II SA/Sz 213/24

II SA/Sz 213/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-06-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-04-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Wojciechowska /sprawozdawca/
Krzysztof Szydłowski
Marzena Iwankiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 33 par 2 pkt 6
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1284
art. 17 ust 10
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Asesor WSA Krzysztof Szydłowski,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. wystawił
w dniu [...]r. tytuł wykonawczy nr [...] przeciwko M. S. (dalej "skarżący") z uwagi na niepoddanie małoletniej córki M. S. obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko [...] (II dawka szczepienia przypominającego). Wykonanie obowiązku szczepienia zostanie ustalone z lekarzem kwalifikującym dziecko do szczepienia. Tytuł wykonawczy wraz z postanowieniem Wojewody z dnia [...] r. nr [...] o nałożeniu na skarżącego grzywny w celu przymuszenia w wysokości [...] zł wobec uchylania się od obowiązku wykonania czynności określonej w tytule wykonawczym - doręczono skarżącemu w dniu [...] r. Tytuł wykonawczy poprzedzony był upomnieniem.
Na postanowienie Wojewody skarżący złożył zażalenie do Ministra Zdrowia (sprawa odrębna).
Na tytuł wykonawczy skarżący złożył zarzut na podstawie art. 33 § 2 pkt 6c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.; dalej "u.p.e.a.") w postaci braku wymagalności obowiązku szczepień.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. jako wierzyciel wydał w dniu [...] r. na podstawie art. 17 § 1, art. 18 i art. 34
§ 2 pkt 1 w zw. z art. 33 § 1 i § 2 pkt 6 lit.c u.p.e.a., art. 123 § 1, art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej "K.p.a.") postanowienie nr [...[, w którym oddalił wniesiony przez skarżącego zarzut.
Wierzyciel podał, że w niniejszej sprawie obowiązek szczepień uregulowany był w art. 5 ust. 1 pkt 1b, art. 5 ust. 2, art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r.
o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1284 ze zm.; dalej "u.z.z.z."). Wierzyciel wskazał, że na podstawie art. 17 ust. 11 u.z.z.z., Główny Inspektor Sanitarny ogłaszał w formie komunikatu – Program Szczepień Ochronnych na dany rok. W Programie podawano wiek osoby podlegającej szczepieniu, dawki odpowiednich szczepionek i terminy ich podania. Wierzyciel wyjaśnił, że wymagalność obowiązku następowała z chwilą wejścia osoby, objętej obowiązkiem szczepienia w konkretne granice wiekowe. Wierzyciel wskazał, że córka skarżącego nie została poddana lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu i nie została zaszczepiona. Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.z., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego poprzedzone jest lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwskazań. Wierzyciel podał, że nie jest uprawniony do samodzielnego działania w celu wyjaśnienia czy u dziecka istnieją przeciwskazania do wykonania szczepienia. Badanie takie wykonuje lekarz bezpośrednio przed szczepieniem. Wierzyciel wskazał, że skarżący świadomie nie poddał córki badaniom kwalifikacyjnym, nie zgłaszając się na ww. badanie.
Wierzyciel podał, że na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.z. zostało wydane rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172 ze zm.; dalej "rozporządzenie MZ z 2011 r."), w którym ustalono wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych, ktoi w jakim wieku im podlega. Wierzyciel wyjaśnił, że choć w rozporządzeniu MZ z 2011 r. wskazuje się 19 rok życia jako granicę poddania dziecka szczepieniom ochronnym to nie oznacza to, że wszystkie szczepienia mogą być wykonane tuż przed osiągnięciem tego wieku. Szczepienia są rozkładane w czasie.
Zdaniem wierzyciela, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r.
o sygn. akt SK 81/19 nie miał wpływu na rozpoznanie sprawy, gdyż Trybunał potwierdził, iż obowiązek poddania małoletniego dziecka szczepieniom ochronnym jest zgodny z Konstytucją RP. Trybunał podważył jedynie możliwość formułowania obowiązków i zawarcie ich w Programie Szczepień Ochronnych, wskazując, że winno to nastąpić w drodze rozporządzenia. Z uwagi na konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień Trybunał odroczył utratę mocy obowiązującej art. 17 ust. 11 u.z.z.z. w zw. z § 5 rozporządzenia MZ z 2011 r. na okres 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku. Wyrok został opublikowany w Dz. U. z 12 maja 2023 r. poz. 909. Przepis art. 17 ust. 10 u.z.z.z. został znowelizowany przez ustawodawcę. Wierzyciel podał, że obecnie obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077; dalej "rozporządzenie MZ z 2023 r."), zaś schemat szczepień stanowi załącznik nr 1 do tego rozporządzenia. Wierzyciel wskazał, że zarówno przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, jak i po nim córka skarżącego podlegała obowiązkowemu szczepieniu.
Skarżący złożył zażalenie na ww. postanowienie, wskazując m.in. na niezgodne z prawem ograniczenie prywatności.
Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wydał w dniu [...] r. postanowienie nr [...] , w którym utrzymał w mocy postanowienie wierzyciela z dnia [...] r.
Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie i wskazał, że obowiązek szczepień ochronnych określony jest wprost w przepisach prawa i obowiązek ten był wymagalny w dniu wystawienia tytułu wykonawczego. Obowiązek szczepienia wynika wprost z przepisów prawa, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1b i art. 17 ust. 1 u.z.z.z. Przedział wiekowy poddania się obowiązkowym szczepieniom na dzień wystawienia tytułu wykonawczego określało rozporządzenie MZ z 2011 r., a wymagalności obowiązku przesądzała treść komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego wydanego na podstawie art. 17 ust. 11 u.z.z.z. Organ odwoławczy podał, że obecnie obowiązuje rozporządzenie MZ z 2023 r., w tym załącznik nr 1 do rozporządzenia.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że na podstawie art. 17 ust. 2 u.z.z.z. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego poprzedzone jest lekarskim badaniem kwalifikacyjnym. Niepoddanie się ww. badaniu równoznaczne jest z niewykonaniem obowiązku poddania się szczepieniu. Jedynie w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego mogłoby zostać stwierdzone wystąpienie przeszkód wynikających ze stanu zdrowia, uniemożliwiających wykonanie szczepienia, na co brak jest dowodów w aktach sprawy w odniesieniu do dziecka skarżącego. Organ odwoławczy stwierdził, że w interesie strony jest aby dobrowolnie wybranemu przez siebie lekarzowi POZ takie informacje i dokumentację przedstawić. Jednocześnie, mimo iż badanie kwalifikacyjne dziecka stanowi integralną część procesu szczepienia, nie stanowi pełnej realizacji obowiązku. Wykonanie obowiązku może nastąpić dopiero
w momencie uzupełnienia wszystkich zaległych szczepień określonych w kalendarzu szczepień. Organ odwoławczy podał, że wymagalność obowiązku następuje z chwilą wejścia osoby objętej obowiązkiem w konkretne granice wiekowe. Organ odwoławczy wskazał, że rodzic decydując się na odmowę szczepień ochronnych dziecka powinien mieć świadomość ograniczania jego prawa do profilaktycznego świadczenia zdrowotnego służącego zapobieganiu wystąpienia chorób zakaźnych. Niezaszczepione dziecko stanowić może również źródło zakażenia dla innych osób.
Organ odwoławczy podkreślił, że to nie rodzic, lecz lekarz specjalista ustala indywidualny kalendarz szczepień, podczas wizyty konsultacyjnej. Dokumentacja znajdująca się w aktach sprawy (m.in. karta uodpornienia dziecka, wezwania
z przychodni, pismo PPIS w K. z dnia [...] r., upomnienie z [...] r.) przy jednoczesnym braku dowodów na długotrwałe odroczenie obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka, jak też nieprzedłożenie przez skarżącego zaświadczenia lekarskiego uzasadniającego odroczenie wykonania szczepień ochronnych u dziecka świadczyły według organu, o uchylaniu się przez skarżącego od obowiązku wykonania szczepienia u dziecka.
W ocenie organu odwoławczego, brak było podstaw do uznania zarzutu skarżącego. W dniu wystawienia tytułu wykonawczego córka skarżącego ukończyła [...] i była zobowiązana do przyjęcia kolejnych dawek szczepionki.
Skarżący złożył skargę na ww. postanowienie i wniósł o uchylenie postanowień wydanych przez organy obu instancji oraz o umorzenie postępowania, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Zarzucił organowi naruszenie:
1. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.z., przez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co zostało potwierdzone w wyroku TK z dnia 9 maja 2023 r.;
2. art. 5 ust. 1 pkt 1b u.z.z.z. w zw. z § 3 rozporządzenia MZ z 2011 r., przez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek;
3. art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia MZ z 2011 r., przez uznanie, iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 u.z.z.z. może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, że skarżący może zaszczepić córkę w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia MZ z 2011 r.;
4. art. 124 § 1 i 2 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 126 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., przez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniej poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniej przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;
5. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP, przez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
Skarżący złożył wniosek o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 u.z.z.z. z art. 2, art. 30, 31 ust. 1,2, 3, oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga
o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie, skarżący wniósł
o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
Z uwagi na powyższe wnioski skarżący wniósł o zawieszenie postępowania sądowego do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.
Zarzuty skargi zostały uszczegółowione w uzasadnieniu skargi.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz oddalenie wniosku o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym.
Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu uproszczonym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.
z 2023 r. poz. 259; dalej "p.p.s.a.").
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje:
Spór dotyczy oddalenia zarzutu skarżącego przez wierzyciela.
Bezsporne było, że córka skarżącego nie została poddana szczepieniom
w terminie wynikającym z kalendarza szczepień, przy czym skarżący nie poddał dziecka ani badaniom kwalifikacyjnym, ani szczepieniom ochronnym. Skarżący w toku całego postępowania nie dostarczył też lekarskiego zaświadczenia potwierdzającego czasowe lub stałe przeciwwskazanie do realizacji powyższych szczepień u dziecka.
Na podstawie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzut określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (art. 33 § 4 u.p.e.a.).
W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 u.p.e.a.,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1 u.p.e.a.,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Zgodnie z art. 34 § 1 i § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, wierzyciel zaś wydaje postanowienie, w którym:
1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;
2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:
a) w całości,
b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;
3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:
a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym, b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.
Skarżący wniósł na przedmiotowy tytuł wykonawczy zarzut na podstawie art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a. w postaci braku wymagalności obowiązku szczepień.
Podkreślić należy, że profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP obowiązkiem władz publicznych. W celu realizacji zadań profilaktycznych w art. 5 u.z.z.z. wprowadzono powszechne obowiązki w zakresie zapobiegania i zwalczania zakażeń lub chorób zakaźnych.
Stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 lit.b u.z.z.z., osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 tej ustawy jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2022 r. poz. 1876 ze zm.; dalej "u.p.p.r.p.").
Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy u.z.z.z., zamieszczone w rozdziale IV - poświęconym szczepieniom ochronnym. Z art. 17 ust. 2 u.z.z.z. wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5).
Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Realizacja tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie go przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu (zob. wyroki NSA z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3322/17, II OSK 43/18).
Zgodnie z art. 17 ust. 7 u.z.z.z., urodzenie żywego dziecka nakłada na osobę wystawiającą zaświadczenie o żywym urodzeniu, obowiązek założenia karty uodpornienia oraz książeczki szczepień dziecka. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 9 u.z.z.z., do obowiązków lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną należy powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.p.r.p.,
o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych.
Ze znajdującego się w aktach sprawy "Formularza zgłoszenia" wynikało, że rodzice dziecka byli wzywani do stawienia się z dzieckiem na szczepienie i badania profilaktyczne. Ponadto do strony były kierowane upomnienie i dalsza korespondencja w sprawie poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom. Skarżący nie stawił się na badanie kwalifikacyjne z dzieckiem, zatem brak było możliwości do wykluczenia przeciwwskazań przez lekarza i wydania stosownego zaświadczenia. Ponadto skarżący nie przedstawił żadnego zaświadczenia o odroczeniu szczepień. Podkreślić należy, że stawienie się na badania kwalifikacyjne jest elementem poddania się obowiązkowi szczepienia ochronnego. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem jest przymusowe dochodzenie wykonania szczepienia.
W świetle przedstawionego stanu faktycznego, z którego wynika, że rodzice dziecka nie stawili się na badania kwalifikacyjne za bezzasadne należy uznać twierdzenia skarżącego o braku przedłożenia przez organ zaświadczenia
o zakwalifikowania dziecka do szczepień ochronnych, czy nieprzedstawienia dokumentów potwierdzających przeprowadzenie przez lekarza kwalifikującego do szczepień badań w celu wykluczenia przeciwskazań do podania szczepionek.
W odniesieniu do zarzutu strony, że wymagalności obowiązku szczepień małoletniego nie można wywodzić z Programu Szczepień Ochronnych, należy zauważyć, że sam obowiązek wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według Programu Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej i ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 u.z.z.z.
W komunikacie tym wskazuje się jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby. Podstawą jednak obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest regulacja ustawowa - art. 5 ust. 1 pkt 1 lit.b i art. 17 ust. 1 u.z.z.z. Natomiast określenie szczegółowego kalendarza szczepień, obwarowanego względami medycznymi, warunkami epidemiologicznymi, pozostawione zostało regulacji w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej. W komunikacie wskazuje się jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby (por. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2547/18).
Ocena powyższa pozostaje aktualna również po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku dniu 9 maja 2023 r. w sprawie o sygn. akt SK 81/19, w którym stwierdzono, że artykuł 17 ust. 11 u.z.z.z. w związku z § 5 rozporządzenia MZ
z 2011 r. w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji RP. Trybunał orzekł jednocześnie, że wymienione przepisy we wskazanym tam zakresie, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.
Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynikało, że uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki winno być unormowane wyłącznie rozporządzeniem, a sytuacja, w której treść obowiązku szczepienia jest współkształtowana komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji RP), jest niedopuszczalna. Trybunał wskazał, że wydany wyrok powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. W ocenie Trybunału – wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy – nie zaś art. 17 ust. 11 u.z.z.z., jak i § 5 rozporządzenia jako takich – zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Trybunał podkreślił, że wyrok nie pozbawia Głównego Inspektora Sanitarnego kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być – w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa – wskazane w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, jednakże komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy. Jednocześnie Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W tym zakresie Trybunał wyjaśnił, że
z uwagi na to, iż wyrok w niniejszej sprawie nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej uznano za niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian.
Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909. Przedmiotowy tytuł wykonawczy wystawiono w dniu 12 września 2023 r. i doręczono go stronie w dniu 24 listopada 2023 r.
W związku z ww. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wydane zostało rozporządzenie MZ z 2023 r.
Zdaniem Sądu, wskazana przez Trybunał Konstytucyjny konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych.
Wskazać należy również, że obecnie obowiązujące rozporządzenie MZ
z 2023 r. posiada schemat szczepień (załącznik nr 1) oraz nie zawiera zmian dotyczących wieku i obowiązku poddania się konkretnym szczepieniom w stosunku do regulacji poprzednio obowiązujących. Zarówno przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, jak i po nim córka skarżącego podlegała obowiązkowemu szczepieniu.
Reasumując, w świetle powyższych rozważań, Sąd nie ma wątpliwości, że
w rozpoznawanej sprawie choroby objęte tytułem wykonawczym są objęte obowiązkowym szczepieniem ochronnym, a córka skarżącego – jako osoba małoletnia – podlega obowiązkowi tych szczepień.
W rezultacie jako niezasadne należało zarzuty skargi zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia małoletniej, z uwagi na niewiążący charakter Programu Szczepień Ochronnych.
Mając na uwadze treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Sąd stwierdza, że niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 124 § 1 i 2 K.p.a. w związku z art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 126 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Organ w sposób wyczerpujący i zarazem poprawny wyjaśnił stan faktyczny oraz ocenił zebrane dowody. Wyniki ustaleń przedstawił w uzasadnieniu wydanego postanowienia, odnosząc się do kwestii charakteru Programu Szczepień Ochronnych. W zaskarżonym postanowieniu prawidłowo też wskazano i zinterpretowano przepisy prawa, z których wynika wymagalność obowiązku podania dziecku szczepionek.
Nie można także podzielić argumentacji, że doszło do naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 31 ust. 1
w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP, poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia. W ocenie Sądu, chroniona Konstytucją wolność decydowania o swoim życiu osobistym nie ma charakteru absolutnego i doznaje stosownych ograniczeń m.in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji RP). Nie wymaga pogłębionych wyjaśnień, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W rozpoznawanej sprawie nie bez znaczenia pozostaje także to, że - jak stanowi art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. W realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka, jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny w sposób wolny od ideologicznych uprzedzeń i dobrowolnie poddawali dziecko szczepieniom ochronnym, m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit.b u.z.z.z., i równocześnie, by chronić prawa dziecka, których ochronę zapewnia Rzeczpospolita Polska, o czym stanowi art. 72 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z 12 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3542/15). Nadto, jak już wyżej wskazano, ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie można przyjąć, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności (por. wyrok NSA z dnia 22 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 389/16).
Wskazać również należy, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłym na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Wskazano, iż ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne,
a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Trybunał podkreślił również, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności skarżących nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała. Nie doszło zatem do naruszenia art. 8 Konwencji (por. K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., nr 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).
Podobne stanowisko wyraził WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 17 kwietnia 2024 r. o sygn. akt II SA/Bd 1408/23.
W związku z powyższym Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami prawnymi o treści wskazanej w skardze.
Na marginesie wskazać należy, że prawidłowości podjętego przez organ rozstrzygnięcia nie podważają także rozważania strony na temat dobrowolności szczepień w innych państwach, zasadności wprowadzenie obowiązkowych szczepień ochronnych bez jednoczesnego powołania funduszu odszkodowawczego, jak również rejestracji niepożądanych odczynów poszczepiennych.
Stwierdzić należy bowiem, że obowiązek szczepień ochronnych w Polsce jest uregulowany prawnie i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych. Przy czym, jak zasadnie wskazał NSA w wyroku z dnia 6 kwietnia 2011 r., (sygn. akt II OSK 32/11), wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami kodeksu wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie, aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.