II SA/SZ 2/23

II SA/Sz 2/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-05-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-01-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Katarzyna Grzegorczyk-Meder
Marzena Iwankiewicz /sprawozdawca/
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący/
Symbol z opisem
6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne
Kombatanci
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 134 par. 1, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 98 par. 2, art. 10 par. 2, art. 99, art. 97 par. 1 pkt 1, art. 105 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Anita Jałoszyńska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 maja 2023 r. sprawy ze skargi L. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę.
Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] października 2018 r. L. M. skierował do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o zawieszenie postępowania w związku z postanowieniem z dnia [...] października 2018 r. o podjęciu zawieszonego postępowania w sprawie nr [...], z uwagi, iż przyczyna zawieszenia postępowania w sprawie jeszcze nie ustała. Decyzja Prezesa IPN-u nie jest jeszcze prawomocna, a sprawa znajduje się na etapie postępowania sądowego.
Postanowieniem z dnia [...] października 2018 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 98 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257) zawiesił na wniosek strony postępowanie, wszczęte na żądanie L. M., w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690).
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ zawarł pouczenie o treści art. 98 § 2 k.p.a.
Decyzją z dnia [...] października 2022 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) umorzył postępowanie administracyjne w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Uzasadniając decyzję organ podał, że w niniejszej sprawie prowadzone było postępowanie administracyjne w przedmiocie przyznania L. M. uprawnień wynikających z ustawy z dnia z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Postanowieniem z dnia [...] października 2018 r. postępowanie zostało zawieszone na wniosek strony. Zgodnie z art. 98 § 2 k.p.a., jeżeli w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane. Z uwagi na to, że wnioskodawca w ciągu trzech lat od daty wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania nie wystąpił o jego podjęcie uznano za stosowne umorzyć ww. postępowanie.
L. M. pismem z dnia [...] października 2022 r. wniósł do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując w nim na naruszenie powyższą decyzją przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, art. 10 § 1, art. 79 § 1 oraz art. 97 § 1 pkt 4 i § 2, oraz art. 98 § 1 i 2 k.p.a. przez niezastosowanie lub niewłaściwe zastosowanie, w tym przez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz uniemożliwienie mu przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, ze wskazaniem przesłanek mogących skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.
Skarżący wniósł o uchylenie lub zmianę zaskarżonej decyzji i dalsze zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., w sytuacji gdy rozpatrzenie sprawy z jego wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych zależy obecnie od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, w tym dotyczącego warunków z art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz o osobach represjonowanych z powodów politycznych, przez Trybunał Konstytucyjny. Strona dołączyła kopie skargi konstytucyjnej.
Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000) oraz art. 5 w związku z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. 2021 r., poz. 1255) w sprawie, której stroną jest L. M., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2022 r. nr [...] [...]
Organ wskazał, że wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze brzmienie przepisu art. 98 § 2 k.p.a., uznać należy, iż organ słusznie umorzył postępowanie w przedmiotowej sprawie. Przepis ten nie daje organowi żadnego luzu decyzyjnego, a wskazuje wprost, że jeżeli w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane.
Ponadto, organ podkreślił, że z uwagi na brzmienie art. 102 k.p.a. (w czasie zawieszenia postępowania organ administracji publicznej może podejmować czynności niezbędne w celu zapobieżeniu niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnym szkodom dla interesu społecznego) nie naruszył jak twierdzi strona art. 7, art. 10 § 1, art. 79 § 1, art. 97 § 1 pkt 4 i § 2 oraz art. 98 § 1 i 2 k.p.a.
Na powyższą decyzję L. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę zarzucając zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji o umorzeniu postępowania, naruszenie prawa, w tym przepisów postępowania, które miało lub mogło mieć wpływ na treści decyzji, a w szczególności:
- art. 7 k.p.a. przez niezastosowanie i niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, z uwzględnieniem słusznego interesu strony i interesu społecznego, w tym nierozpatrzenie wniosku o dalsze zawieszenie postępowania ze względu na toczące się inne postępowanie (wówczas sądowoadministracyjne, a obecnie przed Trybunałem Konstytucyjnym), od którego, tj. uprzedniego rozstrzygnięcia w tym postępowaniu zagadnienia wstępnego, zależy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji w niniejszej sprawie, tj. na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i niewydanie w tym przedmiocie odpowiedniego postanowienia;
- art. 10 § 1 k.p.a. przez niezastosowanie i niezapewnienie stronie czynnego udziału w każdym stanie postępowania, a w szczególności zaniechanie umożliwienia stronie przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a zwłaszcza, czy strona podtrzymuje wniosek i żąda zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz czy żąda wydania w tym przedmiocie zaskarżalnego postanowienia, stosownie do art. 101 § 1 i 3 w związku z art. 123 § 1 i 2 k.p.a.,
- art. 79 a § 1 k.p.a. (prostując zarazem omyłkę pisarską w odwołaniu, wyrażającą się w opuszczeniu w oznaczeniu przepisu litery "a") przez jego niezastosowanie i zaniechanie wskazania stronie przesłanek, które nie zostały spełnione, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony, w danym przypadku o umorzeniu postępowania w sprawie,
- art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. przez jego niezastosowanie w sprawie,
- art. 98 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie i zawieszenie, a następnie umorzenie postępowania, pomimo przesłanki zawieszenia z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.,
- art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1 k.p.a., art. 9 k.p.a. i art. 140 k.p.a. przez niezastosowanie i nie odniesienie się do zarzutów z odwołania,
- art. 7 k.p.a. i art. 31 ust. 3 i ust. 2 w zw. z art. 78 Konstytucji RP przez niezastosowanie i działanie nie na podstawie obowiązującego prawa (w tym art. 79a § 1 w związku z art. 7 k.p.a.),
- art. 102 k.p.a. przez błędną, sprzeczną z art. 7, art. 10 § 1 i art. 97a § 1 k.p.a. wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, pomimo wskazań na inne toczące się postępowanie, od którego zależy decyzja w niniejszej sprawie;
- art. 7a § 1 k.p.a. przez niezastosowanie i nierozstrzygnięcie ewentualnych przeciwieństw lub sprzeczności między art. 10 § 1 i art. 79a § 1 w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 102 k.p.a., co do czynności, które był obowiązany (wg art. 7, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a.) w interesie strony podjąć organ administracji, a innymi czynnościami, które mógł (wg niezawierającego wyrazu: "tylko" art. 102 k.p.a.) podjąć ów organ, zgodnie z art. 7a § 1 k.p.a. na korzyść strony.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, iż w przedmiotowej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Z akt sprawy wynika, iż postępowanie - wszczęte na wniosek skarżącego w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - zostało zawieszone na wniosek strony, na podstawie art. 98 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.
Zgodnie z tym przepisem, organ administracji publicznej może zawiesić postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz nie zagraża to interesowi społecznemu.
Stosownie do art. 98 § 2 k.p.a., jeżeli w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane.
Postanowienie z dnia [...] października 2018 r. o zawieszeniu postępowania zostało doręczone skarżącemu z pouczeniem o treści art. 98 § 2 k.p.a., tj. o skutkach niezłożenia w terminie trzech lat wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania.. Przy czym strona mogła podjąć działanie nawet z tego powodu aby uniemożliwić upływ terminu z art. 98 § 2 k.p.a., jednakże nie uczyniła tego, co stało się podstawą do obligatoryjnego umorzenia postępowania.
Sąd podziela ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, że w przypadku niezwrócenia się strony w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania o podjęcie postępowania, należy umorzyć postępowanie w formie decyzji. Skutek ten następuje z mocy prawa i nie jest zależny, ani od woli strony, ani od uznania organu. Przywołana regulacja. przewiduje bowiem wyraźnie, że w przypadku braku wniosku strony o podjęcie zawieszonego postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane. Oznacza to, że wraz z upływem terminu z art. 98 § 2 k.p.a., strona traci uprawnienie do żądania podjęcia postępowania, a organ zobowiązany jest przyjąć nałożoną przez ustawodawcę tym przepisem fikcję, że strona cofnęła żądanie wszczęcia postępowania. Upływ tego terminu, który jest terminem prawa materialnego, nieprzywracalnym, liczonym od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania, skutkuje tym, że strona już nie uzyska rozstrzygnięcia konkretyzującego jej prawa i obowiązki we wszczętym postępowaniu. Organ zobligowany jest bowiem do zakończenia postępowania w inny sposób, niż poprzez wydanie decyzji co do istoty sprawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego wydane w sprawach o sygn. akt: I OSK 1180/11, I OSK 1692/14, I OSK 2024/14, I OSK 2358/14 - LEX).
W odpowiedzi na zarzuty skargi w zakresie naruszenia przez organ reguł procesowych, w tym obowiązku z art. 10 § 2 k.p.a., należy wyjaśnić, że charakter prawny zawieszenia postępowania na wniosek stron odbiera organowi administracji możliwość ingerowania w sprawę w trakcie jej zawieszenia i w samo zawieszenie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 2078/19, LEX nr 3045656).
Zwrócić tu należy uwagę na regulację art. 99 k.p.a. (obowiązki organu), zgodnie z którą organ administracji publicznej, który z przyczyny określonej w art. 97 § 1 pkt 1-3a zawiesił postępowanie wszczęte z urzędu, poczyni równocześnie niezbędne kroki w celu usunięcia przeszkody do dalszego prowadzenia postępowania. Tak samo postąpi organ w razie zawieszenia z tej samej przyczyny postępowania wszczętego na żądanie strony, jeżeli interes społeczny przemawia za załatwieniem sprawy.
Przepis ten wprowadza wprawdzie obowiązek podjęcia przez organ, w ramach postępowania zawieszonego na wniosek strony, określonych czynności zmierzających do usunięcia przeszkód do dalszego prowadzenia postępowania, ale wyłącznie w przypadku zawieszenia z przyczyn ujętych w art. 97 § 1 pkt od 1 do 3a k.p.a. (w razie śmierci strony, w razie śmierci przedstawiciela ustawowego strony; w razie utraty przez stronę lub przez jej ustawowego przedstawiciela zdolności do czynności prawnych, w razie wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego).
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że przepisy art. 98 § 2 k.p.a. i art. 99 k.p.a. istotnie zawężają możliwości podjęcia zawieszonego postępowania wszczętego na wniosek, przyznając inicjatywę w tym zakresie wyłącznie stronom postępowania. Tak więc, po zawieszeniu postępowania na wniosek skarżącego, organ nie miał obowiązku wzywania strony do wystąpienia z wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania, ani też informowania o zbliżającym się upływie trzyletniego terminu, gdyż termin ten wynika z przepisów powszechnie obowiązującego prawa, a żaden przepis szczególny nie nakłada na organ takiego obowiązku. Organ nie miał również kompetencji do badania przyczyn braku złożenia przez stronę wniosku o podjęcie postępowania w terminie, a stan zawieszenia postępowania w sposób oczywisty uniemożliwiał organowi prowadzenie jakichkolwiek czynności dowodowych w sprawie.
Poza kompetencją organu w trakcie biegu zawieszenia na wniosek strony była także ocena ewentualnych podstaw do zawieszenia postępowania z urzędu i podejmowanie inicjatywy w tym zakresie za stronę, co w istocie sugeruje skarżący w skardze. Wbrew temu co uważa skarżący, nie było podstaw, aby przed wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania z przyczyny określonej w art. 98 § 2 k.p.a., zawiadamiać go o możliwości złożenia wyjaśnień i wniosków, na zasadzie reguł przewidzianych w art. 10 § 2 k.p.a. i art. 79 a § 1 i § 2 k.p.a. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 marca 2017 r. sygn. akt I OSK 1025/15 - Lex).
Niezrozumiały natomiast dla Sądu jest zarzut skargi jakoby organ nie rozpoznał wniosku strony z dnia [...] października 2019 r. o dalsze zawieszenie postępowania ze względu na toczące się inne postępowanie (wówczas sądowoadministracyjne, a obecnie przed Trybunałem Konstytucyjnym). W aktach znajduje się wyłącznie wniosek z dnia [...] października 2018 r. , jednakże analizując jego treść Sąd uznał, że o tym wniosku mowa w skardze i ten właśnie wniosek był podstawą zawieszenia postępowania w dniu [...] października 2018 r., a więc trudno mówić o zaniechaniu organu w zakresie rozpoznania wniosku strony.
Podsumowując, zdaniem Sądu, trafnie organ przyjął, że w stanie faktycznym sprawy, zaistniała obligatoryjna przesłanka do umorzenia tego postępowania. Zgodnie z treścią art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Wobec stwierdzenia zgodności z przepisami prawa obu decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na wstępie, na podstawie art. 151 p.p.s.a.