II SA/SZ 308/22

II SA/Sz 308/22 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2022-11-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Krzysztof Szydłowski
Marzena Iwankiewicz /sprawozdawca/
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 137
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a,c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 39 ust. 1, art. 8 ust. 3
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 listopada 2022 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza B. z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...]
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...], Burmistrz B. na podstawie art. 104, art. 127a § 1 i 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 8, art. 24 ust. 1 i 2, art. 39, art. 109, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268), odmówił J. D. (dalej: "strona", "skarżący") przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, że postępowanie zostało wszczęte na podstawie wniosku strony z dnia 1 grudnia 2021 r. Powołując się na ustalenia przeprowadzonego ze stroną wywiadu środowiskowego Burmistrz stwierdził, że trzyosobowa rodzina skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku uzyskała dochód w wysokości 854 zł. Przy czym kryterium dochodowe dla rodziny wynosi 1584 zł, co oznacza, że dochód osiągany przez stronę uprawnia do ubiegania się o przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Niemniej organ dostrzegł, że rodzina skarżącego jest już objęta pomocą w postaci świadczenia pieniężnego na zakup żywności w wysokości 300 zł w okresie od dnia 1 grudnia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. na mocy decyzji organu z dnia [...] grudnia 2021r. nr [...].
Wobec powyższego Burmistrz stwierdził brak możliwości przyznania po raz kolejny tej samej formy pomocy. Nadto dodał, że rodzina skarżącego jest objęta pomocą tutejszego Ośrodka w formie zasiłku okresowego na okres od dnia 1 września 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. w wysokości 730 zł.
W odwołaniu od powyższej decyzji J. D. wyraził swoje niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia. Wskazał, że świadczenie na które powołuje się organ w uzasadnieniu decyzji dotyczy miesiąca listopada, a nie grudnia 2021 r.
W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.") w związku z art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium odwołując się do definicji pomocy społecznej stwierdziło, że ma ona jedynie na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji osób korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.
W dalszej części uzasadnienia organ II instancji uznał, że organ pomocy społecznej zbadał sytuację strony, poddał ją wnikliwej ocenie, a rozstrzygnięcie nie nosi znamion dowolności. W sprawie nie jest sporne spełnienie przesłanki kryterium dochodowego. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo przyjął, że dochód rodziny odwołującego (tj. 854,00 zł) nie przekracza granicy kryterium dochodowego (tj. 3 osoby x 528 = 1584 zł). Zatem co do zasady przyjął, że strona spełnia kryteria dochodowe, umożliwiające przyznanie jej zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności. Nadto odwołując się do ustaleń wynikających z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego stwierdził, że rodzina odwołującego jest w trudnej sytuacji życiowej oraz finansowej, niemniej podkreślił, że świadczenia z pomocy społecznej nie mają na celu zaspokajania wszystkich potrzeb odwołującego, lecz mają umożliwić przezwyciężenie trudnej sytuacji, w której znalazła się strona, uwzględniając równocześnie potrzebę pomocy innym osobom z terenu gminy B. , a przede wszystkim możliwości finansowe organu pomocy społecznej, tak aby pomoc była pomocą rzeczywistą i realną dla wszystkich potrzebujących na terenie gminy, a nie tylko rodziny odwołującego.
Zdaniem Kolegium organ I instancji zasadnie wziął pod uwagę, że strona korzysta ze stałej pomocy Ośrodka uzyskując świadczenia socjalne (łącznie w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku 854 złotych).
Odnosząc się do zarzutów odwołania, że udzielone wsparcie pieniężne w kwocie 300 zł (na zakup żywności) na mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2021 (nr [...]) nie dotyczy miesiąca grudnia, a miesiąca listopad 2021 r. organ wyjaśnił, że strona nie może przyjmować, iż składając wniosek w listopadzie 2021r. i otrzymując decyzję w tym przedmiocie w grudniu 2021 r., oznacza przyznanie pomocy w listopadzie 2021 r. Świadczenia z pomocy społecznej (w szczególności zasiłki celowe) są przyznawane na konkretny cel i to przyszły, a nie przeszły. Skoro potrzeba ta została zaspokojona, to oznacza, że strona była w stanie we własnym zakresie to uczynić. Ponadto, pomoc społeczna ma służyć przezwyciężeniu trudności, a nie stanowić rekompensaty za ich pokonanie. Innymi słowy otrzymując pomoc społeczną w formie świadczenia pieniężnego w wysokości 300 zł w miesiącu grudniu, oczywistym jest, iż przyznane środki strona wykorzysta na żywność w miesiącu grudniu 2021 r., a nie listopadzie 2021 r., który już minął.
W świetle powołanych przepisów, popartych orzecznictwem sądów administracyjnych, organ I instancji dokonał w ocenie Kolegium ważenia słusznego interesu strony oraz interesu społecznego, w szczególności polegającego na udzielaniu pomocy społecznej jak największej ilości osób uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej.
W ocenie organu odwoławczego, udzielenie kolejnego wsparcia w miesiącu grudniu 2021 r. (na skutek wniosku z dnia 1 grudnia 2021 r.) nie dotyczyłoby zaspokojenia bieżących czy też przyszłych potrzeb rodziny, lecz jak odczytywać to należy z intencji odwołania byłoby refinansowaniem przez pomoc społeczną poniesionych już kosztów potrzeb żywnościowych (w listopadzie 2021 r.), które rodzina zdołała zaspokoić we własnym zakresie i to ze środków przyznanych przez ów ośrodek pomocy społecznej (tj. zasiłek okresowy czy też posiłków dla córki N. w listopadzie 2021 r.).
Nie zgadzając się z powołaną decyzją J. D. złożył na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie uznając ją za wydaną niezgodnie z prawem oraz krzywdzącą dla niego oraz jego rodziny. Ponownie powołała się na swoją ciężką sytuację finansową i zdrowotną, podkreślając, że ceny żywności poszły w górę, zaś otrzymywany zasiłek okresowy przyznawany z uwagi na długotrwałą chorobę nie pokrywa tych kosztów.
Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Kolegium i podniósł, że decyzją z dnia 6 grudnia 2021 r. przyznano mu pomoc społeczną na zakup żywności ale tylko za miesiąc listopad 2021 r., a nie jak stwierdzono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji za miesiąc grudzień 2021 r.
Przyznany skarżącemu pełnomocnik z urzędu w piśmie z dnia 26 września 2022r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2022 r. w całości oraz o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.
Poza argumentacją przedstawioną przez skarżącego, pełnomocnik zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 7 k.p.a, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niezebranie w sposób wyczerpujący wszelkich możliwych dowodów, które przyczyniłyby się do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz niewłaściwą ocenę materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego i nieprawidłowego utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji z dnia 14 grudnia 2021 r.
Nadto pełnomocnik skarżącego powołując się na art. 106 § 3 p.p.s.a wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, w postaci: decyzji Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] grudnia 2021r. (nr [...]) na okoliczność: przyznania pomocy społecznej w postaci świadczenia pieniężnego na zakup żywności w wysokości 300 zł na rzecz skarżącego oraz daty złożenia przez niego wniosku o przyznanie pomocy finansowej.
W uzasadnieniu pełnomocnik przypomniał, że organ I instancji po rozpoznaniu wniosku J. D. z dnia 1 grudnia 2021 r. odmówił mu przyznania pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności, uznając, że rodzina strony w okresie od 1 grudnia 2021 - 31 grudnia 2021 została już objęta taką pomocą na mocy ww. decyzji z dnia [...] grudnia 2021 r. przy czym Kolegium podzieliło taką argumentację i utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Podkreślono, że skarżący złożył dwa wnioski o udzielenie mu wsparcia finansowego, tj. w listopadzie 2021 r., w następstwie, którego została wydana decyzja z dnia 6 grudnia 2021 r., a także w grudniu 2021 r., w wyniku którego odmówiono mu pomocy decyzją z dnia 14 grudnia 2021 r., podnosząc, że otrzymał on już wsparcie finansowe w miesiącu grudniu (zaskarżona decyzja Burmistrza, a następnie SKO).
Skarżący nie zgadza się z uzasadnieniem Kolegium, gdyż składając wniosek
w dniu 3 listopada 2021 r. wnosił o przyznanie mu zasiłku w bieżącym miesiącu. Okoliczność, że organ I instancji tak późno rozpoznał jego podanie nie powinna jego obciążać.
Takie stanowisko organu, jak w niniejszej sprawie, może doprowadzić do tego, że czas rozpatrywania wniosku spowoduje pozbawienie pomocy osób w ciężkiej sytuacji materialnej, a tym samym zaniechanie realizacji zadań z zakresu pomocy społecznej przez organy samorządowe. Organy obu instancji nie zweryfikowały w jaki sposób skarżący zgromadził środki celem zaspokojenia potrzeb żywieniowych, i czy z uwagi na znaczny czas rozpoznania jego wniosku, nie musiał posiłkować się pożyczką.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone
w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.").
Przeprowadzona przez Sąd, kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazała, że akt ten, podobnie jak poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obiegu prawnego.
Przedmiotem skargi w badanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Burmistrza B. odmawiającą skarżącemu przyznania zasiłku celowego na zakup żywności.
Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej: "u.p.s.") zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W szczególności może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Przy tym art. 8 ust. 3 u.p.s. nakazuje badać sytuację dochodową wnioskodawcy na podstawie dochodu z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku.
Norma wynikająca z art. 39 ust. 1 u.p.s. została oparta na konstrukcji uznania administracyjnego. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za właściwy.
Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych spod kontroli sądowej. Kontrola ta jest jednak ograniczona, gdyż sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Sąd uznał, iż organy obu instancji rozstrzygając w przedmiocie zasiłku celowego, nie sprostały wymogom dokonania wszechstronnej analizy materiału dowodowego w kontekście obowiązku wynikającego z powołanych przez nie przepisów prawa materialnego do zweryfikowania sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego potrzeb życiowych.
Przypomnienia wymaga, że w wyniku rozpoznania wniosku J. D. z dnia 3 listopada 2021 r. Burmistrz B. decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] przyznał wnioskodawcy pomoc społeczną w postaci świadczenia pieniężnego na zakup żywności w wysokości 300 zł. Jednocześnie wskazał, że wypłata świadczenia nastąpi w terminie do dnia 22 danego miesiąca. Podstawą przyznania świadczenia było uwzględnienie trudnej sytuacji życiowej strony oraz spełnienie przesłanki kryterium dochodowego, w sytuacji gdy dochód trzyosobowej rodziny skarżącego wyniósł 854 zł.
Z kolei w rozpoznawanej sprawie, zainicjowanej wnioskiem skarżącego z dnia 1 grudnia 2021 r., w tożsamej sytuacji osobistej i dochodowej strony, pomimo spełnienia kryterium dochodowego (dochód: 854 zł) organ I instancji odmówił przyznania J. D. pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności. Zaakceptowanym przez Kolegium powodem, odmowy przyznania świadczenia było objęcie skarżącego wsparciem finansowym w miesiącu grudniu na mocy opisanej wyżej, uprzednio wydanej, decyzji z dnia [...] grudnia 2021 r. oraz fakt korzystania z innych form pomocy tj. zasiłek okresowy przyznany na okres od września do grudnia 2021 r.
Zdaniem Sądu, tak argumentując kwestionowane rozstrzygnięcia organy przekroczyły granice uznania administracyjnego.
Jak trafnie zauważył pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 26 września 2022r. skarżący wnioskiem z dnia 3 listopada 2021 r. zwrócił się o przyznanie pomocy na żywność w bieżącym miesiącu, czyli listopadzie. Okoliczność, że organ I instancji rozpoznał zgłoszone roszczenie dopiero decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. ze wskazaniem wypłaty do 22 grudnia, nie może powodować negatywnych skutków dla skarżącego i stanowić podstawy odmowy przyznania potrzebującemu pomocy na zakup żywności na kolejny miesiąc w sytuacji gdy skarżący kolejny wniosek w tym zakresie złożył po miesiącu (1 grudnia 2021 r.). Nadto biorąc pod uwagę dotychczasowy sposób procedowania sprawy przez organ mógł on przypuszczać, że pomoc zostanie mu przyznana dopiero na kolejny miesiąc tj. styczeń.
Negatywnie należy przy tym ocenić wywody Kolegium jakoby przyznane, na mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2021 r., wsparcie pieniężne w wyniku rozpoznania wniosku strony z 3 listopada 2021 r., dotyczyło miesiąca grudnia, zaś udzielenie kolejnego wsparcia, w rezultacie rozpoznania wniosku złożonego w niniejszej sprawie z 1 grudnia 2021 r. stanowiłoby "refinansowanie poniesionych już kosztów żywności w listopadzie 2021 r., które rodzina zdołała zaspokoić we własnym zakresie". W realiach sprawy obowiązkiem organu było rozpoznanie tego wniosku i rozważenie możliwości przyznania pomocy na kolejny przyszły okres, przy uwzględnieniu, że skarżący nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji przewlekłego postępowania organów. Podkreślenia wymaga, że każda rozpatrywana przez organy sprawa powinna być traktowana indywidualnie i oceniana przy uwzględnieniu aktualnej (w dacie składania wniosku) sytuacji strony. Powoływanie się na okoliczność, że wnioskodawca objęty jest pomocą Ośrodka nie stanowi wystarczającej przesłanki do odmowy wnioskowanej pomocy.
W ocenie Sądu, niezasadne jest uzasadnienie rozstrzygnięć organów w odwołaniu do dotychczas uzyskanej przez skarżącego pomocy społecznej. Skarżący zalicza się bowiem do osób uprawnionych do uzyskania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. Przyznana uprzednio pomoc pozostawała bez związku z kolejnym wnioskiem i kolejną indywidualną sprawą i nie mogła mieć decydującego wpływu na ocenę decyzji organów administracji. Inaczej rzecz ujmując fakt, że skarżący objęty jest pomocą Ośrodka nie może prowadzić do arbitralnego przyjęcia, że wnioskowane potrzeby zostały już sfinansowane na podstawie wcześniejszych decyzji.
Powyższe oznacza, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., uchybienia te miały przy tym istotny wpływ na wynik postępowania, wobec czego koniecznym było ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Ponownie prowadząc postępowanie organ zobowiązany będzie uwzględnić wskazania niniejszego wyroku i w pełni rozpoznać wniosek złożony przez skarżącego w dniu 1 grudnia 2021 r. Po rozpatrzeniu wniosku organ swoje stanowisko uzasadni w sposób odpowiadający wymogom wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.