III OSK 2051/22

III OSK 2051/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hanna Knysiak - Sudyka
Mirosław Wincenciak
Sławomir Wojciechowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
II SA/Sz 21/22 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2022-04-28
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 106 § 3 i § 5
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Mirosław Wincenciak sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant: starszy asystent sędziego Dawid Piaskowski po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 21/22 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia 18 listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na rzecz Prezesa Sądu Okręgowego w [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 21/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu na rozprawie, sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] (dalej także jako: "Stowarzyszenie", "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w [...] (dalej także jako: "Prezes SO") z dnia 18 listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej: oddalił skargę.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący:
Decyzją z 18 listopada 2021 r. znak [...] Prezes Sądu Okręgowego w [...] utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Rejonowego [...] w [...] (dalej także jako: "Prezes SR") z 5 października 2021 r. znak [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia Stowarzyszeniu informacji publicznej.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U.2019.1429 t.j.; dalej: "u.d.i.p.") i art. 138 § 1 pkt 1 oraz 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2021.735 t.j.).
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, pismem z 24 sierpnia 2017 r. Strona zwróciła się do Prezesa SR o udostępnienie informacji o dyżurach sędziów w sprawach "aresztowych" w okresie od 1 maja 2017 r. do 23 sierpnia 2017 r. oraz o skan postanowienia opisanego w artykule Gazety W., do którego został podany link. Prezes SR zwrócił się do Strony o jednoznaczne wskazanie postanowienia, którego dotyczy żądanie. W odpowiedzi Strona wskazała, że ww. wniosek dotyczył wszystkich postanowień wraz z uzasadnieniami wydanych 22 czerwca 2017 r. w sprawie prowadzonego śledztwa przez Prokuraturę Regionalną w [...] w sprawie o sygn. [...].
Prezes SR przesłał Stronie plan dyżurów "aresztowych" i w sprawach o przestępstwa rozpoznawane w postępowaniu przyspieszonym w Sądzie Rejonowym [...] w [...] za okres od 5 maja do 14 września 2017 r. Kolejnym pismem poinformował natomiast, że wnioskowane postanowienia zostały wydane przez sąd w toku niezakończonego postępowania przygotowawczego, a dostęp do dokumentów takiego postępowania został uregulowany przez przepisy kodeksu postępowania karnego i ustawa o dostępie do informacji publicznej nie może mieć zastosowania. Wskazano, że zasadnym jest zwrócenie się do Prokuratora Regionalnego w [...] o udostępnienie przedmiotowych postanowień.
Wyrokiem z 20 grudnia 2017 r., II SAB/Sz 139/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę wnioskodawcy na bezczynność Prezesa SR.
Wyrokiem z 2 marca 2021 r., III OSK 68/21 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę WSA w Szczecinie do ponownego rozpoznania.
Wyrokiem z 30 czerwca 2021 r., II SAB/Sz 49/21 WSA w Szczecinie zobowiązał Prezesa SR do rozpatrzenia ww. wniosku Strony w zakresie punktu 2 w terminie 14 dni od doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Sąd wskazał, że analiza przepisów art. 1 ust. 2 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 4 u.d.i.p. nie daje podstaw do jednoznacznego stwierdzenia, iż w sytuacjach, gdy w ustawach szczególnych (procesowych) istnieją przepisy regulujące dostęp do akt poszczególnych postępowań jurysdykacyjnych, to podmiot zainteresowany określoną informacją o walorach publicznych nie może jej uzyskać w trybie przepisów u.d.i.p., gdyż ustawy szczególne – z mocy art. 1 ust. 2 u.d.i.p. - to wyłączają. Zdaniem Sądu przepis art. 1 ust. 2 u.d.i.p. należy rozumieć w ten sposób, że przepisy u.d.i.p. nie mogą służyć obejściu zasad dostępu do określonych akt postępowań jurysdykcyjnych i znajdujących się w nich dokumentów mających znaczenie procesowe. Nie może on jednak ograniczać zainteresowanym sprawami publicznymi dostępu do określonej informacji lub dokumentu – w szczególności wskazanego w art. 6 u.d.i.p. (por. wyrok WSA w Szczecinie z 7 grudnia 2017 r., II SAB/Sz 144/17). Sąd wskazał ponadto, podzielając tezą zawartą w prawomocnym wyroku WSA w Szczecinie z 7 grudnia 2017 r., II SAB/Sz 144/17, że art. 156 K.p.k. stanowi lex specjalis w stosunku do przepisów u.d.i.p. w zakresie dostępu do dokumentów zgromadzonych w aktach postępowania karnego, wyłączając możliwość nieograniczonego dostępu do tych akt. Nie można jednak zgodzić się z twierdzeniem, iż dostęp ten jest ograniczony tylko do podmiotów wskazanych w § 1 art. 156 K.p.k. Zresztą przepis ten również przewiduje, że za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępnione również innym osobom. Jeśli w tym trybie mogą być udostępniane akta sprawy, to tym bardziej mogą być udostępniane pojedyncze dokumenty stanowiące informację publiczną w rozumieniu przepisów u.d.i.p. w szczególności konkretne orzeczenia sądu, jeśli oczywiście nie została w odpowiednim trybie wyłączona jawność określonych dokumentów (czy też całego postępowania).
Jak wynika z uzasadnienia ww. wyroku czym innym jest kwestia dostępu do akt postępowania, którą to kwestię regulują ustawy procesowe, w tym art. 156 K.p.k. a czym innym udostępnienie znajdującego się w tych aktach określonego dokumentu, posiadającego walor informacji publicznej. Walor ten w przypadku orzeczeń sądu wynika wprost z art. 6 ust.1 pkt 4 lit. a) tiret 3 u.d.i.p. W ocenie sądu Prezes SR winien był udostępnić (jeżeli był w posiadaniu, czego jednak nie kwestionował) skan przedmiotowych postanowień, których dotyczy ww. wniosek Strony z wyłączeniem informacji mogących zagrozić prawidłowemu tokowi postępowania. Samo rozstrzygnięcie jednak jak i skład orzekający sądu - stanowi informację publiczną, która powinna być udostępniona. Gdyby Skarżący domagał się jednak pełnych skanów orzeczeń zawierających informacje chronione, obowiązkiem organu byłoby wydanie stosownej decyzji odmawiającej udzielenia informacji w tym zakresie.
Po ponownym rozpoznaniu ww. wniosku w spornym zakresie udostępniono Stronie zanonimizowane tzw. główki postanowień wraz z częścią rozstrzygającą – bez wskazanych zarzutów – wydanych przez Sąd Rejonowy [...] w [...]: VI Wydział Karny 22 czerwca 2017 r. w sprawach: VI Kp 622/17, VI Kp 623/17, VI Kp 624/17, VI Kp 625/17, VI Kp 626/17, VI Kp 627/17, VI Kp 628/17, VI Kp 629/17, VI Kp 630/17, VI Kp 631/17 oraz uzasadnień ww. postanowień.
Wymienioną decyzją z 5 października 2021 r. Prezes SR odmówił udostępnienia Stronie informacji publicznej w zakresie treści postanowień wydanych przez Sąd Rejonowy [...] w [...]: VI Wydział Karny 22 czerwca 2017 r, w sprawach: VI Kp 622/17, VI Kp 623/17, VI Kp 624/17, VI Kp 625/17, VI Kp 626/17, VI Kp 627/17, VI Kp 628/17, VI Kp 629/17, VI Kp 630/17, VI Kp 631/17, tj. w zakresie zarzutów postawionych podejrzanym, które umieszczone są w części wstępnej postanowienia oraz uzasadnień w/w postanowień. Prezes SR uzasadnił wydane rozstrzygnięcie wskazując, że zarzuty postawione podejrzanym oraz uzasadnienie postanowienia zawierają informacje chronione tajemnicą śledztwa. Sprawa [...] toczy się nadal na etapie postępowania przygotowawczego.
Prezes SO w decyzji z dnia 18 listopada 2021 r., nr [...] podzielił stanowisko Prezesa SR, że informacje zawarte w uzasadnieniu postanowienia oraz opis zarzutów postawionych podejrzanym są objęte tajemnicą śledztwa i nie mogą być udostępnione bez zgody prokuratora. Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes SR zwrócił się do Prokuratora Regionalnego o wskazanie, które fragmenty przedmiotowych postanowień mogą zostać udostępnione w drodze informacji publicznej. Prokurator poinformował, że mogą jedynie zostać udostępnione informacje w postaci sygnatur spraw, daty rozstrzygnięcia, składu rozstrzygającego, prokuratora biorącego udział w posiedzeniu, imię i pierwsza litera nazwiska podejrzanego, sama sentencja rozstrzygnięcia (w zakresie podstaw prawnych rozstrzygnięć sądu oraz decyzji o nieuwzględnieniu wniosku prokuratora). Pozostała część stanowi tajemnicę śledztwa. W tej sytuacji, w ocenie Prezesa SO organ pierwszej instancji słusznie odmówił Stronie udzielenia informacji, które stanowią tajemnicę śledztwa.
Prezes SO zauważył, że w toku rozpoznania wniosku o informację publiczną prezes sądu, w którym rozpoznano wniosek w przedmiocie tymczasowego aresztowania, nie ma realnych możliwości weryfikowania tego, które z elementów uzasadnienia postanowienia sądu stanowią informację publiczną, która może być udostępniona innym osobom, ponieważ nie ma dostępu do akt prowadzonego postępowania przygotowawczego i nie ma nawet podstawy prawnej do domagania się od prowadzącego postępowanie przygotowawcze, aby takie akta udostępnił. Uzasadnienie postanowienia w przedmiocie tymczasowego aresztowania zawiera informacje o dowodach, które niewątpliwie stanowią tajemnicę śledztwa. Słusznie też Prezes SR zwrócił uwagę na ustanowioną przez ustawodawcę materialnokarną ochronę postępowania w postaci penalizacji zachowań polegających na publicznym rozpowszechnianiu wiadomości z postępowania przygotowawczego zawartej w art. 241 § 1 K.k. Jak wskazał ponadto Prezes SO, nie ulega wątpliwości, że sytuacja ulegnie zmianie po ewentualnym skierowaniu do sądu aktu oskarżenia w przedmiotowej sprawie. Wówczas to bowiem sąd, a nie prokurator będzie gospodarzem sprawy.
Prezes SO stwierdził, że Prezes SR udostępnił informację publiczną w zakresie, w jakim było to możliwe bez naruszenia tajemnicy śledztwa, a dokonując oceny materiału zawartego w postanowieniach pod kątem art. 5 ust. 1 u.d.i.p. organ wypełnił zalecenia zawarte w wyroku WSA w Szczecinie z 30 czerwca 2021 r., II SAB/Sz 49/21.
Strona zaskarżyła ww. decyzję Prezesa SO w całości skargą wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa SR; dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów wskazanych w uzasadnieniu skargi; zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego, wedle norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Prezes SO wniósł o jej oddalenie.
W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał m.in., że zaskarżona decyzja została wydana w następstwie prawomocnego wyroku WSA w Szczecinie z 30 czerwca 2021 r., II SAB/Sz 49/21, który z kolei został wydany na skutek wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 marca 2021 r., III OSK 68/21. W sprawie znajduje zatem zastosowanie, co zdaje się pomijać skarżąca, art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W ocenie Sądu pierwszej instancji wobec jednoznacznego stanowiska Prokuratora Regionalnego odnośnie do zakresu udostępnienia wnioskowanych postanowień, jak również wobec przepisów dotyczących naruszenia tajemnicy postępowania przygotowawczego, Prezes SR, nie miał obowiązku poszukiwania, czy i w jaki sposób informacje o zarzutach i ich uzasadnieniu funkcjonują już w domenie publicznej. Wbrew zarzutom skargi brak tego typu dociekań nie stanowił po stronie organu naruszenia przepisów dotyczących przeprowadzenia postępowania dowodowego.
Sąd pierwszej instancji uznał, że organ w sposób prawidłowy wypełnił nakaz związania wyrokiem sądu, o jakim stanowi art. 153 p.p.s.a. Organ działał na podstawie i w granicach prawa, w klarowny sposób wyjaśniając skarżącemu motywy podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, w szczególności art. 5 ust. 1 u.d.i.p. został przez organ zastosowany zgodnie z wykładnią wynikającą z uzasadnienia ww. wyroku z 30 czerwca 2021 r., II SAB/Sz 49/21, co skutkowało odmową udostępnienia informacji publicznej w spornym zakresie.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wywiodło skarżące Stowarzyszenie zaskarżając go w całości i zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, a to:
1) art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw. z art. 227 k.p.c., art. 2352 § 1 pkt 2 k.p.c. oraz art. 2352 § 2 k.p.c. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez zaniechanie wskazania podstawy prawnej pominięcia – oddalenia wniosków dowodowych skarżącego i oddalenie ich najpewniej ze względu na ich nieistotność dla rozstrzygnięcia sprawy, chociaż miały one istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, bowiem stanowiły taktyczne i dowodowe novum dla Prezesa SO, co powinno skutkować uchyleniem decyzji Prezes SO;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo wyjścia na jaw nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych Prezesowi SO, co powinno skutkować uchyleniem decyzji Prezesa SO.
Wskazując na powyższe zarzuty kasacyjne skarżące Stowarzyszenie wniosło o uchylenie wyroku w całości i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty poprzez uchylenie decyzji Prezesa SO w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa SR w całości i orzeczenie o kosztach postępowania. Ponadto Stowarzyszenie wniosło o przeprowadzenie rozprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego, wedle norm przepisanych.
W uzasadnieniu przedstawiono argumentację przemawiającą za zasadnością skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes SO wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i poddane konkretyzacji podstawy kasacyjne.
Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie tzw. zarzutów kasacyjnych. Oznacza to, że jeżeli – tak jak w rozpoznawanej sprawie – nie zachodzi nieważność postępowania zakres postępowania kasacyjnego wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.
Jak już wyżej wskazano z przytoczonych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Dalej, wskazać należy, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r. sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA).
Rozpatrzenie zarzutów skargi kasacyjnej należy poprzedzić pewną uwagą wstępną. Skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. Wspomniane wyżej związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej wyrażone w art. 183 § 1 p.p.s.a. ma znaczenie nie tylko z perspektywy Sądu, ale także wpływa na obowiązki profesjonalnego pełnomocnika sporządzającego skargę kasacyjną dla reprezentowanego przezeń podmiotu. Podstawy skargi kasacyjnej wyznaczają granice rozpoznania sprawy w drugiej instancji sądowej. Wyrażają się one we wskazaniu zarzutów naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania. Przedstawienie podstaw kasacyjnych jest obligatoryjne i powinny być one jednoznacznie sprecyzowane (art. 174 pkt 1 i 2, art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu, czy strona skarżąca zarzuca naruszenie prawa materialnego, czy naruszenia przepisów postępowania, czy też oba te naruszenia łącznie. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo określać, do jakiego naruszenia przepisów prawa doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej ma za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych (por. wyroki NSA z: 5 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 299/04 z glosą A. Skoczylasa OSP 2005, nr 3, poz. 36; 9 marca 2005 r., sygn. akt GSK 1423/04; 10 maja 2005 r., sygn. akt FSK 1657/04; 12 października 2005 r., sygn. akt I FSK 155/05; 23 maja 2006 r., sygn. akt II GSK 18/06; 4 października 2006 r., sygn. akt I OSK 459/06, CBOSA). Oznacza to, że należy oczekiwać wskazania przez profesjonalnego pełnomocnika – autora skargi kasacyjnej – przepisów objętych zarzutami, to jest jednostek redakcyjnych aktów prawnych, jak i też sprecyzowania dat i nazw tych aktów oraz ich publikatorów pozwalających na zorientowanie się, którego brzmienia przepisu (ze względu na jego obowiązywanie na przestrzeni czasu) zarzut dotyczy. Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związanym granicami skargi kasacyjnej, nie może bowiem z urzędu dowolnie badać "otoczenia prawnego" naruszonych przepisów, gdyż mogłoby to niekiedy prowadzić do wyjścia poza podstawy zaskarżenia. Związanie sądu kasacyjnego zarzutami podniesionymi w skardze kasacyjnej oznacza zatem, że sąd ten – co do zasady – nie ma kompetencji do kontroli legalności postępowania pierwszoinstancyjnego poza granicami zaskarżenia.
Złożona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna nie spełnia wyżej opisanych standardów.
W rozpatrywanej sprawie skarżący kasacyjnie oparł skargę kasacyjną wyłącznie na podstawie naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
Wskazać należy, że dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący kasacyjnie wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2024 r., sygn. akt III OSK 2469/22, Legalis). Dalej, o skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania nie decyduje każde uchybienie przepisów postępowania, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. W konsekwencji, dla spełnienia wymogu z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Trzeba zatem wskazać indywidualne uzasadnienie dla każdego zarzutu formułowanego wobec każdego z tych przepisów, który w ocenie skarżącego kasacyjnie naruszył Sąd pierwszej instancji. Ponadto w treści samego zarzutu – niezależnie od obowiązku wyjaśnienia zajętego stanowiska w uzasadnieniu skargi kasacyjnej – konieczne jest wskazanie, na czym polegało naruszenie konkretnego przepisu, oraz przedstawienie prawidłowej – w ocenie autora skargi kasacyjnej – wersji wykładni lub zastosowania danego przepisu, a także określenie wpływu zarzucanego naruszenia na treść rozstrzygnięcia (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2024 r., II GSK 666/24, Legalis). Powyższego wymogu nie spełnia ani sposób sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej ani lakoniczne uzasadnienie skargi kasacyjnej.
Uwzględniając powyższe wskazać należy, że nie jest uzasadniony zarzut skargi kasacyjnej oparty na naruszeniu art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw. z art. 227 k.p.c., art. 2352 § 1 pkt 2 k.p.c. oraz art. 2352 § 2 k.p.c. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez zaniechanie wskazania podstawy prawnej pominięcia – oddalenia wniosków dowodowych skarżącego i oddalenie ich, chociaż miały one istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że wbrew twierdzeniu skarżącego kasacyjnie Stowarzyszenia, Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wprost wskazał, że: "Wbrew zarzutom skargi brak tego typu dociekań nie stanowił po stronie organu naruszenia przepisów dotyczących przeprowadzenia postępowania dowodowego. Stąd też sąd, w toku posiedzenia w dniu 28 kwietnia 2022 r., na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a oddalił wnioski dowodowe Skarżącego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów w zakresie wydruków: komunikatu Prokuratury Krajowej, komunikatu Prokuratury Rejonowej w [...] oraz artykułu prasowego, ponieważ uznał, że nie są niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie" (str. 11 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). W konsekwencji Sąd pierwszej instancji nie zaniechał wskazania podstawy prawnej oddalenia wniosków dowodowych skarżącego Stowarzyszenia, natomiast niezadowolenie strony skarżącej z oddalenia tych wniosków dowodowych, w realiach niniejszej sprawy, nie uzasadnia stwierdzenia naruszenia ww. przepisów postępowania. Zgodnie z treścią art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a., Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Jest to pozostawione uznaniu sądu. Przeprowadzenie dowodu przez sąd administracyjny ma więc charakter wyjątkowy i gdy jest ono konieczne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a także nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w danej sprawie. Zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. można postawić skutecznie, gdy sąd przeprowadzi inny dowód niż dowód z dokumentu, bądź dokona samodzielnych ustaleń stanu faktycznego, albo gdy bezzasadnie odmówi przeprowadzenia dowodu z dokumentu, który mógłby się przyczynić do wyjaśnienia kwestii legalności zaskarżonego aktu. O naruszeniu art. 106 § 3 p.p.s.a. można również mówić wówczas, gdyby sąd dopuścił z urzędu lub na wniosek strony dowód z dokumentu i prowadził w tym zakresie postępowanie dowodowe, ale zastosowane przez sąd administracyjny kryteria oceny wiarygodności dopuszczonych dowodów były oczywiście błędne i nie pozostawały bez wpływu na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie okoliczności takie nie miały miejsca.
Ponadto podniesiony zarzut jest absolutnie nieadekwatny do realiów niniejszej sprawy, bowiem zwrócić należy uwagę, że odpowiednie przepisy k.p.c. są wtórne w stosunku do regulacji zawartej art. 106 § 3 p.p.s.a. i dlatego też przepisy art. 106 § 3 p.p.s.a. nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kwestionowania ustaleń i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Przepis art. 106 § 5 p.p.s.a. zawiera odesłanie nie tylko do przepisów k.p.c., ale i do art. 106 § 3 p.p.s.a. ustanawiającego kompetencję do przeprowadzenia ograniczonego postępowania dowodowego w postępowaniu przed sądem administracyjnym. To zaś oznacza, iż odpowiednie przepisy k.p.c. są wtórne w stosunku do regulacji zawartej w art. 106 § 5 i art. 106 § 3 p.p.s.a. W konsekwencji w sytuacji, gdy Sąd I instancji nie przeprowadził żadnego dowodu w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. powoływanie się na przepisy k.p.c. dotyczące postępowania dowodowego i art. 106 § 5 p.p.s.a. jest bezprzedmiotowe (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2024 r., I OSK 250/23, Legalis). Skoro zatem w tej sprawie Sąd I instancji nie przeprowadzał żadnego dowodu z dokumentu, w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a., zarzuty dotyczące naruszenia art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw. z art. 227 k.p.c., art. 2352 § 1 pkt 2 k.p.c. oraz art. 2352 § 2 k.p.c. uznać należy za bezprzedmiotowe.
Odnosząc się do ostatniego z zarzutów skargi kasacyjnej wskazać przede wszystkim należy, że o nieskuteczności zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przemawia jego błędna konstrukcja. Jak już wyżej wskazano, autor skargi kasacyjnej powinien wskazać, jaki był związek naruszenia przepisów określonych w skardze kasacyjnej z rozstrzygnięciem. Brak wskazania takiej relacji między naruszeniem a rozstrzygnięciem jest istotnym brakiem skargi kasacyjnej i powoduje niemożność jej uwzględnienia w tym zakresie. Nie wszystkie naruszenia przepisów postępowania mogą być skutecznym zarzutem kasacyjnym, ale tylko takie, które miały istotny wpływ na wyrok. Wpływ ten w sposób jednoznaczny musi wykazać strona, zaniechanie tego obowiązku powoduje, że niemożliwa staje się merytoryczna ocena zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Przez "wpływ", o którym mowa w tym przepisie, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej a zaskarżonym orzeczeniem sądu pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2025 r., II GSK 1553/24, Legalis). Autor skargi kasacyjnej przedmiotowemu wymogowi nie sprostał. Ponadto wskazać należy, że skarżące kasacyjnie Stowarzyszenie przedmiotowy zarzut oparło na podstawie prawnej dotyczącej wznowienia postępowania, tj. "w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.", zaś niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne nie jest postępowaniem toczącym się na skutek wszczęcia nadzwyczajnego trybu postępowania. W konsekwencji również i zarzuty dotyczącej naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. uznać należy za bezprzedmiotowe.
Podkreślić również należy, że zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia przez Sąd pierwszej instancji normy art. 141 § 4 p.p.s.a. w różnych konfiguracjach podniesionych w pkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej nie są usprawiedliwione. Norma art. 141 § 4 p.p.s.a. to regulacja wskazująca na wymagane prawem elementy formalne uzasadnienia wyroku. Przepis określa części z jakich ma być zbudowane to uzasadnienie. Treść tej regulacji nie może być wiązana z poprawnością i kompletnością ocen jakie zawiera w uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji, ale musi być odnoszona do kompletności uzasadnienia. Uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie można zarzucić, że nie realizuje ono niezbędnych elementów uzasadnienia określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a., a których zamieszczenie pozwala odtworzyć sposób rozumowania Sądu. Sporządzenie uzasadnienia jest czynnością następczą w stosunku do podjętego rozstrzygnięcia, stąd też tylko w nielicznych sytuacjach naruszenie tej normy prawnej może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej. Pamiętać bowiem należy, że usprawiedliwiony będzie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a tylko wówczas, gdy pomiędzy tym uchybieniem a wynikiem postępowania sądowoadministracyjnego będzie istniał potencjalny związek przyczynowy. Do sytuacji, w której wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, należy zaliczyć tę, gdy to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lutego 2009 r. I OSK 487/08). Co więcej Sąd ma obowiązek zwięzłego przedstawienia stanu sprawy, co obejmuje nie tylko przytoczenie ustaleń dokonanych przez organ administracji publicznej, ale także ich ocenę pod względem zgodności z prawem. Jedynie w sytuacji, gdy lakoniczne i ogólnikowe uzasadnienie wyroku uchylającego akt administracyjny, pozbawiałoby stronę informacji o przesłankach rozstrzygnięcia, naruszałoby prawo. Tymczasem te wszystkie elementy znajdują się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a uzasadnienie części prawnej wyroku jest wystarczające dla uzyskania informacji o przesłankach rozstrzygnięcia. Fakt, że strona skarżąca kasacyjnie nie zgadza się z argumentacją Sądu I instancji zaprezentowaną w uzasadnieniu, nie została nią przekonana, a wręcz uważa ją za błędną nie oznacza naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna nie została oparta na uzasadnionych podstawach, orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego zostało wydane w oparciu o przepis art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. p.p.s.a.