II SA/SZ 155/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w SzczecinieSzczecin2023-10-12
NSAAdministracyjneŚredniawsa
samorząd terytorialnysołectwoodwołanie sołtysazebranie wiejskieuchwałastatut sołectwakontrola sądowaprawo administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę sołtysa na jego odwołanie, uznając, że zebranie wiejskie miało kompetencję do podjęcia takiej uchwały, nawet jeśli nie przybrała ona formy pisemnej.

Skarżący, J. G., złożył skargę na działanie Wójta Gminy polegające na jego odwołaniu z funkcji sołtysa bez uchwały zebrania wiejskiego. Skarżący twierdził, że uchwała była niezbędna, a jej brak uniemożliwił mu obronę. Wójt Gminy wniósł o odrzucenie skargi, argumentując, że działania Wójta nie spełniają warunków zaskarżenia do WSA, a odwołanie sołtysa nastąpiło w wyniku głosowania mieszkańców. Sąd uznał skargę za niezasadną, stwierdzając, że zebranie wiejskie miało kompetencję do odwołania sołtysa na podstawie statutu, a brak pisemnej formy uchwały nie stanowił wady.

Skarżący J. G. zaskarżył działania Wójta Gminy, które doprowadziły do jego odsunięcia od funkcji sołtysa bez formalnej uchwały zebrania wiejskiego. Skarżący powołał się na postanowienie NSA, które utwierdziło go w przekonaniu o konieczności podjęcia uchwały. Wójt Gminy argumentował, że działania te nie podlegają kontroli sądów administracyjnych, a odwołanie sołtysa nastąpiło w wyniku głosowania mieszkańców. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał skargę za niezasadną. Sąd podkreślił, że choć zebranie wiejskie nie jest organem gminy, to uchwała o odwołaniu sołtysa może być przedmiotem kontroli sądowej jako czynność z zakresu administracji publicznej. Analizując statut sołectwa, sąd stwierdził, że zebranie wiejskie miało wyłączną kompetencję do odwołania sołtysa, a brak pisemnej formy uchwały nie był wadą, gdyż treść decyzji została odzwierciedlona w protokole. Sąd uznał, że odwołanie sołtysa nastąpiło skutecznie, zgodnie ze statutem i wolą mieszkańców, a czynności Wójta były jedynie następstwem tej decyzji. W związku z tym skarga została oddalona.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, uchwała zebrania wiejskiego o odwołaniu sołtysa, nawet jeśli nie przybrała formy pisemnej, może być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego jako czynność z zakresu administracji publicznej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że odwołanie sołtysa stanowi czynność z zakresu administracji publicznej, podlegającą kontroli sądów administracyjnych na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Brak pisemnej formy uchwały nie jest wadą, jeśli treść decyzji została odzwierciedlona w protokole z zebrania wiejskiego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

u.s.g. art. 101

Ustawa o samorządzie gminnym

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.s.g. art. 5 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 11a § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 35 § ust. 3 pkt 2

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 36 § ust. 2

Ustawa o samorządzie gminnym

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zebranie wiejskie posiada kompetencję do odwołania sołtysa na podstawie statutu. Brak pisemnej formy uchwały o odwołaniu sołtysa nie stanowi wady, jeśli treść decyzji została odzwierciedlona w protokole. Odwołanie sołtysa stanowi czynność z zakresu administracji publicznej podlegającą kontroli sądów administracyjnych.

Odrzucone argumenty

Uchwała zebrania wiejskiego o odwołaniu sołtysa jest nieważna z powodu braku formy pisemnej. Działania Wójta Gminy polegające na odebraniu pieczątek i kwitariusza podatkowego są przedmiotem skargi i jako takie są wadliwe.

Godne uwagi sformułowania

uchwała zebrania wiejskiego o odwołaniu sołtysa nie może zostać zaskarżona do wojewódzkiego sądu administracyjnego. czynność odwołania sołtysa stanowi jednak czynność z zakresu administracji publicznej, o jakiej mowa w art. 3 §2 pkt 4 p.p.s.a. nie można przypisać zebraniu sołeckiemu kompetencji do dokonywania wyborów sołtysa oraz rady sołeckiej, w sytuacji, gdy kompetencja ta została ustawowo przypisana osobom fizycznym mającym status stałego mieszkańca sołectwa i uprawnionym do głosowania nieprawidłowo zwołane zebranie wiejskie w pełni uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego podjętych na nim uchwał nie musiała przybrać formy pisemnej

Skład orzekający

Marzena Iwankiewicz

przewodniczący

Patrycja Joanna Suwaj

sprawozdawca

Krzysztof Szydłowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja kompetencji zebrania wiejskiego do odwołania sołtysa, dopuszczalność zaskarżenia uchwał zebrania wiejskiego do WSA, forma uchwał zebrania wiejskiego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyfiki funkcjonowania jednostek pomocniczych gminy i interpretacji konkretnego statutu sołectwa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w samorządzie terytorialnym – odwołania sołtysa i formy podejmowanych uchwał. Jest to interesujące dla prawników zajmujących się prawem administracyjnym i samorządowym.

Czy odwołanie sołtysa bez pisemnej uchwały jest legalne? WSA w Szczecinie wyjaśnia.

Sektor

samorząd terytorialny

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Sz 155/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-10-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Krzysztof Szydłowski
Marzena Iwankiewicz /przewodniczący/
Patrycja Joanna Suwaj /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6269 Inne o symbolu podstawowym 626
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 40
art. 101, art. 5 ust. 1, art. 11a ust. 1, art. 35 ust. 3 pkt 2, art. 36 ust. 2
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 3 par. 2 pkt 4, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 października 2023 r. sprawy ze skargi J. G. na działanie Wójta Gminy w przedmiocie odwołania sołtysa oddala skargę.
Uzasadnienie
1. J. G. (dalej przywoływany jako "Skarżący"), wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na działanie Wójta Gminy polegające na "odsunięciu go od pełnienia funkcji sołtysa bez podjęcia stosownej uchwały przez Zebranie Wiejskie Sołectwa W. ".
W uzasadnieniu skargi podniósł, że w dniu 26 września 2020 r. odbyło się zebranie wiejskie sołectwa W. , którego przedmiotem było odwołanie sołtysa. Skarżący wskazał dalej, że po przeprowadzeniu głosowania przewodnicząca komisji skrutacyjnej odczytała protokół z obliczenia głosów oddanych w głosowaniu tajnym w sprawie odwołania sołtysa, po czym obrady zamknięto. Skarżący podniósł, że oczekiwał na uchwałę Zebrania Wiejskiego o odwołaniu. Ponieważ nie otrzymał uchwały, a Wójt odebrał Skarżącemu pieczątki, kwitariusz podatkowy i sołeckie wynagrodzenie, po skierowaniu pisma do Wójta z dnia 6 października 2020 r., w odpowiedzi z dnia 19 października 2020 r. uzyskał informację o braku uchwały, "bowiem nie było podstaw prawnych do jej podejmowania".
Skarżący wskazał, że nie będąc prawnikiem zawierzył Wójtowi, że nie było żadnej podstawy prawnej do podejmowania uchwały i nie podejmował żadnych kroków prawnych. Wskazał, że dopiero postanowienie NSA z dnia 6 grudnia 2022 r. utwierdziło go w przekonaniu, że uchwała o odwołaniu sołtysa przed zakończeniem jego kadencji jest niezbędna. Skarżący wniósł o "uznanie powyższego zebrania jako nieniosącego skutków prawnych wobec odwołania sołtysa".
2. W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy wniósł o jej odrzucenie ewentualnie oddalenie. Wskazał, że działania Wójta Gminy związane wynikiem głosowania zebrania wiejskiego w sprawie odwołania sołtysa nie spełniają warunków określonych w art. 3 § 2pkt 4 P.p.s.a. Wskazał, że zapisy Statutu sołectwa W. realizują dyspozycje ustawowe dopuszczając możliwość odwołania sołtysa przez mieszkańców wsi, zaś żaden z przepisów prawa nie nakazuje ani nie umożliwia podjęcia jakiejkolwiek uchwały po dokonanych wyborach sołtysa przez zebranie wiejskie. Podniósł, że od decyzji wyborców nie przysługują żadne środki odwoławcze, zaś Skarżący został odwołany z funkcji sołtysa w wyniku głosowania mieszkańców wsi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł co następuje:
Skarga okazała się niezasadna.
3. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy.
W pierwszej kolejności, w związku z wnioskiem Organu o odrzucenie skargi, należy rozważyć, czy skarga jest dopuszczalna i zakreślić przedmiot postępowania, którym wbrew wywodom Organu nie są jedynie działania Wójta gminy związane z wynikiem głosowania zebrania wiejskiego - odwołania sołtysa Sołectwa W. polegające m.in. na odebraniu pieczątki. Skarżący bowiem w skardze wskazał w sposób nie budzący wątpliwości, że oczekuje uznania zebrania wiejskiego jako nieniosącego skutków prawnych wobec odwołania sołtysa. Skarżąc, innymi słowy, dąży do wyeliminowania podjętej przez zebranie wiejskie uchwały upatrując wadliwości przede wszystkim w braku jej pisemnej formy.
4. Zgodnie z przepisem art. 101 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 poz. 40 – t.j., dalej przywoływana jako: "u.s.g.") przedmiotem skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego mogą być uchwały lub zarządzenia organu gminy. Z przepisu art. 5 ust.1 tej ustawy wynika, że gmina może tworzyć jednostki pomocnicze: sołectwa oraz dzielnice, osiedla i inne. Jednostką pomocniczą może być również położone na terenie gminy miasto. Z kolei przepis art. 11a ust. 1 wyżej powołanej ustawy stanowi, iż organem gminy jest rada gminy oraz wójt (burmistrz, prezydent miasta). W orzecznictwie sądowym obecny jest pogląd, zgodnie z którym "skoro sołectwo nie jest w świetle ustawy o samorządzie gminnym, organem gminy, a jedynie jej jednostką pomocniczą, to tym samym uchwała zebrania wiejskiego o odwołaniu z funkcji sołtysa nie może zostać zaskarżona do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Nie podlega ona kognicji sądów administracyjnych, ponieważ nie mieści się w zakresie art. 3 § 2 p.p.s.a." (tak np. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 6 października 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 854/16)
W ocenie Sądu orzekającego w sprawie czynność odwołania sołtysa stanowi jednak czynność z zakresu administracji publicznej, o jakiej mowa w art. 3 §2 pkt 4 p.p.s.a..
Wykładnią tego pojęcia zajął się Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w uchwale z dnia 4 lutego 2008 r. (sygn. akt I OPS 3/07, ONSAiWSA 2008/2/21), w uzasadnieniu której stwierdził, że o akcie lub czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a, na który może być wniesiona skarga do sądu administracyjnego, można mówić wówczas, gdy akt (czynność) podjęty jest w sprawie indywidualnej, skierowany jest do oznaczonego podmiotu administracyjnego, dotyczy uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu, samo zaś uprawnienie lub obowiązek, którego akt lub czynność dotyczy, są określone w przepisach prawa powszechnie obowiązującego.
W doktrynie prawa administracyjnego wskazane w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. formy działania administracji charakteryzuje się jako niemające charakteru decyzji lub postanowienia, podejmowane w sprawach indywidualnych, o charakterze publicznoprawnym (a tylko w tym zakresie działalność administracji publicznej została poddana sądowej kontroli) oraz dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2004, s. 22).
5. Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Sądu Skarżący ma interes prawny do zaskarżenia do sądu administracyjnego działań pozbawiających go funkcji sołtysa, choć mylnie uważa, że są to działania wójta. Z podstawowej, wynikającej z art. 45 Konstytucji RP, zasady demokratycznego państwa prawa, według której każdy obywatel powinien mieć dostęp do sprawiedliwego procesu w celu umożliwienia mu obrony własnych interesów, w tym również przed organem kierującym się obowiązującym prawem wynika, w ocenie Sądu, prawo Skarżącego do złożenia skargi na działania, których konsekwencją było odwołanie Skarżącego z funkcji sołtysa przed upływem kadencji. Niewątpliwie zatem odwołany sołtys ma uprawnienie do domagania się sądowej kontroli, czy nie doszło do naruszenia jego prawa do sprawowania tej funkcji przez okres, na który został wybrany. W tej sprawie jednak to nie czynności podejmowane przez Wójta, a uchwała zebrania wiejskiego przesądziła o pozbawieniu Skarżącego funkcji sołtysa.
6. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania skargi Sąd wskazuje, że zagadnienia związane z funkcjonowaniem jednostki pomocniczej gminy, jaką jest sołectwo uregulowane zostały w art. 35 i art. 36 u.s.g. Art. 35 ww. ustawy stanowi, iż organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa rada gminy odrębnym statutem. W statucie sołectwa W. stanowiącym załącznik nr 7 do uchwały Rady Gminy w W., z dnia 27 marca 2008 r., nr [...], w § 9 ust. 1 pkt 1 lit a) wskazano, że do wyłącznej kompetencji zebrania wiejskiego należy wybór i odwołanie sołtysa i rady sołeckiej w całości lub poszczególnych jej członków.
Zgodnie z §7 statutu organem uchwałodawczym w sołectwie jest zebranie wiejskie, zaś uchwały zebrania zapadają w głosowaniu jawnym zwykłą większością głosów (§10 ust. 1), z zastrzeżeniem §13, w którym wskazano, że sołtys i Rada Sołecka wybierani są w głosowaniu tajnym. Z §8 statutu wynika, że zebranie zwołuje Sołtys zgodnie z potrzebami, na wniosek organów gminy lub na wniosek 10 uprawnionych mieszkańców sołectwa (ust. 1), zaś zebranie wiejskie, na którym ma być dokonany wybór Sołtysa i członków Rady Sołeckiej zwołuje Wójt Gminy (ust. 2). Zgodnie z §8 ust. 4 statutu sołectwa z każdego zebrania wiejskiego sporządzany jest protokół.
Organ gminy nadający statut sołectwu ma dużą swobodę w kształtowaniu jego treści. W ocenie Sądu ze statutu nie wynika forma pisemna uchwały, natomiast wynika wyraźnie, że każdorazowo z tą prawną formą działania administracji mamy do czynienia ilekroć w zebraniu wiejskim, które jest organem uchwałodawczym, weźmie udział co najmniej 25% uprawnionych mieszkańców sołectwa (§7 ust. 2 statutu) a swoją wolę zgromadzeni uprawnieni wyrażą w głosowaniu jawnym zwykłą większością głosów. Stąd – wbrew stanowisku Organu, standardową prawną formą działania zebrania wiejskiego jest uchwała i przyjąć należy, iż zebranie wiejskie podejmuje ją ilekroć wyraża swoje stanowisko głosując jawnie, bądź we wskazanych przypadkach w sposób tajny, zaś o jej przyjęciu decyduje wskazana w statucie większość zwykła, nie zaś to czy wola wyrażona została w formie pisemnej uchwały.
7. W statucie rada określa m.in. zasady i tryb wyboru organów jednostki pomocniczej (art. 35 ust.3 pkt.2 u.s.g.). Należy przy tym podkreślić, że ustawodawca pozostawił organom gminy, właściwym do uchwalenia statutu, daleko idącą swobodę w tym zakresie. To zatem statut powinien określać kiedy i w jakim trybie może dojść do odwołania sołtysa, czy członków rady sołeckiej. Zgodnie z art.36 ust. 2 u.s.g. sołtys oraz członkowie rady sołeckiej wybierani są w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania.
Choć przedmiotem skargi nie jest akt prawa miejscowego w postaci Statutu Sołectwa W. , to Sąd zauważa, że w statucie tym nieprawidłowo zamiennie stosuje się pojęcia "zebrania" i "zebrania wiejskiego". Wypada zaznaczyć jedynie tyle, że zgodnie z wolą ustawodawcy, wybór sołtysa dokonywany jest przez stałych mieszkańców gminy (osoby fizyczne), nie zaś zebranie wiejskie – i tak w doktrynie, jak i w judykaturze wyraźnie wskazuje się na różnice w tych terminach (por. A. Kuligowska-Tyszka, komentarz do art. 36 ustawy o samorządzie gminnym, [w:] Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, P. Drembkowski, P.J. Suwaj (red.), Warszawa 2023 r., s. 408-409; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 20 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 1125/21, w którym m.in. Sąd stwierdził, że "nie można przypisać zebraniu sołeckiemu kompetencji do dokonywania wyborów sołtysa oraz rady sołeckiej, w sytuacji, gdy kompetencja ta została ustawowo przypisana osobom fizycznym mającym status stałego mieszkańca sołectwa i uprawnionym do głosowania (...). Wprowadzenie w statucie sołectwa innych warunków przyznania korzystania z czynnego prawa wyborczego (wyłącznie w ramach zebrania sołeckiego) uznać należy za niedopuszczalne, ponieważ modyfikują one mające charakter ius cogens ustawowe zasady wyboru sołtysa i rady sołeckiej", por. także wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 października 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 180/21; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Go 121/21).
W tym miejscu wypada wyjaśnić, że inaczej niż w przypadku wyboru sołtysa i członków rady sołeckiej – któremu poświęcony został przywołany art. 36 ust. 2 u.s.g. (i w tym zakresie statuty jednostek pomocniczych nie powinny wychodzić poza ramy tak zakreślonej dyspozycji normy prawnej), ustawodawca nie zawarł żadnej regulacji dotyczącej ich odwoływania, a nawet nie przesądził, czy w ogóle, i ewentualnie jaki podmiot jest do tego uprawniony. Mimo to dopuszczalność unormowania w statucie sołectwa trybu i sposobu odwoływania sołtysa i członków rady sołeckiej zasadnie nie budzi wątpliwości ani w doktrynie, ani w judykaturze (por. m.in.: A. Agopszowicz [w:] A. Agopszowicz, Z. Gilowska, Ustawa o gminnym samorządzie terytorialnym. Komentarz, Warszawa 1997, art. 36 Nb 2; P. Chmielnicki [w:] K. Bandarzewski, P. Chmielnicki, P. Dobosz, W. Kisiel, P. Kryczko, M. Mączyński, S. Płażek, Komentarz do ustawy o samorządzie gminnym, Warszawa 2007, uw. 2 do art. 36-37; M. Augustyniak, Jednostki pomocnicze gminy, Warszawa 2010, s. 168; B. Jaworska-Dębska [w:] Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, P. Chmielnicki (red.), Warszawa 2013, uw. 3a do art. 35; A. Szewc [w:] A. Szewc, G. Jyż, Z. Pławecki Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, Warszawa 2012, uw. 4 do art. 35 i uw. 6 do art. 36; por. np. wyrok WSA w Poznaniu z 27 listopada 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 1005/20, por. też wyroki NSA: z dnia 17 kwietnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1528/17; z 3 lipca 2013 r., sygn. akt II OSK 417/13; z 4 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1590/06). Co więcej, w piśmiennictwie przyjmuje się, że nawet w sytuacji braku takich unormowań w statucie jednostki pomocniczej, istnieje możliwość odwołania sołtysa i członków rady sołeckiej – "na podobnych zasadach, jak powołania danego organu jednostki. Odwołania więc dokonać powinien podmiot uprawniony do jego powołania [...]" (M. Augustyniak, Jednostki pomocnicze gminy, Warszawa 2010, s. 168). Należy podkreślić, że jest to wyraz pewnej niepisanej zasady ustrojowej, mogącej ewentualnie znaleźć zastosowanie w braku odnośnych uregulowań statutowych, która jednak nie wyłącza możliwości odmiennego unormowania tej kwestii w statucie (podobnie M. Augustyniak, Jednostki pomocnicze gminy, Warszawa 2010, s. 169).
Jak bowiem trafnie wywodzi się w judykaturze, brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia – i to nie tylko na gruncie wykładni językowej, ale także systemowej oraz funkcjonalnej – że skoro ustawodawca w art. 36 ust. 2 u.s.g. uregulował sposób wyboru sołtysa i członków rady sołeckiej, to w identyczny sposób zostało ustawowo unormowane również ich odwoływanie. Gdyby ustawodawca zamierzał objąć ustawową regulacją także odwołanie sołtysa i członków rady sołeckiej, to wyraziłby to wprost w przepisach. Nie można uznać, że brak regulacji w tym zakresie stanowi wadę ustawy lub jest zaniechaniem prawodawczym. Ustawodawca, kierując się zasadą samodzielności, pozostawił kwestie regulacji odwoływania (a nawet samej możliwości odwoływania) sołtysa i członków rady sołeckiej zapisom statutów jednostek pomocniczych (por. wyrok NSA z 17.04.2019 r., sygn. akt II OSK 1528/17).
W doktrynie i orzecznictwie podnosi się, że przyznanie zebraniu wiejskiemu, jako organowi uchwałodawczemu, kompetencji do odwołania rady sołeckiej lub jej członków nie narusza prawa (tak trafnie m.in. wyrok WSA z 12.12.2019 r., sygn. akt II SA/Ke 738/19). Tym bardziej, że jak pokazują rozważania czynione w piśmiennictwie, kompetencję zebrania wiejskiego do podjęcia uchwały w sprawie odwołania sołtysa i rady sołeckiej da się wywieść także w razie braku odnośnej regulacji statutowej – z art. 36 ust. 2 u.s.g.
8. Kwestia prawidłowości zwołania zebrania, choć nie jest przedmiotem skargi, powinna być w tym miejscu poddana ocenie; była ona także poddana rozważaniom przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w postanowieniu o odrzuceniu skargi Skarżącego w przedmiocie zwołania zebrania wiejskiego z dnia 6 grudnia 2022 r. (sygn. akt III OSK 581/22) wskazał, że "zwołując zebranie wiejskie Wójt Gminy nie odebrał uprawnienia do jego zwołania sołtysowi (...)" a "samo zwołanie zebrania wiejskiego nie wywołało żadnych skutków prawnych dotyczących uprawnienia sołtysa wywodzonego z przepisów statusu sołectwa (...). Aktem bezpośrednio pozbawiającym daną osobę funkcji sołtysa była uchwała zebrania wiejskiego o odwołaniu sołtysa, a nie samo zwołanie zebrania wiejskiego". Sąd kasacyjny wskazał także, że to w prowadzonym postepowaniu nadzorczym organ lub organ gminy powinien skontrolować i to, czy samo zebranie wiejskie zostało zwołane zgodnie ze statutem, bowiem "nieprawidłowo zwołane zebranie wiejskie w pełni uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego podjętych na nim uchwał", zaś Sąd pierwszej instancji zapewnił Skarżącemu w istocie ochronę iluzoryczną, ponieważ i tak musiałoby być wszczęte odrębne postępowanie zmierzające do wyeliminowania z obrotu prawnego uchwały o odwołaniu sołtysa.
9. Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 31 sierpnia 2020 r., z dołączonymi imiennymi listami mieszkańców popierających wniosek (k. 1-14), dwuosobowy komitet zwrócił się do Wójta o zwołanie zebrania "podczas którego odbędzie się głosowanie nad odwołaniem sołtysa sołectwa W. ". Obwieszczeniem Wójta Gminy, na wniosek uprawnionych mieszkańców, na podstawie §8 ust. 2 w zw. z §9 ust. 1a oraz §13 ust. 5 Statutu Sołectwa W. , zwołano i przeprowadzono zebranie wiejskie w sprawie odwołania sołtysa.
Co najmniej 25% uprawnionych do głosowania mieszkańców sołectwa stanowi zarówno próg ważności zebrania (§7 Statutu sołectwa), jak i minimum do złożenia wniosku o odwołanie sołtysa. Liczba uprawnionych do głosowania stanowiących 25% mieszkańców, jak wynika z protokołu zebrania wiejskiego to 97 osób. Zarówno z list poparcia dla wniosku o odwołanie sołtysa, jak i z protokołu z zebrania wiejskiego Sołectwa W. z dnia 26 września 2020 r. w sprawie przeprowadzenia głosowania w sprawie odwołania sołtysa wynika, że wymagany próg 25% uprawnionych został osiągnięty a ponadto, w samym zebraniu wiejskim wzięło udział 126 osób, z czego 125 osób głosowało. W zebraniu tym brał udział także Skarżący i liczbą głosów 72 na "tak" przy 53 na "nie" został odwołany z funkcji sołtysa.
Jak już podniesiona - zgodnie z niepisaną – ale uznawaną w prawie ustrojowym zasadą - odwołać może ten podmiot, który wybrał (powołał), zatem np. w przypadku sołectwa kompetencja do odwołania sołtysa i rady sołeckiej należy do stałych mieszkańców sołectwa. Choć w statucie lokalny prawodawca posłużył się pojęciem "zebrania" jako podmiotu posiadającego wyłączną kompetencję do wyboru i odwołania sołtysa (§9 ust. 1 lit. a statutu), i następnie uściślił, że chodzi mu o "zebranie wiejskie" (por. §8 ust. 2 statutu), to przyjąć należy, że choć w zakresie wyboru sołtysa jest to regulacja nieprawidłowa (uprawnienie do wyboru sołtysa, jak już podkreślono, ustawodawca przydał stałym mieszkańcom uprawnionym do głosowania), to w zakresie odwołania już dopuszczalna. Uznać zatem w konsekwencji należy, że kompetencja do odwołania sołtysa wynika także ze statutu, w którym w § 9 ust. 1 określił, że do wyłącznej kompetencji zebrania należy wybór i odwołanie sołtysa (...), zaś w §13 prawodawca lokalny wskazał, że odwołanie sołtysa następuje na wniosek co najmniej 25% mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania.
W tym miejscu Sąd podkreśla, za stanowiskiem doktryny, że ponieważ stali mieszkańcy sołectwa tworzą równocześnie organ uchwałodawczy sołectwa (choć jak wskazywano, zgodnie z wolą ustawodawcy to dwa różne podmioty), wniosek o odwołanie sołtysa, a z takim wystąpiła wystarczająca ilość uprawnionych - może być przegłosowany na zebraniu wiejskim, bez przeprowadzania specjalnej procedury (P. Chmielnicki [w:] K. Bandarzewski, P. Chmielnicki, P. Dobosz, W. Kisiel, P. Kryczko, M. Mączyński, S. Płażek, Komentarz do ustawy o samorządzie gminnym, Warszawa 2007, uw. 2 do art. 36-37).
10. Podsumowując powyższe - zdaniem Sądu, w kontrolowanej sprawie doszło do skutecznego odwołania sołtysa, bowiem uczynił to uprawniony, wskazany w statucie organ (zebranie wiejskie), na wniosek uprawnionej ilości mieszkańców (listy poparcia podpisało ponad 25 % uprawnionych), przy obecności wystarczającej dla uznania ważności zebrania ilości mieszkańców. Zebranie podjęło ważną uchwałę, bowiem za jej podjęciem opowiedziała się część uprawnionych mieszkańców, przesądzająca o uzyskaniu zwykłej większości. Natomiast podjęte przez Wójta czynności następcze w postaci np. odebrania pieczątki, także były czynnościami prawidłowymi (choć niemającymi w tej sprawie znaczenia), które powinny były nastąpić w wyniku podjęcia przez zebranie wiejskie uchwały o odwołaniu Skarżącego z funkcji sołtysa. Uchwała ta natomiast nie musiała przybrać formy pisemnej.
Na marginesie Sąd wskazuje, że jak wynika ze statutu, kontroli podlega jedynie protokół z zebrania wiejskiego, który dostarczany jest do urzędu gminy (§8 ust. 4 statutu). Stąd nie ma potrzeby, jeśli taka jest wola lokalnego prawodawcy, sporządzania uchwały formie pisemnej, gdyż jej treść odzwierciedlona została w protokole, którego sporządzenie jest już wymagane.
11. Samo natomiast zwołanie zebrania wiejskiego w sprawie odwołania sołtysa przez Wójta Sąd nie uznaje za przesądzające o wadliwości uchwały podjętej zgodnie z uregulowaniami statutu. To bowiem sami mieszkańcy wyrazili wolę, uzasadniając wniosek, odwołania Skarżącego z funkcji sołtysa i wolę tę zrealizowali podejmując uchwałę. A jak Sąd już wskazał, wniosek o odwołanie sołtysa, może być przegłosowany na zebraniu wiejskim, wobec uregulowań ustawowych, nawet bez przeprowadzania specjalnej procedury, w tym – wobec braku regulacji w statucie – także w zakresie podmiotu uprawnionego do zwołania zebrania w sprawie odwołania sołtysa. Równie dobrze można również uznać, że skoro wójt jest uprawniony do zwołania zebrania (zebranie wiejskie, na którym ma być dokonany wybór Sołtysa zwołuje wójt - §8 ust. 2 statutu) – to jest to szerokie uprawnienie elekcyjne, obejmujące zwołanie zebrania tak w sprawie wyboru, jak i odwołania sołtysa, niemające jednak jak to wskazał NSA w przywoływanym postanowieniu wpływu na indywidualne prawo sołtysa.
12. W tym stanie rzeczy Sąd, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi.
Wszystkie przytaczane w uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI