II SA/SZ 177/25

II SA/Sz 177/25 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-07-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Świerzko-Bukowska
Joanna Wojciechowska /przewodniczący/
Katarzyna Sokołowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1571
art. 86 ust.1, art. 87 ust.1, art. 87 ust.2, art. 88,ust.1, art. 88 ust.2,  art. 88 ust.3, art. 88 ust.4, art.88 ust.5
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1044
par.1 pkt 1 lit.a, par.1 pkt 1 lit.b
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z  pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.), Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska Protokolant starszy inspektor sądowy Joanna Białas-Gołąb po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 lipca 2025 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Szczecińskiego z dnia 21 stycznia 2025 r. nr S-DS.5721.1.14.2025.PS w przedmiocie stypendium socjalnego oddala skargę
Uzasadnienie
Wnioskiem z 2 października 2024 r., K. G., dalej jako "skarżący", zwrócił się do Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...], dalej jako "organ", o przyznanie stypendium socjalnego, wskazując, że jego dochód stanowią alimenty. Do wniosku dołączył postanowienie Sądu Rejonowego w M., z 9 września 2024 r., sygn. akt [...], nadające klauzulę wykonalności aktowi notarialnemu z 13 sierpnia 2024 r., mocą którego rodzice skarżącego zobowiązali się do łożenia na jego rzecz alimentów w kwotach po 250 zł (łącznie 500 zł).
W uzupełnieniu wniosku, na wezwanie organu, skarżący przedłożył akt notarialny z 13 sierpnia 2024 r., postanowienie Kierownika Działu Pomocy Społecznej GOPS w C. o odmowie wydania zaświadczenia, z którego wynika, że skarżący nie korzystał z pomocy tego Ośrodka oraz zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. o niefigurowaniu w bazie danych urzędu skarbowego.
Decyzją z 29 listopada 2024 r., Komisja Stypendialna Uniwersytetu S. ., na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 – j.t.), dalej jako "k.p.a." oraz art. 86 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571 – j.t.), dalej jako "p.s.w." oraz § 8 ust. 1,3 i § 20 ust. 1 zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustalenia Regulaminu zasad i trybu przyznawania świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] w roku akademickim 2024/2025, dalej jako "Regulamin", orzekła o nieprzyznaniu skarżącemu stypendium socjalnego.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że celem przyznania stypendium socjalnego jest pomoc studentom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Ustalenie sytuacji materialnej studenta ubiegającego się o przyznanie stypendium wymaga określenia jego dochodu bądź dochodu jego rodziny.
Zgodnie z § 8 ust. 2 Regulaminu, jest miesięczny dochód netto przypadający na jednego członka rodziny studenta, uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym rok akademicki, z uwzględnieniem dochodu utraconego i uzyskanego, zgodnie z § 17 i § 18 Regulaminu. Natomiast przepis § 10 wskazuje, że wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta, ubiegającego się o stypendium socjalne, ustala się na zasadach określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, precyzując przy tym jakie dochody i świadczenia uwzględnia się, a jakich nie uwzględnia przy ustalaniu wysokości miesięcznego dochodu.
Organ wskazał, że na podstawie powyższych przepisów ustalono, iż miesięczny dochód na jednego członka w rodzinie studenta wynosi 0,00 zł.
Dalej wyjaśnił, że zgodnie z § 14 ust. 13 i 14 Regulaminu Komisja Stypendialna odmawia przyznania stypendium socjalnego studentowi, którego miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, jeżeli do wniosku nie dołączy wydanego przez ośrodek pomocy społecznej albo przez centrum usług społecznych zaświadczenia o korzystaniu w roku złożenia tego wniosku ze świadczeń z pomocy społecznej przez niego lub przez członków jego rodziny. W przypadku gdy student, o którym mowa powyżej lub członkowie jego rodziny nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej, Komisja Stypendialna może przyznać temu studentowi stypendium socjalne, jeżeli udokumentował źródła utrzymania rodziny.
Organ zwrócił uwagę na to, że z przedstawionego przez skarżącego postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia wynika, iż nie był w ostatnim czasie świadczeniobiorcą pomocy społecznej. Dochód rodziny studenta (składającej się jedynie ze skarżącego, prowadzącego samodzielne gospodarstwo domowe), wyliczony na podstawie zebranych w sprawie dowodów i materiałów wyniósł 0,00 zł miesięcznie (do dochodów studenta nie wlicza się aktualnie otrzymywanych alimentów w wysokości łącznej 500,00 zł, alimenty nie są dochodem uzyskanym). . Dodatkowo student przedstawił oświadczenie, z którego wynika, że nie posiada żadnych innych źródeł dochodu, a koszty utrzymania w miesiącach październiku i listopadzie 2024 r. wyniosły ponad 2000,00 zł miesięcznie. Według oświadczenia koszty utrzymania pokrywane są z alimentów w wysokości miesięcznej 500,00 zł oraz z oszczędności w wysokości 2500,00 zł z urodzin studenta z miesiąca lipca.
W ocenie organu, kwota ta jest tak niska, że w sytuacji, w której student nie korzysta z żadnego systemu wsparcia społecznego, w świetle zasad doświadczenia życiowego i powszechnej wiedzy o przeciętnych kosztach funkcjonowania rodziny, nie jest możliwe by był to dochód realny.
Organ wskazał, że pismem z 12 listopada 2024 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku i udokumentowanie innych źródeł dochodu. Wezwanie zostało skutecznie doręczone 18 listopada 2024 r.
Skarżący nie udokumentował należycie swojej sytuacji majątkowej, dlatego organ uznał, że przedstawione przez niego dokumenty nie obrazują jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Trudno bowiem uznać złożone przez skarżącego oświadczenie za udokumentowanie źródła utrzymania. Podkreślić przy tym należy, że ustawodawca wyraźnie wskazał w tym względzie na konieczność udokumentowania ww. okoliczności, a nie jedynie jej uprawdopodobnienie.
K. G., wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji do Odwoławczej Komisji Stypendialnej, dalej jako "organ odwoławczy", podnosząc zarzuty błędnego ustalenia stanu faktycznego, naruszenia prawa materialnego i procesowego.
Decyzją z 21 stycznia 2025 r., Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...], dalej jako "organ odwoławczy", utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.
Odnosząc się do podniesionych w odwołaniu zarzutów, organ odwoławczy wyjaśnił, że szczegółowa analiza akt sprawy nie potwierdziła ich zasadności.
W przedmiocie nieuwzględnienia w dochodzie skarżącego alimentów organ wyjaśnił, że zgodnie z § 8 ust. 2 Regulaminu, podstawą przyznania stypendium socjalnego jest miesięczny dochód (netto) przypadający na jednego członka rodziny studenta, uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym rok akademicki, z uwzględnieniem dochodu utraconego i uzyskanego, zgodnie z § 17 i § 18 Regulaminu.
Z załączonego do akt sprawy aktu notarialnego wynika, że alimenty zostały skarżącemu przyznane od 15 sierpnia 2024 r., czyli po roku kalendarzowym poprzedzającym rok akademicki 2024/2025. Zgodnie z § 18 ust. 4 Regulaminu alimenty nie są dochodem uzyskanym, w związku z czym Komisja Stypendialna nie mogła wliczyć ich do dochodu podczas ustalania uprawnień do otrzymania stypendium socjalnego w roku akademickim 2024/2025. Alimenty uzyskane w roku 2024 mogą być uwzględnione podczas obliczania dochodu przypadającego na jedną osobę w rodzinne studenta dopiero w przyszłym roku akademickim, tj. 2025/2026.
W przedmiocie twierdzenia, iż zgodnie z § 1 zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 28 listopada 2024 r. w sprawie ustalenia wysokości stypendium socjalnego, zwiększenia stypendium socjalnego oraz stypendium dla osób niepełnosprawnych dla studentów Uniwersytetu [...] w roku akademickim 2024/2025, wysokość stypendium socjalnego uzależniona jest od dochodu netto, który w obecnym roku akademickim mieści się w dwóch przedziałach: od 0,00 zł do 800,00 zł i od 800,01 zł do 1570, 50 zł., a zatem niezrozumiała jest odmowa przyznania stypendium w sytuacji, gdy zgodnie z ustaleniami Komisji Stypendialnej jego dochód wynosi 0,00 zł, organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z § 14 ust. 1 Regulaminu Komisja Stypendialna albo Odwoławcza Komisja Stypendialna odmawia przyznania stypendium socjalnego studentowi, którego miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.), dalej jako "u.p.s.", jeżeli do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego nie dołączy wydanego przez ośrodek pomocy społecznej albo przez centrum usług społecznych zaświadczenia o korzystaniu w roku złożenia tego wniosku ze świadczeń z pomocy społecznej przez niego lub przez członków jego rodziny. Do dnia 31 grudnia 2024 r. kwota ta wynosiła 600,00 zł, a od dnia 1 stycznia 2025 r. - 823,00 zł.
Stosownie natomiast do § 14 ust. 2 Regulaminu, w przypadku, gdy student, o którym mowa w ust. 13 lub członkowie jego rodziny nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej, Komisja Stypendialna albo Odwoławcza Komisja Stypendialna może przyznać temu studentowi stypendium socjalne, jeżeli udokumentował źródła utrzymania rodziny.
W związku z powyższym student rzeczywiście może otrzymać stypendium socjalne przy dochodzie 0,00 zł, jednak zgodnie z ww. przepisami przy takim dochodzie (a właściwie jego braku) zobowiązany jest dołączyć zaświadczenie z ośrodka pomocy społecznej, a w sytuacji niekorzystania z pomocy społecznej - udokumentować inne źródła utrzymania, które nie są wliczane do dochodu podczas ustalania prawa do świadczeń stypendialnych zgodnie obecnie obowiązującymi przepisami, a dowodzą, że student ma dodatkowe środki na utrzymanie. Oznacza to, że Komisja Stypendialna postąpiła prawidłowo wzywając skarżącego dodatkowo do uzupełniania wniosku o zaświadczenie z ośrodka pomocy społecznej oraz oświadczenie ze wskazaniem miesięcznych kosztów utrzymania, wskazanie środków finansowych, z których te koszty są pokrywane oraz udokumentowania innych źródeł dochodu.
Dokonując oceny przedstawionych przez skarżącego dokumentów, organ odwoławczy uznał za prawidłowe stanowisko organu I instancji, iż wykazany przez skarżącego dochód jest zbyt niski, aby mógł się on samodzielnie utrzymać, a w konsekwencji, aby był to dochód realny.
Organ odwoławczy nie podzielił zarzutu braku indywidualnego rozpatrzenia sprawy oraz naruszenia zasady równości do świadczeń. W ocenie Komisji Odwoławczej organ I instancji procedował tak jak w przypadku innych studentów - zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami. Każdy student ubiegający się o stypendium (w tym przypadku stypendium socjalne) zobowiązany jest przedstawić właściwe dokumenty, a świadczenie zostaje przyznane tylko w sytuacji, gdy spełni warunki wynikające zarówno z ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, jak i Regulaminu zasad i trybu przyznawania świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...].
Odwoławcza Komisja Stypendialna nie dopatrzyła się żadnych uchybień ze strony Komisji Stypendialnej. Organ I instancji należycie zbadał cały materiał dowodowy i działał zgodnie obowiązującymi przepisami. Komisja Stypendialna wzięła pod uwagę wszystkie złożone dokumenty i – wbrew podnoszonym zarzutom - nie zignorowała żadnego z nich.
Organ odwoławczy podkreślił, że nieprzyznanie skarżącemu stypendium wynika z braku właściwego udokumentowania faktycznych źródeł dochodu. W myśl art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego organ uczelni przyznający stypendium socjalne jest zobowiązany poodejmować wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W praktyce oznacza to, że organ administracyjny musi zebrać wszystkie dowody i informacje, które mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Jednakże to do obowiązków studenta należy przedłożenie organowi stosownych dokumentów w celu udokumentowania faktycznych źródeł dochodu.
Końcowo wskazano, że student może otrzymać stypendium socjalne przy dochodzie równym 0,00 zł, jednak w takiej sytuacji zobowiązany jest dołączyć zaświadczenie z ośrodka pomocy społecznej, a w sytuacji niekorzystania z pomocy społecznej - udokumentować inne źródła utrzymania, które nie są wliczane do dochodu podczas ustalania prawa do świadczeń stypendialnych zgodnie obecnie obowiązującymi przepisami, a dowodzą, że student ma dodatkowe środki na utrzymanie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżący zaskarżonej decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej US zarzucił:
1. Błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na arbitralnym i dowolnym uznaniu, że przedstawione dokumenty i oświadczenia nie potwierdzają jego trudnej sytuacji materialnej, a co za tym idzie, że nie udokumentował swojej sytuacji materialnej.
W szczególności Komisja Stypendialna:
. Nie uwzględniła zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o niefigurowaniu w bazie danych tego urzędu (co jest jednoznaczne z brakiem dochodów), mimo że takie zaświadczenie zostało przedstawione Komisji (zaświadczenie nr 2203- SOB[1].4052.2.2024.2563 z dnia 14 października 2024 roku), j
. Nie uwzględniła pisma z Ośrodka Pomocy Społecznej (pismo nr GOPS- CH.561.43.2024 z dnia 14 października 2024 roku), z którego jasno wynika, że na dzień sporządzenia tego pisma nie korzystał z pomocy społecznej i nie pobierał żadnych świadczeń.
. Nie uznała alimentów w wysokości 500 zł miesięcznie jako realnego i udokumentowanego źródła utrzymania, mimo że Komisja otrzymała stosowne dokumenty (postanowienie Sądu Rejonowego w M. z dnia 9 września 2024 r., sygn. akt [...]
. Nie uwzględniła oświadczenia dotyczącego środków na jego utrzymanie, z których obecnie korzysta, mimo że zobowiązała go do złożenia takiego oświadczenia pismem z dnia 12 listopada 2024 r.
2. Naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na:
. Naruszeniu zasady równości wobec prawa i jednolitego stosowania przepisów (art. 32 Konstytucji RP, art. 6 k.p.a.), bowiem dane uzyskane w trybie dostępu do informacji publicznej wskazują, że w latach 2021-2023 Komisja Stypendialna przyznawała stypendia studentom o zerowym dochodzie. Jego sytuacja była identyczna, jednak w jego przypadku odmówiono świadczenia. Brak jednolitego stosowania przepisów przez organ administracji publicznej narusza zasadę równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) oraz obowiązek jednolitego stosowania przepisów (art. 6 k.p.a.). W efekcie podjęta wobec niego decyzja ma charakter arbitralny, nie znajduje oparcia w wcześniejszej praktyce organu i stoi w sprzeczności z podstawowymi zasadami prawa administracyjnego.
. Niezastosowaniu art. 8 ust. 1 u.p.s. oraz art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które wyraźnie wskazują, że alimenty stanowią dochód i powinny być uwzględnione przy ustalaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy.
. Naruszeniu art. 87 ust. 1 i 2 oraz art. 88 ust. 1 i 2 p.s.w., które jednoznacznie określają warunki konieczne do ubiegania się o stypendium socjalne, w tym szczegółowo wskazują zamkniętą listę świadczeń wyłączonych z ustalania miesięcznego dochodu na osobę. Alimenty nie zostały wymienione na tej liście, co oznacza, że muszą być traktowane jako dochód.
. Naruszeniu § 14 ust. 14 Zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 13 czerwca 2024 r., który wymaga udokumentowania źródeł utrzymania. Wymóg ten został spełniony poprzez dostarczenie wyroku Sądu w sprawie alimentów, dowodów wpłat, pisma z GOPS, zaświadczenia z Urzędu Skarbowego oraz jego oświadczenia. Komisja jednak zignorowała te dokumenty.
. Naruszeniu § 8 ust. 1 i 3 Zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 13 czerwca 2024 r., który wyraźnie określa warunki przyznania stypendium socjalnego oraz sposób naliczania kryterium dochodowego studenta. Oba te warunki zostały przez niego spełnione i należycie udokumentowane.
. Naruszeniu regulaminu przyznawania świadczeń dla studentów, w szczególności zasad indywidualnego rozpatrzenia sprawy oraz równości w dostępie do świadczeń.
3. Naruszenie zasad postępowania administracyjnego, w szczególności:
. Naruszenie art. 80 k.p.a. - zasady wszechstronnej oceny materiału dowodowego. Komisja nie dokonała rzetelnej oceny dowodów, gdyż nie odniosła się szczegółowo do przedstawionych przez niego dokumentów i oświadczeń, takich jak zaświadczenie z Urzędu Skarbowego, pismo z Ośrodka Pomocy Społecznej, postanowienie sądu o alimentach czy jego pisemnego oświadczenia dotyczącego źródeł utrzymania. Zaniechanie wszechstronnego rozważenia całego materiału dowodowego stanowi naruszenie art. 80 k.p.a.
. Naruszenie art. 8 k.p.a. - zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej: Decyzja Komisji została oparta na domniemaniach, a nie na rzetelnie ustalonym stanie faktycznym. Ponadto organ zażądał przedstawienia dowodu, którego uzyskanie jest obiektywnie niemożliwe (tzw. condicio impossibilis), co narusza zasadę budowania zaufania do działań administracji. Dodatkowo organ administracji publicznej, zastosował różne standardy wobec różnych wnioskodawców. W jego sprawie przyjęto inne kryteria niż w identycznych sprawach z lat ubiegłych, co wzbudza wątpliwości co do rzetelności procesu decyzyjnego.
. Naruszenie art. 7 k.p.a. - zasady prawdy obiektywnej: Komisja nie podjęła wszelkich koniecznych czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego mimo, że dysponowała dokumentami pozwalającymi na rzetelną ocenę jego sytuacji materialnej. W konsekwencji organ naruszył również interes społeczny oraz jego słuszny interes obywatelski.
. Naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. - obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego: Organ administracji nie zebrał w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego ani nie rozpatrzył go w sposób szczegółowy. Przedstawione przez niego dowody zostały pominięte lub niewłaściwie ocenione, co doprowadziło do nierzetelnego ustalenia stanu faktycznego.
. Naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 127 k.p.a.) - Odwoławcza Komisja Stypendialna wprowadziła nowe argumenty, które nie były podnoszone w decyzji Komisji Stypendialnej z dnia 29 listopada 2024 r., co narusza zasadę dwuinstancyjności. Organ odwoławczy może jedynie badać legalność i zasadność decyzji pierwszej instancji, a nie dodawać nowe argumenty.
Skarżący domagał się:
1. Uchylenia decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...]
2. Zobowiązania Komisji Stypendialnej do ponownego rozpoznania jego wniosku o przyznanie stypendium socjalnego, zgodnie z przepisami prawa oraz wskazówkami wynikającymi z wyroku sądu.
3. Zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Odnosząc się do zarzutów skargi, organ uznał je za niezasadne i przedstawił szczegółową argumentację na poparcie tej tezy.
Na rozprawie w dniu 10 lipca 2025 r., pełnomocniczka organu wniosła o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:
Skarga nie jest zasadna, bowiem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana, stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 – j.t.), według kryterium legalności wykazała, że akt ten nie narusza prawa.
Przedmiotem skargi uczyniono decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] utrzymującą w mocy decyzję Komisji Stypendialnej, odmawiającą skarżącemu przyznania stypendium socjalnego. Przyczyną negatywnego rozpatrzenia wniosku przez organ było nieudokumentowanie źródeł utrzymania przez skarżącego, a w konsekwencji brak możliwości wiarygodnej oceny jego sytuacji materialnej.
Na wstępie rozważań należy wyjaśnić, że stypendium socjalne jest jedną w form pomocy materialnej dla studentów, przewidzianą w art. 86 ust. 1 p.s.w. Zgodnie z art. 87 ust. 1 przywołanej ustawy stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniająca do ubiegania się o stypendium socjalne nie przekracza 45% minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego od dnia 1 stycznia roku poprzedzającego rok akademicki, na który przyznawane jest stypendium socjalne, na podstawie ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2020 r. poz. 2207 oraz z 2023 r. poz. 1667) o czym stanowi ust. 2 wskazanego przepisu. Na podstawie art. 87 ust. 3 p.s.w. w szczególnie uzasadnionych przypadkach student może otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości.
W art. 88 określono warunki przyznania stypendium socjalnego ustalając w ust. 1, że wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta ubiegającego się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, z tym że przy jej ustalaniu:
1) uwzględnia się dochody osiągane przez:
a) studenta,
b) małżonka studenta,
c) rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych studenta,
d) będące na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek;
2) nie uwzględnia się:
a) świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1, art. 359 ust. 1 i art. 420 ust. 1,
b) stypendiów otrzymywanych przez uczniów, studentów i doktorantów w ramach:
- funduszy strukturalnych Unii Europejskiej,
- niepodlegających zwrotowi środków pochodzących z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA),
- umów międzynarodowych lub programów wykonawczych, sporządzanych do tych umów, albo międzynarodowych programów stypendialnych,
c) świadczeń pomocy materialnej otrzymywanych przez uczniów na podstawie przepisów o systemie oświaty,
d) stypendiów o charakterze socjalnym przyznawanych przez podmioty, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 40b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 226, 232, 854, 858, 859 i 863).
Art. 88 ust. 2 p.s.w. przewiduje, że student, który nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żadnym z rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych, może ubiegać się o stypendium socjalne bez wykazywania dochodów osiąganych przez te osoby oraz będące na ich utrzymaniu dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek, jeżeli spełnia jeden z następujących warunków:
1) ukończył 26. rok życia;
2) pozostaje w związku małżeńskim;
3) ma na utrzymaniu dzieci, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lit. d;
4) osiągnął pełnoletność, przebywając w pieczy zastępczej;
5) posiada stałe źródło dochodów i jego przeciętny miesięczny dochód w poprzednim roku podatkowym oraz w roku bieżącym w miesiącach poprzedzających miesiąc złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 3, jest wyższy lub równy 40% minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego od dnia 1 stycznia roku poprzedzającego rok akademicki, na który przyznawane jest stypendium socjalne, na podstawie ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę.
Na podstawie art. 88 ust. 3 p.s.w. student, o którym mowa w ust. 2, składa oświadczenie, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żadnym z rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych.
Zgodnie z art. 88 ust. 4 p.s.w. rektor, komisja stypendialna albo odwoławcza komisja stypendialna odmawia przyznania stypendium socjalnego studentowi, którego miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, jeżeli do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego nie dołączy wydanego przez ośrodek pomocy społecznej albo przez centrum usług społecznych zaświadczenia o korzystaniu w roku złożenia tego wniosku ze świadczeń z pomocy społecznej przez niego lub przez członków jego rodziny.
W przypadku gdy student, o którym mowa w ust. 4, lub członkowie jego rodziny nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej, rektor, komisja stypendialna albo odwoławcza komisja stypendialna może przyznać temu studentowi stypendium socjalne, jeżeli udokumentował źródła utrzymania rodziny (art. 88 ust. 5 p.s.w.).
W Regulaminie regulacje te zostały częściowo powtórzone, a w kolejnych paragrafach określono kogo należy uwzględnić przy obliczaniu dochodu rodziny, co należy rozumieć pod pojęciem dochodu i jakich dochodów nie wlicza się do dochodu branego pod uwagę przy przyznaniu stypendium, jaki dochód uznaje się za uzyskany, a jaki za utracony.
W rozpatrywanej sprawie skarżący utrzymuje, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jako swój zasadniczy dochód wskazał alimenty otrzymywane od rodziców – po 250 zł od każdego z nich, które rodzice płacą dobrowolnie, na podstawie umowy zawartej ze skarżącym przed notariuszem.
Skarżący podnosi również, że posiadał oszczędności w kwocie 2500 zł, którą otrzymał z okazji urodzin. Jednocześnie z przedłożonych przez niego dokumentów wynika, że nie korzysta z pomocy społecznej, nie figuruje w bazie podatników Urzędu Skarbowego w C..
W piśmie z 24 listopada 2024 r. skarżący wyjaśniał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, bowiem firma jego rodziców od 2023 r. zmaga się z problemami finansowymi, ojciec zrezygnował z zatrudnienia, aby sprawować opiekę nad młodszym, niepełnosprawnym bratem, matka przeszła w październiku 2024 r. operację i pozostaje pod stałą kontrolą neurologa. On sam jest osobą w spektrum [...] i ma ograniczone możliwości łączenia studiów z pracą.
Rzeczą organu przy rozpatrywaniu wniosku skarżącego było zatem zweryfikowanie dochodu na osobę w rodzinie, przy uwzględnieniu zasad wynikających z art. 88 ust. 1 i 2 p.s.w. oraz Regulaminu.
W badanej sprawie skarżący wywodził, że utrzymuje się z alimentów otrzymywanych od rodziców, w łącznej kwocie 500 zł oraz oszczędności w wysokości 2500 zł, przy czym jak wynika z przedłożonych przez niego dokumentów, nie korzysta z pomocy społecznej i nie osiąga dochodów podlegających opodatkowaniu.
Słusznie zatem organ uznał, że w tych okolicznościach skarżący powinien wykazać z czego się utrzymuje, bowiem wskazane kwoty, przy uwzględnieniu zasad doświadczenia życiowego i racjonalnego rozumowania nie są wystarczające do tego aby skarżący mógł się utrzymać.
Ustawodawca powiązał wysokość dochodu uprawniającego do otrzymania stypendium socjalnego z jednej strony z wysokością minimalnego wynagrodzenia za pracę (dochód nie może przekroczyć 45% tej kwoty), z drugiej zaś z kryterium dochodowym, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (dochód nie może być niższy od tej kwoty).
Takie uregulowanie kwestii związanych z wysokością dochodu uprawniającego do otrzymania stypendium, w szczególności dolnej jego granicy ma związek z minimum, które jest niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Określenie tego minimum na poziomie kwoty uprawniającej do skorzystania z pomocy społecznej świadczy o tym, że sam ustawodawca uznał, iż normalne funkcjonowanie poniżej tej kwoty nie jest możliwe bez korzystania z pomocy społecznej bądź posiadania innych źródeł utrzymania.
Jak wynika z przywołanych wyżej przepisów organ stypendialny odmawia przyznania studentowi stypendium, jeżeli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. jeżeli student do wniosku nie dołączy wydanego przez ośrodek pomocy społecznej albo przez centrum usług społecznych zaświadczenia o korzystaniu w roku złożenia tego wniosku ze świadczeń z pomocy społecznej przez niego lub przez członków jego rodziny. Przy czym zauważyć wypada, że okoliczność, iż ubiegający się stypendium student nie korzysta z pomocy społecznej nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia, jeżeli udokumentuje on źródła utrzymania rodziny.
Samo zaświadczenie z ośrodka pomocy społecznej, z którego wynika, że student nie korzysta z pomocy nie stanowi podstawy do odmowy przyznania stypendium, ale daje organowi asumpt do dalszego badania jego sytuacji materialnej. Dopiero nieudokumentowanie przez studenta źródeł utrzymania daje komisji możliwość odmownego załatwienia wniosku o przyznanie stypendium.
Powyższe regulacje mają, zdaniem Sądu, na celu umożliwienie organowi rzetelnego zbadania sytuacji materialnej studenta - z jednej strony i niepozbawianie osób o niskim statusie materialnym pomocy, w sytuacji, gdy osoby te starają się we własnym zakresie uzyskać środki utrzymania, nie korzystając z pomocy ze środków publicznych (por. wyrok NSA z 11 marca 2025 r. sygn. akt III OSK 478/22).
W świetle powyższych rozważań zasadnie organ wezwał skarżącego do przedstawienia dokumentów wskazanych w piśmie z 12 listopada 2024 r., jak również udokumentowania innych źródeł dochodu.
Nie ma przy tym racji skarżący wywodząc, że organ, przy ocenie materiału dowodowego pominął otrzymane z GOPS zaświadczenie o niekorzystaniu z pomocy i zaświadczenie z urzędu skarbowego. Właśnie treść tych dokumentów skłoniła organ do żądania wykazania przez skarżącego z czego się utrzymuje. Kwota kryterium dochodowego, uprawniającego do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej w roku 2024 r. wynosiła 1010 zł, a dla osoby w rodzinie 823 zł (§ 1 pkt 1 lit. a i b rozporządzenia Rady Ministrów z 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej – Dz. U. z 2024 r. poz. 1044). Oznacza to, że przy wykazywanym przez skarżącego dochodzie 500 zł miesięcznie, powinien on aby się utrzymać, bądź korzystać z pomocy społecznej, bądź posiadać inne źródła utrzymania, które miał obowiązek organowi ujawnić. Oceny tej nie zmienia okoliczność, iż jako jedno ze źródeł utrzymania skarżący wskazał kwotę 2500 zł, którą otrzymał na urodziny. Jest to dochód jednorazowy, który nawet przy oszczędnym gospodarowaniu nie może stanowić źródła utrzymania w dłuższej perspektywie.
W tym miejscu należy podkreślić, że organy prawidłowo – w świetle regulacji zawartych w § 17 Regulaminu uznały, iż otrzymywane przez skarżącego alimenty nie stanowią dochodu uzyskanego, a zatem dochód ustalony według reguł zawartych w Regulaminie wynosi 0 zł. Nie zmienia to jednak faktu, że skarżący alimenty w okresie od złożenia wniosku do jego rozpoznania otrzymywał i otrzymuje. Nie ma to jednak wpływu na ogólną ocenę jego sytuacji, skoro wysokość tych alimentów jest niższa aniżeli kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej.
Trafnie zatem organy obu instancji oceniły sytuację skarżącego i odmówiły przyznania stypendium. Wbrew wywodom skarżącego decyzje poprzedzało zgromadzenie wystarczającego materiału dowodowego, który został należycie oceniony. Podkreślenia przy tym wymaga, iż to na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania źródeł utrzymania w taki sposób, aby organ nie miał wątpliwości co do prawdziwości i rzetelności tych danych.
Sąd nie podzielił również poglądu, aby sytuacja skarżącego była porównywalna do sytuacji studentki z przywołanego w skardze wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 września 2022 r., sygn. akt III OSK 1610/22, bowiem z wyroku tego wynika, iż studentka, jakkolwiek nie korzystała z pomocy społecznej, przedłożyła liczne dokumenty pozwalające na ustalenie sytuacji majątkowej jej oraz jej rodziny. Dowody te pozwoliły na uznanie, że pomimo tego, iż wykazywany dochód rodziny był niski, to jednak inne źródła utrzymania zostały wykazane w taki sposób, że nie budziło wątpliwości orzekających w sprawie sądów, że są one wiarygodne i mogą stanowić podstawę przyjęcia, iż stypendium studentce przysługiwało.
W rozpatrywanej sprawie skarżący żadnych dowodów na potwierdzenie z czego się utrzymuje poza wspomnianym aktem notarialnym i postanowieniem o nadaniu temu aktowi klauzuli wykonalności nie przedstawił.
Nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty dotyczące nieodniesienia się do trudnej sytuacji skarżącego przedstawionej w piśmie z 24 listopada 2024 r. Sformułowania zawarte w tym piśmie mają charakter ogólny i nie zostały poparte żadnymi dowodami. Pismo wskazuje na niekonsekwencję, bowiem skarżący z jednej strony wywodzi, że prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, a z drugiej strony powołuje się na sytuację rodziców i brata upatrując w niej źródła własnej trudnej sytuacji materialnej.
Nie ma racji skarżący stawiając tezę o nierównym traktowaniu i przyznawaniu stypendium osobom o zerowym dochodzie. Teza ta nie znajduje uzasadnienia w zgromadzonym materiale dowodowym, bowiem skarżący nie wykazał, aby osoby o niskim dochodzie otrzymały stypendium pomimo niewykazania źródeł utrzymania.
Sąd nie podzielił również argumentacji dotyczącej naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania. Dwuinstancyjność polega bowiem na dwukrotnym rozpoznaniu przez organy dwóch różnych instancji. Nie jest rolą organu drugiej instancji wyłącznie skontrolowanie zaskarżonej decyzji, ale ponowne zbadanie sprawy w jej całokształcie. Stąd też przywołanie innej argumentacji w uzasadnieniu decyzji organu drugiej instancji i zwrócenie uwagi na kwestie, które przez organ I instancji nie zostały dostrzeżone jest dopuszczalne, o ile nie prowadzi do naruszenia zasady reformationis in peius, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Organ odwoławczy orzekał w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji i nie uzupełniał akt sprawy w taki sposób, że mogłoby to naruszyć gwarancje procesowe skarżącego.
Z powyższych względów, uznając, że skarga nie jest zasadna Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – j.t.), orzekł o oddaleniu skargi.