II SA/Sz 247/25

II SA/Sz 247/25 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-06-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Świerzko-Bukowska
Joanna Wojciechowska /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Sokołowska
Symbol z opisem
6179 Inne o symbolu podstawowym 617
Hasła tematyczne
Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 334
art. 157a, art. 157b par. 1,1a, par. 2-3, art. 157d par.1, art.157f
Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych
Dz.U. 2016 poz 122
par. 3-4, par. 5 ust. 1-2, par. 6
Rozporzadzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 stycznia 2016 r. w sprawie prowadzenia listy stałych mediatorów
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska Protokolant starszy inspektor sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 6 marca 2025 r., nr A.433.2.2025 w przedmiocie wpisu na listę stałych mediatorów oddala skargę.
Uzasadnienie
Prezes Sądu Okręgowego w Szczecinie, działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej "k.p.a."), art. 157c § 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334; dalej "u.s.p."), § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 stycznia 2016 r. w sprawie prowadzenia listy stałych mediatorów (Dz. U. z 2016 r. poz. 122; dalej "rozporządzenie MS z 2016 r.") wydał w dniu 23 stycznia 2025 r. decyzję nr Adm.433.6.2025, w której odmówił wpisania R. K. (dalej "skarżąca") na prowadzoną przez siebie listę stałych mediatorów.
Organ I instancji podał, że w dniu 13 stycznia 2025 r. skarżąca złożyła wniosek
o wpis na listę stałych mediatorów, do którego dołączyła następujące dokumenty:
- cv,
- zgodę mediatora na przetwarzanie danych osobowych,
- oświadczenie,
- skrócony akt małżeństwa AD 7784831,
- dyplom ukończenie jednolitych studiów magisterskich na kierunku Prawo nr [...] z dnia 27 czerwca 2013 r.,
- suplement do dyplomu nr [...],
- zaświadczenie Collegium Balticum — Akademia Nauk Stosowanych
w Szczecinie z dnia 5 grudnia 2024 r.,
— zaświadczenie o szkoleniu "Ochrona danych osobowych", "Ochrona Informacji", "Ochrona Praw Autorskich" z dnia 11 lutego 2016 r.,
— zaświadczenie o ukończeniu szkolenia "Subiekt GT" nr z rejestru [...]
z dnia 27 czerwca 2016 r.,
— zakres obowiązków pośrednika pracy — stażysty w Centrum Edukacji i Pracy Młodzieży OHP w Szczecinie z dnia 1 lipca 2014 r.,
— zakres wykonywanych obowiązków na stażu w Sądzie Rejonowym
w Stargardzie Szczecińskim z dnia 12 września 2008 r.,
— opinię Sądu Rejonowego w Stargardzie Szczecińskim o stażystce z dnia 12 września 2027 r. (powinno być 2017 r.- dopisek Sądu),
— opinię z przebiegu praktyki programowej studenta Wydziału Prawa
i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego,
— zaświadczenie Medica Collegium Medyczne z dnia 18 września 2023 r.,
— certyfikat ukończenia kursu o ochronie danych osobowych z dnia 8 października 2024 r.,
— zaświadczenie o ukończeniu szkolenia antymobbingowego z elementami warsztatowymi dla pracowników ZSLP w Stargardzie nr zaśw. [...]/16 z dnia 25 kwietnia 2016 r.,
— certyfikat ukończenia szkolenia "Współczesny obywatel Warsztaty Idei dla Młodych" z dnia 29 maja 2011 r.,
— zaświadczenie o ukończeniu szkolenia z zakresu standardów usług klubu pracy nr [...],
— zaświadczenie o ukończeniu szkolenia w "Dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy" nr zaśw. [...]
Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art.1832 § 1 i 2 2 k.p.c., stałym mediatorem może być osoba fizyczna, która ma wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji. Od kandydata wymaga się co najmniej rocznego doświadczenia zawodowego w obszarze związanym z rozwiązywaniem konfliktów lub mediacją oraz odbycia szkolenia z zakresu mediacji sądowych prowadzonych przez akredytowaną placówkę. Organ I instancji podał, że skarżąca nie przedłożyła takich dokumentów, a w szczególności nie odbyła wymaganego szkolenia. Ponadto skarżąca w zakresie specjalizacji wskazała między innymi postępowanie w sprawach nieletnich, gdzie ustawodawca jeszcze bardziej rygorystycznie określił wymogi stawiane mediatorowi (rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie postępowania mediacyjnego w sprawach nieletnich z dnia 18 maja 2001 r.).
W ocenie organu I instancji, skarżąca nie daje rękojmi należytego wykonywania obowiązków mediatora, przede wszystkim z uwagi brak szkolenia, wobec czego obecnie brak było podstaw do wpisania jej na listę stałych mediatorów.
Skarżąca złożyła odwołanie, w którym podniosła, że w art. 157a u.s.p. nie przewidziano wymogu ukończenia szkolenia przez osobę, która ubiega się o wpis na listę mediatorów. § 5 rozporządzenia MS z 2016 r. zawiera otwarty katalog dokumentów potwierdzających wiedzą i umiejętności danej osoby. Podała, że przedłożyła suplement do dyplomu ukończenia studiów, który w pkt 4 wymienia przedmiot dodatkowy – arbitraż i mediacja (60 godzin wykładowych). W jej ocenie, zakres tematyczny tego fakultetu był zgodny z aktualnym standardami kształcenia mediatorów. Fakultet zakończył się zaliczeniem na ocenę równoznaczną z uzyskaniem certyfikatu mediatora na kursie prowadzonym przez akredytowane placówki ds. mediacji. Według skarżącej, nastąpiła obiektywna weryfikacja posiadanej wiedzy merytorycznej wymaganej od kandydata na mediatora stałego. Ponadto organ zlekceważył pkt 5 suplementu - Informacje o uprawnieniach posiadacza dyplomu. Zdaniem skarżącej, organ bez podstawy prawnej wymaga ponownego potwierdzenia kwalifikacji i uprawnień zawodowych nadanych jej przez Uniwersytet Szczeciński Wydział Prawa i Administracji, przez kolejny podmiot celem uzyskania certyfikatu, który organ uzna za wystraczający do potwierdzenia wiedzy i umiejętności z zakresu prowadzenia mediacji. Jest to samoistne podważanie przez organ statusu rangi uczelni państwowej. Skarżąca podniosła, że wymóg posiadania rocznego doświadczenia nie jest wymogiem sformułowanym w przepisach prawa. Roczne doświadczenie jest jedynie rekomendowane przez pomioty oraz instytucje zajmujące się w swej działalności mediacjami. Uchwalone przez Społeczną Radę do spraw Alternatywnych Metod Rozwiązywania Sporów przy Ministrze Sprawiedliwości w dniu 23 marca 2023 r. standardy dla wszystkich rodzajów szkoleń w związku z brakiem określonych przez prawo standardów szkolenia mediatorów nie mają charakteru prawnie więżącego. Ponadto zdaniem skarżącej, podstawa prawna przywołana w decyzji była nieprawidłowa, gdyż odnosiła się do skreślenia danej osoby z listy mediatorów.
Prezes Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 104 § 1 k.p.a., art. 157b § 1 u.s.p., wydał w dniu 6 marca 2025 r. decyzję nr A.433.2.2025, w której utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy przytoczył stan faktyczny sprawy i wskazał, że wymogi, jakie spełnić musi mediator określone zostały w art. 157a u.s.p. oraz art. 1833 § 1 i 2 ustawy - Kodeks postępowania cywilnego. Należy do nich m.in. wymóg by mediator posiadał wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji.
Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia MS z 2016 r., listę prowadzi prezes sądu okręgowego (w postaci pisemnej i elektronicznej). Wniosek o wpis na listę składa się do prezesa wybranego sądu okręgowego (§ 3 rozporządzenia MS z 2016 r.). Stosownie do § 5 rozporządzenia MS z 2016 r. do wniosku dołącza się kopie dokumentów potwierdzających wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji, którymi są:
- informacje o liczbie przeprowadzonych mediacji,
- spis wydanych publikacji na temat mediacji,
- opinie ośrodków mediacyjnych lub osób fizycznych o posiadanej wiedzy i umiejętnościach w zakresie mediacji,
- dokumenty poświadczające posiadane wykształcenie, odbyte szkolenia z zakresu mediacji,
- dokumenty określające specjalizację.
Organ odwoławczy podał, że przedstawiona lista dokumentów, które należy dołączyć do wniosku o wpis na listę stałych mediatorów ma charakter zbiorczy. Nie wynika z niej bowiem np. liczba przeprowadzonych mediacji, która przesądzać miałaby o umiejętnościach, czy ilość opinii o kandydacie, bądź ilość i czasookres szkoleń dla mediatorów. Ustawodawca wprowadził ten katalog dokumentów, w celu ułatwienia i ujednolicenia podejmowania decyzji przez każdego prezesa sądu okręgowego.
Jednym z warunków określonych w § 5 rozporządzenia MS z 2016 r. jest odbyte szkolenie z zakresu mediacji. Organ odwoławczy wskazał, że w przepisach prawa brak jest jednoznacznego wskazania standardów jakim musi odpowiadać szkolenie dla mediatorów, których długość może być różna. Dlatego dla ułatwienia oceny wagi szkolenia Społeczna Rada ds. Alternatywnych Metod Rozwiązywania Sporów przy Ministrze Sprawiedliwości w dniu 23 marca 2023 r. uchwaliła standardy szkolenia mediatorów. Celem ich przyjęcia jest zapewnienie wysokiego poziomu kształcenia mediatorów oraz profesjonalizacja zawodu. Standardy określają:
- standardy szkolenia bazowego mediatorów - 40 h dydaktycznych;
- standardy szkolenia w konfliktach rówieśniczych, szkolnych, nieletnich sprawców czynu karalnego - 60 h dydaktycznych;
- standardy szkolenia w sprawach karnych i o wykroczenia - 40 h dydaktycznych standardy szkolenia w sprawach rodzinnych - 60 h dydaktycznych;
- standardy szkolenia w sprawach cywilnych i gospodarczych - 60 h dydaktycznych;
- standardy szkolenia w sprawach pracowniczych - 60 h dydaktycznych standardy szkolenia w sprawach administracyjnych - 40 h dydaktycznych.
Szkolenie bazowe wyposaża kandydata na mediatora w podstawową wiedzę i umiejętności na temat mediacji. Po jego ukończeniu dana osoba powinna odbyć szkolenie specjalistyczne, dzięki czemu będzie mogła podjąć wykonywanie profesji mediatora zgodnie z ukończoną specjalizacją lub aplikować o wpis na listę stałych mediatorów prowadzoną przez właściwego prezesa sądu okręgowego. Na potwierdzenie wiedzy i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji kandydat przedkłada dokumenty określone w § 5 rozporządzenia MS z 2016 r., przy czym kandydat sam decyduje, które dokumenty załączy do wniosku. Organ odwoławczy zaznaczył, że nawet załączenie wszystkich wymienionych dokumentów nie przesądza o pozytywnej decyzji, jak również, iż brak któregokolwiek z owych dokumentów automatycznie spowoduje wydanie decyzji negatywnej. Kwestia weryfikacji czy kandydat spełnia stawiane mu wymagania należy do swobodnego uznania prezesa sądu okręgowego. Prezes sądu okręgowego nie jest skrępowany żadnymi przepisami w zakresie oceny i może dokonać własnej oceny przedłożonych dokumentów. Swoboda w ocenie nie może odznaczać się jednak dowolnością. Dowody powinny być ocenione we wzajemnej łączności, a ocena materiału dowodowego powinna być pełna i wnikliwa. Nadto prezes sądu okręgowego przy ocenie przedłożonych dokumentów powinien kierować się własnym doświadczeniem oraz korzystać z wiedzy np. koordynatora ds. mediacji w sądzie okręgowym.
Organ odwoławczy podał, że ocena wiedzy i umiejętności kandydata na mediatora jest niezwykle istotna z uwagi na zadania jakie stoją przed mediatorem. Mediacja jest dobrowolnym, poufnym procesem, w trakcie którego niezależna i bezstronna osoba, cechująca się, poza tym, profesjonalnym przygotowaniem, pomaga stronom poradzić sobie z konfliktem. Proces ten służy ustaleniu kwestii spornych, pomniejszeniu barier komunikacyjnych, wspólnemu przygotowaniu propozycji rozwiązań, docelowo zaś - zawarciu porozumienia satysfakcjonującego obie strony, jeśli będzie to zgodne z ich wolą. Dla osiągnięcia celów mediacji musi być ona prowadzona przez osobę wzbudzającą zaufanie i szacunek obu zwaśnionych stron.
W ocenie organu odwoławczego, zaskarżona decyzja była prawidłowa. Przedłożone przez skarżącą dokumenty świadczą o szerokim zakresie jej zainteresowań prawem, szeroko pojętymi relacjami międzyludzkimi czy ochroną danych osobowych. Jednakże nie wskazują na wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji. Na potwierdzenie tej wiedzy skarżąca przedłożyła jedynie suplement do dyplomu, z którego wynika, że uczestniczyła, z wynikiem pozytywnym, w zajęciach "Arbitraż i mediacja" (60 godzin wykładów). Suplement ten faktycznie zawiera zapis "Absolwent posiada umiejętność komunikacji interpersonalnej oraz porozumiewania się w procesie podejmowania decyzji prawnych oraz występowania w roli negocjatora albo mediatora w sytuacjach, w których prawo obowiązujące wskazuje mediację jako zalecany sposób rozstrzygania sporów prawnych". Jednakże skarżąca ukończyła studia prawnicze w 2013 r., a więc 12 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę stałych mediatorów. Przez ten okres nie zajmowała się mediacją, nie uczestniczyła w żadnych szkoleniach z tym związanych. Wobec czego w ocenie organu odwoławczego, nie można uznać, że teoretyczna wiedza jaką nabyła w trakcie studiów będzie wystarczająca, zwłaszcza, iż nie była przez nią wykorzystywana w praktyce, utrwalana i pogłębiana.
Organ odwoławczy zgodził się ze skarżącą, że szkolenie w zakresie mediacji nie jest wskazane w przepisach jako wymóg konieczny. Jednakże prezes sądu okręgowego, wpisując mediatora na prowadzoną listę stałych mediatorów, swoim autorytetem potwierdza wobec stron postępowania, że dana osoba ma nie tylko wiedzę i umiejętności potrzebne dla osiągnięcia ugody przez strony, lecz także społeczne zaufanie do rozwiązywania sporów.
Zdaniem organu odwoławczego, przedłożone przez skarżącą dokumenty nie były wystarczające do uznania, że posiada ona wiedzę i umiejętności w dziedzinie prowadzenia mediacji. Funkcja mediatora wymaga zróżnicowanych i wysokich kwalifikacji osobowościowych, merytorycznych i moralnych. Mediator musi mieć zdolność właściwej oceny sytuacji i adekwatnych do niej zachowań. Stając między stronami w sporze powinien mieć predyspozycje do tego, aby stać się dla nich autorytetem.
Organ odwoławczy odniósł się do zarzutu o "niedopuszczalności wymagania ponownego potwierdzenia kwalifikacji i uprawnień zawodowych nadanych przez państwową jednostkę akademicką jaką jest Uniwersytet Szczeciński" i wskazał, że pogląd ten jest błędny. Podobnie jak zarzut "nieuznania dyplomu". Organ odwoławczy podał, że organ I instancji nie kwestionował, że skarżąca nie ma wykształcenia prawniczego. Organ I instancji wyjaśnił, że nie ma podstaw do uznania, że 60 godzin wykładów oznacza posiadanie "kwalifikacji zawodowych". Ustawodawca przyznał mediatorowi szczególną rolę niezwykle istotnego podmiotu w procesie realizacji przed organami wymiaru sprawiedliwości prawa do uzyskania sprawiedliwego i zadowalającego jednocześnie rozstrzygnięcia. Stąd ważne jest, aby mediator posiadał wiedzę i umiejętności do prowadzenia mediacji. Standardy szkolenia dla mediatorów wymagają 40 godzin szkolenia bazowego i 40-60 godzin szkolenia specjalistycznego. Jest to odpowiedni czas do nabycia wiedzy i umiejętności w tej dziedzinie. Organy obu instancji nie podważyły, że skarżąca uczestniczyła w zajęciach z zakresu "arbitrażu i mediacji", jednakże stoją na stanowisku, iż odbycie tych zajęć w czasie studiów, bez jakiejkolwiek praktyki do dnia złożenia wniosku o wpis na listę stałych mediatorów, nie jest wystarczające, a tym samym nie daje gwarancji, prawidłowego prowadzenia mediacji. Samo stwierdzenie w suplemencie do dyplomu (o charakterze teoretycznym), że absolwent po ukończeniu studiów posiada umiejętność komunikacji interpersonalnej oraz występowania w roli negocjatora albo mediatora, nie oznacza automatycznie pozbawienia prezesa sądu uprawnienia do oceny rzeczywistej wiedzy i umiejętności w zakresie mediacji. Taka interpretacja w istocie sprowadziłaby rolę prezesa do sprawdzenia wymogów formalnych złożonego wniosku o wpis na listę stałych mediatorów. Tymczasem prezes sądu okręgowego ma obowiązek analizy przedłożonych dokumentów zarówno pod względem formalnym jak i merytorycznym. Dopiero pozytywna opinia w dwóch tych zakresach przesądzić może o wpisie na listę stałych mediatorów. Samo złożenie wszystkich wymaganych dokumentów nie może decydować o tym, że kandydat posiada wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji.
Organ odwoławczy zgodził się ze skarżącą, że "Standardy szkolenia mediatorów" uchwalone przez Społeczną Radę ds. Alternatywnych Metod Rozwiązywania Sporów przy Ministrze Sprawiedliwości nie mają charakteru prawnie wiążącego. Jednakże pozwalają one zapewnić wysoki poziom kształcenia mediatorów. Społeczna Rada ds. Alternatywnych Metod Rozwiązywania Sporów jest organem doradczym Ministra Sprawiedliwości i ma na celu promowanie działań służących rozwojowi alternatywnych metod rozwiązywania sporów, opiniowanie projektów aktów prawnych, propagowanie zasad dotyczących pracy mediatora i postępowania mediacyjnego oraz standardów szkolenia mediatorów. Wypracowane przez Radę "Standardy szkolenia mediatorów" nie są prawem, jednakże wyznaczają zasady i podstawy, którym winny odpowiadać szkolenia dla mediatorów.
Organ odwoławczy zauważył, że choć skarżąca podniosła, iż program fakultetu odpowiadał aktualnym standardom kształcenia mediatorów, to nie przedstawiła na to żadnego dowodu.
Organ odwoławczy uznał również, że bez znaczenia dla rozpoznawanej sprawy pozostaje okoliczność rozpoczęcia przez skarżącą studiów podyplomowych na kierunku "Psychologiczno-pedagogiczne i dydaktyczne przygotowanie do zawodu nauczyciela", gdyż nie oznacza to posiadania umiejętności i wiedzy w zakresie mediacji, w tym zwłaszcza wskazanej we wniosku skarżącej specjalizacji w zakresie spraw nieletnich czy rodzinnych. Nawet też, jeżeli odpowiedni staż nie jest elementem koniecznym do wpisania na listę stałych mediatorów, to jednak ma znaczenie z punktu widzenia posiadania przez kandydata odpowiednich umiejętności. Wniosek ów potwierdza pośrednio treść § 5 rozporządzenia MS z 2016 r., w którym wskazuje się m.in. liczbę prowadzonych mediacji czy opinie ośrodków mediacyjnych.
Organ odwoławczy podkreślił, że decyzja w zakresie posiadania przez kandydata umiejętności i wiedzy niezbędnych do prowadzenia mediacji ma charakter uznaniowy.
Organ odwoławczy podał, że choć uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest lakoniczne, to jednak pismo Prezesa Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 4 lutego 2025 r. wskazuje na dogłębną analizę przedstawionych dokumentów oraz powody, które legły u podstaw odmowy wpisania kandydatki na listę stałych mediatorów.
Organ odwoławczy dostrzegł także, że w zaskarżonej decyzji powołana została błędna podstawa prawna, lecz nie miało to wpływu na podjęte rozstrzygnięcie.
Skarżąca złożyła skargę na ww. decyzję i wniosła o jej uchylenie, kwestionując zasadność niewpisania jej na listę mediatorów stałych. Złożyła również wniosek o zwrot kosztów postępowania.
Zarzuciła organom naruszenie:
1. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. oraz 136 k.p.a.;
2. art. 7a § 1 k.p.a.;
3. art. 8 § 1 i 2 k.p.a.;
4. art. 10 § 1 k.p.a.;
5. art. 157a u.p.s. w zw. z § 5 rozporządzenia MS z 2016 r.;
6. art. 104 k.p.a.
Zarzuty zostały uszczegółowione w uzasadnieniu skargi. Skarżąca podtrzymała w istocie swoje stanowisko wyrażone w odwołaniu od decyzji organu I instancji odnośnie szkoleń dla mediatorów i posiadania przez nią odpowiednich kwalifikacji. Zdaniem skarżącej, spełnia ona przesłanki do wpisania jej na listę stałych mediatorów. Gdyby organy dokonały sposób prawidłowy oceny zebranego materiału dowodowego, skarżąca uzyskałaby wpis na listę mediatorów. W przypadku gdyby organy miały jakieś wątpliwości mogły zażądać od skarżącej przedłożenia określonych dokumentów (np. sylabusa ze studiów pedagogicznych), czego nie uczyniły. Według skarżącej, podjęte przez nią studia pedagogiczne obejmują elementy psychologii, komunikacji interpersonalnej, kultury języka, które są istotne w mediacji. Wątpliwości co do danych okoliczności winny być rozstrzygnięte na korzyść skarżącej. Postępowanie prowadzone przez organy naruszało zasadę zaufania do władzy publicznej. W ocenie skarżącej, organy odstąpiły również od utrwalonej praktyki, gdyż nie wypowiedziały się na temat powoływanego przez nią wyroku WSA w Gliwicach.
Według skarżącej, posiada ona odpowiednie przygotowanie do bycia mediatorem w sprawach nieletnich, bowiem odbyła szkolenie zgodne ze standardami wskazanymi w rozporządzeniu z dnia 18 maja 2001 r. w sprawie postępowania mediacyjnego dla nieletnich.
Do skargi dołączyła kopię zakresu przedmiotowego realizowanego na kierunku psychologiczno-pedagogicznego i dydaktycznego przygotowania do zawodu nauczyciela (dziennik praktyk); sylabus przedmiotu – arbitraż i mediacja; sylabus przedmiotu – przestępczość i postępowanie w sprawach nieletnich. Na rozprawie skarżąca wyjaśniła, że nie był to wniosek dowodowy.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje:
Na wstępie wskazać należy, że przepisy regulujące status mediatora w Polsce rozproszone są w różnych aktach prawnych, zarówno o charakterze ustrojowym, jak i procesowym. Poszczególne przepisy wprowadzają różne kryteria i wymogi wobec kandydatów na mediatorów. W celu ujednolicenia wymagań i trybu powoływania mediatorów trwają obecnie prace nad projektem ustawy o mediatorach sądowych, akredytowanych ośrodkach mediacyjnych i Krajowym Rejestrze Mediatorów (https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-mediatorach-sadowych-akredytowanych-osrodkach-mediacyjnych-i-krajowym-rejestrze-mediatorow).
Mediację mogą prowadzić osoby, wpisane na listę mediatorów stałych prowadzoną przez prezesa sądu okręgowego oraz inne osoby, gdyż zgodnie z art. 1832 § 3 k.p.c, organizacje pozarządowe w zakresie swoich zadań statutowych oraz uczelnie mogą prowadzić listy mediatorów oraz tworzyć ośrodki mediacyjne. Wpis na listę wymaga wyrażonej na piśmie zgody mediatora. Informację o listach mediatorów oraz ośrodkach mediacyjnych przekazuje się prezesowi sądu okręgowego.
Na stronie internetowej BIP Sądu Okręgowego w Szczecinie oprócz listy stałych mediatorów znajdują się na niej również wykazy (listy) osób oraz ośrodków mediacyjnych, które zajmują się mediacją w sprawach karnych, cywilnych i nieletnich (https://szczecin.so.gov.pl/listy-mediatorow,m,m1,213,272).
Zaznaczyć należy, że dana osoba widniejąca przykładowo na wykazie mediatorów zajmujących się sprawami nieletnich nie musi znajdować się na liście mediatorów stałych. Osoba taka może znajdować się na liście organizacji pozarządowej, która została przekazana prezesowi sądu okręgowego. Osoba ta jest uprawiona do przeprowadzenia mediacji na równi z mediatorem, znajdującym się na liście mediatorów stałych oraz do otrzymania wynagrodzenia zgodnie z art. 1835 k.p.c. O wyborze osoby mediatora decydują strony, jak i sąd, przed którym sprawa zawisła (art.1839 k.p.c.).
W niniejszej sprawie spór dotyczy niewpisania skarżącej na listę mediatorów stałych prowadzoną przez Prezesa Sądu Okręgowego w Szczecinie.
Pojęcie stałego mediatora funkcjonuje od 1 stycznia 2016 r. i zostało zastrzeżone dla mediatorów, którzy zostali wpisani na listę decyzją prezesa sądu okręgowego na podstawie art. 157b § 1 u.s.p.
Stosownie do art. 157a u.s.p., stałym mediatorem może być osoba fizyczna, która:
1) spełnia warunki określone w art. 1832 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada
1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego;
2) ma wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji;
3) ukończyła 26 lat;
4) zna język polski;
5) nie była prawomocnie skazana za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;
6) została wpisana na listę stałych mediatorów prowadzoną przez prezesa sądu okręgowego.
Mediatorem może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych, korzystająca w pełni z praw publicznych (art. 1832 § 1 k.p.c.).
Zgodnie z art. 157b § 1 u.s.p., wpisu na listę stałych mediatorów dokonuje prezes sądu okręgowego w drodze decyzji wydawanej na wniosek osoby ubiegającej się o wpis.
Prezes sądu okręgowego prowadzi listę stałych mediatorów dla obszaru właściwości danego okręgu sądowego (art. 157d § 1 u.s.p.).
Do wpisu na listę stałych mediatorów stosuje się przepisy działu II rozdziału 14 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803) (art. 157b § 1a u.s.p.).
Sprawę wpisu na listę stałych mediatorów uznaje się za załatwioną milcząco w sposób w całości uwzględniający żądanie strony występującej z wnioskiem o wpis na listę stałych mediatorów, jeżeli w terminie 14 dni od dnia doręczenia wniosku prezes sądu okręgowego nie wyda decyzji albo postanowienia, o których mowa w art. 122a § 2 k.p.a. (art. 157b § 1b u.s.p.).
Do wniosku o wpis na listę stałych mediatorów dołącza się oświadczenia lub dokumenty potwierdzające spełnianie warunków, o których mowa w art. 157a pkt 1-5 (art. 157b § 2 u.s.p.).
Oświadczenie potwierdzające spełnianie warunku, o którym mowa w art. 157a pkt 5, osoba ubiegająca się o wpis składa pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Osoba ubiegająca się o wpis jest obowiązana do zawarcia w nich klauzuli o następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia." Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia (art. 157b § 3 u.s.p.).
Minister Sprawiedliwości wydał na podstawie art. 157f u.s.p. rozporządzenie z dnia 20 stycznia 2016 r. w sprawie prowadzenia listy stałych mediatorów (Dz. U. z 2016 r. poz. 122; dalej "rozporządzenie MS z 2016 r.").
Wniosek o wpis na listę składa się do prezesa wybranego sądu okręgowego na urzędowym formularzu. Wzór formularza jest określony w załączniku do rozporządzenia (§ 3 rozporządzenia MS z 2016 r.).
Osoba ubiegająca się o wpis na listę potwierdza spełnienie warunków wpisywania na listę przez złożenie stosownych oświadczeń potwierdzonych czytelnym podpisem oraz oryginałów lub kopii dokumentów (§ 4 rozporządzenia MS z 2016 r.).
Do wniosku dołącza się kopie dokumentów potwierdzających wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji, którymi są: informacje o liczbie przeprowadzonych mediacji, spis wydanych publikacji na temat mediacji, opinie ośrodków mediacyjnych lub osób fizycznych o posiadanej wiedzy i umiejętnościach w zakresie mediacji, dokumenty poświadczające posiadane wykształcenie, odbyte szkolenia z zakresu mediacji oraz określające specjalizację (§ 5 ust. 1 rozporządzenia MS z 2016 r.).
Wpisu na listę dokonuje się po sprawdzeniu spełnienia przez osobę ubiegającą się o wpis warunków, o których mowa w art. 157a pkt 1-5 ustawy, oraz sprawdzeniu, czy zostały załączone oświadczenia i dokumenty, o których mowa w art. 157b § 2 i 3 u.s.p. (§ 6 rozporządzenia MS z 2016 r.).
Przepisy regulujące mediację w sprawach karnych zawarte są w art.23a i art. 178a Kodeksu postępowania karnego oraz przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 maja 2015 r. w sprawie postępowania mediacyjnego w sprawach karnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 716).
Podkreślić należy, że decyzja o wpisie danej osoby na listę mediatorów stałych jest decyzją uznaniową. Uznanie administracyjne nie oznacza dowolności, organ musi działać na podstawie przepisów prawa. Organ, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swych kompetencji, ma obowiązek wnikliwie i wszechstronnie wyjaśnić stan faktyczny, a przed wydaniem decyzji rozpatrzyć stan faktyczny w świetle wszystkich przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie. Decyzja taka musi być co do zasady wyczerpująco i przekonująco uzasadniona.
Podając decyzję uznaniową kontroli, Sąd bada przede wszystkim, czy organ administracji publicznej, wydając decyzję, nie przekroczył granic swobody decyzyjnej, czy jego działanie nie było dowolne oraz czy zostały zachowane procedury i przepisy prawa. Sąd sprawdza również, czy decyzja jest zgodna z prawem materialnym i procesowym, oraz czy uzasadnienie decyzji jest wystarczające i logiczne.
Zdaniem Sądu, organ nie przekroczył granic swobodnej oceny zebranego materiału dowodowego. Zaskarżona decyzja zawiera szczegółowe uzasadnienie przyczyn, z powodu których organ odmówił skarżącej wpisu na listę mediatorów stałych. Skarżącej zapewniono czynny udział w toczącym się postępowaniu.
Wskazać należy, że umieszczenie na liście mediatorów stałych musi się wiązać z oceną kompetencji osoby ubiegającej się o wpis, które to kompetencje powinny zostać potwierdzone dokumentami i oświadczeniami, potwierdzającymi wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji przez osobę ubiegającą się o wpis. Ocena ta ma na celu wyłonienie spośród osób ubiegających się o wpis najlepszych kandydatów, dających gwarancję rzetelnego i prawidłowego wykonywania powierzonych obowiązków. Ma to o tyle istotne znaczenie, że mediator uczestniczy w rozwiązywaniu istotnych i żywotnych problemów osób i podmiotów uczestniczących w mediacji.
Umieszczenie na liście powinno zatem dawać gwarancję z jednej strony najwyższego stopnia profesjonalizmu, a z drugiej dostępności i braku możliwości odmowy prowadzenia mediacji bez ważnych powodów (art. 1832 § 4 k.p.c.).
Oznacza to, że stały mediator, którego dane widnieją na liście prowadzonej przez prezesa sądu okręgowego, powinien być dostępny i gotowy do prowadzenia mediacji w każdym czasie, a odmowa może nastąpić tylko w wyjątkowych i uzasadnionych wypadkach.
Według Sądu, obowiązek wydania decyzji oznacza jednocześnie dla organu obowiązek weryfikacji spełnienia przez kandydata na stałego mediatora warunków przewidzianych przez prawo, w tym także ocenę, czy kandydat ma określoną w art. 157a pkt 2 u.p.s. Z powyższych względów dokonując wykładni systemowej tego przepisu należy uznać, że owa przewidziana ustawą "wiedza" musi być na poziomie wyróżniającym kandydata na mediatora stałego spośród innych osób. Natomiast "umiejętności w zakresie mediacji" należy rozumieć jako potwierdzone doświadczenie, którym dotychczasowy mediator powinien się legitymować.
Jak wskazał w wyroku z dnia 25 stycznia 2018 r. o sygn. akt III SA/Po 634/17 WSA w Poznaniu, podejmując decyzję o wpisie danej osoby na listę stałych mediatorów, prezes sądu okręgowego własnym autorytetem potwierdza wobec stron postępowania, że dana osoba ma nie tylko wiedzę i umiejętności potrzebne dla osiągnięcia ugody przez strony, lecz także społeczne zaufanie do rozwiązywania ich sporów. Niewątpliwie funkcja mediatora wymaga zróżnicowanych i wysokich kwalifikacji osobowościowych, merytorycznych i moralnych. Mediator musi mieć zdolność właściwej oceny sytuacji i adekwatnych do niej zachowań. Stając między stronami w sporze powinien mieć predyspozycje do tego, aby stać się dla nich autorytetem.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela ten pogląd. Podnoszono to już na etapie projektu do nowelizacji przepisów u.s.p. z 2016 r. (druk sejmowy nr 3432/2015) związanej z pozycją mediatora stałego, gdzie wskazano, że prestiż zawodu mediatora, jak i standardy wymagań oraz wprowadzenie mechanizmów weryfikacji kwalifikacji miały służyć wzmocnieniu profesjonalizmu, podniesieniu jakości usług i odróżnieniu ich od mediatorów z listy organizacji pozarządowych. Mediacja winna być bowiem skuteczna i ma stanowić przyśpieszenie rozstrzygania spraw spornych prowadzonych przed sądem przez zawarcie ugody zatwierdzonej przez sąd (art. 18316 k.p.c.). Dla skuteczności mediacji istotna jest osobowość mediatora i faktyczna umiejętność prowadzenia przez niego mediacji.
Zgodzić należy się ze skarżącą, że art. 157a pkt 2 u.s.p. nie wymienia dokumentów, które mają potwierdzić wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji, zaś w sposób ogólny wskazano je § 5 ust. 1 rozporządzenia MS z 2016 r.
Nie mniej to na osobie, domagającej się wpisu na listę stałych mediatorów ciąży obowiązek przedłożenia dokumentów, które potwierdzają jej wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji. Organ nie ma podstaw do żądania od strony uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych dokumentów, czy też wyjaśnień. Jedynie w razie wątpliwości co do treści lub autentyczności załączonych dokumentów prezes sądu okręgowego może żądać okazania oryginałów dokumentów załączonych do wniosku (§ 5 ust. 2 rozporządzenia MS z 2016 r.). Z tego względu zarzut w postaci braku zebrania przez organ pełnego materiału dowodowego nie był zasadny. Ocenie organu poddano dokumenty załączone przez skarżącą do wniosku o wpis, której wyniki zostały zawarte w zaskarżonej decyzji i które zostały szczegółowo uzasadnione.
Wbrew twierdzeniom skargi nie doszło do naruszenia art. 7a § 1 k.p.a., gdyż przepis ten dotyczy sytuacji gdy istnieją wątpliwości co do normy prawnej, a nie wątpliwości faktyczne. Ponadto przedmiotem postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie nie było nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie jej uprawnienia.
Podkreślić należy, że kontroli Sądu nie podlega merytoryczna ocena tych dokumentów, do czego w istocie dąży skarżąca, podejmując polemikę z organem na ich temat. Wbrew twierdzeniom skarżącej, organ nie zakwestionował faktu, że w trakcie studiów skarżąca uczestniczyła w wykładach w zakresie arbitrażu i mediacji (60 godz.) zakończonych zaliczeniem na 4. Zapis w suplemencie do dyplomu (pkt 5.2.) informujący, że absolwent może występować w roli mediatora w sytuacjach, w których prawo obowiązujące wskazuje mediację jako zalecany sposób rozstrzygania sporów prawnych nie jest wiążący dla organu do przyjęcia, że skarżąca posiada wystarczającą wiedzę i umiejętności w zakresie mediacji sądowej, co uzasadniałoby wpis jej na listę mediatorów stałych. Mediacje mogą odbywać w różnych płaszczyznach życia, np. w ramach stosunków gospodarczych, rodzinnych, konfliktów społecznych. Dla organu zasadnicze znaczenie mają kompetencje kandydata w zakresie mediacji sądowej. Bezspornie skarżąca mogła prowadzić mediację, choć nie jako mediator stały. Organ odwoławczy podkreślił, że skarżąca ukończyła studia w 2013 r., zaś o wpis ubiegała się w roku 2025. Jej wniosek o wpis na listę mediatorów stałych nie zwierał informacji o przeprowadzonych przez nią mediacjach. Zgodzić należy się ze skarżącą, że przepisy prawa nie wprowadzają wymogu co najmniej rocznego doświadczenia zawodowego w obszarze mediacji i ukończenia szkolenia z zakresu mediacji sądowej, prowadzonego przez akredytowaną jednostkę. Są to jedynie rekomendacje uchwalone w dniu 23 marca 2023 r. przez Społeczną Radę do spraw Alternatywnych Metod Rozwiązywania Sporów przy Ministrze Sprawiedliwości standardy szkolenia mediatorów.
Standardy są dostępne na https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/miedzynarodowe-i-polskie-standardy-dotyczace-mediacji.
Rada jest organem doradczym, który zajmuje się promowaniem i opiniowaniem spraw związanych z mediacją oraz innymi metodami pozasądowego rozwiązywania sporów. Rada wspiera rozwój alternatywnych metod rozwiązywania konfliktów, opiniuje projekty aktów prawnych, a także propaguje zasady dotyczące pracy mediatora i postępowania mediacyjnego.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że uchwalone przez Radę standardy wyznaczają zasady i podstawy, którym winny odpowiadać szkolenia dla mediatorów i w istocie stanowią one pomoc dla organu przy ocenie wniosków kandydatów na stałego mediatora oraz załączonych do niego dokumentów. Pozwalają one organowi na porównanie szkoleń odbytych przez różnych kandydatów z zachowaniem zasady bezstronności i równego traktowania.
Nadmienić należy, że rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 maja
2001 r. w sprawie postępowania mediacyjnego w sprawach nieletnich (Dz. U. z 2001 r. nr 56, poz. 591), utraciło moc z dniem 1 września 2022 r. z uwagi na wejście w życie ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich (Dz. U.
z 2024 r. poz. 978). W przepisach ustawy z 2022 r. brak jest przepisów przejściowych, utrzymujących stosowanie przepisów ww. rozporządzenia z 2001 r. Postępowanie mediacyjne w sprawach nieletnich uregulowane zostało w art. 57 ustawy z 2022 r.
Według Sądu, powołanie się przez organ w treści zaskarżonej decyzji na przepisy uchylonego rozporządzenia należało ocenić jako nieprawidłowość, która nie miała istotnego wpływu na wynik sprawy. Przywołane przepisy uchylonego rozporządzenia nie były podstawą do wydania zaskarżonej decyzji.
Odnośnie zarzutu odstąpienia od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, co miało naruszyć zasadę zaufania do organów państwa, był on w ocenie Sądu niezasadny. Przez utrwaloną praktykę należy rozumieć zgodne z prawem, akceptowane przez sądy, stabilne, jednolite, ustandaryzowane i wieloletnie oraz znane publicznie postępowanie organów administracji publicznej przy rozstrzyganiu spraw tego samego rodzaju w takich samych stanach faktycznych i prawnych. W sprawach o wpis na listę mediatorów stałych co do zasady wykluczona jest możliwość wystąpienia takiego samego stanu faktycznego, gdyż sprawy te są zindywidualizowane z uwagi na osobę, która występuje o ww. wpis. Osoby te mogą być w różnym wieku, posiadać różne wykształcenie i praktykę zawodową, tak jak różne mogą być dokumenty przedstawiane przez te osoby, które podlegają ocenie prezesa sądu okręgowego. Rozstrzygnięcia sądów administracyjnych w przedmiocie wpisu na listę mediatorów stałych dotyczą konkretnych osób, które zapadają w określonym stanie faktycznym. Przywołany przez skarżącą wyrok WSA w Gliwicach z dnia 1 marca 2017 r. o sygn. akt III SA/Gl 1487/16, nie mógł być zatem podstawą do rozpoznania niniejszej sprawy zgodnie z jej wnioskiem.
Zdaniem Sądu, organ nie naruszył przepisów prawa materialnego, ani procesowego przy rozpoznaniu sprawy. Okoliczność, że skarżąca nie podziela stanowiska organu nie świadczy o naruszeniu przez ten organ przepisów postępowania.
Wskazać należy, że zaskarżona decyzja nie zamyka skarżącej drogi do ponownego ubiegania się o wpis na listę mediatorów stałych i przedłożenia nowych dokumentów związanych z jej wiedzą i kompetencjami (skarżąca obecnie ukończyła studia podyplomowe). Nie ma również przeszkód by skarżąca zajęła się działalnością w zakresie mediacji, gdyż zawód mediatora nie jest koncesjonowany, choć nie jako mediator stały.
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.