II SA/SZ 29/24

II SA/Sz 29/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-04-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Krzysztof Szydłowski
Marzena Iwankiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Patrycja Joanna Suwaj
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 61 ust. 1, ust. 2d,  art. 8 ust. 1 pkt 2, ust. 3,  ust. 4, art. 64 pkt 2, pkt 7
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 16 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 16 listopada 2023 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie, po rozpatrzeniu odwołania K. P.-B. (dalej jako "Strona", "Skarżąca"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2023 r. poz.775 t.j.) w zw. z art. 8 ust. 1 i 3, 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. b, ust. 2d, art. 62 ust. 2, art. 64 pkt 2 i 7 oraz art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U z 2023 r. poz. 901 t.j.), dalej jako "ustawa", utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Szczecin dnia 21 sierpnia 2023 r. znak: [...] w sprawie ustalenia opłaty Stronie za pobyt babci W. J.-P. w Domu Pomocy Społecznej w Szczecinie.
Jak wyjaśnił organ odwoławczy w uzasadnieniu ww. decyzją z dnia 21 sierpnia 2023 r. organ I instancji wydał decyzję, w której orzekł w ten sposób, że:
- od dnia 01.08.2023 r. ustalił Stronie miesięczną opłatę za pobyt babci w Domu Pomocy Społecznej w Szczecinie przy ul. [...] w kwocie [...]zł miesięcznie;
- zwolnił całkowicie Stronę z ww. odpłatności za pobyt babci w Domu Pomocy Społecznej w Szczecinie od dnia 01.08.2023 r. do dnia 31.07.2026 r.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu 6 grudnia 2022 r. wydana została decyzja znak: [...] o umieszczeniu W. J. - P. w Domu Pomocy Społecznej w Szczecinie przy ul. [...]. Na podstawie decyzji z dnia 1 czerwca 2023 r. znak: [...] wysokość odpłatności ustalonej wobec W. J. - P. za pobyt w Domu Pomocy Społecznej wynosi [...] zł miesięcznie.
Organ wyjaśnił dalej, że W. J. - P. jako mieszkanka Domu Pomocy Społecznej nie ponosi pełnej odpłatności za pobyt w placówce, co powoduje, że Stronie jako zstępnym spoczywa z mocy prawa obowiązek uiszczania odpłatności zgodnie z zasadami określonymi przepisem art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
W oparciu o rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadzony przez pracownika socjalnego organ I instancji ustalił, że Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwojgiem małoletnich dzieci. Źródłem utrzymania rodziny Strony jest: jej wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł miesięcznie, wynagrodzenie za pracę męża Strony w wysokości [...] zł miesięcznie, zasiłek pielęgnacyjny przyznany na syna - B. P. w wysokości [...] zł oraz dochód Strony z tytułu posiadania gruntów rolnych o powierzchni 3,2350 ha przeliczeniowego, tj. 345x 3,2350 = [...] zł. Zatem łączny dochód w rodzinie wynosi [...] zł miesięcznie, tj.[...] zł na osobę w rodzinie. Dochód ten przekracza 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie o kwotę [...]zł. Ww. kryterium wynosi [...] zł. W związku z powyższym, w ocenie organu I instancji, Strona kwalifikuje się do ponoszenia odpłatności za pobyt babci w Domu Pomocy Społecznej w ww. wysokości.
Organ podał dalej, że podczas wywiadu środowiskowego Strona poinformowała, że nie wyraża zgody na zawarcie umowy z organem I instancji ustalającej odpłatność za pobyt babci w Domu Pomocy Społecznej. Następnie pismem z dnia 13 kwietnia 2023 r. Strona zwróciła się o całkowite zwolnienie z opłaty za pobyt babci w ww. DPS z uwagi na brak więzi rodzinnych, brak wsparcia i pomocy ze strony babci, małoletnie dzieci będące na utrzymaniu, w tym wydatki związane z leczeniem, edukacją i prawidłowym rozwojem oraz trudną sytuacją finansową. W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy ustalono, że łączna suma udokumentowanych zobowiązań wynosi [...] zł. Ponadto, syn Strony jest osobą długotrwale chorą. Z uwagi na stwierdzone schorzenia wymaga hospitalizacji oraz stałego przyjmowania leków. Syn został zaliczony do osób niepełnosprawnych do dnia 31 maja 2024 r. Ponadto, mąż Strony z powodu wypadku w czerwcu b.r. jest niezdolny do pracy oraz wymaga pomocy innych osób.
Mając powyższe na uwadze, tj. posiadane zobowiązania finansowe w tym wydatki związane z leczeniem oraz edukacją i prawidłowym rozwojem małoletnich dzieci, długotrwałe choroby, niepełnosprawność dziecka oraz brak więzi rodzinnych z babcią organ I instancji uznał, że na mocy art. 6 pkt 2 i pkt 7 ustawy o pomocy społecznej zachodzą uzasadnione okoliczności dla całkowitego zwolnienia Strony z przedmiotowej opłaty od dnia 1 sierpnia 2023 r. do dnia 31 lipca 2026 r.
W odwołaniu od powyższej decyzji Strona wskazała, że organ nie powinien obciążać ją obowiązkiem wnoszenia opłat za pobyt babci w DPS w sytuacji, w której jest on sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Strona nie zgodziła się, że obowiązek ponoszenia opłaty obciąża ją jako zstępnego w całości, podczas gdy babcia posiadała także innych zstępnych, co do których organ nie podjął żadnych innych kroków w postępowaniu.
Strona wskazała, że zasiłek pielęgnacyjny uzyskiwany na rzecz jej syna nie stanowi dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Nadto podniosła, że między nią, a jej mężem istnieje rozdzielność majątkowa, zatem niezasadne jest doliczanie do dochodu świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego.
Rozpatrując powyższe odwołanie Kolegium, po przytoczeniu przepisów ustawy o pomocy społecznej mających zastosowanie w sprawie wskazało, że organ I instancji prawidłowo obliczył wysokość opłaty do jakiej ponoszenia zobowiązana jest Strona. Kolegium wskazało, że na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji ustalono, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie Strony wynosi [...] zł miesięcznie i przekracza 300 % kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie o kwotę [...]zł miesięcznie. Opłatę jaką zobowiązana jest ponosić Strona ustalono jako różnicę pomiędzy średnim kosztem utrzymania babci w Domu Pomocy Społecznej w wysokości [...] zł, a opłatą wnoszoną przez nią, tj. [...] zł. Różnica ta wynosi [...] zł. Mając na uwadze, że kwota dochodu Strony pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego (1800 zł) dla osoby w rodzinie strona zobowiązana jest do ponoszenia opłaty w wysokości [...] zł.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że organ I instancji zwalniając Stronę z odpłatności wziął pod uwagę jej sytuację finansową i rodzinną.
Kolegium zwróciło uwagę, że zwolnienie strony z ponoszenia odpłatności za pobyt babci w domu pomocy społecznej jest uprawnieniem, nie obowiązkiem organu, a zatem leży w granicach uznania administracyjnego właściwego organu. Ulga takie ma więc charakter fakultatywny i organ nie ma obowiązku jej udzielania. Rozmiar ulgi powinien być odpowiedni do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz do możliwości finansowych organów odpowiedzialnych za jej udzielnie. Zatem nie zawsze osoba, która zgłasza się po pomoc i nawet spełnia ustawowe kryteria uprawniające do jej uzyskania taką pomoc otrzyma, w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Organy pomocy społecznej dysponując ograniczonymi środkami finansowymi muszą mieć na względzie nie tylko potrzeby osoby wnioskującej o pomoc oraz cel tej pomocy, ale także uwzględniać potrzeby innych osób ubiegających się o świadczenia.
W tej sytuacji Kolegium stwierdziło, że organ I instancji wydając kwestionowaną decyzję administracyjną działał zgodnie z przepisami powszechnie obwiązującego prawa, w granicach ustawy. W ramach uznania administracyjnego organy decydują, biorąc pod uwagę nie tylko sytuację osoby wnioskującej, ale i własne możliwości finansowe, a więc czy i w jakim zakresie może zostać udzielona ulga w postaci zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.
Organ odwoławczy podkreślił, że organ I instancji wziął pod uwagę wszystkie udokumentowane przez Stronę wydatki.
Odnosząc się do argumentów podniesionych przez Stronę w odwołaniu Kolegium wyjaśniło, że bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostaje fakt zawarcia przez Stronę umowy majątkowej małżeńskiej. Jeżeli dwie osoby pozostają nie tylko w związku faktycznym, ale i prawnym, ponieważ są małżeństwem, to niezależnie od tego, że objęte są ustrojem rozdzielności majątkowej, należy uznać, że osoby te stanowią rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy, a więc wspólnie gospodarują. Ustrój rozdzielności majątkowej nie przesądza zatem o prowadzeniu samodzielnie gospodarstwa domowego.
Organ odwoławczy wskazał nadto, że art. 8 ust. 4 ustawy zawiera zamknięty katalog przychodów, które podlegają odliczeniu od dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Zasiłek pielęgnacyjny nie został wymieniony w ww. katalogu, a zatem jego wysokość wlicza się w całości do dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy.
Kolegium zgodziło się z zarzutem Strony, że organ I instancji nie ustalił w samej decyzji kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty, a samo postępowanie powinno być prowadzone co do wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty. Jednakże, w ocenie organu, z akt sprawy wynika, że organ I instancji podjął czynności mające na celu ustalenie kręgu osób zobowiązanych do opłaty, łącznie ze zwróceniem się do Strony w tej sprawie. Organowi, jak wynika z akt, udało się na podstawie rejestru pesel ustalić, że osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłaty jest Strona i jej brat B. J., co do którego trwają wciąż czynności organu I instancji. Niezależnie od powyższego wysokość ewentualnej ponoszonej przez brata Strony opłaty za pobyt babci w Domu Pomocy Społecznej pozostanie bez wpływu na wysokość opłaty ponoszonej przez Stronę.
Końcowo Kolegium nadmieniło, że ustalona Stronie opłata w wysokości [...] zł jest tylko niewielkim procentem z kwoty [...]zł będącej opłatą, do której ponoszenia obowiązani są osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy, tj. małżonek, zstępni i wstępni.
Pismem z 19 grudnia 2023 r. Strona wniosła skargę na powyższą decyzję, domagając się uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:
- art. 6 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 10 § 1 K.p.a. polegające na uznaniu, że organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające oraz zagwarantował stronie prawo do czynnego udziału w postępowaniu, podczas gdy organ odwoławczy ograniczył postępowanie jedynie do wydania decyzji z dnia 16 listopada 2023 r. bez przeprowadzenia własnego postępowania dowodowego, bez wezwania jej do uzupełnienia postępowania dowodowego, bez poinformowania o możliwości zapoznania się z aktami postępowania przed organem II Instancji, bez zakreślenia jej możliwości uzupełniania postępowania dowodowego, a w konsekwencji wydania decyzji w oparciu jedynie o ustalenia poczynione przez organ I Instancji bez poczynienia własnych ustaleń;
- art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a. polegające na uznaniu, że organ I instancji w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy i podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, podczas gdy organ I instancji nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, nie podjął wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym nie wyjaśnił czy obowiązek wnoszenia opłat za pobyt jej babci w DPS nie jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznych, a nadto że obowiązek ponoszenia opłat za pobyt babci obciąża wyłącznie ją jako zstępnego w całości podczas gdy, babcia posiada także innych zstępnych, co do których organ nie podjął żadnych kroków w postępowaniu;
- art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, ograniczeniu się jedynie do ujawnionego faktu stopnia pokrewieństwa;
- art. 8 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń co uniemożliwiło realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwiło dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że organ II Instancji nie przeprowadził własnego postępowania dowodowego lecz ograniczył się jedynie do powielenia ustaleń organu I Instancji. W żaden sposób nie zbadano jej możliwości majątkowych, osobistych by podołać temu obowiązkowi.
Skarżąca podkreśliła, że nie może się zgodzić z obowiązkiem odpłatności nałożonym na nią ww. decyzją. Obowiązek ten jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, bowiem babcia od wielu lat nie utrzymywała z nią żadnych kontaktów, ani z jej rodziną, nie uczestniczyła w jej życiu zarówno osobiście, jak i finansowo pomimo obowiązku alimentacyjnego.
W ocenie Skarżącej w decyzji pominięto fakt, że między nią, a jej mężem istnieje rozdzielności majątkowa, a obowiązek alimentacyjny wobec jej dzieci ma pierwszeństwo przed obowiązkiem alimentacyjnym wobec wstępnych. Tym samym niezasadnie opłatą w ramach decyzji zostają obciążeni członkowie jej rodziny w sytuacji, w której nie mają żadnego związku z jej babcią.
Wątpliwości Skarżącej budzi również sposób wyliczenia dochodu uzyskiwanego w ramach jej gospodarstwa domowego. W pierwszej kolejności Skarżąca podkreśliła, że istnieje między nią, a jej mężem rozdzielność majątkowa, zatem niezasadnym jest doliczanie świadczeń uzyskiwanych przez jej męża. Skarżąca zwróciła uwagę na doliczenie do dochodu świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego uzyskanego dla B. P. w sytuacji, w której świadczenie to nie stanowi dochodu w rozumieniu ustawy, jak i ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Dla niej również niezrozumiałym jest doliczenie dochodu uzyskiwanego hipotetycznie z posiadania gospodarstwa rolnego. W ramach decyzji ustalono, że dochód przekracza kwotę wolną o [...] zł. Zdaniem Skarżącej po prawidłowym wyliczeniu dochód na osobę w jej rodzinie jest mniejszy aniżeli kwota [...]zł, zatem powinna nie ponosić żadnej odpłatności za pobyt babci w DPS.
Skarżąca nie zgadza się z nałożeniem obowiązku odpłatności w całości na jej osobę, bowiem babcia posiada także innych zstępnych, a obowiązek ten winien zostać podzielony proporcjonalnie między zstępnych.
Zdaniem Skarżącej przyjęta przez organy orzekające w sprawie wykładnia art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którą po wniesieniu opłaty i odjęciu jej od dochodu rodziny (jako całości), pozostająca kwota dochodu na osobę w rodzinie nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie jest nieprawidłowa, bowiem oznaczałaby, że ustalona opłata obciąża nie tylko dochód osoby zobowiązanej, ale również dochody innych członków rodziny, obliczone zgodnie z zasadami przyjętymi na gruncie ustawy o opiece społecznej. Niedopuszczalność obciążania dochodu przypadającego na innych członków rodziny opłatami obciążającymi osobę zobowiązaną wynika przede wszystkim z osobistego charakteru tego zobowiązania.
W odpowiedzi na powyższą skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej i obejmuje również orzekanie m.in. w sprawach skarg na decyzje wydane w postępowaniu administracyjnym (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").
Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Istotę sporu w sprawie stanowi kwestia czy organy zasadnie orzekły o obowiązku Skarżącej do ponoszenia odpłatności za pobyt jej babci w DPS-ie, a także czy dokonały określenia prawidłowej jego wysokości w kontekście ustalenia kręgu zstępnych osoby przebywającej we wspomnianej placówce. Ponadto, Skarżąca zakwestionowała możliwość ponoszenia ww. opłaty wobec jej sytuacji osobisto-finansowej.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 901, dalej jako "ustawa").
Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są obowiązani w kolejności:
mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
małżonek, zstępni przed wstępnymi,
gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej
przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
W myśl zaś art. 61 ust. 2 ustawy, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Z kolei, art. 61 ust. 2d ustawy stanowi, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.
Zgodnie natomiast z treścią art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł.
W myśl art. 64 pkt 2 i 7 osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:
występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie niepełnosprawność, śmierć członka rędziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
- osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty
Na podstawie art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej pomniejszoną o:
miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;
składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Tak więc z przepisów tych wynika, że w związku z umieszczeniem osoby w DPS-ie zachodzi potrzeba ustalenia kręgu osób zobligowanych do partycypowania w kosztach jej pobytu w tego rodzaju placówce, a także określenia wysokości opłat dla osób zobowiązanych do ich ponoszenia.
Wyjaśniając zasady ustalania osób zobowiązanych do udziału w kosztach pobytu osoby bliskiej w DPS-ie podkreślić należy, że ustawa o pomocy społecznej nie różnicuje zstępnych na bliższych i dalszych. Dlatego też organ administracji nie jest uprawniony w sposób arbitralny obciążać opłatą tylko wybranych przez siebie bliskich osoby przebywającej w DPS-ie. Tym samym w sytuacji, gdy w kolejności obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej dotyczy zstępnych, to każdy z nich ma taki sam obowiązek partycypacji w kosztach (uwaga ta nie dotyczy osób, których dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego). Podzielić więc należy pogląd wyrażony w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 14 czerwca 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 56/18, że: "nie można mówić o kolejności w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Każdy z nich ma bowiem taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować je może osiągane kryterium dochodowe każdego zstępnego" (tak też m.in.: wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 277/21, czy wyrok WSA w Gliwicach z dnia 22 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 1527/19).
Zatem organ I instancji prawidłowo zakwalifikował do grona osób zobowiązanych oprócz Skarżącej jej brata. W stosunku do każdego z nich organ I instancji prowadzi odrębne postępowanie.
Nie ulega przy tym wątpliwości, że w sytuacji gdy w sprawie występuje kilka osób, które potencjalnie mogą być obciążone kosztami opłat, to organ powinien był prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu podmiotów zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Osoby te powinny być zawiadomione o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja wydana w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.
W rozpoznawanej sprawie organ I instancji wydał decyzję wobec Skarżącej w pierwszej kolejności. Z akt administracyjnych sprawy wynika natomiast, że organ prowadzi postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt babci Skarżącej w domu pomocy społecznej również w stosunku do Jej brata. Tym samym organ uwzględnił wszystkie osoby, które mogłyby być zobowiązane do poniesienia opłaty za pobyt babci w DPS. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej, znajdują się informacje o pozostałej osobie, która w świetle art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy należy do kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt swojego wstępnego w domu pomocy społecznej. Decyzje wydane w sprawie dowodzą zatem, że organ prowadził postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.
Odnosząc się do kwestii doliczenia do dochodu Skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego na syna B. P. wskazać trzeba, że w świetle przepisu art. 8 ust. 3 i ust. 4 ustawy definiującego pojęcie dochodu nie budzi wątpliwości, że zasiłek pielęgnacyjny nie został wymieniony wśród przychodów, które podlegają odliczeniu od dochodu, a zatem jego wysokość wlicza się w całości do dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy.
Sąd stwierdza, że prawidłowo zsumowano dochody i prawidłowo oceniono, że istnieje możliwość obciążenia Skarżącej ww. opłatą. Z akt sprawy wynika, że źródłem utrzymania rodziny Skarżącej jest: jej wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł miesięcznie, wynagrodzenie za pracę Jej męża w wysokości [...] zł miesięcznie, zasiłek pielęgnacyjny przyznany na syna - B. P. w wysokości [...] zł oraz dochód z tytułu posiadania gruntów rolnych o powierzchni 3,2350 ha przeliczeniowego, tj. 345x 3,2350 = [...] zł. Zatem łączny dochód w rodzinie wynosi [...] zł miesięcznie, tj. [...] zł na osobę w rodzinie. Dochód ten przekracza 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie, które wynosi [...] zł, o kwotę [...]zł.
Trafnie, powołując się na wyrok WSA w Gliwicach z dnia 8 sierpnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 541/13, Kolegium wskazało, że ustrój rozdzielności majątkowej nie przesądza o prowadzeniu samodzielnie gospodarstwa domowego. Z faktu, że Skarżąca pozostaje w związku małżeńskim nie wynika, że małżonkowie nie mogą prowadzić samodzielnych gospodarstw domowych. Zawarta przez małżonków umowa o rozdzielności majątkowej ma ten skutek, że od dnia jej zawarcia każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później (art. 51 k.r.o.) oraz, że każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem (art. 51ą k.r.o).
Nie można przy tym tracić z pola widzenia faktu, że Skarżąca została całkowicie zwolniona z odpłatności za pobyt babci w Domu Pomocy Społecznej od dnia 1 sierpnia 2023 r. do dnia 31 lipca 2026 r. Organ wziął pod uwagę zobowiązania finansowe Skarżącej, w tym wydatki związane z leczeniem, edukacją i prawidłowym rozwojem małoletnich dzieci, długotrwałe choroby w rodzinie, niepełnosprawność dziecka oraz brak więzi rodzinnych z babcią. Tym samym, na podstawie art. 64 pkt 2 i pkt 7 ustawy, uznał, że zachodzą uzasadnione okoliczności do całkowitego zwolnienia Skarżącej z opłaty w ww. okresie. Ewentualne zwolnienie Skarżącej z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt babci w Domu Pomocy Społecznej w kolejnym okresie może być przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego, po złożeniu przez nią stosownego wniosku, o którym mowa w art. 64 ustawy. Jak bowiem wskazał organ I instancji w uzasadnieniu decyzji ww. opłata podlega aktualizacji i będzie weryfikowana między innymi w zależności od zmiany sytuacji dochodowej Skarżącej. Tym samym okres zwolnienia, jak i jego wymiar może ulec zmianie.
Podkreślić trzeba, że co do zasady sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych jest ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem czy prowadząc postępowanie organ rozpoznając sprawę nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., a także czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany materiał dowodowy i czy następnie dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania owego uprawnienia i jego zakresu (por. wyrok WSA w Łodzi z 5 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Łd 715/08).
Wbrew przekonaniu Skarżącej zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jawi się jako wyczerpujący i kompletny, adekwatnie do wymogów wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Organ dopełnił wszelkich wymagań formalnoprawnych w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, które to ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji spełniającej kryteria z art. 107 § 3 K.p.a. Analiza tego uzasadnienia wskazuje, że zaskarżona decyzja podjęta została po rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy związanych z sytuacją finansową, rodzinną oraz zdrowotną Skarżącej i jego rodziny, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie sposób uznać za dowolne.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ odwoławczy art. 10 § 1 K.p.a. podzielić należy dominujący i utrwalony w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sądów administracyjnych pogląd, że zarzut naruszenia ww. przepisu przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek jedynie wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. To do strony stawiającej wskazany zarzut należy wykazanie istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy (wyrok NSA z dnia 18 maja 2006 r., sygn. akt II OSK 831/05, z dnia 1 lutego 2011r., sygn. akt II OSK 1098/10). Zatem to strona powinna wykazać, że niezawiadomienie jej przed wydaniem decyzji (postanowienia) o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych uniemożliwiło jej dokonanie w danym postępowaniu konkretnej czynności procesowej. Nie każde bowiem naruszenie przepisów prawa procesowego skutkuje uchyleniem decyzji administracyjnej, czy postanowienia poddanych kontroli wojewódzkiego sądu administracyjnego, a tylko takie, które realnie mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W niniejszej sprawie Skarżąca zarzuciła, że pozbawiona została możliwości udziału w postępowaniu organu odwoławczego. Tymczasem z akt sprawy wynika, że w postępowaniu odwoławczym organ nie prowadził dodatkowego postępowania dowodowego. Zaznaczenia wymaga, że istotnie organy administracji są zobowiązane do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego zgodnie z art. 7 i 77 § 1 K.p.a., jednakże organ nie ma obowiązku poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Orzecznictwo sądów administracyjnych cytowane powyżej dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl