracy. Odebranie świadczenia pielęgnacyjnego stawia skarżącego w bardzo złej sytuacji materialnej. Świadczenie pielęgnacyjne pozwalało skarżącemu zapewnić podstawowe potrzeby matki i skarżącego, przy jednoczesnej opiece nad nią.
Według skarżącego, mimo uznania go za całkowicie niezdolnego do pracy, nie jest wykluczone, że mógłby podejmować drobne, niewymagające prace. Fakt, że przysługuje skarżącemu prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, nie przesądza o braku możliwości podjęcia pracy. Taką możliwość przewiduje rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 22 lipca 1992 w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury i renty. Kluczowa w tym kontekście jest zasada, że pobieranie renty z tytułu niezdolności do pracy nie stanowi jednocześnie zakazu podejmowania pracy, nawet stałej. W zależności od wysokości uzyskiwanych dochodów ze wskazanych w ww. rozporządzeniu źródeł renta jest stosownie obniżana lub jej wypłata jest w całości zawieszana (na czas osiągania odpowiednio wysokich dochodów).
Skarżący argumentował, że konieczność sprawowania stałej opieki nad matką wyklucza jakiekolwiek podjęcie pracy i uzyskanie dodatkowego dochodu, niezbędnego do utrzymania skarżącego i jego matki na zupełnie podstawowym poziomie - zapewniającym wyłącznie ich najpilniejsze potrzeby.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Ponadto organ wniósł
o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Zgodnie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy
z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., powoływanej dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. na wniosek organu, przy braku sprzeciwu strony skarżącej. W myśl art. 120 tej ustawy sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów
Dokonując kontroli sprawy w granicach ww. zakreślonej kognicji sądów administracyjnych Sąd stwierdził, że skarga nie jest niezasadna.
Przedmiot sprawy objętej skargą dotyczy decyzji wydanej w trybie wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Postępowanie o wznowienie postępowania jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego przebieg jest uregulowany w przepisach rozdziału 12 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a."). Stwarza ono prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej ostateczną decyzją, jeżeli postępowanie, w którym ją wydano, było dotknięte kwalifikowanymi wadami procesowymi enumeratywnie wymienionymi w art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa oraz art. 145b k.p.a. Warunkiem koniecznym wznowienia postępowania jest zakończenie sprawy decyzją ostateczną,
Jak wynika z art. 151 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej, o którym mowa
w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której:
1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa k.p.a. lub art. 145b,
2) albo uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa k.p.a. lub art. 145b i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.
Jedynie pozytywne ustalenie przez organ wystąpienia (istnienia) przesłanki wznowienia, otwiera organowi drogę do ewentualnego uchylenia decyzji ostatecznej
i wydania nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy, chyba że wystąpią okoliczności określone w art. 151 § 2 k.p.a. w zw. z art. 146 k.p.a.
W ocenie Sądu, organ wydając zaskarżoną decyzję wykazał wystąpienie (istnienie) przesłanki, która otworzyła drogę do wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
Dokonując analizy akt kontrolowanej sprawy nie budzą wątpliwości Sądu ustalenia stanu faktycznego, które przedstawił organ w uzasadnieniu wydanej decyzji. Wnioskiem z dnia 28 sierpnia 2019 r. skarżący wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Nie kwestionowany był przez organy fakt oraz zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką, która jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.
Jak ustaliło Kolegium, orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] lipca
2020 r. skarżący został uznany za niezdolnego do pracy do [...] lipca 2024 r. Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. ZUS dokonał przeliczenia renty skarżącego z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Wskazane dokumenty znajdują się w aktach administracyjnych kontrolowanej sprawy. W ocenie Sądu, organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Ustalenia organu dokonane w oparciu o ten materiał nie budzą wątpliwości Sądu i są zgodne z dyrektywami, jakie ciążą na organie administracji publicznej na podstawie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Stąd zarzut skargi o naruszeniu zaskarżoną decyzją przepisów postępowania administracyjnego okazał się nietrafny.
Okoliczność wydania orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS stwierdzającego całkowitą niezdolność skarżącego do pracy do [...] lipca 2024 r., nie była znana w dacie podejmowania decyzji przez Prezydenta Miasta S. z dnia 5 marca 2021 r. oraz w dacie decyzji wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w dniu 22 kwietnia 2021 r., a która to okoliczność miała istotny wpływ na podjęte rozstrzygnięcie. Wydanie ww. opisanego orzeczenia ZUS wypełniało przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.
Wykazana przez organ okoliczność istnienia orzeczeń, określających całkowitą niezdolność skarżącego do pracy nie budzi wątpliwości i winna skutkować ponownym rozpatrzeniem sprawy i wydania decyzji w oparciu o art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Prawidłowość wydania zaskarżonej decyzji w świetle ww. przesłanki nie budzi wątpliwości Sądu.
Kolegium rozstrzygając sprawę w ramach wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją z dnia 22 kwietnia 2021 r. zobowiązane było uwzględnić obowiązujące w tej dacie przepisy prawa materialnego.
To zaś oznacza, że obowiązkiem organu było uwzględnienie m.in. czy w sprawie nie wystąpiła negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., zwanej dalej – "u.ś.r.").
Zgodnie ze wskazanym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Należy powyższe zestawić z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przepis ten wskazuje, że chodzi o "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest więc rezygnacja z zatrudnienia, która oznacza:
- niepodejmowanie zatrudnienia lub
- faktyczną rezygnację z wykonywanej dotychczas pracy,
jeżeli takie działanie ma na celu sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną.
Treść powyższego przepisu jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja
z zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. To zaś prowadzi do wniosku, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej (tj. niepodejmującym zatrudnienia bądź rezygnującym z dotychczasowego zatrudnienia) po to, aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Celem tego przepisu jest bowiem udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować tej osobie utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjalnego dochodu. Sprawowanie opieki jest zatem wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia, rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 558/11 i powołane w jego treści orzecznictwo NSA oraz Trybunału Konstytucyjnego – dostępny w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Innymi słowy istotne dla przyznania przedmiotowego świadczenia jest, czy osoba występująca z takim żądaniem znajduje się w takiej sytuacji, że gdyby nie sprawowała opieki nad osobą niepełnosprawną, byłaby zdolna do podjęcia pracy.
Jako istotne w ww. kwestii należy uwzględnić stanowisko Trybunału Konstytucyjnego przedstawione w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., o sygn. akt SK 2/17, w którym Trybunał wskazał na jakich zasadach prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje opiekunowi osoby niepełnosprawnej, który - co wymaga tu podkreślenia - pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wyrok ten rozstrzygnął kwestię konstytucyjności wyłącznie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. TK stwierdził, że wskazany przepis w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis wymieniony, w zakresie wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.
Sąd wyjaśnia, że wyraźnie TK zaznaczył w uzasadnieniu wyroku, że ze względu na konkretny charakter inicjującej postępowanie skargi konstytucyjnej, ocena konstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odnosi się do zakresu, jaki dotyczy osoby wnoszącej skargę, czyli w jakim wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom mającym ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Wyrok TK o sygn. SK 2/17 usuwa z sytemu prawa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w stosunku do osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przez co osoba taka może ubiegać się o to świadczenie.
Natomiast w stosunku do osoby legitymującej się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, powyższy wyrok TK nie znajduje zastosowania, a zatem aktualna pozostaje w stosunku do tej grupy opiekunów negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.
Dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne było zatem ustalenie przez organ, czy ubiegająca się o nie osoba jest zdolna - bądź nie - do pracy. O braku podjęcia pracy lub rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej można bowiem mówić jedynie w stosunku do osoby, która pracę tę może wykonywać. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący, ubiegający się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, w sytuacji gdyby nie sprawował nad nią opieki, nie mogłaby podjąć zatrudnienia. W dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący nie był bowiem zdolny do pracy. Istotne jest bowiem, że skarżący legitymuje się orzeczeniem właściwego organu stwierdzającego jego niezdolność do pracy do [...] lipca 2024 r. O zdolności do pracy decydują kryteria związane ze stanem zdrowia osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, co znajduje swoje odzwierciedlenie w orzeczeniu, wydanym przez właściwy organ np. lekarza orzecznika ZUS, poprzez wskazanie czy jest ona niezdolna do pracy całkowicie albo częściowo niezdolna do pracy. Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy (art. 12 ust. 2 ustawy z dnia z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych).
W ocenie Sądu, tylko w przypadku osoby częściowo niezdolnej do pracy można byłoby uznać, iż posiada ona status wymagany w art. 17 ust. 1 u.ś.r. To z woli ustawodawcy właściwy organ dokonał stosownym orzeczeniem oceny zdolności do pracy skarżącego, które miało znaczenie dla wyjaśnienia tego, czy skarżący jest w stanie wypełnić we właściwy sposób opiekę nad osobą niepełnosprawną z uwagi na swój stan zdrowia. Ani organ administracji, ani sąd administracyjny nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji umożliwia sprawowanie opieki. W zaistniałej sytuacji nie mogły być uznane za trafne wywody skarżącego co do potencjalnej możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia, jak i powoływanie się na możliwości jakie daje rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 22 lipca 1992 w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury i renty. Również kwestia skutków utraty świadczenia pielęgnacyjnego dla sytuacji materialnej skarżącego i jego matki nie może być uwzględniona w świetle ustawowych przesłanek, którymi organ winien kierować się rozstrzygając sprawę o przyznanie przedmiotowego świadczenia.
Podsumowując, Sąd uznaje za prawidłowe rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji, wobec ustalenia przez organ, że skarżący legitymuje się orzeczeniem stwierdzającym całkowitą niezdolność do pracy, a więc dyskwalifikującym skarżącego w ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne. To z kolei wyklucza uznanie skarżącego za osobę, która rezygnuje z pracy bądź jej nie podejmuje wyłącznie z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym matką. Opieka ta, którą skarżący sprawuje, nie jest bowiem wyłączną i jedyną przyczyną niepodejmowania przez niego zatrudnienia. Nie można bowiem w żaden sposób uznać, że znajduje się on w takiej sytuacji, że gdyby tej opieki nie sprawował - to byłby gotowy do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wobec orzeczenia wskazującego, że nie jest zdolny do pracy ze względu na stan zdrowia. W przypadku skarżącego nie zostały zatem spełnione wszystkie przesłanki wskazane
w art. 17 ust. 1 u.ś.r, a które muszą być spełnione łącznie aby świadczenie mogło być przyznane.
Zarzuty naruszenia zaskarżoną decyzją przepisów postępowania administracyjnego oraz naruszenia prawa materialnego okazały się niezasadne. Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną nie znalazł tego rodzaju naruszeń prawa procesowego i materialnego, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi.
Kierując się powyższym Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.