II SA/Sz 303/19

II SA/Sz 303/19 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2019-05-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-03-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Danuta Strzelecka-Kuligowska /sprawozdawca/
Maria Mysiak
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący/
Symbol z opisem
6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne
Inspekcja pracy
Sygn. powiązane
I OSK 2268/19 - Postanowienie NSA z 2019-09-24
III OSK 1681/21 - Wyrok NSA z 2023-03-24
Skarżony organ
Inspektor Pracy
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2018 poz 917
art. 207, art. 237
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
Dz.U. 2018 poz 623
art. 1, art. 10 ust. 1 pkt 1 i 7, art. 11 pkt 1, art. 31
Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Aneta Ciesielska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 maja 2019 r. sprawy ze skargi Spółki A na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazu inspekcji pracy oddala skargę.
Uzasadnienie
Sygn. akt II SA/Sz [...]
U Z A S A D N I E N I E
Nakazem z dnia [...] r. nr [...] Inspektor Pracy Inspektor Pracy na podstawie art. 11
pkt 1, 6, 6a w związku z art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r.
o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 623), po przeprowadzeniu kontroli w dniach: 18 września i 17,18 października 2018 r. nakazał K. P. M. Sp. z o.o. sp.k we W.
1. Przeprowadzić badania i pomiary mikroklimatu na stanowiskach pracy związanych z tzw. "Obsługą LADY", zorganizowanych w Markecie nr [...]
w S. przy ul. [...]. Termin wykonania: 31 grudnia 2018 r. Podstawa prawna: art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, art. 207 § 2 pkt 1; art. 227 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 2018 r. poz. 917 ze zm.), § 40 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 ze zm.), § 3 w związku z § 2 ust. 1 oraz § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 33, poz. 166),
2. Zapewnić pracownikom wykonującym prace w chłodni i mroźni na terenie marketu nr [...] w S. indywidualne kurtki (chroniące ciało i głowę przed niskimi temperaturami) lub "dyżurne kurtki" do pracy w chłodni i mroźni, które nie będą miały niepożądanego wpływu takiego użytkowania (użytkowania przez wielu pracowników tej samej kurtki) na zdrowie i higienę użytkowników. Termin wykonania:
31 grudnia 2018 r. Podstawa prawna: art. 11 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, art. 207 § 2 pkt 1 oraz art. 2379 § 1 i § 2 ustawy Kodeks pracy,
§ 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy .
3. Zapewnić odzież roboczą pracownikom marketu nr [...] w S. , wykonującym prace na stanowisku "sprzedawcy-kasjera" działu Food/Non Food/Kasy/Przyjęcia towaru/Owoce-warzywa/praca na zewnątrz oraz sprzedawcy-kasjera - piekarnia, ponieważ odzież własna pracowników nałożona na ich kończyny dolne lub je przykrywająca może ulec zniszczeniu lub znacznemu zabrudzeniu.
Termin wykonania: 31 grudnia 2018 r. Podstawa prawna: art. 11 pkt 1 ustawy
o Państwowej Inspekcji Pracy, art. 207 § 2 pkt 1 w związku z art. 2377 § 1 pkt 1 oraz § 2 i § 4 ustawy Kodeks pracy.
K. P. M. Sp. z o.o. Sp. k. we W. wniosła odwołanie od nakazu Inspektora Pracy w którym wskazała, że jako pracodawca wykluczyła niepożądany wpływ użytkowania przez wielu pracowników tej samej kurtki na zdrowie i higienę użytkowników poprzez realizację decyzji ustnej wydanej w czasie kontroli. W związku z tym, nie zgadza się z uznaniem inspektora pracy, że wymiana brudnych kurtek dyżurnych na czyste jest niewystarczająca. Strona zarzuciła organowi I instancji niewyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego i wskazała na brak przypadków przeniesienia czynnika chorobotwórczego z pracownika na pracownika w wyniku użytkowania kurtek dyżurnych. Odwołując się natomiast od decyzji nr 3 nakazu, strona wyjaśniła, że w wyniku konsultacji z Komisją bhp, przedstawicielami pracowników oraz związków zawodowych uznano wydawanie pracownikom marketów spodni roboczych za zbędne. Stwierdziła również, że wypełniła wymogi przewidziane w rozdziale IX Kodeksu pracy, gdyż - jej zdaniem - o zakresie stosowania odzieży roboczej decyduje pracodawca po konsultacji z przedstawicielami pracowników.
Inspektor Pracy decyzją z dnia [...]
nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy oraz art. 207 § 2 pkt 1, art. 2377§ 1 pkt 1 oraz § 2 i § 4, art. 2379 § 1 i § 2, art. 23715 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy oraz § 39c rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy w związku z § 5 załącznika nr 2 do tego rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez M. M. nr [...] w S. R. K., działającej jako pełnomocnik K. P. M. Sp. z o.o. sp.k., postanowił:
- uchylić decyzję nr 2 zawartą w nakazie Inspektora Pracy w części dotyczącej podstawy prawnej decyzji i określić podstawę prawną decyzji na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2018 r. poz. 623 z późn. zm.), art. 207 § 2 pkt 1, art. 2379 § 1 i § 2, art. 23715 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 2018 r., poz. 917 ze zm.) oraz § 39c rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2003 r., nr 169 poz. 1650 ze zm.) w związku z § 5 załącznika nr 2 do ww. rozporządzenia, a w pozostałej części utrzymać ją w mocy,
- utrzymać w mocy decyzję nr 3 zawartą w nakazie w całości.
W uzasadnieniu decyzji Okręgowy Inspektor Pracy przytoczył art. 207 § 2 pkt 1, art. 2379 § 1 i § 2 Kodeksu pracy oraz § 5 załącznika nr 2 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy - zwanego dalej "rozporządzeniem" i wskazał, że Inspektor pracy częściowo błędnie określił podstawę prawną decyzji nr 2, gdyż przywołując § 5 rozporządzenia nie wskazał, że jest to § 5 załącznika nr 2 tego rozporządzenia, który ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Ponadto, organ I instancji nie przytoczył przepisu ustawy upoważniającego do wydania rozporządzenia oraz przepisu rozporządzenia odsyłającego do załącznika nr 2 tego rozporządzenia. Kodeks pracy w art. 23715 § 1 zawiera upoważnienie dla Ministra Pracy i Polityki Socjalnej do wydania rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, natomiast rozporządzenie to w § 39c zawiera odesłanie do załącznika nr 2, w którym określone są szczegółowe zasady stosowania środków ochrony indywidualnej. Wobec powyższego należało dokonać korekty podstawy prawnej decyzji nr 2 nakazu.
Organ wskazał dalej, że Market nr [...] w S. wyposaża pracowników
w kilka kurtek przeznaczonych do pracy w pomieszczeniach o niskiej temperaturze, które używane są przez różnych pracowników wielokrotnie w trakcie pracy. O kurtkach tych mowa jest w Załączniku nr 6 do Regulaminu Pracy - Wykaz środków ochrony indywidualnej, odzieży i obuwia roboczego, który stanowi załącznik nr 1 do protokołu kontroli. Pracodawca określił je jako tzw. "kurtki dyżurne" i zaliczył do środków ochrony indywidualnej. Możliwość korzystania z "kurtek dyżurnych" zawarto w kolumnie "Uwagi" oraz wskazano, że jest to wyposażenie uzupełniające do pracy w chłodni i mroźni. Ustalenia zawarte w treści protokołu kontroli oraz dokumentacja fotograficzna niewątpliwie wskazują, że "kurtki dyżurne" były bardzo zaniedbane. Widoczny na zdjęciach brud znajdujący się na kurtkach jest dowodem na to, że nie zapewniono pracownikom właściwej higieny pracy. Zgodnie z tabelą nr 2 zawartą w załączniku nr 2 do rozporządzenia odzież ochronna wymagana jest przy pracach w pomieszczeniach o bardzo niskiej temperaturze, w tym w komorach chłodniczych. Wymóg ten nie został spełniony, gdyż pracownicy Marketu korzystali z własnych ubrań ocieplanych o nieznanej odporności izolacyjnej, wymaganej dla ubrań chroniących przed chłodem panującym w mroźni czy w chłodni. Mając na względzie powyższe okoliczności, organ I instancji słusznie wydał ustną decyzję, która wymusiła na pracodawcy natychmiastową wymianę starych "kurtek dyżurnych" na nowe.
Rozporządzenie stanowi, że środki ochrony indywidualnej powinny być przeznaczone do osobistego użytku. W wyjątkowych przypadkach środek ochrony indywidualnej może być używany przez więcej niż jedną osobę, o ile zastosowano działania wykluczające niepożądany wpływ takiego użytkowania na zdrowie lub higienę użytkowników. W trakcie kontroli stwierdzono, że mimo wykonania przez pracodawcę ustnej decyzji inspektora pracy, niepożądany wpływ użytkowania przez wielu pracowników tej samej kurtki na zdrowie i higienę użytkowników nie został wykluczony. Niewątpliwym dowodem na to jest ustalenie przez inspektora pracy, że "kurtki dyżurne" okazane w dniu 17.10.2018 r. o godzinie 11:20 nie były wymieniane przynajmniej do dnia 18.10.2018 r. do godziny 14:30, kiedy miała miejsce kolejna kontrola. Fakt ten potwierdziła również osoba reprezentująca podmiot kontrolowany - R. K. (Menedżer Marketu nr [...]). Te same "kurtki dyżurne" były użytkowane przez różnych pracowników przez cały okres funkcjonowania sklepu w dniach 17-18 października 2018 r. Niepożądany wpływ takiego użytkowania odzieży ochronnej mają przede wszystkim czynniki chorobotwórcze, którymi mogą zarazić się pracownicy. Aby korzystanie ze środków ochrony indywidualnej, jakimi są "kurtki dyżurne" przez więcej niż jedną osobę było możliwe, należałoby po zakończeniu każdej zmiany pracowników, wymienić kurtki na nowe albo je wyprać w celu zapewnienia odpowiednich warunków higienicznych. Jednakże stwierdzić należy, że działaniem bardziej racjonalnym jest wydanie każdemu pracownikowi marketu indywidualnie oznaczonej kurtki. Działanie to jest niezbędne również dlatego, że realizacja ustnej decyzji Inspektora pracy nie przyniosła pożądanych rezultatów. Powoływanie się przez stronę na fakt, iż w okresie funkcjonowania Marketu nie odnotowano żadnego przypadku przeniesienia czynników chorobotwórczych z pracownika na pracownika w wyniku użytkowania "kurtek dyżurnych" nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż wciąż istnieje realne zagrożenie dla zdrowia i higieny pracowników. Fakt ten nie zwalnia również pracodawcy z obowiązku organizowania pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy, o którym stanowi kodeks pracy. Posiłkowanie się powyższymi okolicznościami przez pracodawcę świadczy o niewłaściwej ocenie ryzyka zawodowego związanego z wykonywaniem pracy w chłodni i mroźni.
Odnosząc się do treści zarzutów z odwołania co do decyzji nr 3, organ II instancji przytoczył treść art. 207 § 2 pkt 1 w związku z art. 2377 § 1 pkt 1 oraz § 2 i § 4 Kodeksu pracy będących podstawą nakazu z pkt 3 i wskazał, że kontrola Marketu nr [...] w S. wykazała, że pracodawca nie zapewnił tym pracownikom odzieży chroniącej kończyny dolne. Inspektor pracy w protokole kontroli wskazał,
że do zabrudzenia lub zniszczenia spodni najczęściej dochodzi wtedy, gdy opakowania towarów są brudne, mokre, zawilgocone, szczególnie jeśli przechowywane były w pomieszczeniach chłodni. Wskazał również, że w zależności od ciężaru towarów, gabarytów opakowań, usytuowania w magazynie, pracownik często nie może zapobiec zabrudzeniu swojego ubrania podczas realizacji ręcznych prac transportowych. Ponadto, spodnie pracowników narażone są na ryzyko zahaczenia o ostre krawędzie różnych przedmiotów, a w sklepie o krawędzie palet lub krawędzie opakowań, które często spinane są zszywkami. Nie ulega wątpliwości zatem, że pracownicy wykonujący pracę na tych stanowiskach są narażeni na zabrudzenie lub uszkodzenie ubrań nakładanych na kończyny dolne. Wobec powyższego, podkreślić należy, że pracodawca ma obowiązek dostarczyć pracownikom odzież roboczą, jeśli ich odzież własna może ulec zniszczeniu lub znacznemu zabrudzeniu (art. 2377 § 1 pkt 1). Nietrafne jest twierdzenie strony, że to pracodawca decyduje o zakresie stosowania odzieży roboczej po konsultacji z przedstawicielami pracowników. Jak wskazuje art. 2378 § 1 Kodeksu pracy pracodawca ustala rodzaje środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, których stosowanie na określonych stanowiskach jest niezbędne w związku z art. 2376 § 1 i art. 2377 § 1 oraz przewidywane okresy użytkowania odzieży i obuwia roboczego. Pracodawca zatem, ustalając rodzaje odzieży roboczej dla pracowników, musi brać pod uwagę możliwość zabrudzenia lub zniszczenia ich odzieży własnej. Pracodawca może również dopuścić możliwość używania własnej odzieży roboczej przez pracowników za ich zgodą, jednakże w takiej sytuacji jest obowiązany wypłacić ekwiwalent pieniężny w wysokości uwzględniającej aktualne ceny takiej odzieży. W toku postępowania kontrolnego ustalono, że pracodawca nie stosuje się do powyższych wymogów, w związku z tym wydanie decyzji nr 3, nakazującej zapewnić odzież roboczą pracownikom na wskazanych stanowiskach pracy, uznać należy za w pełni uzasadnione.
W ocenie Okręgowego Inspektora Pracy, argumenty przytoczone przez stronę
w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie, zatem decyzja nr 3 zawarta w nakazie winna być utrzymana w mocy, a decyzja nr 2 winna być jedynie uchylona w części dotyczącej podstawy prawnej decyzji.
K. P. M. Sp. z o.o. sp.k. z siedzibą we W., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy
w S. z dnia [...] zarzucając jej:
1. naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 156 § 1 pkt 1 kpa polegające na braku stwierdzenia nieważności nakazu w części objętej odwołaniem (tj. w zakresie decyzji nr 2 i decyzji nr 3), mimo istnienia przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji, a ponadto:
2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy,
tj. art. 7 Kpa w zw. z 77 § 1 Kpa, wyrażające się w wadliwym utrzymaniu w mocy decyzji zawartych w nakazie mimo, że decyzje wydano bez należytego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz w oparciu o niepełny materiał dowodowy zgromadzony w sprawie;
3. naruszenie przepisu postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 Kpa, poprzez niewyważenie interesu pracodawcy oraz interesu społecznego, polegające na nakazaniu stosowania środków ochrony indywidualnej, w sytuacji, gdy nie jest to niezbędne dla prawidłowej ochrony pracowników oraz nie jest wymagane przepisami prawa;
4. naruszenie przepisu postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 8 § 1 Kpa, poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy
i przeprowadzenie postępowania bez uwzględnienia zasady proporcjonalności
i w sposób podważający zaufanie do działań organów administracji publicznej;
5. naruszenie przepisu postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 Kpa poprzez wyjście poza granice swobodnej oceny dowodów, wydanie decyzji w oparciu o niepełny materiał dowodowy oraz wydanie decyzji bez wszechstronnej i wnikliwej oceny istotnych okoliczności sprawy, a w konsekwencji poważne błędy w ustaleniach faktycznych, które doprowadziły do wydania decyzji (a wcześniej: decyzji organu I instancji), która w istniejącym stanie faktycznym nie powinna być wydana;
6. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 23715 § 1 Kodeksu pracy w zw. z art. 39c rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy
w zw. z § 5 załącznika nr 2 do rozporządzenia polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu i uznaniu, że skarżąca powinna zapewnić pracownikom dodatkową odzież roboczą, choć w świetle wykazanych i ustalonych okoliczności faktycznych sprawy nie zostały spełnione przesłanki do nałożenia takiego obowiązku;
7. naruszenia art. 207 § 2 pkt 1 oraz art. 2379 § 1 i § 2 Kodeksu pracy, polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu i uznaniu, że skarżąca powinna zapewnić pracownikom dodatkową odzież roboczą, choć w świetle wykazanych i ustalonych okoliczności faktycznych sprawy nie zostały spełnione przesłanki do nałożenia takiego obowiązku;
8. naruszenie art. 2377 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że skarżąca powinna zapewnić pracownikom dodatkową odzież roboczą, choć w świetle wykazanych i ustalonych okoliczności faktycznych sprawy nie zostały spełnione przesłanki do nałożenia takiego obowiązku.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała na naruszenie art. 156 § 1 pkt 5 Kpa, podkreślając, że decyzja powinna mieć taką treść, która pozwoli na wymuszenie spełnienia zawartych w niej obowiązków w drodze egzekucji administracyjnej. Sentencja decyzji powinna być jednoznaczna i precyzyjna, bowiem w odmiennym przypadku, nie byłaby możliwa jej przymusowa wykonalność. Tymczasem decyzja nr 2 objęta nakazem nie posiada tych cech, co czyni ją niewykonalną, przede wszystkim dlatego, że niewłaściwe jest posługiwanie się w treści nakazu nieprecyzyjną terminologią, która dopuszcza luz interpretacyjny, niedopuszczalny z punktu widzenia wykonalności nakazu. Organ I instancji nakazuje skarżącej zapewnić pracownikom "dyżurne kurtki". Jest to określenie mocno niejednoznaczne. Zarówno PIP w nakazie, jak i organ w decyzji używają tego określenia, biorąc je w cudzysłów. Same organy traktują więc to określenie jako rodzaj przenośni. Rozstrzygnięcie administracyjne nie może zawierać figur stylistycznych i określeń nieprecyzyjnych, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie. W myśl nakazu, skarżąca miałaby zapewnić indywidualne kurtki "chroniące ciało i głowę przed niskimi temperaturami" lub kurtki "dyżurne", dla których nie poczyniono analogicznego zastrzeżenia. Co więcej, kurtki "dyżurne" opisuje się w nakazie, jako kurtki "do pracy w chłodni i mroźni", zaś indywidualne kurtki nie mają już tej cechy. W ocenie skarżącej, charakterystyki obu rodzajów kurtek są ze sobą niespójne. Nakaz daje więc alternatywę dwóch równorzędnych rozwiązań. Tymczasem, w protokole z kontroli PIP z 18 października 2018 r. pojawia się sugestia organu I instancji, że "bardziej racjonalnym" rozwiązaniem byłoby wydanie indywidualnych kurtek (protokół kontroli, s. 6). Co więcej, organ w decyzji dodatkowo twierdzi, że zapewnienie indywidulanych kurtek to działanie "niezbędne" (Decyzja, s. 7). W ocenie skarżącej, dochodzi tutaj do niedopuszczalnej sprzeczności pomiędzy rozstrzygnięciem administracyjnym a jego uzasadnieniem.
Niezależnie od tego, organ dopuścił się również dalszych, istotnych naruszeń przepisów postępowania, a mianowicie: art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz 80 Kpa. Przede wszystkim, nie ma żadnych zbadanych i ustalonych podstaw dla twierdzenia,
że działaniem "najbardziej racjonalnym" byłoby wydanie przez skarżącą każdemu pracownikowi marketu indywidualnie oznaczonej kurtki (decyzja, s. 7). Organ w ogóle nie wyjaśnia, pod jakim względem i wedle jakich kryteriów miałoby to być działanie najbardziej racjonalne. Twierdzenie organu, że zapewnienie pracownikom indywidualnych kurtek miałoby być "najbardziej racjonalne", bezwzględnie wymaga, aby organ uprzednio zbadał i ocenił dodatkowe kwestie z tym związane, m. in. koszt zapewnienia tej odzieży, konieczność i racjonalność działań dotyczących odpowiedniego przechowywania takiej ilości kurtek, konieczność i racjonalność wdrożenia środków eliminujących ryzyko pobierania przez pracowników cudzych kurtek w czasie zmiany roboczej czy też konieczność i racjonalność działań eliminujących ryzyko zniszczenia lub utraty cudzej kurtki pobranej przez innego pracownika w czasie zmiany roboczej. Zdaniem skarżącej, zapewnienie takiej ilości kurtek, zorganizowanie systemu ich przechowywania, czy działań zapobiegających pobieraniu cudzej odzieży, nie jest rozwiązaniem "najbardziej racjonalnym". Jak wskazał sam organ I instancji, poszczególni pracownicy używają kurtek "dyżurnych" doraźnie (protokół z kontroli, s. 4).
Nie można też zaakceptować stanowiska organu, że wydanie każdemu pracownikowi indywidualnie oznaczonej kurtki jest działaniem "niezbędnym" (decyzja,
s. 7). Skarżąca nie wyklucza, że działaniem zgodnym z prawem i bardziej racjonalnym od rozwiązania wskazywanego przez organ, mogłoby być np. zapewnienie pracownikom indywidualnych lub jednorazowych fartuchów zakładanych pod kurtkę "dyżurną" na czas pobytu w chłodni lub mroźni. Jest to dowód na niedostateczne zbadanie i ocenę sprawy. Zarazem jest to tylko jeden z przykładów rozwiązań bardziej racjonalnych od nakazanego. Rozwiązanie narzucone w decyzji nie jest "najbardziej racjonalnym" ani "niezbędnym" sposobem działania.
Ponadto za arbitralne i niepoparte materiałem dowodowym należy też uznać twierdzenie organu, że przy używaniu kurtek "dyżurnych" istnieje realne zagrożenie dla zdrowia i higieny pracowników. Organy obu instancji nie przeprowadziły należytego postępowania dowodowego w tym kierunku i nie dokonały dostatecznych i rzetelnych ustaleń, w oparciu o które można byłoby wyprowadzać taki wniosek. Sam fakt nie wyprania kurtek na przestrzeni jednej doby nie uprawnia do przyjęcia założenia, że ich stan ma niepożądany wpływ na zdrowie i higienę. Stan kurtek "dyżurnych" skontrolowano po raz drugi po upływie jednej doby. Organy w ogóle nie wyjaśniają, dlaczego przyjęły taki interwał w kontroli stanu odzieży. Warto też zauważyć, że zgłaszając i podtrzymując zastrzeżenia wobec nie wyprania kurtek po jednej dobie, organy w ogóle nie zbadały czy żądanie codziennego prania kurtek nie wpłynie negatywnie na ich właściwości termoizolacyjne, pozbawiając odzież roboczą jej zasadniczej funkcji. Organy nie zbadały również, czy i w jaki sposób w danym środowisku pracy może w ogóle dochodzić do powstania niepożądanego wpływu używania kurtek "dyżurnych" na zdrowie i higienę pracowników. Kurtki są używane
w niskich temperaturach (chłodnie i mroźnia, gdzie panują niskie temperatury,
- 20 stopni Celsjusza). Jest faktem notoryjnym, że w tak niskich temperaturach rozwój hipotetycznych czynników chorobotwórczych ulega zahamowaniu lub znacznemu spowolnieniu. Istotny jest również fakt, że w okresie funkcjonowania Marketu w S. nigdy nie odnotowano żadnego przypadku przeniesienia czynników chorobotwórczych pomiędzy pracownikami używającymi kurtek "dyżurnych". Ta okoliczność była już podnoszona w odwołaniu, lecz nie została wzięta pod uwagę przez OIP.
Zdaniem skarżącej, konsekwencją powyższych naruszeń przepisów procesowych jest również niewłaściwe zastosowanie przez organ przepisów materialnych - art. 23715 § 1 Kodeksu pracy w zw. z art. 39c rozporządzenia w zw. z § 5 Załącznika nr 2 do rozporządzenia. Nie ustalono przesłanek zastosowania
ww. przepisów. W ocenie skarżącej, doraźny sposób wykorzystania kurtek "dyżurnych" uzasadnia przyjęcie, że zachodzi wyjątkowy przypadek uprawniający do stosowania odzieży roboczej przez kilka osób. Nadto, wskutek popełnionych naruszeń przepisów procesowych (o których powyżej) organ dopuścił się również niewłaściwego zastosowania art. 207 § 2 pkt 1 Kodeksu pracy oraz art. 2379 § 1 i § 2 tej ustawy.
Jak wskazano w samym protokole kontroli, pracownicy są wyposażeni
w określoną odzież roboczą: w dziale warzyw i owoców pracownicy posiadają fartuchy, w dziale "Lada obsługowa" pracowników wyposażono w zapaski, a ponadto pracownikom zapewniono dodatkowe fartuchy, dostępne na stanowiskach pracy (protokół kontroli, s. 6). Jest to odzież, która we właściwym stopniu chroni odzież własną pracowników i eliminuje ryzyko jej zniszczenia lub znacznego zabrudzenia.
W kontekście tej okoliczności nie można zgodzić się z twierdzeniem, że skarżąca nie zapewniła pracownikom właściwej odzieży roboczej. W szczególności, organy zaniechały zbadania i ustalenia, że odzież robocza (fartuchy, zapaski), którą skarżąca zapewnia pracownikom, spełnia swoją rolę i chroni odzież własną pracowników przed zabrudzeniem lub znacznym zniszczeniem. Nie można też tracić z pola widzenia faktu, że omawiane prace dotyczą zatowarowania półek sklepowych. Wykonywanie takich prac nie rodzi ryzyka zabrudzenia odzieży własnej pracowników, w szczególności spodni. Jest rzeczą powszechnie znaną (notoryjną), że towary na półkach są czyste. Jest też powszechnie znane, że asortyment układany na półkach nie jest ciężki - przy jego układaniu pracownik korzysta tylko z rąk i nie ma możliwości zabrudzenia odzieży (spodni). Organy twierdzą, że "do zabrudzenia lub zniszczenia spodni najczęściej dochodzi wtedy, gdy opakowania towarów są brudne, mokre, zawilgocone, szczególnie jeśli przechowywane były w pomieszczeniach chłodni" (decyzja, s. 8). Tymczasem nie jest wiadome, w oparciu o jakie dane i dowody organy czynią tak kategoryczne stwierdzenie. Nie sposób również dać wiary twierdzeniu organów, że spodnie pracowników są narażone w sklepie na ryzyko zahaczenia "o ostre krawędzie palet lub krawędzie opakowań, które często spinane są zszywkami". Organy nie wskazują, w oparciu o jakie dowody poczyniono takie chybione ustalenia. Co więcej, takie twierdzenia są nie do pogodzenia z powszechnym doświadczeniem życiowym. Gdyby w sklepie rzeczywiście istniały takie ryzyka, to dochodziłoby do uszkodzeń odzieży (spodni) klientów.
Ponadto, art. 2377 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy expressis verbis nakazuje pracodawcy zapewnić odzież roboczą tylko w przypadku, gdy odzież prywatna może ulec "znacznemu zabrudzeniu", a nie tylko "zabrudzeniu". Organ nie ustalił i nie wyjaśnił, że w niniejszej sprawie istnieje ryzyko "znacznego zabrudzenia". Warto też przypomnieć, że podczas posiedzeń Komisji BHP sami pracownicy (poprzez swoich przedstawicieli lub związki zawodowe) nie dostrzegali potrzeby dodatkowego wyposażenia ich w spodnie robocze. Co więcej, w wyniku konsultacji uznano, że nie ma potrzeby wydawania pracownikom tego dodatkowego wyposażenia.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej zwanej p.p.s.a. - (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Dokonując oceny zaskarżonego orzeczenia zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna.
Podkreślić należy, że obowiązki pracodawcy w dziedzinie ochrony pracy wynikają z przepisów prawa, z zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz z osiągnięć nauki i techniki, o czym mowa w postanowieniach art. 207 Kodeksu pracy. Z treści tego przepisu wynika nakaz skierowany do pracodawcy, aby chronić zdrowie i życie pracowników poprzez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. W szczególności pracodawca jest zobowiązany m.in. organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy.
Zgodnie z art. 2377 § 1 pkt 1 i § 2 i § 4 ustawy z dnia 26 czerwca 2974 r. –Kodeks pracy (Dz.U. z 2018 r., poz. 917 ze zm.), wskazanym w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji, pracodawca jest obowiązany dostarczyć pracownikowi nieodpłatnie odzież i obuwie robocze, spełniające wymagania określone w Polskich Normach jeżeli odzież własna pracownika może ulec zniszczeniu lub znacznemu zabrudzeniu.
Pracodawca może ustalić stanowiska, na których dopuszcza się używanie przez pracowników, za ich zgodą, własnej odzieży i obuwia roboczego, spełniających wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy (§ 2).
Pracownikowi używającemu własnej odzieży i obuwia roboczego, zgodnie z § 2, pracodawca wypłaca ekwiwalent pieniężny w wysokości uwzględniającej ich aktualne ceny (§ 4).
W myśl natomiast art. 2379 § 1 Kodeksu pracy, pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, przewidzianych do stosowania na danym stanowisku pracy.
Pracodawca jest obowiązany zapewnić, aby stosowane środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze posiadały właściwości ochronne i użytkowe, oraz zapewnić odpowiednio ich pranie, konserwację, naprawę, odpylanie i odkażanie (§ 2).
Zakres stosowania art. 2377 § 1 Kodeksu pracy zależy zatem od konkretnych warunków pracy i związanych z nimi wymagań technologicznych, sanitarnych, bezpieczeństwa i higieny pracy, które określają Polskie Normy. Zgodnie z art. 2378 § 1 Kodeksu pracy, pracodawca ustala rodzaje środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, których stosowanie na określonych stanowiskach jest niezbędne, a w związku z tym w gestii pracodawcy leży, jaką odzież ochronną, spełniającą parametry wskazane w art. 2379 § 2 Kodeksu pracy, zapewni on pracownikowi. Ponadto § 5 załącznika nr 2 do rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy przewiduje, że środek ochrony indywidualnej powinien być przeznaczony do osobistego użytku, jednak w wyjątkowych przypadkach może być używany przez więcej niż jedną osobę, o ile zastosowano działania wykluczające niepożądany wpływ takiego użytkowania na zdrowie lub higienę pracowników.
Poza sporem pozostaje, że w trakcie kontroli w Markecie nr [...] w S. ustalono, że pracownicy nie mieli zapewnionych własnych czystych kurtek odpowiednich do pracy w chłodni i mroźni, do ich dyspozycji pozostawały jedynie tzw. "kurtki dyżurne" - używane przez kilku pracowników, te jednak ze względu na stan ich czystości , nie zapewniały niepożądanego wpływu takiego użytkowania na zdrowie lub higienę pracowników.
Zdaniem Sądu, powołane przepisy, ustalenia zawarte w protokole kontroli z dnia 18 września 2018 r. i 17 i 18 października 2018 r., podpisanym bez zastrzeżeń przez skarżącą oraz dokumentacja fotograficzna w pełni dawały organowi inspekcji pracy podstawę do wydania nakazu z [...] r. Przy czym sformułowanie obowiązków (poleceń) w poszczególnych decyzjach odpowiada obowiązującym regulacjom, jest czytelne i w wystarczający sposób określa odzież w którą powinien pracodawca wyposażyć swoich pracowników na danych stanowiskach.
Nie można mieć wątpliwości, że nakaz obejmuje konieczność zapewnienia indywidualnych kurtek dla każdego pracownika - lub - według wyboru pracodawcy, kurtek, tzw. dyżurnych, które mogą być używane przez kilku pracowników jednej zmiany, przy zachowaniu warunku utrzymania ich w odpowiedniej czystości.
Organ wyjaśnił, że zastosowanie "kurtek dyżurnych" wiąże się z koniecznością ich wymiany po zmianie na nowe lub wypraniem użytych celem zapewnienia higienicznych warunków kolejnym ich użytkownikom, co przecież jest bezwzględnym obowiązkiem pracodawcy. Z tego też względu Inspektor wskazał, że bardziej racjonalnym rozwiązaniem jest zastosowanie kurtek indywidualnych, jednakże pozostawił pracodawcy alternatywę w wyborze sposobu wykonania poleceń z nakazu. Stąd też za nietrafne należało uznać zarzuty naruszenia art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 Kpa, że nie przeprowadzono postępowania dowodowego w kierunku ustalenia, czy zapewnienie pracownikom kurtek indywidualnych byłoby dla pracodawcy działaniem "najbardziej racjonalnym". Ponadto, podnoszona przez skarżącą sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem a jego uzasadnieniem, z powyższych względów, nie występuje, gdyż jak już wskazano pracodawca ma zapewnić indywidualne kurtki lub kurtki dyżurne i w żadnej mierze w decyzji nie narzucono skarżącej spółce zastosowania ściśle określonego jednego rozwiązania polegającego na zapewnieniu pracownikom kurtek indywidualnych.
Nie sposób też stwierdzić dowolności w zakresie terminologii użytej w decyzji
nr 2 z nakazu, tak jak to sugeruje skarżąca w skardze. Nie można zgodzić się ze skarżącą, że organ inspekcji pracy w decyzji nadał inne cechy kurtkom oznaczonym jako "dyżurne", a inne kurtkom określonym jako indywidualne, tym ostatnim przypisując wyłącznie atrybut "chroniące ciało i głowę przed niskim temperaturami", a pierwszym z wymienionych cechę "do pracy w chłodni i mroźni". Lektura protokołu z kontroli, a także treść nakazu i zaskarżonej decyzji wykazuje, że rozróżnienie w nazwie spornej odzieży polega tylko na wyodrębnieniu kurtek, które mogą być indywidualnie przyznane poszczególnemu pracownikowi do osobistego użytku, w sensie jako kurtki "własne" od kurtek przeznaczonych dla wielu pracowników danej zmiany, jako tych "dyżurnych", do użytku dla wszystkich. Przy czym niezależnie od przyjętego rozwiązania, kurtki mają za zadanie chronić pracownika (chronić ciało i głowę), w pracy w chłodni i mroźni, przed niską temperaturą, a oprócz tego spełniać wymogi higieny pracy – zgodnie z przytoczonymi na wstępie przepisami. Takie kryteria muszą być uwzględnione przez pracodawcę przy wykonywaniu nakazu i taki wymóg wynika z kwestionowanego nakazu (i decyzji), opartego na obowiązujących przepisach prawa. Prawidłowości powyższych ustaleń w żaden sposób nie zmienia fakt, że zgodnie z Wykazem środków ochrony indywidualnej, odzieży i obuwia roboczego, pracownicy mogą korzystać z kurtki dyżurnej, jeżeli prace zlecane są doraźnie. Nie może bowiem budzić żadnych wątpliwości, że nawet w razie doraźnego wykonywania pracy w chłodni i mroźni pracownicy powinni mieć do dyspozycji czyste kurtki.
Podobnie nie może odnieść skutku zarzut nieprecyzyjnego sformułowania nakazu z decyzji nr 3. Określenie "odzież robocza" jest pojęciem używanym
w przytoczonych na wstępie przepisach i taką też definicją prawidłowo posługuje się organ inspekcji. Zdaniem Sądu, nie można inaczej odczytać treści polecenia organu
z decyzji nr 3 niż jako obowiązek zapewnienia odzieży roboczej chroniącej kończyny dolne pracowników Marketu, co jest wystarczająco precyzyjne dla ustalenia zakresu powinności pracodawcy. Jak już wyjaśniano organ nie ma obowiązku wskazywania rodzaju, parametrów i szczegółowych właściwości odzieży roboczej, ponieważ pracodawca ustala rodzaje środków odzieży i obuwia roboczego na danym stanowisku, ma zapewnić odzież roboczą zgodną z polskimi normami i taką aby posiadała właściwości ochronne i użytkowe (por. art.art. 2377, 2378, art. 2379 Kodeksu pracy).
Z powyższych względów Sąd uznał zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 5 Kpa
z powołaniem się na nieprecyzyjność sentencji decyzji nr 2 i 3 w zakresie użytych
w nich określeń odzieży, za bezpodstawny. Stąd też żądanie skarżącej stwierdzenia nieważności decyzji jest całkowicie bezzasadne.
Nietrafne jest również powoływanie się skarżącej na nie udowodnienie przez organ inspekcji negatywnego wpływu wspólnego używania kurtek "dyżurnych" na zdrowie i higienę pracowników poprzez wykazanie zdarzeń przeniesienia czynnika chorobotwórczego z pracownika na pracownika.
Podkreślić należy, że istotą nakazu inspektora usunięcia stwierdzonych uchybień jest właśnie wyeliminowanie potencjalnych zagrożeń, w tym czynników chorobotwórczych, w związku z nie zapewnieniem przez pracodawcę właściwych
i zgodnych z przepisami warunków bezpieczeństwa i higieny pracy, do czego jest on zobowiązany na mocy art. 207 § 2 Kodeksu pracy. Niewątpliwie realizacja ochrony zdrowia pracowników wymaga od pracodawcy przede wszystkim profilaktyki sytuacji mogących mieć negatywny wpływ na zdrowie pracowników i higienę pracy - celem eliminacji lub chociażby zmniejszania takiego ryzyka. Taka jest przecież istota zachowania zasad bezpieczeństwa i higieny pracy i adekwatnie taki jest zakres nadzoru i kontroli inspekcji pracy, co znajduje odzwierciedlenie w cytowanych powyżej przepisach oraz w przepisach kompetencyjnych organów inspekcji pracy
(por. art. 1 i art. 10 ust. 1 pkt 1, 7 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy).
Organy inspekcji nie miały też obowiązku dokonania analizy charakterystyki kurtek "dyżurnych" pod kątem, czy doprowadzenie ich do stanu czystości może spowodować utratę właściwości ochronnych materiału z którego są wykonane.
W ocenie Sądu, patrząc na obowiązki pracodawcy wynikające z powoływanych przepisów prawa, to w gestii pracodawcy leży odpowiedni dobór odzieży ochronnej, o odpowiednich parametrach i właściwościach użytkowania takich aby spełniały swoje zadanie. Jeszcze raz należy przypomnieć, że zgodnie z art. 2377 § 1 pkt 1 i § 4 ustawy Kodeks pracy, to pracodawca jest obowiązany dostarczyć pracownikowi nieodpłatnie odzież i obuwie robocze, spełniające wymagania określone w Polskich Normach i zapewnić, aby stosowane środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze posiadały właściwości ochronne i użytkowe, oraz zapewnić odpowiednio ich pranie, konserwację, naprawę, odpylanie i odkażanie.
Z podanych względów zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia art.art. 7,8 77 § 1 i 80 Kpa w omówionym zakresie są bezpodstawne.
Powyższe należy odnieść także do zarzutów podniesionych względem decyzji
nr 3 z nakazu, co oznacza, że rację ma organ I instancji, iż do wydania decyzji zbędne było ustalanie, ile było przypadków zniszczenia bądź znacznego zabrudzenia odzieży pracowników. Znaczenie ma tu sam fakt wystąpienia ryzyka zabrudzenia lub zniszczenia odzieży własnej pracownika, co uzasadnia rodzaj wykonywanych czynności przez pracownika, a nakaz zapewnienia odzieży roboczej właśnie ma na celu zapobieganie niepożądanym zdarzeniom.
W ocenie Sądu stan faktyczny leżący u podstaw wydania decyzji nr 3 został prawidłowo ustalony i udowodniony, a wnioski wyciągnięte z oceny materiału dowodowego są prawidłowe. Słusznie Inspektor pracy uznał, że działania pracodawcy w zakresie dostarczania pracownikom odzieży roboczej na stanowiskach "sprzedawcy-kasjera" działu Food/Non Food/Kasy/Przyjęcia towaru/Owoce-warzywa/praca na zewnątrz oraz "sprzedawcy-kasjera"- piekarnia są niewystarczające. Ustalenie to wynika z protokołu kontroli. W takiej sytuacji pracodawca ma obowiązek dostarczyć odzież roboczą chroniącą kończyny dolne pracowników, skoro pracownicy korzystają z własnych ubrań, a takie może nie chronić należycie kończyn dolnych pracowników. Przedstawione w protokole ustalenia, uzasadniały – zdaniem Sądu – konieczność wyeliminowania nieprawidłowego stanu rzeczy.
Zgodnie z art. 11 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione odpowiednio do nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie w przypadku, gdy naruszenie dotyczy przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.
Podsumowując godzi się wskazać, że Sąd nie dostrzegł żadnych uchybień procesowych w postępowaniu, organ I instancji rzetelnie i prawidłowo przeprowadził postępowanie w tej sprawie, w szczególności postępowanie kontrolne pracodawcy zostało przeprowadzone zgodnie z procedurą postępowania kontrolnego uregulowaną w Rozdziale 4 "Postępowanie kontrolne" ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Sąd stwierdził, że protokół z kontroli jako podstawowy materiał dowodowy w sprawie spełnia wymogi z art. 31 ww. ustawy, a ustalenia w nim poczynione były wystarczające do wydania kwestionowanego nakazu w oparciu o przepisy prawa pracy, wymienione na wstępie.
Zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, ponieważ nakaz i zaskarżona decyzja odpowiadają prawu.
Kierując się powyższymi względami Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał,
że skarga podlega oddaleniu, o czym orzekł w wyroku na mocy art. 151 p.p.s.a.