II SA/Sz 245/05

II SA/Sz 245/05 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2005-10-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-03-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Barbara Gebel /przewodniczący/
Iwona Tomaszewska /sprawozdawca/
Kazimierz Maczewski
Symbol z opisem
6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne
Kombatanci
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Asesor WSA Kazimierz Maczewski, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska /spr./, Protokolant Małgorzata Frej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2005r. sprawy ze skargi L. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień dla wdowy po kombatancie oddala skargę
Uzasadnienie
L. P. wnioskiem z dnia [...] r. /data wpływu do organu [...] r./ zwróciła się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych "o ponowne rozpatrzenie Jej prośby w sprawie przywilejów, których została pozbawiona po śmierci męża, a które w istocie przysługują wdowom po kombatantach".
We wniosku wskazała, że zmarły mąż L.P. przeszedł szlak bojowy Lenino-Berlin w I Dywizji WP im. T. Kościuszki w 24 Samodzielnej Kompanii Dowództwa Okręgu IV w okresie od 15 maja 1943r. do maja 1945r.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]r. Nr [...] na podstawie art. 154 § 1 kpa, w związku z art.20 ust.3 i art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371) po rozpatrzeniu wniosku L.P. odmówił uchylenia decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...] r. Nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...]r. Nr [...] o odmowie przyznania uprawnień wdowy po kombatancie.
Kierownik Urzędu w uzasadnieniu decyzji wskazał, że w dniu [...]r. wpłynął wniosek L.P. o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie - zmarłym mężu, który otrzymał uprawnienia kombatanckie na podstawie decyzji ZW ZBoWiD w [...] z dnia [...]r. z tytułu służby w Wojsku Polskim podczas działań wojennych i udziału w walkach zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej – od [...]r. do [...]r. /z przerwami/ łącznie 3 lata i 8 miesięcy.
Wniosek L.P. nie zawierał ustawowych podstaw do wznowienia postępowania, ani też do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, dlatego stosownie do art. 235 § 1 kpa, został potraktowany przez Kierownika Urzędu jako wniosek o uchylenie decyzji w trybie art. 154 kpa.
Odnosząc się do wniosku strony, Kierownik Urzędu uznał, że L. P. nie wskazała aby zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji ostatecznej.
Z dowodów zebranych w sprawie, w tym zaświadczenia KWP w [...] z dnia [...] r. wynika, że L.P. w okresie od [...] r. do [...]r. pełnił służbę w WU BP w [...].
W takiej sytuacji ma zastosowanie przepis art. 25 ust.2 pkt 1 lit."a" w związku z art. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach /.../, który stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby pełniące służbę lub funkcję i będące zatrudnione w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa. Dlatego udział zmarłego męża strony w walkach frontowych z Niemcami nie ma wpływu na zmianę decyzji.
Kierownik Urzędu ustalił też, że w aktach sprawy brak jest dowodów by zastosować przepis art. 21 ust. 3 pkt. 1 cytowanej ustawy, który stanowi, że przepisów o pozbawieniu uprawnień kombatanckich nie stosuje się do osoby, która przedłoży dowody, że do wskazanych wyżej służb i organów została skierowana przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje była zwerbowana w celu udzielenia im pomocy.
L.P. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzuciła, że Kierownik Urzędu nie uwzględnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Wskazała, że zmarły mąż będąc na Syberii w mieście [...] pracował jako kierowca, następnie został wcielony do I DWP i przeszedł cały szlak bojowy Lenino-Berlin. Po zdemobilizowaniu zaproponowano mu pracę w UB [...] w charakterze kierowcy, a następnie w [...] również jako kierowca. Następnie został skierowany do Szkoły w [...], którą ukończył w [...]r. i podjął służbę w [...]. Na własną prośbę otrzymał skierowanie do Oficerskiej Szkoły Samochodowej w [...], której nie ukończył nie z własnej winy, ale na skutek nieprawdziwej informacji, że brat mieszkający na [...] strzelał do radzieckich czołgów.
Ponadto odwołująca się podniosła, że mąż po przepracowaniu 3 lat i 8 miesięcy w UB zakończył służbę tylko w stopniu chorążego, zatem nawet nie otrzymał najniższego stopnia oficerskiego, co świadczy że nie dość wzorowo pełnił służbę w tym Urzędzie, czego nie dopatrzył się Kierownik Urzędu.
Z tych względów L.P. wniosła o dokładne i wnikliwe przeanalizowanie akt nieżyjącego męża i ponowne bardziej ludzkie podejście do sprawy.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją [...] z dnia r. Nr [...], na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art.25 ust.2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a i art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371), po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek L.P. - utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. Nr [...].
Kierownik Urzędu w uzasadnieniu tej decyzji wskazał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż strona nie wskazała, aby w rozpoznawanej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne lub prawne uzasadniające uchylenie decyzji.
Organ orzekający wyjaśnił, że zgodnie z zasadą trwałości decyzji ostatecznej, wyrażoną w art. 16 § 1 kpa decyzja ostateczna może być wzruszona tylko w jednym z nadzwyczajnych trybów określonych w kodeksie postępowania administracyjnego. Jednym z takich trybów jest tryb określony w art. 154 kpa, zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.
Przepisy Kpa nie definiują pojęcia "słuszny interes strony". Zdaniem Kierownika Urzędu, ten słuszny interes strony nie może się jednak sprowadzać do obchodzenia innych przepisów prawa, tj. w niniejszej sprawie art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o kombatantach /.../. Organ wskazał, że niewątpliwie w interesie strony byłoby uniknięcie sankcji powyższego przepisu, jednakże organy administracji państwowej zobowiązane są działać na podstawie przepisów prawa (art. 6 Kpa) i w sytuacji stwierdzenia braku podstaw do zachowania przyznanych uprawnień kombatanckich zobowiązane są do podjęcia decyzji o odmowie ich przyznania.
W dalszej części uzasadnienia Kierownik Urzędu podniósł, że bezsporne jest, iż mąż strony był zatrudniony w organach Bezpieczeństwa Publicznego, a takie osoby stosownie do art. 21 ust.2 pkt 4 lit. "a" w związku z art. 25 ust.2 pkt 1 lit. "a" ustawy o kombatantach /.../ - pozbawia się uprawnień kombatanckich. Nie ma też znaczenia funkcja pełniona w UB, bowiem współpraca z organami represji, jakimi były te organy UB nastawione na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych musi być oceniona negatywnie i to bez względu na to o jakie stanowisko lub charakter zatrudnienia w tym chodzi. Sam udział w strukturach tego aparatu stanowi obligatoryjną przesłankę do pozbawienia przyznanych uprawnień kombatanckich.
Ponadto Kierownik Urzędu wskazał, że brak jest dowodów świadczących o możliwości zastosowania przepisu art. 21 ust.3 pkt 1 cyt. ustawy tj. dowodów, że zmarły mąż strony został skierowany do UB przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje był zwerbowany w celu udzielenia im pomocy.
Wskazał też, że uprawnienia wdów po kombatancie nie mają pierwotnego charakteru, są uprawnieniami pochodnymi, których istnienie zależy od uprawnień pierwotnych i braku przesłanek do ich pozbawienia.
L.P. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie uprawnień wdowy po zmarłym kombatancie L.P.
W uzasadnieniu skargi skarżąca zarzuciła, że nie ma podstaw prawnych do weryfikacji uprawnień po śmierci kombatanta. Gdyby za życia mężowi cofnięto status kombatanta, to wówczas i wdowie nie przysługiwałyby żadne przywileje.
Skarżąca powołała się na treść artykułu w Rzeczypospolitej Nr 117 z dnia 21 maja 2002r. oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego opublikowanego w prasie z dnia 24 lutego 2000r., z którego wynika, iż nie ma podstaw do wydania decyzji kasującej uprawnienia osoby zmarłej, jeżeli tych uprawnień nie odebrano za życia.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Z uwagi na wniosek skarżącej zawarty w skardze by Sąd przyznał uprawnienia wdowy po kombatancie wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych/Dz.U. Nr 153, poz. 1269/, Sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny nie orzeka zatem o istocie sprawy administracyjnej, lecz o legalności decyzji , tj. ich zgodność z prawem. Uprawnienia Sądu mają charakter kasacyjny i nie obejmują możliwości zmiany decyzji i orzekania o meritum sprawy zamiast organu administracji publicznej.
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem oraz w granicach rozstrzygania Sądu zakreślonych w art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ doprowadziła do stwierdzenia, że skarga L. P. nie jest zasadna i podlega oddaleniu.
W postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada, że sprawa administracyjna zakończona ostateczną decyzją nie może być przez organ administracyjny ponownie rozpoznawana. Jedynie w ściśle określonych przypadkach dopuszczalne jest uchylenie lub zmiana ostatecznej decyzji, stwierdzenie nieważności takiej decyzji lub wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego taką decyzją /art. 16 § 1 kpa/.
W sprawie o przyznanie skarżącej uprawnień wdowy po kombatancie zapadła ostateczna decyzja w dniu [...] r. Nr [...]. Dlatego każde ponowne żądanie przyznania skarżącej uprawnień wdowy po kombatancie po wydaniu tej decyzji i oparte na tych samych faktach i tym samym stanie prawnym co poprzedni wniosek, nie mogło być rozpatrywane jako ponowny wniosek o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie. Podanie takie mogło być rozpatrywane jedynie jako żądanie wszczęcia jednego z nadzwyczajnych postępowań wzruszenia ostatecznej decyzji , a więc jako podanie o zmianę lub uchylenie decyzji w trybie art. 154, art. 155 kpa, czy podanie o stwierdzenie nieważności decyzji /art. 156-158 kpa/, czy też podanie o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją /art. 145-153 kpa/.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca w piśmie z dnia [...]r. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy "przywilejów, których została pozbawiona po śmierci męża, a które przysługują wdowom po kombatantach" i nie wskazała ustawowych podstaw do wznowienia postępowania, jak też podstaw do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności.
W tych okolicznościach Kierownik Urzędu trafnie uznał powyższe pismo strony za żądanie uchylenia ostatecznej decyzji [...]r. na Jej korzyść tj. w trybie art. 154 § 1 kpa. Przepis ten stanowi, że decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.
Sąd kontrolując zgodność z prawem decyzji wydanej w tym trybie bada, czy organ orzekający rozpoznawał sprawę w świetle przesłanek art. 154 § 1 kpa oraz czy organ nie przekroczył granic uznania wyznaczonych przesłankami określonymi w tym przepisie , to jest interesem społecznym lub słusznym interesem strony.
Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję, którą to decyzją Kierownik Urzędu, odmówił uchylenia własnej decyzji o nie przyznaniu skarżącej uprawnień wdowy o kombatancie, uznać należy, że decyzja ta odpowiada prawu.
Wskazać należy, że zmiana lub uchylenie ostatecznej decyzji w trybie art. 154 § 1 kpa nie może prowadzić do wydania decyzji sprzecznej z prawem. Słuszny interes strony w rozumieniu art. 154 § 1 kpa musi być bowiem rozumiany jako interes znajdujący oparcie w obowiązujących przepisach prawa, Kierownik Urzędu dokonał więc w pełni prawidłowej interpretacji cytowanego przepisu.
Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że uwzględnienie wniosku skarżącej, a więc uchylenie decyzji z dnia [...]r. i przyznanie Jej uprawnień wdowy po kombatancie prowadziłoby do naruszenia przepisów ustawy z dnia [...]r. o kombatantach /.../ tj. art. 21 ust.2 pkt 4 lit.a, który stanowi, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-56 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturze Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 25 ust.2 pkt 1 lit. "a" stanowiącym, że osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich.
Reasumując stwierdzić należy, że skoro zmarły mąż skarżącej w okresie od [...] r. do [...]r. pełnił służbę w WUBP w [...], to oczywiste jest świetle powyższych przepisów, gdyby żył nie zachowałby uprawnień kombatanckich.
Wbrew stanowisku skarżącej wyrażonym w skardze, jednolicie przyjmowany jest pogląd, że uprawnienia wdowy mają charakter pochodny, a ich nabycie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony do nich jej mąż zachowałby je, gdyby żył, /por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2001r., III RN 72/2000, OSNAPUS 2001, Nr 19, poz. 575 oraz uchwałę z dnia 25 stycznia 1996r., III AZP 32/95, OSNAPUS 1996 Nr 15, poz. 206/.
Z tych wszystkich względów, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – skargę jako nieuzasadnioną oddalił.