II SA/Sz 191/24

II SA/Sz 191/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-05-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Krzysztof Szydłowski /sprawozdawca/
Marzena Iwankiewicz
Wiesław Drabik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne
Inspekcja pracy
Skarżony organ
Inspektor Pracy
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1614
art. 1,  art. 10 ust. 1 pkt 1, art. 11 pkt 1-4,  pkt 6-7, art. 11a,  art. 21, art. 31 ust. 1 i  ust. 5, art. 33 ust. 1 pkt 1, ust.  4, ust. 6
Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1465
art. 94 pkt 5
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Drabik Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Alicja Poznańska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 maja 2024 r. sprawy ze skargi II Liceum Ogólnokształcącego im. C. K. N. w S. na decyzję Inspektor Pracy z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazu wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. uchyla nakaz Inspektora Pracy Inspektor Pracy z dnia [...] r., nr [...], III. zasądza od Inspektor Pracy na rzecz strony skarżącej II Liceum Ogólnokształcącego im. C. K. N. w S. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Nakazem z 19 grudnia 2023 r. nr 140164-53-K067-Np01/23, Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Szczecinie na podstawie art. 11 pkt 7 w zw. z art. 33 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 1614; dalej "u.p.i.p.") nakazał [...] L. w S. (dalej "L. ", "skarżący") wypłacić waloryzację płaca okres styczeń - listopad 2023 r.:
1. J. A. - 3.777,15 zł brutto,
2. B. A. - 2.812,05 zł brutto,
3. J. C. — 3.783 zł brutto,
4. E. D. - 136,09 zł brutto,
5. G. J. - 848,66 zł brutto,
6. A. S. -451,61 zł brutto,
7. B. S. - 3.718,65 zł brutto,
8. K. W. - 3.260,93 zł brutto,
9. J. 4.435,92 zł brutto,
10. A. F.- 288,29 zł brutto.
W uzasadnieniu nakazu wskazano, że w trakcie kontroli przeprowadzonej w dniu 19 grudnia 2023 r. stwierdzono, że pracodawca nie zastosował waloryzacji wynagrodzeń począwszy od 1 stycznia 2023 r. wobec wszystkich pracowników zatrudnionych na stanowiskach niepedagogicznych, którzy nie zostali objęci podwyżką wynagrodzeń w maju 2023 r. na podstawie art. 4 Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Nie Będących Nauczycielami zatrudnionych w i szkołach i placówkach oświatowych prowadzonych przez Powiat S. (dalej także jako: PUZP) zarejestrowanego pod numerem [...] Rejestru Ponadzakładowych Układów Zbiorowych Pracy. Należne kwoty zostały wyliczone przez starszego specjalistę ds. płac.
Inspektor Pracy wskazał ponadto, że decyzja została opatrzona rygorem natychmiastowej wykonalności z uwagi na fakt, iż termin wypłaty świadczeń pieniężnych, wynikających ze stosunku pracy na dzień kontroli upłynął, a w interesie społecznym leży, aby pracownik otrzymał niezwłocznie należne mu świadczenia pieniężne, wynikające ze stosunku pracy.
L. złożyło odwołanie od ww. nakazu zarzucając w szczególności błędne przyjęcie, że należności związane z waloryzacją wynagrodzenia za pracę są należne, pomimo tego, że nie zostały zatwierdzone do wypłaty z uwagi na rozbieżności w wykładni Ponadzakładowego Układu Zbiorowego. Skarżący przedstawił także obszerne stanowisko z jakich przyczyn uważa interpretację organu za wadliwą oraz doszedł do konkluzji, że powstałe pomiędzy szkołą a Inspektorem rozbieżności w wykładni przepisów szeroko rozumianego prawa pracy w tym przypadku układu zbiorowego, może rozstrzygać jedynie sąd powszechny,
Wskazano w szczególności, że zgodnie z art. 4 ust. 1-3 ponadzakładowego układu zbiorowego w ramach posiadanych środków finansowych na wynagrodzenia osobowe pracowników objętych układem tworzy się fundusz przeznaczony na podwyższanie wynagrodzeń pracowników, w wysokości nie niższej od prognozowanego, średniorocznego wskaźnika wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, określonego w ustawie budżetowej na dany rok. Wzrost wynagrodzeń pracowników objętych układem następuje w okresie trzech miesięcy po dacie ogłoszenia ustawy budżetowej na dany rok z wyrównaniem od 1 stycznia tego roku. Corocznie, w ramach funduszu, o którym mowa w ust. 1, wydziela się 10 % środków finansowych na nim zgromadzonych z przeznaczeniem na przeszeregowania i awanse pracowników objętych układem.
Wywiedziono, że przepisy ustawy o minimalnym wynagrodzeniu określają poziom najniższego wynagrodzenia za pracę jakie możne otrzymać osoba zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy. W stanie faktycznym będącym przedmiotem niniejszej sprawy wszystkim pracownikom objętym ponadzakładowym układem zbiorowym corocznie, zgodnie z treścią art. 4 ponadzakładowego układu zbiorowego, bez konieczności składania jakichkolwiek oświadczeń czy sporządzania aneksów do umowy o pracę, przysługuje uprawnienie do podwyższenia otrzymywanego wynagrodzenia w wysokości nie niższej od prognozowanego, średniorocznego wskaźnika wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, określonego w ustawie budżetowej na dany rok. Jeśli w następstwie tego podwyższenia na dzień 1 stycznia 2023 r. danemu pracownikowi będzie przysługiwało wynagrodzenie nie niższe niż określone na podstawie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu to w ocenie opiniującego brak jest podstaw do przyjęcia, że na dzień 1 stycznia 2023 r. pracownik zarabiał z tytułu wynagrodzenia za pracę kwotę niższą niż minimalną. W treści art. 4 ust. 2 ponadzakładowego układu zbiorowego wyraźnie wskazano, że wzrost wynagrodzeń pracowników objętych układem następuje w okresie trzech miesięcy po dacie ogłoszenia ustawy budżetowej na dany rok z wyrównaniem od 1 stycznia tego roku.
Jeżeli na skutek zastosowania dyspozycji art. 4 ponadzakładowego układu zbiorowego do wynagrodzenia, które otrzymywał dany pracownik w każdym miesiącu 2022 r. otrzymamy łącznie kwotę wynagrodzenia miesięcznego wyższą lub równą wysokości określonej na podstawie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu, to na dzień 1 stycznia 2023 r. pracownik będzie faktycznie mógł otrzymać wynagrodzenia wyższe od minimalnego. Dopiero wówczas, gdyby po zastosowaniu wyżej przedstawionego sposobu obliczania wysokości wynagrodzenia za pracę wynik był niższy niż minimalne wynagrodzenie za pracę, to wówczas pracodawca będzie zobowiązany je odpowiednio podwyższyć do tej kwoty minimalnej.
Przy realizacji obowiązków, o których mowa w art. 4 ponadzakładowego układu zbiorowego w zakresie podwyższenia wynagrodzenia za pracę pracowników objętych ponadzakładowym układem zbiorowym, pracodawca powinien jako podstawę do wyliczenia przyjąć wynagrodzenie jakie powinna dana osoba otrzymywać za pracę miesięcznie w 2022 r. przy pełnym wymiarze czasu pracy. Jedynie w przypadku, gdy po przeprowadzonych wyliczeniach otrzymana suma miesięcznego wynagrodzenia jest niższa niż określona na podstawie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę będzie musiał je stosownie podwyższyć do tej kwoty minimalnej. Brak jest natomiast podstaw do przyjęcia takiej wykładni postanowień ponadzakładowego układu zbiorowego, że powinno się w pierwszej kolejności z pominięciem postanowień o podwyższeniu wynagrodzenia określonych w art. 4 ponadzakładowego układu zbiorowego podnieść wynagrodzenia do kwoty minimalnej obowiązującej od dnia 1 stycznia 2023 r. i dopiero wtedy tak podwyższone wynagrodzenia objąć wspomnianą klauzulą waloryzacyjną.
Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, Okręgowy Inspektor Pracy w Szczecinie wydał w dniu 5 lutego 2024 r. decyzję nr SZ-PPR-A.5112.17.2023, którą utrzymał mocy decyzję zawartą w nakazie z dnia 19 grudnia 2023 r.
Organ odwoławczy wskazał, że w dniach: 30 sierpnia 2023 r. i 1 września 2023 r. przeprowadzono czynności kontrolne w L. , których celem było sprawdzenie realizacji postanowień PUZP dla pracowników niebędących nauczycielami zatrudnionych w szkołach i placówkach oświatowych prowadzonych przez powiat s. w zakresie realizacji Protokołu dodatkowego nr 6 z dnia 25 listopada 2022r., obowiązującego od dnia 14 grudnia 2022 r. oraz obligatoryjnej waloryzacji wynagrodzeń na podstawie art. 4 PUZP.
W protokole kontroli ustalono, że w styczniu 2023 r. podwyższono pracownikom wynagrodzenie zasadnicze. Jednakże w maju 2023 r. nie wszyscy pracownicy, którym podwyższono wynagrodzenie zasadnicze od dnia 1 stycznia 2023 r., zostali objęci waloryzacją wynagrodzenia na podstawie art. 4 PUZP. Ustalono, że waloryzacją w maju 2023 r. nie zostali objęci pracownicy zatrudnieni na stanowisku sprzątaczki, którzy otrzymują wynagrodzenie zasadnicze określone w III kategorii zaszeregowania. Inna część pracowników w styczniu 2023 r. otrzymała wzrost wynagrodzenia w związku ze zwiększaniem minimalnego wynagrodzenia za pracę, w maju 2023 r. Byli to pracownicy zatrudnieni na stanowiskach: [...]
W wyniku kontroli w dniu 1 września 2023 r. wydano zalecenie nr 3, nakazujące naliczenie i wypłacenie - począwszy od dnia 1 stycznia 2023 r. wszystkim uprawnionym pracownikom zatrudnionym na stanowiskach niepedagogicznych, którzy nie zostali objęci waloryzacją wynagrodzenia - waloryzacji wynagrodzenia wynikającej z art. 4 Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy zawartego dla pracowników niebędących nauczycielami zatrudnionych w szkołach i placówkach prowadzonych przez Powiat S. .
W dniu 19 grudnia 2023 r. ponownie podjęto czynności kontrolne w L. a celem kontroli było sprawdzenie realizacji zaleceń wydanych w wyniku ostatniej kontroli przeprowadzonej we wrześniu 2023 r. Zalecenie nr 3 wyżej przywołanego wystąpienia nie zostało wykonane. Organ odwoławczy opisał szczegółowo należne wynagrodzenia danym pracownikom za poszczególne okresy. Podał ponadto, że wskazane kwoty zostały naliczone przez Starszego Specjalistę ds. płac. Do protokołu kontroli załączono listę dotyczącą niewypłaconych pracownikom kwot. Pracodawca nie wniósł zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole. Protokół kontroli został podpisany dnia 19 grudnia 2023 r.
W związku z wyliczeniem i niewypłaceniem przez pracodawcę wyżej wskazanych kwot, inspektor pracy skierował do pracodawcy decyzję w przedmiocie wypłaty waloryzacji płac za okres od stycznia 2023 r. do listopada 2023 r.
Organ odwoławczy przytoczył treść art. 11 pkt 7 u.p.i.p., art. 94 pkt 5 k.p., art. 4 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i 4 PUZP i wskazał, że z postanowień PUZP wynika obowiązek pracodawcy podwyższenia wynagrodzeń pracowników. Waloryzacji płac pracowników objętych ponadzakładowym układem zbiorowym pracy dokonuje pracodawca
w okresie trzech miesięcy po dacie ogłoszenia ustawy budżetowej na dany rok
z wyrównaniem od 1 stycznia tego roku. Ustawa budżetowa na rok 2023 z dnia 15 grudnia 2022 r. weszła w życie w dniu 8 lutego 2023 r. Kontrola wykazała, że pracodawca dokonał waloryzacji płac na podstawie art. 4 PUZP w maju 2023 r. wobec części pracowników, zaś część pracowników została pominięta. Byli to pracownicy, którzy otrzymywali wynagrodzenie zasadnicze określone w III kategorii zaszeregowania zatrudnieni na stanowisku [...]
Zdaniem organu odwoławczego, obowiązek waloryzacji wynagrodzenia pracowników objętych ponadzakładowym układem zbiorowym pracy wynika wprost
z art. 4 PUZP. Na podstawie dokumentów sporządzonych i przedstawionych przez pracodawcę inspektor pracy ustalił, że pracodawca naliczył, ale nie wypłacił pracownikom wskazanym w decyzjach kwot z tytułu waloryzacji wynagrodzeń. Postanowienia PZUP nie przewidują żadnych wyłączeń w tym zakresie. Waloryzacja wynagrodzeń powinna zatem obejmować wszystkich pracowników niepedagogicznych.
Nadmieniono, że w 2022 r. pracownikom niepedagogicznym podwyższono wynagrodzenie zasadnicze w styczniu w związku ze zmianą minimalnego wynagrodzenia za pracę, a następnie w marcu tegoż roku wszyscy pracownicy niepedagogiczni zostali objęci waloryzacją wynagrodzeń na podstawie art. 4 PUZP. Organ odwoławczy przedstawił też terminy i wysokość podwyższenia wynagrodzenia na przykładzie dwóch pracowników niepedagogicznych. Podał ponadto, że część pracowników, którzy w styczniu 2023 r. otrzymali wzrost wynagrodzenia w związku ze zwiększeniem minimalnego wynagrodzenia za pracę została objęta waloryzacją w maju 2023 r. na podstawie art. 4 PUZP. Organ odwoławczy zobrazował ten fakt na przykładzie innych pracowników niepedagogicznych.
Według organu odwoławczego, powyższe przykłady pokazały, że pracodawca w roku 2022 nie miał wątpliwości co do interpretacji art. 4 PUZP. Wszyscy pracownicy niepedagogiczni zostali objęci waloryzacją wynagrodzeń na podstawie art. 4 PUZP. Jak wynikało z ustaleń dokonanych przez inspektora pracy pracodawca w styczniu 2022 r. dokonał podwyższenia wynagrodzenia w związku ze zmianą minimalnego wynagrodzenia za pracę, a następnie w marcu tegoż roku pracownicy niepedagogiczni zostali objęci podwyżką wynagrodzeń na podstawie art. 4 PUZP. Natomiast w roku 2023 tylko część pracowników niepedagogicznych została objęta taką podwyżką.
W ocenie organu odwoławczego, takie działanie pracodawcy stanowi naruszenie postanowień art. 4 ust. 2 PUZP, z którego wynika, że wzrost wynagrodzeń pracowników objętych układem następuje w okresie trzech miesięcy po dacie ogłoszenia ustawy budżetowej na dany rok z wyrównaniem od 1 stycznia tego roku. A zatem pracodawca zobowiązany był dokonać waloryzacji wynagrodzeń wszystkim pracownikom niepedagogicznym a nie tylko niektórym w terminie trzech miesięcy po dacie ogłoszenia ustawy budżetowej, w której podano wskaźnik o jaki należy podnieść wynagrodzenie. Różnicowanie sytuacji pracowników w zakresie waloryzacji wynagrodzeń za pracę może stanowić naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu z art. 183a § 1 k.p.
Jak ponadto wynika z uzasadnienia, w ocenie organu pieniężne objęte nakazem są należne. Zostały one naliczone przez pracodawcę, lecz nie wypłacone. Prawo do nich wynika z ponadzakładowego układu zbiorowego pracy. Podkreślono, że ustalenia organu znalazły swój wyraz w protokole kontroli i dołączonych do niego dokumentach. Protokół ten został podpisany przez pracodawcę, który pomimo pouczenia o prawie do zgłoszenia przed podpisaniem protokołu kontroli, umotywowanych zastrzeżeń do ustaleń w protokole zawartych, nie skorzystał z tego uprawnienia i tym samym podpisał protokół bez zastrzeżeń.
L. złożyło skargę na ww. decyzję i wniosło o jej uchylenie w całości.
Skarżący zarzucił organowi naruszenie:
1. art. 11 pkt 7 u.p.i.p., przez jego niezasadne zastosowanie i przyjęcie, że należności związane z waloryzacją wynagrodzenia o pracę są należne, pomimo tego, że mogły zostać naliczone, ale nie zostały zatwierdzone do wpłaty z uwagi na rozbieżności w wykładni ponadzakładowego układu zbiorowego, którego skutki związane z waloryzacją rozciągają się od dnia 1 stycznia danego roku;
2. art. 94 ust. 5 k.p. w zw. z art. 4 ust. 1-3 PUZP, przez ich nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, ze skarżący pracodawca jest zobowiązany do zapłaty należnej tytułem wynagrodzenia, sumy związanej z naliczoną ale nie zatwierdzoną należnością wynikła z corocznej waloryzacji wynagrodzenia, której skutki rozciągają się od dnia 1 stycznia danego roku, podczas gdy jednocześnie od dnia 1 stycznia danego roku obowiązuje również wartość minimalnego wynagrodzenia za pracę, co skutkuje nieprawidłowym zastosowaniem klauzuli waloryzacyjnej do wynagrodzenia należnego już za nowy rok po jego podwyższeniu do minimalnego wynagrodzenia za pracę, podczas gdy prawidłowe zastosowanie klauzuli waloryzacyjnej skutkuje wprost tym, że począwszy od dnia 1 stycznia danego roku osoby których dotyczy nakaz zarabiały przynajmniej stawkę minimalnego wynagrodzenia, gdyż skutek waloryzacji jest odnoszony od dnia 1 stycznia danego roku;
3. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775; dalej "K.p.a") w zw. z art. 12 u.p.i.p., przez ich nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że:
- waloryzacja nie została zastosowana w stosunku do wszystkich pracowników, podczas gdy podwyżki zostały obliczone dla wszystkich zatrudnionych zgodnie z układem zbiorowym czyli w stosunku do wynagrodzenia za rok poprzedni, podczas gdy kwota ustalonego przez ustawę minimalnego wynagrodzenia należnego za pracę w 2023 r. była wyższa niż podwyżka wynagrodzenia za 2022 r., stąd też pracodawca nie miał podstaw do wypłacenia tej podwyżki bo wynagrodzenie pracowników wzrosło i tak z uwagi na funkcję gwarancyjną przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę;
- pracodawca powinien objąć zakresem corocznej podwyżki wynagrodzenia zgodnie z układem zbiorowym nie średnie wynagrodzenia należne pracownikowi za rok 2023 r., ale minimalne wynagrodzenie za pracę ustalone na rok 2023 r., co jest całkowicie sprzeczne z treścią układu zbiorowego i zasadami logicznego rozumowania, gdyż jest mowa o corocznej podwyżce wynagrodzenia w stosunku do wynagrodzeń należnych w roku poprzednim, a nie minimalnego wynagrodzenia ustalonego dla danego roku i podwyższenia go w tym samym roku zgodnie z zasadami określonymi w układzie zbiorowym.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że inspektor pracy może nakazać wypłatę wynagrodzenia za pracę lub innego świadczenia jedynie, gdy jego wysokość i podstawa są bezsporne, a fakt niewypłacenia należności nie budzi wątpliwości. Nie jest to możliwe, gdy świadczenie budzi kontrowersje między stronami stosunku pracy w zakresie jego wysokości lub należności. Do weryfikacji spornych roszczeń dotyczących stosunku pracy właściwy jest jedynie sąd pracy. Tymczasem, w ocenie skarżącego, wykładnia przepisów układu zbiorowego prezentowana przez inspektorów pracy prowadzi do takiej wykładni jego przepisów zgodnie z którą wzrosnąć powinno minimalne wynagrodzenie za pracę określone dla danego roku, a nie średnie wynagrodzenie jakie otrzymywał pracownik w rok poprzednim. Takie rozumienie przepisów układu zbiorowego jest sprzeczne z zasadami logicznego rozumowania, gdyż dotyczą one systematycznego podwyższania wynagrodzenia, które zostało pobrane w roku poprzednim, a nie minimalnego wynagrodzenia za pracę.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Na rozprawie pełnomocnik organu podtrzymał twierdzenia oraz argumenty zawarte w odpowiedzi na skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje:
Przedmiotem skargi jest decyzja Okręgowego Inspektora Pracy w Szczecinie z 5 lutego 2024 r. utrzymująca w mocy nakaz Inspektora pracy dotyczący wypłaty waloryzacji płac oznaczonym pracownikom za okres styczeń - listopad 2023 r. w szczegółowo określonych kwotach. Przy czym owa waloryzacja wynagrodzeń w ocenie organu administracji wynika z ponadzakładowego układu zbiorowego pracy a nadto zostały one naliczone przez pracodawcę, lecz nie wypłacone. Natomiast pracodawca kwestionuje interpretację zapisów układu zbiorowego przyjętą przez inspektora pracy i przedstawia swoją odmienną interpretację przepisów układu, mającą potwierdzać prawidłową wysokość wypłaconych przez siebie wynagrodzeń. Zwraca też uwagę na brak w układzie zbiorowym definicji wynagrodzenia, którego dotyczyć ma waloryzacja.
Wskazać należy, że Państwowa Inspekcja Pracy jest organem powołanym do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów dotyczących legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w zakresie określonym w ustawie (art. 1 u.p.i.p.).
Do zadań Państwowej Inspekcji Pracy należy m.in. nadzór i kontrola przestrzegania przepisów prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów dotyczących stosunku pracy, wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, czasu pracy, urlopów, uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem, zatrudniania młodocianych i osób niepełnosprawnych (art. 10 ust. 1 pkt 1 u.p.i.p.).
W razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione odpowiednio do m.in. nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu (art. 11 pkt 7 u.p.i.p.).
Pracodawca bezspornie jest obowiązany m.in. do terminowej i prawidłowej wypłaty wynagrodzenia pracownikowi (art. 94 pkt 5 Kodeksu pracy).
Nakaz wypłaty pracownikowi należnego wynagrodzenia lub innego przysługującego mu świadczenia stanowi drugą - obok postępowania przed sądem powszechnym - administracyjną drogę dochodzenia roszczeń o wynagrodzenia i inne świadczenia. Aby mógł być wydany nakaz, wynagrodzenie lub świadczenie musi być należne, tj. prawo do niego nie może budzi wątpliwości (świadczenie naliczono, lecz nie wypłacono lub prawo do niego wynika wprost z przepisów prawa). Gdy istnieją wątpliwości, inspektor pracy może skierować wystąpienie lub sprawę rozstrzygnąć może sąd pracy. Nakaz ten podlega natychmiastowemu wykonaniu z mocy ustawy.
Postępowanie kontrolne ma na celu ustalenie stanu faktycznego w zakresie przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa
i higieny pracy, a także przepisów dotyczących legalności zatrudnienia oraz udokumentowanie dokonanych ustaleń (art. 21 u.p.i.p.). Ustalenia kontroli dokumentowane są, z zastrzeżeniem ust. 10, w formie protokołu (art. 31 ust. 1 u.p.i.p.). Podmiotowi kontrolowanemu przysługuje prawo zgłoszenia, przed podpisaniem protokołu kontroli, umotywowanych zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole (art. 31 ust. 4 u.p.i.p.). Zastrzeżenia należy zgłosić na piśmie w terminie 7 dni od dnia przedstawienia protokołu (art. 31 ust. 5 u.p.i.p.). W razie zgłoszenia zastrzeżeń,
o których mowa w ust. 4, inspektor pracy przeprowadzający kontrolę zobowiązany jest je zbadać, a w przypadku stwierdzenia zasadności zastrzeżeń - zmienić lub uzupełnić odpowiednią część protokołu (art. 31 ust. 6 u.p.i.p.).
W wyniku ustaleń dokonanych w toku kontroli właściwy inspektor pracy m.in. wydaje decyzje, o których mowa w art. 11 pkt 1 - 4 i pkt 6 - 7 oraz art. 11a u.p.i.p. (art. 33 ust. 1 pkt 1 u.p.i.p.).
Zgodnie z art. 4 ust. 1 PUZP, procentowy wzrost wynagrodzeń pracowników objętych układem nie może być w danym roku kalendarzowym niższy od prognozowanego średniego wskaźnika wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, określonego w ustawie budżetowej na ten rok.
Stosownie do art. 4 ust. 2 PUZP, wzrost wynagrodzeń, o których mowa w ust. 1 następuje w ramach środków na wynagrodzenia pracowników objętych układem, w okresie trzech miesięcy po dacie ogłoszenia ustawy budżetowej na dany rok z wyrównaniem od 1 stycznia tego roku.
Corocznie, niezależnie od wzrostu wynagrodzeń, o którym mowa w ust.1 tworzy się fundusz na przeszeregowania i awanse pracowników objętych układem
w wysokości 10 % kwoty środków przeznaczonych na ww. wzrost wynagrodzeń (art. 4 ust. 3 PUZP).
Na podstawie art. 10 ust. 1 PUZP, pracownikowi zatrudnionemu na stanowisku związanym z kierowaniem zespołem przysługuje dodatek funkcyjny. Procentową tabelę miesięcznych stawek dodatku funkcyjnego określa załącznik nr 3 (art. 10 ust. 2 PUZP). Dodatek, o którym mowa w ust. 1, przysługuje również pracownikowi zatrudnionemu na stanowisku niezwiązanym z kierowaniem zespołem, dla którego załącznik nr 3 przewiduje dodatek funkcyjny (art. 10 ust. 3 PUZP).
Wskazać należy, że pierwsza kontrola w L. odbyła się w dniach 30 sierpnia 2023 r. i 1 września 2023 r. i zakończyła się wystąpieniem z 1 września 2023 r. w którym inspektor pracy wniósł między innymi o naliczenie i wypłacenie począwszy od dnia 1 stycznia 2023 r. wszystkim uprawnionym pracownikom zatrudnionym na stanowiskach niepedagogicznych, którzy nie zostali objęci waloryzacją wynagrodzenia - waloryzacji wynagrodzenia wynikającej z art. 4 Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy zawartego dla pracowników niebędących nauczycielami zatrudnionych w szkołach i placówkach prowadzonych przez Powiat S. .
Wystąpienie jest środkiem prawnym, za pomocą którego inspektor pracy występuje o usunięcie stwierdzonych naruszeń prawa pracy bądź o wyciągnięcie konsekwencji w stosunku do osób winnych naruszeń. Jest to niewładczy środek działania Inspekcji Pracy w przeciwieństwie do nakazu – decyzji administracyjnej. Przy czym, co warto odnotować, wówczas inspektor pracy nie skorzystał z możliwości wydania nakazu.
Druga kontrola w L. odbyła się w grudniu 2023 r. i zakończyła się już wydaniem nakazu z 19 grudnia 2023 r. Z tej kontroli sporządzono protokół, do którego Liceum nie wniosło zastrzeżeń.
Liceum zakwestionowało uznanie przez organ I instancji wynagrodzeń w odwołaniu od nakazu podnosząc, iż nie są one należne w rozumieniu art. 11 pkt 7 u.p.i.p. i istnieje rozbieżność w wykładni przepisów układu zbiorowego dotyczących waloryzacji wynagrodzeń.
Organy obu instancji stanęły na stanowisku, że przepisy art. 4 PUZP są jasne
i waloryzacja wynagrodzeń winna objąć wszystkich pracowników, zaś pracodawca pominął część pracowników otrzymujących wynagrodzenie zasadnicze w kategorii III. Ponadto inspektorzy ustalili, że waloryzacja wynagrodzenia owych pominiętych pracowników została naliczona przez służby księgowe pracodawcy, lecz niewypłacona. Organ odwoławczy wskazał również, że w 2022 r. pracodawca zastosował waloryzację wynagrodzeń w stosunku do wszystkich pracowników na podstawie art. 4 PUZP, zatem nie miał on wątpliwości co do interpretacji tego przepisu.
Jak powyżej wskazano, ustawodawca wprowadził dwutorowe dochodzenie realizacji prawa do wypłaty należnego wynagrodzenia:
1. na drodze postępowania przed sądem powszechnym na podstawie art.1 K.p.c., która oparta jest na zasadzie skargowości, tj. roszczeniu pracownika o zapłatę należnego wynagrodzenia;
2. na drodze administracyjnej zgodnie z art. 9 ust. 2 lit. a u.p.i.p, gdzie inspektor PIP właściwy jest do wydania nakazu w formie decyzji administracyjnej (art. 21 lit. a u.p.i.p.) wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę.
Powyższe tryby nie są konkurencyjne. Wydanie nakazu przez inspektora jest możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy wynagrodzenie pracownika jest należne, a prawo do niego nie budzi żadnej wątpliwości.
Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący przedstawiał Państwowej Inspekcji Pracy swoją odmiennią interpretację układu zbiorowego, negując uprawnienie wskazanych w nakazie pracowników do uzyskania waloryzacji w wysokościach wskazanych przez organ. Nie jest przy tym sporne, iż pracodawca nie zgłaszał zastrzeżeń do protokołu kontroli, niemniej jednak ustalenia kontrolne w zakresie braku wypłaty waloryzacji wynagrodzenia w kwotach opisanych w nakazie nie jest sporne. Przy czym oceniając znacznie tego dokumentu w realiach badanej sprawy nie można tracić z pola widzenia, iż jakkolwiek - co akcentuje organ objęte nakazem kwoty zostały obliczone przez starszego specjalistę ds. płac zatrudnionego w Liceum - to jednak brak podstaw do przyjęcia, że owa lista została zatwierdzona do wypłaty. Wręcz przeciwnie, że stanowiącej załącznik nr 1 "listy dodatkowej", iż ów wydruk został opracowany w dacie kontroli (tj. 19 grudnia 2023 r.) z adnotacją "Wydruk próbny – nie może być podstawa dokonania wypłaty". Powyższe nie daje podstaw do przyjęcia - jak uczynił to organ - iż należności pracownicze z tytułu waloryzacji wynagrodzeń objęte nakazem są zostały wyliczone przez pracodawcę a prawo do nich nie budzi wątpliwości. Z powyższego wynika jedynie, że przy przyjęciu interpretacji przedstawionej przez inspektora służby księgowe pracodawcy dokonywałyby takiego a nie innego wyliczenia waloryzacji wynagrodzenia. Przy czym co warto odnotować, powyższe wyliczenie wynagrodzeń przez służby finansów-księgowe skarżącego nie zostało zweryfikowane przez inspektora pracy a ujęte w tabeli wyliczenia są przedstawione w taki sposób, iż nie poddają się one kontroli co do sposobu wyliczenia.
Również okoliczność podnoszona przez organ odwoławczy, że w 2022 r. skarżący nie miał wątpliwości co do interpretacji art. 4 PUZP nie ma znaczenia dla rozpoznania sprawy, gdyż stan faktyczny mógł być odmienny. Nie wiadomo, czy waloryzacja wynagrodzeń pracowników w 2022 r. została prawidłowo przeprowadzona przez skarżącego a ów aspekt nie był bowiem badany w niniejszym postępowaniu.
W ocenie Sądu fakt, że do protokołu z dnia 19 grudnia 2023 r. skarżący nie złożył zastrzeżeń pozostaje bez wpływu na rozpoznanie sprawy, gdyż pracodawca także w skardze nie kwestionuje opisanych w nim ustaleń, w tym w szczególności co do braku wypłaty waloryzacji wynagrodzeń wskazanych ostatecznie w nakazie ani możliwości ich wyliczenia przez służby księgowe dla interpretacji przyjmowanej przez Państwową Inspekcję Pracy. Jednak pracodawca wyraźne kwestionował przyjętą przy wydawaniu nakazu interpretację zapisów układu zbiorowego przyjętych przez inspektora pracy oraz niesporność ustalonych przez inspektora kwot. Nadto w odwołaniu obszernie swoje stanowisko umotywował. W takim zaś przypadku, wbrew twierdzeniom organów, nie można uznać, że prawo do waloryzacji wynagrodzeń pracowników za 2023 r. w zakresie objętym nakazem było bezsporne.
W ugruntowanym i jednolitym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że można uznać, iż wynagrodzenie lub inne świadczenie jest należne, kiedy prawo do nich nie budzi wątpliwości. Nakaz zapłaty może być wydany tylko wtedy, gdy obowiązek pracodawcy jest bezsporny i wymagalny w czasie przeprowadzenia kontroli, tak więc bezsporne muszą być wysokość i podstawa do wypłaty świadczenia, które nie zostało wypłacone.
Pojęcie należnego wynagrodzenia lub innego świadczenia ma charakter obiektywny, niezależny od przekonania samego inspektora pracy. Nie można mówić
o należnym świadczeniu, jeżeli takiej oceny nie podziela pracodawca oraz gdy ocena
i kwalifikacja podnoszonych przez niego zdarzeń prawnych może być różna (por. wyrok NSA z 18 maja 2023 r. o sygn. akt III OSK 6743/21 i powołane tam orzecznictwo).
Należy zatem przyjąć, że tylko w sytuacji, gdy ocena zdarzeń jednoznacznie wskazuje w świetle obowiązujących przepisów, że określone świadczenie przysługuje pracownikowi i nie zostało mu wypłacone, inspektor pracy może skorzystać
z uprawnień przewidzianych w art. 11 pkt 7 u.p.i.p. Natomiast, gdy świadczenie przysługujące pracownikowi budzi kontrowersje, w szczególności gdy strony stosunku pracy interpretują odmiennie zaistniałą sytuację (co wysokości świadczenia lub
w ogóle jego należności), jedynym organem uprawnionym do weryfikacji spornych roszczeń wynikających ze stosunku pracy jest sąd pracy. Sąd powszechny jest uprawniony również do wiążącej w danej sprawie interpretacji zapisów układu zbiorowego. Przy czym w ocenie Sądu zapisy powyższego aktu - wbrew tezom organu - nie są jednoznaczne a ich ogólność, jak okazało się w niniejszej sprawie może być podstawą do odkodowywania różnych zasad waloryzacji świadczeń w sytuacji wzrostu wynagrodzenia minimalnego. Trafnie w tym zakresie pracodawca wskazuje, iż w układzie zbiorowym nie zdefiniowano choćby pojęcia wynagrodzenia podlegającego waloryzacji, zatem może być ono interpretowane zarówno przez odnoszenie się do wynagrodzenia pobieranego w roku poprzednim (jak czyni to pracodawca) jak i do objętego wzrostem z tytułu zmiany wynagrodzenia minimalnego (jak czyni to inspektor pracy). Nie jest rolą ani organu, ani sądu administracyjnego weryfikowanie prawidłowości owych przeciwstawnych interpretacji zapisów układu zbiorowego. Podkreślić bowiem należy, że Państwowa Inspekcja Pracy powołana jest tylko do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy. Nie może wkraczać
w zakres kompetencji zastrzeżonych przez ustawodawcę na rzecz sądów powszechnych - sądów pracy. Również sądy administracyjne nie są uprawnione do zastępowania sądów pracy w orzekaniu. Rozpoznanie zarzutów skargi w niniejszej sprawie wymagałoby dokonania przez Sąd wykładni art. 4 PUZP i ustalenia prawidłowości objętych nakazem kwot wynagrodzeń, co stanowiłoby naruszenie właściwości rzeczowej.
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej "p.p.s.a.") uchylił zaskarżoną decyzję oraz nakaz.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na rzecz skarżącego przyznano od organu odwoławczego kwotę 200 zł tytułem wpisu sądowego.
Orzeczenia sądów administracyjny przywołane w uzasadnieniu dostępne są na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.