II SA/Sz 248/25

II SA/Sz 248/25 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-10-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-04-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Świerzko-Bukowska
Marzena Iwankiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Wiesław Drabik
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151;
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 39 ust. 1 i 2;
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska Protokolant Sekretarz sądowy Emilia Szeliga-Rydzewska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 października 2025 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 4 marca 2025 r. nr SKO/TW/430/497/2025 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 10 stycznia 2025 r., nr RO.S.304081.6233-000842.2025.JH, Prezydent Miasta S. na podstawie art. 12, art. 39 ust. 1 i ust. 2, art, 106 ust. 1 i ust. 4, art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 poz. 1283 ze zm., dalej: "ustawa", "u.p.s.") oraz art. 138 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 572., dalej: "k.p.a."), po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku A. N., dalej również jako: "skarżący", z 17 listopada 2023 r., uzupełnionego 23 listopada 2023 r., odmówił przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie opłaty ubezpieczenia na życie, ubezpieczenia mieszkania i spłaty raty za kuchenkę gazową.
Poprzednio wydaną decyzję odmowną Prezydenta Miasta S. z 13 grudnia 2023 r., nr RO.S.304081.6233-033569.2023.MM oraz utrzymującą ją w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 2 lutego 2024 r. nr SKO/HM/430/26/2024 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił w wyroku wydanym 14 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 176/24.
W uzasadnieniu organ I instancji przywołał treść art. 39 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 3, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 5 ustawy.
Organ I instancji ustalił, wskazując na wynik przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz na zebrane dokumenty, że dochód wnioskodawcy wynosił w październiku 2023 r. tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku [...] zł ([...] zł zasiłek okresowy, [...] zł dodatek mieszkaniowy), co oznacza, że nie przekracza kryterium dochodowego, które wynosi 776 zł. Ustalono również, że w momencie złożenia wniosku o udzielenie pomocy, jak również w chwili przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wnioskodawca był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, więc zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia. Nadto wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów wskazujących niezdolność do pracy, natomiast posiada stopień lekki, który kwalifikuje go do podjęcia zatrudnienia.
Następnie jak wyjaśnił organ I instancji, 5 grudnia 2024 r. i 10 grudnia 2024 r. do wnioskodawcy zostały wysłane wezwania z prośbą o przybycie do Ośrodka w celu złożenia oświadczenia odnośnie zakupu kuchenki gazowej i ubezpieczenia jej. W trakcie rozmowy telefonicznej wnioskodawca poinformował pracownika socjalnego, że z uwagi na uczestnictwo w Centrum Integracji Społecznej nie może zgłosić się w wyznaczonych przez pracownika socjalnego godzinach. 12 grudnia 2024 r., zostało wysłane do wnioskodawcy pismo dotyczące przedłużenia terminu zakończenia sprawy do 14 stycznia 2025 r.
16 grudnia 2024r., wnioskodawca powiadomił pracownika socjalnego za pomocą poczty elektronicznej, że zgłosi się do Ośrodka 18 grudnia 2024r., na godz.8.00 celem zapoznania się z aktami sprawy. Podczas wizyty wnioskodawca odmówił złożenia oświadczenia dotyczącego zakupu kuchenki gazowej za gotówkę oraz podania wysokości swojego dochodu, twierdząc, że już kiedyś składał takie oświadczenie. Poinformował, również że oświadczenia może wysyłać jedynie drogą elektroniczną.
Organ I instancji, wskazując na wynik ponownego rozpatrzenia sprawy i weryfikacji dokumentów, nie znalazł podstaw do udzielenia pomocy na wnioskowany cel, albowiem stwierdził, że w sprawie występują dysproporcje wynikające z art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Jak wynika bowiem z zebranych dokumentów nie posiadając, jak oświadczył wnioskodawca, własnego dochodu i dysponując środkami finansowymi z tytułu. przyznanych świadczeń oraz w formie dodatku mieszkaniowego jest w stanie utrzymać się tj. dokonywać bieżących opłat mieszkaniowych, dokonywać zakupu żywności i niezbędnych artykułów higienicznych, opłacać dobrowolne ubezpieczenie, a także dokonywać pożyczek od znajomych z zamiarem ich spłacenia wraz z odsetkami, o czym wnioskodawca poinformował w piśmie z 16 kwietnia 2024 r.
Według orzekającego organu trudno dać wiarę, że wnioskodawca pożycza kwoty pieniężne, nie mając własnego źródła dochodu umożliwiającego ich spłatę. Jak wynika z pisma wnioskodawcy z 7 sierpnia 2024 r. jest on w stanie zgromadzić oszczędności, z których za gotówkę nabył kuchenkę gazową wraz z wniesieniem i pobraniem za łączną kwotę 1 712,99. Do tego zawarł polisę o objęcie ochroną ubezpieczeniową zakupionego sprzętu na łączną kwotę 577 zł, rozłożoną na 10 rat płatnych w kwocie 57,70 zł każda.
W ocenie organu i instancji zawarcie polisy ubezpieczeniowej na kuchenkę było dobrowolną decyzją, jak również polis na życie i ubezpieczenie mieszkania. Nie jest to wydatek niezbędny w przypadku osoby, która deklaruje, że jej jedynym źródłem utrzymania są świadczenia z pomocy społecznej. Powyższe dane świadczą o tym, że wnioskodawca posiada źródło dochodu bądź zasoby, o czym nie informuje pracownika socjalnego, co stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Wnioskodawca nie informuje o swojej faktycznej sytuacji finansowej, wprowadzając pracownika w błąd podając, że kuchenkę gazową zakupił na raty. Po przeanalizowaniu przedstawionych przez wnioskodawcę rachunków okazało się, że kuchenka została zakupiona za gotówkę, a dobrowolne, dodatkowe ubezpieczenie jej na raty. Przy czym przy zakupie sprzętu AGD obowiązuje na niego dwuletnia gwarancja, a nabywca sprzętu nie jest w stanie przewidzieć czy kuchenka zepsuje się za dwa lata.
Organ I instancji wskazał, że wnioskodawca posiada źródło dochodu bądź zasoby, o czym nie informował pracownika socjalnego, co stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Możliwości finansowe Ośrodka są obecnie ograniczone, stąd wielkość przyznawanych świadczeń jest limitowana nawet w stosunku do rodzin spełniających kryterium dochodowe określone w ustawie.
Nadto organ I instancji podał, że pomoc w formie zasiłku celowego może, lecz nie musi być przyznana, a przyznawane zasiłki nie muszą w całości pokrywać kosztów zaspokojenia zgłoszonej potrzeby. Pomoc społeczna pełni funkcję wspomagania osób i rodzin w rozwiązywaniu trudności życiowych w tym materialnych, co oznacza, że nie ma charakteru pełnego zaspokojenia wszystkich potrzeb w całości. W związku z powyższym nie wszystkie nawet uzasadnione i niezbędne potrzeby będą zaspokojone w całości przy rozpatrywaniu wniosku o pomoc finansową. Organ zaznaczył, iż wnioskodawca jest "długoletnim beneficjentem" pomocy społecznej. Szczegółowo opisał udzielaną wnioskodawcy pomoc w roku 2023.
Organ podał również informację o wysokości zrealizowanej pomocy w formie zasiłków celowych i zasiłków specjalnych celowych w 2023 roku przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w S., która wyniosła 2 936 005,29 zł. Liczba osób uprawnionych do tych świadczeń wyniosła 3 385, zaś średnia wysokość przyznanego zasiłku na osobę wyniosła 72,28 zł. Natomiast w 2024 roku dla MOPR w S. przeznaczono kwotę 2 967 040 zł.
A. N. w odwołaniu od powyżej opisanej decyzji organu I instancji wskazał na naruszenia prawa przez pracowników organu I instancji w prowadzeniu jego sprawy. Składający odwołanie wniósł o nakazanie wypłaty mu kwoty 1 000 zł tytułem dostrzeganego rażącego naruszenia k.p.a. i k.k. w obecnej decyzji.
Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z 4 marca 2025 r., nr SKO/TW/430/497/2025, Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji.
Na wstępie w uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołując się na art. 2 ust. 1-3 u.p.s. wskazał na wynikającą z ww. przepisów zasadę subsydiarności pomocy społecznej, jej jedynie przejściowy i czasowy charakter, oraz że zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zmieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących.
Kolegium odnotowało warunek fiskalny przyznania pomocy wynikający z przepisu art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednej z trudnych okoliczności życiowych wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Powyższe rozważania orzekający organ odniósł do sytuacji odwołującego się potwierdzając ustalenia organu I instancji w zakresie sytuacji dochodowej strony.
Organ odwoławczy podkreślił ponownie, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny co oznacza, że dopiero w sytuacji wykorzystania wszystkich swoich uprawnień, zasobów i możliwości wystąpienie o pomoc społeczną może być uznane za zasadne. Z akt sprawy wynika natomiast, iż odwołujący się kupił już kuchenkę gazową wraz z wniesieniem i pobraniem za łączną kwotę 1 712,99 zł. Do tego zawarł polisę o objęcie ochroną ubezpieczeniową zakupionego sprzętu na łączną kwotę 577 zł. rozłożoną na 10 rat płatnych w kwocie 57,70 zł każda.
Tym samym, według Kolegium, zgłoszona potrzeba została przez stronę zaspokojona przy wykorzystaniu własnych możliwości i uprawnień, a to oznacza, iż nie stanowi już niezbędnej potrzeby życiowej. Ustawodawca przewidział możliwość przyznania świadczenia w celu pokrycia potrzeb istniejących, a nie takich, które zostały już zrealizowane przez wnioskodawcę. Zwrócił na to uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29 kwietnia 2009 r. . sygn. akt VIII SA/Wa 793/08. W jego treści uznano, iż okoliczność wykupienia przez skarżącego leków oznacza, że był on w stanie z własnych środków zaspokoić tę potrzebę.
Jeśli strona najpierw zakupiła już potrzebny sprzęt i dopiero wtedy wniosła o dofinansowanie do ich zakupu, to w takiej sytuacji zasiłek celowy, ani specjalny zasiłek celowy nie przysługują, ponieważ określona przez stronę potrzeba została już zaspokojona. Skoro więc wnioskodawca kupił już kuchenkę gazową niezależnie od tego, skąd pochodziły pieniądze, to zdaniem Kolegium utracił prawo do przyznania zasiłku celowego na ten sam cel. Zawarcie zaś polisy ubezpieczeniowej na kuchenkę jak również polis na życie i ubezpieczenie mieszkania, w ocenie organu odwoławczego, nie jest pierwszą potrzebą, a tylko na takie przyznawany jest zasiłek celowy.
Nadto, według Kolegium, organ pomocy społecznej rozpoznając sprawę musi uwzględniać również własne ograniczone możliwości finansowe i konieczność rozdysponowania środków pomiędzy jak największą ilość osób i rodzin potrzebujących, często nieuzyskujących żadnych dochodów, zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.s. Również zasiłek celowy przyznawany jest w ramach uznania administracyjnego przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, a niski dochód nie przesądza jeszcze o jego przyznaniu.
Mając powyższe na uwadze, organ odwoławczy uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów ustawy o pomocy społecznej i odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego.
Jednocześnie Kolegium podkreśliło, iż odwołujący się jest pod stałą opieką Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S.. Otrzymuje on pomoc finansową w postaci zasiłku okresowego, pomoc finansową w postaci świadczeń na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" oraz pomocy finansowej w postaci zasiłków celowych. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, której celem jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wkracza w sytuację osób i rodzin wtedy, gdy nie są one w stanie pokonać trudności życiowych własnym działaniem. Jednak w pierwszej kolejności osoby i rodziny powinny skorzystać z własnych zasobów majątkowych (pieniężnych i niepieniężnych) oraz z własnych możliwości działania. Strona nie może więc skutecznie żądać zaspokojenia wszystkich potrzeb ze środków pomocy społecznej.
Pismem z 31 marca 2025 r. A. N. wystąpił do sądu administracyjnego ze skargą na decyzję organu odwoławczego zarzucając naruszenie:
1. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 136 § 1 k.p.a. z uwagi na niepodjęcie przez organ II instancji wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w tym w szczególności nieprzeprowadzenie dowodu z dokumentów przedłożonych przez skarżącego w toku postępowania, jak również pogłębionego wywiadu środowiskowego, co skutkowało błędnym ustaleniem rzeczywistych potrzeb skarżącego, aktualnej sytuacji majątkowej i zakresu jego uzasadnionych wydatków, a także brakiem poczynienia ustaleń w zakresie aktualnej sytuacji życiowej, jego ograniczeń zdrowotnych oraz możliwości samodzielnego utrzymania;
2. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. z uwagi na niewyjaśnienie przez organ II instancji wszelkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do uzasadnionych potrzeb skarżącego, rzeczywistej sytuacji materialnej oraz faktycznej, ograniczeń zdrowotnych w stosunku do możliwości podjęcia zatrudnienia, w tym pogorszenia się jego stanu zdrowia;
3. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na wadliwe i pozostające w sprzeczności z zasadą prawdy obiektywnej przeprowadzenie przez organ II instancji postępowania dowodowego, co skutkowało dokonaniem dowolnych ustaleń faktycznych poprzez ustalenie okoliczności rzekomego:
- braku możliwości finansowych organu w zakresie przyznania zasiłku celowego na wymienione we wniosku ubezpieczenia na życie i mieszkania (z wyłączeniem ubezpieczenia kuchenki), podczas gdy możliwości finansowe organu w 2023 r. uległy zwiększeniu w stosunku do roku 2022, a pomoc na ten cel była wcześniej udzielana;
- przyznania pomocy w wysokości wyższej niż innym osobom ubiegającym się o pomoc, czyli nie sposób uznać, iż skarżący został potraktowany gorzej niż ww. inne osoby, bez wykazania różnic, które zdecydowały o takim wykorzystaniu środków przeznaczonych na pomoc społeczną;
- ustalenie, że wysokość przyznanych skarżącemu świadczeń jest odpowiednia i zaspokaja jego niezbędne potrzeby w warunkach odpowiadających godności człowieka, podczas gdy jego sytuacja życiowa wręcz obligowała organ I instancji do udzielenia pomocy na ww. cele w pełnej wysokości.
Mając za podstawę powyższe zarzuty skarżący wystąpił o wydanie wyroku nakazowego poprzez nakazanie organowi przyznanie świadczeń w pełnej wysokości uwzględniając inflację i należne odsetki, jak i wcześniej żądanych należności.
W uzasadnieniu skargi wnoszący ją rozwinął argumentację, w szczególności wskazując, że z treści zaskarżonej decyzji wynika, że nie zapoznano się z inicjującym postępowanie wnioskiem z 17 listopada 2023 r., podkreślając, że nie było w nim prośby o dofinansowanie opłaty raty za kuchenkę gazową. Skarżący podkreślił, że oprócz przepisów postępowania i prawa materialnego w sprawie zostały też naruszone przepisy art. 69 i art. 51 ust, 3 i ust. 4 Konstytucji RP.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
30 października 2025 r., w toku rozprawy, skarżący podtrzymał swoją skargę oświadczając, iż wnosił o udzielenie pomocy w ubezpieczeniu mieszkania i pomocy w ubezpieczeniu na życie. Wypowiadając się w zakresie ubezpieczenia kuchenki skarżący podkreślił, że traktował to jako całość, ceny zakupu z ubezpieczeniem, ale nie domagał się zwrotu zapłaty za kuchenkę, tylko ewentualnie za jej ubezpieczenie, ale tamta sprawa został już zakończona innym wyrokiem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również podkreślić, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach.
W przypadku zaś gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu.
Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola skarżonej decyzji według powyższych kryteriów nie wykazała, aby została ona podjęta z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym uwzględnienie skargi.
Przedmiotem skargi jest, wydana w ponownie przeprowadzonym postępowaniu, decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy wcześniejszą decyzję organu pomocy społecznej, odmawiającą skarżącemu przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie ubezpieczenia na życie, ubezpieczenie mieszkania (vide. wniosek z 17 listopada 2023 r.) i "raty za kuchenkę" (vide.: tabela B wywiadu środowiskowego z 23 listopada 2023 r.). Przy tym Sąd zauważa, że prawomocnym wyrokiem z 20 lutego 2025 r., w sprawie sygn. akt II SA/Sz 974/24, tut. Sąd kontrolował postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącego z 31 sierpnia 2023 r. w zakresie zasiłku celowego na dofinansowanie do kosztów zakupu kuchenki gazowej w postaci wykupienia dodatkowego ubezpieczenia nabytej za gotówkę kuchenki. Sądowi wiadome jest też z urzędu, że skarżący zwracał się już w tym samym wniosku z 31 sierpnia 2023 r. o przyznanie dofinansowania do zakupu kuchenki gazowej. Decyzją Prezydenta Miasta S., z 20 września 2023 r., wniosek w tej części został rozpoznany odmownie, a decyzją z 7 listopada 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Powyżej wskazane decyzje zostały zaś uchylone prawomocnym wyrokiem tut. Sądu z 18 kwietnia 2024 r. w sprawie sygn. akt II SA/Sz 10/24.
Z przedłożonych akt sprawy wynika, że żądanie skarżącego z wniosku z 31 sierpnia 2023 r., w stosunku do żądania inicjującego obecnie kontrolowane postępowanie administracyjne zawartego we wniosku z 17 listopada 2023 r., uzupełnionego żądaniem złożonym podczas wywiadu środowiskowego z 23 listopada 2025 r., mogło być odczytane jako dotyczące pomocy na dofinansowanie do ubezpieczenia na życie i ubezpieczenia mieszkania oraz raty za kuchenkę. Odnotować należy, że skarżący w odpowiedzi na wezwania organu I instancji złożył jedynie ogólnikowe oświadczenie z 18 grudnia 2024 r., że zakres wniosku wyjaśnił już w przeszłości. Nie zaistniało niebezpieczeństwo procedowania kolejnego wniosku w sprawie, która została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną. Ponadto brzmienie wydanych w sprawie rozstrzygnięć odpowiada żądaniu strony odkodowanemu z akt administracyjnych sprawy.
W sprawie nie jest sporne, iż skarżący jest długoletnim beneficjentem pomocy społecznej i wielokrotnie zwracał się o przyznanie świadczeń w różnej formie i taka pomoc była mu wielokrotnie udzielana.
W zakresie zasiłku celowego, którego dotyczy skarżona decyzja skarżący wykazywał, w miesiącu poprzedzającym wystąpienie z wnioskiem, dochód w łącznej wysokości [...] zł na który składały się: dodatek mieszkaniowy w kwocie [...]zł oraz zasiłek okresowy w kwocie [...]zł. Tak wyliczony dochód nie przekraczał kryterium dochodowego, które wynosiło 776,00 zł. Stąd dopuszczalne było rozważanie przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego w oparciu o pozostałe wymagane przesłanki materialnoprawne.
Stosownie do brzmienia art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.
Nadto, w myśl art. 12 ustawy o pomocy społecznej w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.
Organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskowanej pomocy wskazując, iż w jego ocenie skarżący posiada źródło dochodu bądź zasoby, o czym nie informował pracownika socjalnego, wprowadzając pracownika w błąd podając, że kuchenkę gazową zakupił na raty. Po przeanalizowaniu przedstawionych przez skarżącego rachunków ustalono, że kuchenka została zakupiona za gotówkę, a dobrowolne, dodatkowe ubezpieczenie jej na raty. Na podstawie aktualnych oświadczeń skarżącego przyjęto, że wnioskodawca był w stanie zgromadzić oszczędności na zakup kuchenki za gotówkę, a zawarcie polisy ubezpieczeniowej na kuchenkę, jak również polis na życie i ubezpieczenie mieszkania było dobrowolną decyzją skarżącego. Uznano, że nie jest to wydatek niezbędny w przypadku osoby, która deklaruje, że jej jedynym źródłem utrzymania są świadczenia z pomocy społecznej. Powyższe zostało zakwalifikowane jako okoliczność, o której mowa w art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Organ uznał, że wnioskodawca jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe.
Natomiast w ocenie organu odwoławczego wskazana przez skarżącego potrzeba nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej. W ocenie organu odwoławczego pomoc finansowa nie powinna być przeznaczana na refundację poniesionych już wydatków. Jeśli strona najpierw zakupiła już potrzebny sprzęt i dopiero wtedy wniosła o dofinansowanie do jego zakupu, to w takiej sytuacji zasiłek celowy ani specjalny zasiłek celowy nie przysługują, ponieważ określona przez stronę potrzeba została już zaspokojona. Skoro więc wnioskodawca kupił już kuchenkę gazową niezależnie od tego, skąd pochodziły pieniądze, to utracił prawo do przyznania zasiłku celowego na ten sam cel. Zawarcie zaś polisy ubezpieczeniowej na kuchenkę jak również polis na życie i ubezpieczenie mieszkania zdaniem organu odwoławczego nie jest pierwszą potrzebą, a tylko na takie przyznawany jest zasiłek celowy.
W tym miejscu podkreślić należy, iż decyzja w sprawie zasiłku celowego wydawana jest w trybie tzw. uznania administracyjnego. Uznaniowość przejawia się w możliwości wyboru treści rozstrzygnięcia w zależności od okoliczności sprawy, a w szczególności od dochodów uzyskiwanych przez osoby starające się o pomoc, wielkości i rodzaju ich potrzeb, a także od posiadanych przez organy środków na świadczenia i liczby ubiegających się o nie osób. W ramach uznania organ decyduje zarówno o przyznaniu zasiłku celowego, jak i o jego formie i wysokości. Uznaniowy charakter decyzji powoduje możliwość odmowy świadczenia również wtedy, gdy osoba ubiegająca się o nie spełnia warunki do otrzymania pomocy. Rozstrzygając sprawę dotyczącą przyznania zasiłku celowego, organ powinien kierować się interesem obywatela, interesem społecznym oraz własnymi środkami. Uznanie nie pozwala organowi na dowolność w rozstrzygnięciu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt I SA 945/00).
W ramach uznania administracyjnego organ ma prawo dokonywać oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Nie ulega wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc ani udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoją temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/06).
Należy również uwypuklić subsydiarną funkcję pomocy społecznej. Wynika z niej, że pomoc w formie zasiłków nie powinna być udzielana, jeżeli wnioskodawca jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację życiową. Możliwość samodzielnego pokonania sytuacji kryzysowych zależy zwykle od posiadania odpowiednich środków finansowych, a ich brak jest powodem życiowych kryzysów i skłania do zwracania się o pomoc do instytucji publicznych.
Zdaniem Sądu w okolicznościach przedstawionych przez skarżącego i w świetle ustaleń orzekających organów wniosek o dofinansowanie raty za kuchenkę miał charakter wtórny do realizacji zakupu, dlatego słusznie organ odwoławczy dostrzegł, że zasiłek w tym zakresie nie przysługiwał. Warto też dodać, że trudno przyjąć za zgodny z ratio legis ustawy stan rzeczy, w którym osoba deklarująca utrzymywanie się wyłącznie ze świadczeń z pomocy społecznej kupuje nowy artykuł gospodarstwa domowego z własnych środków. Podczas gdy racjonalny w takim przypadku wydaje się najwyżej zakup sprzętu używanego bądź uzyskanie takiego sprzętu nieodpłatnie.
Należy również zwrócić uwagę, że zasiłek celowy przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W doktrynie i orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przez pojęcie to należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. 6, Wolters Kluwer 2023; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt II SA/Go 482/14). Według Słownika Języka Polskiego niezbędny to taki, bez którego nie można przetrwać, normalnie funkcjonować, taki który jest bardzo potrzebny. Tym samym trafnie organy uznały, że koszt ubezpieczenia na życie i ubezpieczenie mieszkania nie jest "niezbędną potrzebą bytową" skarżącego.
W uzasadnieniu pierwszoinstancyjnej oraz zaskarżonej decyzji organy niewadliwie wskazywały również na ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje MOPR a w konsekwencji konieczność ich limitowania nawet w stosunku do rodzin spełniających kryterium dochodowe określone w ustawie oraz to, że MOPR zobowiązany jest wziąć pod uwagę także potrzeby innych osób korzystających z pomocy społecznej, przy tym rozdysponowując je pomiędzy jak największą ilość osób i rodzin potrzebujących.
Jeśli chodzi natomiast o argumentację skargi dotyczącą wyższej kwoty środków pozostających w dyspozycji organów pomocy społecznej niż w roku poprzedzającym złożenie wniosku oraz pomocy udzielnej mu w różnych okresach, Sąd stwierdził, iż nie zawsze powiększenie budżetu organu pomocy społecznej powinno skutkować zwiększeniem pomocy dla każdej z uprawnionych potrzeb. Szczególnie w zakresie zasiłków celowych owa pomoc jest zależna od zgłaszanych i potwierdzonych w postępowaniu administracyjnym potrzeb poszczególnych wnioskodawców.
Jak trafnie zwrócił uwagę Naczelny Sad Administracyjny np. w wyroku z 21 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1920/11 oraz z 14 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1795/11, wykładnia przepisów ustawy o pomocy społecznej nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej źródła dochodów. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania.
Zdaniem Sądu, organy rozpoznając sprawę nie naruszyły przepisów u.p.s. ani przepisów postępowania, a podjęte rozstrzygnięcie mieści się w granicach uznania administracyjnego. Skoro w niniejszej sprawie organy poddały ocenie z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby skarżącego, a z drugiej możliwości finansowe organu pomocy społecznej i na tej podstawie uznały, że nie istnieje możliwość przyznania stronie świadczenia, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Podkreślić należy, że spełnienie kryterium dochodowego przez osobę ubiegającą się o taki zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia. Wprost przeciwnie - zainteresowany musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania mu tego świadczenia lub jego wysokość będzie niższa niżby tego oczekiwał. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są bowiem od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących pomocy.
Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zawierają uzasadnienie faktyczne i prawne. Podkreślić należy, iż stan faktyczny został ustalony przez organy na podstawie złożonych przez skarżącego oświadczeń, zarówno co do sytuacji finansowej jak i zdrowotnej oraz wywiadu środowiskowego.
Zdaniem Sądu organy dokonały zebrania materiału dowodowego i jego oceny w sposób prawidłowy. Okoliczność, że skarżący nie podziela stanowiska organów nie świadczy o tym, że organy te naruszyły przepisy prawa materialnego czy też postępowania.
Mając na uwadze powyższe i nie dostrzegając z urzędu innych uchybień, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Wszystkie powołane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl.