II SA/Sz 8/24

II SA/Sz 8/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-04-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Wojciechowska /przewodniczący/
Krzysztof Szydłowski
Patrycja Joanna Suwaj /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 2 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11-13, art. 38, art. 110 ust. 5
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 6, art. 7, art. 77 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 106 par. 3, art. 133 par. 1, art. 151, art. 258 par. 2 pkt 8
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1610
art. 773
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski Protokolant starszy inspektor sądowy Alicja Poznańska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę.
Uzasadnienie
1. Decyzją z dnia 19 września 2023 r., nr [...], Prezydent Miasta S. na podstawie art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, art. 106 ust 1 i ust. 4, art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej: "u.p.s."), § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1296; dalej "rozporządzenie RM z 2021 r."), przyznał A. N. (dalej przywoływany jako: "Skarżący") zasiłek okresowy z powodu niepełnosprawności od dnia 01 września 2023 r. do dnia 30 listopada 2023 r. w kwocie 257,45 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu żywności, środków czystości, środków higieny osobistej oraz zakupu farb do pomalowania pokoju.
Jak wyjaśnił Organ I instancji, zgodnie z art 38 ust 1 pkt 1 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt. 1 u.p.s. W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz na podstawie zebranych dokumentów stwierdzono, że na dochód skarżącego składa się dodatek mieszkaniowy wynoszący 261,11 zł, a zatem nie przekracza on kryterium dochodowego, o którym mowa art. 8 ust 1 pkt 1 u.p.s. wynoszącego dla wnioskodawcy 776,00 zł.
Organ I instancji podał, że Skarżący spełnił warunki do przyznania mu przedmiotowego zasiłku. Organ I instancji wskazał, że wysokość przyznanej pomocy odpowiada możliwościom finansowym Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. (MOPR), które są ograniczone. Z tego względu wielkość przyznawanych świadczeń jest limitowana nawet w stosunku do osób spełniających kryterium dochodowe określone w ustawie. W 2022 r. MOPR zrealizował świadczenia w postaci zasiłków okresowych w wysokości 3 359 621,00 zł. Liczba osób, uprawnionych do tych świadczeń w 2022 r. wyniosła 1 820. Średnia miesięczna wysokość świadczenia w formie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego na osobę wyniosła 153,83 zł. MOPR na realizację zadań w zakresie wspomnianych zasiłków na rok 2023 dysponuje budżetem w kwocie 4 370 643,00 zł. Jednocześnie na podstawie analiz z lat poprzednich przewidywana liczba osób uprawnionych do ww. świadczenia w roku 2023 utrzyma się na poziomie roku 2022 (+/- 1 - 5 %). Organ I instancji podał, że na podstawie art. 108 § 1 K.p.a. decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności ze względu na wyjątkowo ważny interes strony.
2. Od powyższej decyzji Skarżący wniósł odwołanie, w którym przedstawił swoje stanowisko w sprawie. Odwołujący zaznaczył, że znajduje się w tragicznej sytuacji życiowej.
3. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie decyzją z 7 listopada 2023 r. Nr SKO/HM/430/4046/2023 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie.
Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny i wskazał, że wnioskiem z 31 sierpnia 2023 r. zwrócił się o przyznanie mu pomocy finansowej na: zakup żywności, środków czystości i higieny; wykup leków; spłatę rachunków za energię elektryczną; dopłatę za mieszkanie i telefon; opłatę za kuchnię gazową; zakup farb do pomalowania pokoju. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. i podał, że z akt sprawy, w tym wywiadu środowiskowego z 5 września 2023 r. wynikało, iż skarżący nie pracuje, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest rozwiedziony, ma dwie córki, z którymi nie utrzymuje kontaktu. Zajmuje jednopokojowe mieszkanie własnościowe z łazienką i wc zlokalizowane na parterze budynku. Mieszkanie posiada centralne ogrzewane. Skarżący uskarża się na schorzenie kręgosłupa, serca oraz żołądka i posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że przyznawana na podstawie art. 38 ust. 1 u.p.s. pomoc w części dotyczącej jego wysokości oraz okresu, na jaki ma być ona przyznana ma charakter uznaniowy. Organ odwoławczy wyjaśnił w szczególności, iż jak wynika z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy w miesiącu sierpniu 2023 r. odwołujący objęty był pomocą ze strony MOPR w S., odrębnymi decyzjami przyznano odwołującemu zasiłek celowy w łącznej kwocie 110,00 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do opłaty czynszu bieżącego, zakupu doładowania do telefonu oraz opłaty rachunku za energię elektryczną (decyzja z dnia 20 września 2023 r.), oraz zasiłek celowy z przeznaczeniem do zakupu leków do wysokości 78,00 zł (decyzja z dnia 19 września 2023 r.). Wobec powyższego stwierdzono, że potrzeba odwołującego w zakresie pomocy finansowej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych została zrealizowana.
SKO uznało także, że spełnienie przez wnioskodawcę kryterium dochodowego nie oznacza, że istnieje po jego stronie roszczenie o przyznanie zasiłku okresowego w wysokości odpowiadającej jego oczekiwaniom. Organ odwoławczy uznał także, iż kwota 257,45 zł od 1 września 2023 do 30 listopada 2023 r. jest zgodna z przepisami i mieści się w granicach uznania administracyjnego, a rozstrzygnięcie Organu I instancji zostało należycie umotywowane.
4. Pismem z 7 grudnia 2023 r. Skarżący złożył skargę na ww. decyzję wskazując w szczególności, iż pomoc, którą powinien otrzymywać w formie zasiłków celowych jest mu "wpisywana" do zasiłku okresowego. Wskazał też, iż na zasiłki okresowe MOPR otrzymał 30% środków więcej niż w 2022 r., natomiast on otrzymuje świadczenia w wysokości minimum.
Odnosząc się wprost do skarżonej decyzji Kolegium skarżący nadmienił, iż zwrócił się o dodatkową pomoc na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych pod czym należy rozumieć przede wszystkim żywność. Kolegium powieliło ustalenia organu I instancji a tymczasem "nie tego dotyczyły pismo skarżącego".
Oświadczył, że nie zgadza się z wysokością przyznanej mu pomocy, która z przeznaczeniem na dwa miesiące stanowi jedynie ułamek ponoszonych i koniecznych opłat. Skarżący podniósł, że w związku ze stale pogarszającym się stanem zdrowia zmuszony jest korzystać z pomocy społecznej. Opisał m.in. okoliczność nieprawidłowego rozpoznania urazu kręgosłupa, która jego zdaniem spowodowała, że został dożywotnim inwalidą i ma w związku z tym wiele ograniczeń w podejmowaniu pracy. Według niego, pracownik MOPR rozpoznaje jego wnioski o pomoc w sposób nieprawidłowy, działając celowo na jego niekorzyść. Skarżący wskazał, że ma na to dowody, gdyż nagrywa wszystkie rozmowy z pracownikiem MOPR. W ocenie skarżącego, w sposób nieuprawniony pracownik MOPR zażądała ścigania jego dzieci i wnuków o alimenty. Skarżący wniósł o przeprowadzenie konfrontacji z pracownikiem MOPR oraz jego przełożonym, dopuszczenia nagrań jako dowodu na świadome i celowe wprowadzanie go w błąd. Wniósł również o zobowiązanie MOPR do dostarczenia nagrań z trzech rozmów w organie (ostatnia z 6.12.2023 r.).
5. W odpowiedzi na skargę Organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
6. W piśmie z 29 stycznia 2024 r. Skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko oraz wobec jednoczesnego zaskarżenie kilku decyzji organów pomocy społecznej zażądał "przeprowadzenia jednej rozprawy"
7. W piśmie z 22 marca 2024 r. pełnomocnik Skarżącego z urzędu wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i:
1) zobowiązanie MOPR do przedłożenia nagrań wideo z kamer znajdujących się na terenie Ośrodka:
a) z 6 grudnia 2023 r. początek nagrania 8:52;
b) z 22 stycznia 2024 r. początek nagrania godz. 8:20;
c) z 6 lutego 2024 r. początek nagrania godz. 11:30;
2) zobowiązanie MOPR do przedłożenia wywiadu środowiskowego z dnia 26 grudnia 2023 r. (na rozprawie sprostowano, że chodzi o dzień 6 grudnia 2023 r.);
3) przeprowadzenie dowodu z nagrań znajdujących się na płycie CD, załączonej do akt sprawy.
W uzasadnieniu wniosków wskazano, że Skarżącemu odmówiono wydania przedmiotowych nagrań, zaś wywiadu środowiskowego nie było w aktach postępowania administracyjnego, które mu udostępniono w Organie I instancji.
Zdaniem pełnomocnika Skarżącego ani Organ I instancji ani Samorządowe Kolegium Odwoławcze w nie wskazało, zgodnie z jakimi zasadami dzielone są przeznaczone na pomoc społeczną środki, że sporządzonych uzasadnień nie można w żaden sposób wyciągnąć wniosku, że środki te są zagospodarowane zgodnie z zasadami i celami pomocy społecznej. Samo powołanie się na kwotę przyznanych ogólnie środków oraz na kwotę udzielonych w latach poprzednich świadczeń, nie wyjaśnia skarżącemu, dlaczego to właśnie jemu odmówiono świadczenia, dlaczego to właśnie dla niego nie starczyło pieniędzy.
8. Na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2024 r. Sąd na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej "p.p.s.a.") oddalił wnioski dowodowe zawarte w skardze i piśmie pełnomocnika z dnia 22 marca 2024 r. oraz piśmie Skarżącego z dnia 26 marca 2024 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.
8. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Nadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
9. Przedmiotem skargi jest decyzja Organu odwoławczego utrzymująca w mocy wcześniejszą decyzję organu pomocy społecznej o przyznaniu Skarżącemu zasiłku okresowego.
Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy.
Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł.
Materialnoprawną podstawę skarżonej decyzji stanowił art. 38 u.p.s. zgodnie z którym:
1. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego:
1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;
2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.
2. Zasiłek okresowy ustala się:
1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym, że miesięczna kwota zasiłku nie może być wyższa niż kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny.
3. Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między:
1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby;
2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny.
4. Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie.
4a. W przypadku podjęcia zatrudnienia przez osobę objętą kontraktem socjalnym pobierającą zasiłek okresowy, może być on wypłacany nadal niezależnie od dochodu, do dnia wynikającego z decyzji przyznającej zasiłek okresowy, nie dłużej jednak niż do 2 miesięcy od dnia, w którym osoba została zatrudniona.
4b. Zasiłek okresowy jest wypłacany niezależnie od dochodu w sytuacji określonej w ust. 4a nie częściej niż raz na 2 lata.
5. Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy.
6. Rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć minimalne kwoty zasiłku okresowego, o których mowa w ust. 2 i 3., o których mowa w ust. 2 i 3.
Zasiłek okresowy jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej, którego otrzymanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Jego beneficjentem może być osoba samotnie gospodarująca i rodzina. Adresatem zasiłku okresowego nie jest osoba w rodzinie, nawet jeśli przyznanie świadczenia związane jest z okolicznościami dotyczącymi konkretnej osoby (niepełnosprawność, długotrwała choroba). Ustawodawca wychodzi tu z założenia, że skutki tych okoliczności odczuwa cała rodzina, a zasiłek okresowy ma wspomóc ich złagodzenie. Omawiane świadczenie nie jest przyznawane na zaspokojenie konkretnej potrzeby. Ma ono zapewnić okresowy dochód, którym świadczeniobiorca będzie dysponował w miarę swobodnie, zaspokajając podstawowe potrzeby bytowe. Zasiłek okresowy sytuowany jest w grupie tzw. świadczeń obligatoryjnych, niemniej trzeba zaznaczyć, że poza kryterium dochodowym przesłanki uzasadniające jego przyznanie wymienione są w ustawie jedynie przykładowo. W orzecznictwie i literaturze dominuje pogląd, że spełnienie warunków do otrzymania zasiłku okresowego obliguje organ do przyznania tego świadczenia, a swoboda organu (uznanie) sprowadza się tylko do ustalenia okresu zasiłkowego i wysokości świadczenia – w granicach wyznaczonych ustawą. Niemniej stanowisko to przyjmuje się z zastrzeżeniem, że muszą zostać spełnione ogólne zasady udzielenia pomocy społecznej oraz nie mogą wystąpić przesłanki negatywne, w tym wskazane w art. 11–13 u.p.s. (por. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, art. 38.)
10. W rozpatrywanej sprawę nie jest sporne, iż Skarżący złożył wniosek dotyczący między innymi pomocy w formie zasiłku okresowego.
W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, organy prawidłowo ustaliły, że dochód uzyskany przez Skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie przekroczył obowiązującego kryterium dochodowego (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.), co uprawniało go do ubiegania się o zasiłek okresowy na podstawie art. 38 u.p.s.
Wskazać należy, że zaskarżona decyzja należy do decyzji podejmowanych przez organ administracyjny w ramach tzw. uznania administracyjnego. Przed wydaniem decyzji, organ winien zbadać i wyjaśnić wszystkie okoliczności sprawy, które mogą mieć dla sprawy istotne znaczenie. Motywy decyzji o charakterze uznaniowym nie mogą być bowiem dowolne, muszą mieć związek ze sprawą oraz opierać się na przesłankach o charakterze prawnym. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, że na gruncie analizowanego przypadku, do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie pomocy.
Zgodnie z art. 6 K.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli", o których mowa w art. 7 K.p.a. (por. Janusz Borkowski [w:] Barbara Adamiak Janusz Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 11. wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2011, str. 396-397). Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 K.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § K.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wydanie decyzji musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych. Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast przede wszystkim ocena, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych nie obejmuje natomiast prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wybór rozstrzygnięcia wymyka się kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach celowościowych, rzetelnościowych, gospodarnościowych i innych tego typu determinantach pozaprawnych.
W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że pomoc społeczna zależy nie tylko od potrzeb osoby ubiegającej się o świadczenie, ale także od aktualnej sytuacji finansowej ośrodka pomocy społecznej. Ośrodek ten ma objąć pomocą wszystkich, którzy spełniają warunki do jej otrzymania przy uwzględnieniu swoich możliwości finansowych. Brak wystarczających środków na pokrycie całości zgłoszonych wniosków o świadczenia uprawnia organ do adekwatnego ograniczenia pomocy. Organ zajmujący się dystrybucją świadczeń w ramach pomocy społecznej musi nimi tak dysponować, aby nie dopuścić do rażących dysproporcji w rozmiarze świadczeń przyznawanych osobom uprawnionym (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 września 2008 r., sygn. akt II SA/Bd 578/08).
11. Zdaniem Skarżącego, przyznana mu kwota jest zbyt niska, a otrzymywana przez niego pomoc systematycznie maleje.
Niewątpliwie możliwości ośrodków pomocy społecznej, jak i możliwości budżetu Państwa, są ograniczone, przy czym w niniejszej sprawie organy wskazały, że środki finansowe będące w dyspozycji MOPR są niewystarczające na zaspokojenie wszystkich zgłaszanych potrzeb osób uprawnionych. Z wyjaśnień Organów wynika, że z uwagi na wspomniane ograniczone środki wielkość przyznawanych świadczeń jest limitowana nawet w stosunku do osób spełniających kryterium dochodowe określone w ustawie. Nie budzi wątpliwości Sądu, że sytuacja majątkowa i zdrowotna Skarżącego jest trudna. Skarżący środki na bieżące utrzymanie czerpie w zasadzie wyłącznie z pomocy społecznej i niewątpliwie przyczyny takiej sytuacji podyktowane są okolicznościami obiektywnymi. Jego stan zdrowia co prawda nie wyklucza całkowicie podjęcia pracy (posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim), jednakże dolegliwości, na które cierpi, w tym bóle kręgosłupa i ograniczenie sprawności prawej ręki w następstwie wypadku z pewnością stanowią w tej mierze istotne utrudnienie.
Trzeba mieć jednak na uwadze, że środki finansowe MOPR, które są przeznaczone dla osób potrzebujących takiego wsparcia, nie są nieograniczone i muszą być redystrybuowane w sposób bardzo rozważny i dostosowany do potrzeb różnych świadczeniobiorców. Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i jej celem nie jest zaspokojenie wszystkich potrzeb wnioskodawców w pełnej wysokości.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc ta ma więc na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej.
Zdaniem Sądu, organy rozpoznając sprawę nie naruszyły powyższych przepisów, a podjęte rozstrzygniecie mieści się w granicach uznania administracyjnego. Skoro w niniejszej sprawie organy poddały ocenie z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby Skarżącego, a z drugiej możliwości finansowe organu pomocy społecznej i na tej podstawie uznały, że nie istnieje możliwość przyznania stronie świadczenia w większym rozmiarze, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Podobnie, spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o taki zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w wysokości, którą ona sama określi. Wprost przeciwnie - zainteresowany musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania mu tego świadczenia lub jego wysokość będzie inna niż ta, którą określił w złożonym wniosku. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są bowiem od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Ponadto, organ pomocy społecznej, oceniając sytuację materialną danej osoby, może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Po 393/12).
12. Należy też podkreślić, że z akt sprawy wynikało, iż Skarżący nie pozostawał bez wsparcia finansowego MOPR.
Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 110 ust. 5 u.p.s., kierownik ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - dyrektor centrum usług społecznych, może wytaczać na rzecz obywateli powództwa o roszczenia alimentacyjne.
Intencją tego regulowania jest to, iż pomoc społeczna powinna znajdować zastosowanie, gdy dana osoba mimo własnej aktywności nie można przezwyciężyć trudności, w których się znajduje. Jeżeli istnieją osoby, które zgodnie z obowiązkiem alimentacji mogą dostarczyć osobie potrzebującej niezbędnych środków utrzymania, to ich powinności wyprzedzają świadczenia z pomocy społecznej. Zgoda osoby uprawnionej do alimentów na wytoczenie powództwa nie jest potrzebna. Przepis ten
w zamyśle ustawodawcy miał na celu ochronę osób będących w trudnych sytuacjach, które często z uwagi na swój wiek, chorobę, niepełnosprawność lub nieporadność nie są w stanie dochodzić przysługujących im praw i których nie stać na opłacenie pełnomocnika, który reprezentowałby ich interesy.
Zatem informacja udzielona przez pracownika MOPR o możliwości wystąpienia z pozwem przeciwko zstępnym skarżącego mieściła się w zakresie obowiązków informacyjnych organu, wynikających z art. 9 K.p.a.
13. W ocenie Sądu, organy obu instancji nie naruszyły przepisów prawa materialnego, ani procesowego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie wydanych decyzji z obrotu prawnego, choć nieprawidłowo Organ I instancji powiązał zasiłek okresowy z celem, na jaki został on przyznany. Nie ma to jednak wpływu na kształt decyzji i nie przesądza o potrzebie jej uchylenia. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Podkreślić należy, że stan faktyczny został ustalony przez organy na podstawie złożonych przez skarżącego oświadczeń, zarówno co do sytuacji finansowej, jak i zdrowotnej. Zdaniem Sądu, organy dokonały zebrania materiału dowodowego i jego oceny w sposób prawidłowy. Okoliczność, że skarżący nie podziela stanowiska organów nie świadczy o tym, iż organy te naruszyły przepisy postępowania.
14. Odnosząc się do wniosków dowodowych, które Sąd oddalił wskazać należy, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
Zasadą w postępowaniu administracyjnym jest orzekanie przez sąd na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Ustawodawca dopuścił wyjątkowo przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów w sytuacji, gdy łącznie spełnione są dwa warunki: 1) jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości;
2) nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
Przeprowadzenie dowodu z dokumentu jest niezbędne, jeżeli bez tego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości. Przez nadmierne przedłużenie postępowania należy rozumieć konieczność odroczenia rozprawy.
Z regulacji tej wynika, że nie każdy dowód może być dopuszczony postępowaniu sądowym, lecz jedynie dowód z dokumentów, przy czym ma to być dowód uzupełniający, a więc taki, który nie był przedstawiony i oceniony w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżaną decyzją. Z przepisu tego wynika także, że dopuszczenie dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu.
Przepisy p.p.s.a. nie zawierają definicji dokumentu. Zgodnie z art. 773 Kodeksu cywilnego, dokumentem jest nośnik informacji umożliwiający zapoznanie się z jej treścią.
Przeprowadzenie uzupełniającego dowodu nie może prowadzić do merytorycznego rozpoznania sprawy, bowiem rolą sądu administracyjnego jest ocena zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Innymi słowy, postępowanie przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do dokonania nowych ustaleń faktycznych. Sąd administracyjny nie przeprowadza postępowania dowodowego – kontroluje jedynie prawidłowość takiego postępowania przeprowadzonego przez organy administracyjne. Dyspozycja art. 106 § 3 p.p.s.a. nie daje podstaw, by żądać przeprowadzenia przed sądem administracyjnym postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych, których strona nie podniosła w toku postępowania przed organem administracji.
Ponadto przeprowadzenie dowodu uzupełniającego musi być związane
z przedmiotem sprawy rozpoznawanej przez sąd administracyjny, w niniejszej sprawie była to decyzja w przedmiocie zasiłku celowego. Zatem wnioski dowodowe dotyczące przeprowadzenia dowodu z wszelkich dokumentów związanych z innymi sprawami skarżącego jako niezwiązane z rozpoznawaną przez sąd sprawą nie mogły być przeprowadzone. Kwestie związane z zarzutami skarżącego co do jego skarg na pracownika MOPR oraz wydaniem kopii określonych pism z akt administracyjnych mogą być przedmiotem innych postępowań. Sąd administracyjny nie jest uprawniony do badania czy działania konkretnego pracownika organu administracji noszą znamiona przestępstwa, gdyż do tego powołane są organy ścigania.
Wskazać należy, że decyzja Organu I instancji została wydana we wrześniu 2023 r. z tego też powodu, dowód w postaci wywiadu środowiskowego z 6 grudnia
2023 r. nie mógł być uwzględniony. Z uwagi na datę powstania tego wywiadu dotyczył on innej sprawy skarżącego w ramach postępowań z zakresu pomocy społecznej. Dokumenty powstałe po wydaniu przez organ zaskarżonego aktu, co do zasady nie mają wpływu na ocenę legalności tego aktu przez sąd administracyjny.
Podkreślić należy również, że na podstawie ww. przepisu wykluczone jest przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków, czy też przeprowadzenie konfrontacji miedzy skarżącym a świadkiem. Z tego też powodu nie mógł być przeprowadzony dowód z nagrań pomiędzy skarżącym a pracownikiem MOPR, gdyż byłoby to obejście art. 106 § 3 p.p.s.a, który wyklucza możliwość przeprowadzenie dowodów osobowych. Ponadto jak sam skarżący wskazał na rozprawie nagranie rozmowy telefonicznej z pracownikiem MOPR nastąpiło w dniu 26 października 2023 r., tj. po wydaniu decyzji przez organ I instancji. Zaznaczyć należy także, że jednym z tych nagrań była prywatna rozmowa skarżącego z córką.
Nagrania z kamer w MOPR dotyczyć miały dni już po wydaniu decyzji przez organ I instancji, zatem nie pozostawały one w związku z rozstrzyganą sprawą.
Najtrafniej do istoty postępowania dowodowego, o którym mowa w komentowanym przepisie, odniósł się NSA w wyroku z 6 października 2005 r. o sygn. II GSK 164/05, NSA stwierdził w nim mianowicie, że przeprowadzenie przez sąd administracyjny uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu (art. 106 § 3) będzie dopuszczalne w sytuacji, gdy wnioskowany (bądź dopuszczony z urzędu) dowód będzie pozostawał w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu. Celem tego postępowania nie jest bowiem ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie – czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń.
15. Podkreślić należy raz jeszcze, że materiał dowodowy zebrany przez sąd administracyjny nie służy ustalaniu stanu faktycznego sprawy, lecz weryfikacji kompletności materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych sprawy oraz prawidłowości opartych na nich ustaleń organu administracji publicznej w zakresie stanu faktycznego.
16. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.
Wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie mu wynagrodzenia z tytułu udzielenia pomocy prawnej skarżącemu rozpoznany będzie odrębnie przez referendarza sądowego na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.
Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.