II SA/SZ 158/22

II SA/Sz 158/22 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2022-05-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Bolesław Stachura /przewodniczący/
Ewa Wojtysiak /sprawozdawca/
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
III OSK 1949/22 - Postanowienie NSA z 2023-07-20
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 624
art. 281 ust.5, art. 281 ust.1 pkt.1, art.273 ust.6
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art.145par 1 pkt 1 lit.c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bolesław Stachura Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 maja 2022 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Inne z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie określenia opłaty podwyższonej za pobór wód podziemnych I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Inne na rzecz strony skarżącej P. M. kwotę [...]zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Sygn. akt II SA/Sz [...]
U Z A S A D N I E N I E
Inne (dalej także "Organ") wydał w dniu [...] listopada 2021 r. na podstawie art. 281 ust.5 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r. poz. 624 ze zm. - dalej w skrócie "u.p.w.") informację ustalającą P. M. (dalej "Nadleśnictwo", "Skarżący") opłatę podwyższoną w wysokości [...] zł za pobór wód podziemnych na potrzeby Leśniczówki K. gm. M. (dalej "Leśniczówka") bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub zintegrowanego, za okres I kwartału 2018 r.
Organ wskazał, że opłata została obliczona zgodnie z art. 281 ust.1 pkt 1 u.p.w. w wysokości 500 % opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych na potrzeby Leśniczówki K. ustalonej przez Zarząd Zlewni PGW WP w S. w informacji z dnia [...] listopada 2021 r. w wysokości [...] zł za okres I kwartału 2018 r.
Skarżący złożył reklamację, w której nie zgodził się nie tylko z wysokością opłaty podwyższonej, ale również z podstawą jej naliczenia albowiem Jego zdaniem, nie dochodzi do korzystania z wód podziemnych na potrzeby Leśniczówki, w sensie świadczenia usługi, która jednocześnie wymaga pozwolenia wodnoprawnego. Z ewidencji gruntów oraz KW nr [...] dotyczącej Leśniczówki K. gm. M. wprost wynika, że budynek ma charakter mieszkalny, a leśniczy wraz z rodziną, korzysta z wód na zasadzie zwykłego korzystania z wód.
W dniu [...] grudnia 2021 r. Skarżący uiścił przedmiotowa opłatę.
Organ wydał w dniu [...] grudnia 2021 r. decyzję nr [...] na podstawie art. 273 ust. 6 w zw. z art. 281 ust. 1 pkt.1, art. 14 ust. 2 i 6 pkt 2 u.p.w. oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. – dalej w skrócie "K.p.a."), w której określił Skarżącemu za okres I kwartału 2018 r. opłatę podwyższoną w wysokości [...] zł za pobór wód podziemnych na potrzeby Leśniczówki K., gm. M. (dalej "Leśniczówka") bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub zintegrowanego.
Organ przedstawił stan faktyczny i przywołał treść art. 33 ust. 1 – 4, art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 298 u.p.w.; art. 3 pkt 20 i pkt 39 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2021 r. poz. 1973 ze zm.- dalej w skrócie "u.p.o.ś."); art. 32 ust. 1-2 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2021 r. poz. 1275 ze zm.- dalej w skrócie "u.o.l.").
Organ wskazał, że opłatę za usługi wodne zobowiązany jest ponosić podmiot korzystający z usług wodnych. Lasy Państwowe nie mają statutu przedsiębiorcy w rozumieniu Prawa o przedsiębiorcach, nie posiadają osobowości prawnej to i tak są podmiotem korzystającym ze środowiska w rozumieniu przepisów Prawa ochrony środowiska, a co za tym idzie podmiotem korzystającym z usług wodnych w rozumieniu przepisów Prawa wodnego. Analizując treść art. 33 ust. 3 u.p.w., organ wskazał, że zakres definicji pojęcia zwykłego korzystania z wód poza wymaganiami określonymi w treści art. 33 ust. 1, 3 i 4 Prawa wodnego, obejmuje również cel jakiemu to korzystanie ma służyć. Przepis ten wyraźnie wskazuje na potrzeby własnego gospodarstwa domowego lub własnego gospodarstwa rolnego. Każde inne korzystanie, w tym na cele statutowe jednostki organizacyjnej niebędącej osobą prawną, nie będzie się mieściło w zakresie dyspozycji normy wynikającej z art. 33 Prawa wodnego, a więc nie można go zakwalifikować jako zwykłe korzystanie z wód.
Zdaniem Organu, Lasy Państwowe są podmiotem korzystającym ze środowiska, a w konsekwencji podmiotem korzystającym z usług wodnych. Wszelkie korzystanie z wód w celu realizacji zadań ustawowych lub statutowych, czy jego innej działalności będzie skutkowało obowiązkiem, w tym obowiązkiem ponoszenia opłat za usługi wodne. W treści art. 33 ust. 1 u.p.w. wyraźnie wskazano, że to właścicielowi przysługuje prawo do zwykłego korzystania z wód, nie ma mowy o przenoszeniu tego uprawnienia na inne podmioty. Jednocześnie w treści art. 17 ust. 1 u.p.w. określono do jakich podmiotów można stosować przepisy dotyczące właściciela, organ wskazał przy tym, że jest to katalog zamknięty. W przedmiotowej sprawie zajmowanie mieszkania służbowego jest związane z zatrudnieniem przez Lasy Państwowe, a więc nie tylko są zaspokajane potrzeby mieszkaniowe osób tam zamieszkujących, ale również potrzeby Lasów Państwowych jako podmiotu prowadzącego swoją działalność statutową, która może być wykonywana poprzez rozlokowanie odpowiedniej ilości pracowników w ramach poszczególnych jednostek organizacyjnych, jakimi są również poszczególne leśnictwa.
W związku z tym, że pobór wód podziemnych w rozpatrywanym przypadku nie spełnia warunków zwykłego korzystania z wód, Nadleśnictwo M. jest obowiązane ponosić opłatę podwyższoną, którą zgodnie z art. 280 pkt 1 u.p.w. ponosi się za korzystanie z usług wodnych polegających na poborze wód podziemnych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego.
Organ przedstawił następnie, przepisy i sposób wyliczenia przedmiotowej opłaty.
Skarżący złożył skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz umorzenia postępowania administracyjnego z uwagi na brak podstawy prawnej do określenia opłaty podwyższonej w przedmiotowym stanie faktycznym, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
Z uwagi na covid-19, Skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie:
1. przepisów proceduralnych, a w szczególności art. 6, art. 7, art. 77, art. 78, art. 107 § 3 K.p.a., polegające na zaniechaniu poczynienia dokładnych ustaleń faktycznych odnośnie celu korzystania z wody podziemnej pobieranej z ujęcia wody zlokalizowanego przy Leśniczówce K. gm. M. (działka nr [...], obręb ewidencyjny [...] K. ), oraz wielkości dobowego poboru wody pod kątem zbadania czy nie dochodzi do zwykłego korzystania z wody oraz sposobu korzystania z wody podziemnej z ujęcia wody przy Leśniczówce K., a tym samym pominięciem dowodu z oględzin na gruncie w celu ustalenia faktycznego sposobu korzystania z niej i pod kątem braku wymagania pozwolenia wodnoprawnego lub zintegrowanego;
2. art. 7a K.p.a., polegające na zaniechaniu zastosowania tego przepisu tj. orzeczenia w razie wątpliwości na korzyść Strony, w sytuacji wątpliwości co do znaczenia pojęcia "zwykłego korzystania z wody" oraz z pojęcia "dostarczania wody ludności";
3. art. 33 w zw. z art. 35 ust. 1 u.p.w., polegające na błędnym uznaniu, iż zwykłe korzystanie z wody nie może dotyczyć podmiotu instytucjonalnego jakim jest Nadleśnictwo reprezentujące Skarb Państwa, bez szczegółowego odniesienia się do faktycznego sposobu korzystania z wody podziemnej.
Zdaniem Skarżącego, dokonanie oceny stanu faktycznego pod kątem występowania przesłanki określonej w art. 33 ust. 3 u.p.w. powinno przede wszystkim uwzględniać cele, dla których pobierana jest woda podziemna. Ponadto, Skarżący podniósł, że w niniejszej sprawie ujęcie wody przy Leśniczówce K. powstało w 1980 roku i obecnie służy do zaopatrzenia w wodę budynku mieszkalnego Leśniczówki, stanowiącej mieszkanie leśniczego;
4. art. 120 pkt 1 u.p.w. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz przyjęcie przez organ, że konieczne jest w przedmiotowym stanie faktycznym uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego lub zintegrowanego, pomimo iż dostarczanie wody nie dotyczy zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi czyli zbiorowiska osób ani zaopatrzenia zakładów wymagających wody wysokiej jakości, także nie służy w tym stanie ochronie zasobów wodnych;
6. art. 121 ust.3 u.p.w. polegające na błędnym uznaniu, że przedmiotowe ujęcie służy zaopatrzeniu ludności w wodę i nie jest ujęciem służącym zwykłemu korzystaniu z wody.
W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawił przebieg postępowania w sprawie, a następnie swoją argumentację na poparcie zasadności zarzutów w niej podniesionych.
W odpowiedzi na skargę Inne wniósł o jej oddalenie.
Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia [...] kwietnia 2022 r. z uwagi na brak zgody wszystkich stron na przeprowadzenie rozprawy odmiejscowionej na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Strony pouczono o możliwości złożenia dodatkowych wyjaśnień.
Rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.
Skarga jest zasadna, Sąd bowiem, w wyniku kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, stwierdził, że Organ dopuścił się naruszenia przepisów prawa w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czego dla uchylenia zaskarżonego aktu ustawodawca wymaga w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - w skrócie "P.p.s.a."). W konsekwencji tego zaistniała konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy Organ w sposób uprawniony ustalił Skarżącemu opłatę podwyższoną w sytuacji zajmowania mieszkania służbowego w związku z zatrudnieniem przez Lasy Państwowe, czy też brak było podstaw do jej naliczania z uwagi na to, że pobór wód podziemnych stanowi zwykłe korzystanie z wód, które nie podlega obowiązkowi ponoszenia opłaty za usługi wodne.
Skarżący kwestionuje wysokość naliczonej zaskarżoną decyzją opłaty podwyższonej, jak również zasadność jej naliczenia, gdyż według Skarżącego nie dochodzi do szczególnego korzystania z wód, lecz tylko do zwykłego korzystania z wód na zasadach wynikających z art. 33 Prawa wodnego, które przysługuje właścicielowi gruntu. Dodatkowo Skarżący wskazał, że z wypisu z ewidencji gruntów, który dotyczy Leśniczówki P. wynika, że budynek ten ma charakter mieszkalny, a leśniczy wraz z rodziną korzysta z wód na zasadzie zwykłego korzystania. Na zasadność swojego stanowiska Skarżący powołał orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym wyrok NSA z dnia 21.09.2017 r., OSK 2919/16; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 06.02.2019 r., II SA/Rz 1389/18; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27.02.2020 r. , II SA/Rz 1346/19).
Według Organu, w treści art. 33 ust. 1 Prawa wodnego wyraźnie wskazano, że to właścicielowi przysługuje prawo do zwykłego korzystania z wód, nie ma mowy o przenoszeniu tego uprawnienia na inne podmioty. Jednocześnie w treści art. 17 ust. 1 Prawa wodnego określono, do jakich podmiotów można stosować przepisy dotyczące właściciela, i jest to katalog zamknięty. W przedmiotowej sprawie zajmowanie mieszkania służbowego jest związane z zatrudnieniem przez Lasy Państwowe, a więc nie tylko są zaspokajane potrzeby mieszkaniowe osób tam zamieszkujących, ale również potrzeby Lasów Państwowych jako podmiotu prowadzącego swoją działalność statutową, która może być wykonywana poprzez rozlokowanie odpowiedniej ilości pracowników w ramach poszczególnych jednostek organizacyjnych, jakimi są również poszczególne leśnictwa. Zdaniem Organu, w związku z tym, że pobór wód podziemnych w rozpatrywanym przypadku nie spełnia warunków zwykłego korzystania z wód, Nadleśnictwo M. jest obowiązane ponosić opłatę podwyższoną, którą zgodnie z art. 280 pkt 1 u.p.w. ponosi się za korzystanie z usług wodnych polegających na poborze wód podziemnych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego.
W tak zakreślonych ramach sporu Sąd stwierdził, że stanowisko Organu nie znajduje oparcia ani w przepisach prawa, ani też w materiale dowodowym sprawy.
Zgodnie z art. 35 ust. 3 pkt 1 u.p.w., usługi wodne obejmują pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych. Jak zaś wynika z art. 267 pkt 1 u.p.w., instrumenty ekonomiczne służące gospodarowaniu wodami stanowią m.in. opłaty za usługi wodne.
W myśl zaś art. 268 ust. 1 pkt 1 u.p.w., opłaty za usługi wodne uiszcza się m.in. za pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych.
Z kolei z art. 270 ust. 1 u.p.w. wynika, że opłata za usługi wodne za pobór wód składa się z opłaty stałej oraz opłaty zmiennej uzależnionej od ilości wód pobranych, przy czym opłaty stałej nie ponosi się za pobór wód do celów rolniczych lub leśnych na potrzeby nawadniania gruntów i upraw, na potrzeby chowu i hodowli ryb oraz do celów elektrowni wodnych (ust. 2), a także za pobór wód do celów ochrony przyrody w lasach lub ochrony przeciwpożarowej lasu (ust. 2a).
Stosownie zaś do art. 33 ust. 1 u.p.w., właścicielowi gruntu przysługuje prawo do zwykłego korzystania z wód stanowiących jego własność oraz z wód podziemnych znajdujących się na jego gruncie.
Jak zaś wynika z art. 33 ust. 3 u.p.w., zwykłe korzystanie z wód służy zaspokojeniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego oraz gospodarstwa rolnego (art. 33 ust. 3 u.p.w.).
Przy czym w art. 33 ust. 4 u.p.w. ustawodawca wprowadził definicję określenia "zwykłego korzystania z wód", stanowiąc, że zwykłe korzystanie z wód obejmuje:
1) pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych w ilości średniorocznie nieprzekraczającej 5 mł na dobę,
2) wprowadzenie ścieków do wód lub do ziemi w ilości nieprzekraczającej łącznie 5 mł na dobę.
W art. 34 u.p.w. ustawodawca zaś wskazał, że szczególnym korzystaniem z wód jest natomiast korzystanie wykraczające poza powszechne korzystanie z wód (dotyczące wód powierzchniowych) oraz zwykłe korzystanie z wód, obejmujące czynności wymienione w tym przepisie art. 34 u.p.w.
Stosownie natomiast do art. 35 ust. 1 u.p.w., usługi wodne polegają na zapewnieniu gospodarstwom domowym, podmiotom publicznym oraz podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą możliwości korzystania z wód w zakresie wykraczającym poza zakres powszechnego korzystania z wód, zwykłego korzystania z wód oraz szczególnego korzystania z wód. Przy czym, gospodarstwom domowym, podmiotom publicznym oraz podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą zapewnia się dostęp do usług wodnych na zasadach określonych w przepisach ustawy (ust. 2). Zgodnie zaś z art. 35 ust. 3 pkt 1 u.p.w., usługi wodne m. in. obejmują pobór wód podziemnych lub wód powierzchniowych.
Z przytoczonych wyżej regulacji prawnej wynika zatem, że usługi wodne podlegające opłatom - zgodnie art. 268 u.p.w. - polegają na zapewnieniu gospodarstwom domowym, podmiotom publicznym oraz podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą możliwości korzystania z wód w zakresie wykraczającym poza zakres powszechnego korzystania z wód, zwykłego korzystania z wód oraz szczegółowego korzystania z wód. Przy czym tak rozumiane "usługi wodne", które obejmują m.in. pobór wód podziemnych (art. 35 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 pkt 1 u.p.w.) przez gospodarstwa domowe, mają zapewnić tym gospodarstwom możliwość korzystania z wód w zakresie wykraczającym poza zwykłe korzystanie z wód. Przesłanką czy kryterium pozwalającym odróżnić zwykłe korzystanie z wód od innego korzystania z wód stanowiącego usługę wodną, jest - w myśl ww. art. 33 ust. 4 pkt 1 u.p.w. - ilość pobranych wód podziemnych (średniorocznie nieprzekraczająca łącznie 5 m3 na dobę) przez gospodarstwo domowe.
Zatem, zwykłe korzystanie z wód przysługuje nie tylko osobom fizycznym, lecz także osobom prawnym, a świadczy o tym przepis art. 33 ust. 1 u.p.w., który wprost przyznaje prawo zwykłego korzystania z wód każdemu właścicielowi gruntu, a nie tylko takim właścicielom gruntów, którzy są osobami fizycznymi. Inne brzmienie tego przepisu prowadziłoby do oczywistej sprzeczności z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, który nakazuje tak samo traktować prawo własności należne różnym podmiotom prawa. Sformułowanie "potrzeby własnego gospodarstwa domowego", jakim posługuje się ustawodawca, obejmuje również potrzeby własne osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, w takim rozmiarze, który nie narusza ograniczeń dostępu do wód, wynikających z art. 33 ust. 4 u.p.w., tj. poboru wód podziemnych lub wód powierzchniowych w ilości średniorocznie nieprzekraczającej 5 m3 na dobę, czy wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi w ilości nieprzekraczającej łącznie 5 m3 na dobę. Wykładnia wykluczająca zwykłe korzystanie z wód przez jednostki organizacyjne posiadające osobowość prawną, jak i nieposiadające osobowości prawnej, oznaczałaby, że wszelkie postaci korzystania z własności do wód tych podmiotów, stanowiłyby postać szczególnego korzystania z wód. Szczególne korzystanie z wód nie tylko wiąże się z obowiązkiem ponoszenia opłat, ale także z obowiązkiem posiadania pozwolenia wodnoprawnego, czyli zgody właściwego organu na niestandardową postać dostępu do wód. Brak jest jednak racjonalnych powodów, które pozwalałyby na tak istotne różnicowanie podmiotów prawa w korzystaniu z podlegającego równej ochronie prawa własności. Na pogorszenie sytuacji administracyjnoprawnej osób prawnych, w tym Skarbu Państwa, nie pozwala organom władzy publicznej konstytucyjna zasada równości ustanowiona w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2019 r. o sygn. akt II SA/Rz 1389/18).
Sąd orzekający w niniejszej sprawie aprobuje zaprezentowaną w ww. wyroku wykładnię "zwykłego korzystania z wód", zauważając dodatkowo, że termin ten był tak samo rozumiany również w poprzednim stanie prawnym, tj. pod rządami ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121 z późn. zm.), w której odpowiednikiem obecnego art. 33 był art. 36 (por. wyrok NSA z dnia 21 września 2017 r. o sygn. akt II OSK 2919/16).
Skarb Państwa jest właścicielem nieruchomości stanowiących Lasy Państwowe, zaś zarząd tym mieniem wykonuje specjalistyczna jednostka organizacyjna jaką jest Państwowe Gospodarstwo Leśne "Lasy Państwowe". Skarżące Nadleśnictwo działa więc w ramach osobowości prawnej Skarbu Państwa, co oznacza, że jej działania są działaniami tej osoby prawnej, w imieniu której działa. Przepisy ustawy o lasach, powierzając Lasom Państwowym zarząd składnikami mienia państwowego, decydują o możliwości wykonywania przez tą jednostkę organizacyjną uprawnień właścicielskich, w tym, co oczywiste, korzystania z uprawnień wypływających z przepisów ustawy – Prawo wodne, a przewidujących zwykłe korzystanie z wód.
W świetle obowiązującego prawa, Skarbowi Państwa przysługują te uprawnienia, które w jego imieniu wykonuje podmiot publiczny jakim są jednostki organizacyjne Lasów Państwowych. Dlatego słusznie Skarżący zarzucił, że brak prawnej możliwości wyłączenia z zarządu lasami państwowymi prawa do zwykłego korzystania z wód.
Jak wyżej wskazano, działania Nadleśnictwa, są działaniami Skarbu Państwa. Wykonując więc ustawowe zadania w imieniu i w ramach osobowości prawnej Skarbu Państwa, działa tym samym jak właściciel, w imieniu którego zarządza nieruchomościami stanowiącymi Lasy Państwowe. Dlatego też pomimo, że samo Nadleśnictwo nie posiada osobowości prawnej, to jednak z tytułu wykonywania czynności zarządu składnikami leśnymi mienia Skarbu Państwa – działając w ramach osobowości prawnej Skarbu Państwa - może być adresatem przepisów definiujących korzystanie zwykłe z wód, tj. art. 33 ust. 1 u.p.w. (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 17 lipca 2017 r. o sygn. akt II SA/Rz 558/19).
Jak wskazuje się w doktrynie, organy administracji leśnej są terenowymi organami rządowej administracji specjalnej łączącymi funkcje z zakresu administracji państwowej ze specjalistycznymi zadaniami spoza obszaru stosunków administracyjnych (J. Boć (red.:), Prawo administracyjne, Wrocław, 1993 r.). Taki status prawny Lasów Państwowych nie pozwala ujmować ich działalności wyłącznie jako nastawionej na działalność gospodarczą (zarobkową) (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 27 maja 2021 r. o sygn. akt II SA/Sz 209/21; wyrok w WSA w Gdańsku z dnia 24 lutego 2022 r. o sygn. akt III SA/Gd 539/21).
W ramach sprawowanego zarządu, Lasy Państwowe prowadzą gospodarkę leśną, gospodarują gruntami i innymi nieruchomościami oraz ruchomościami związanymi z gospodarką leśną, a także prowadzą ewidencję majątku Skarbu Państwa oraz ustalają jego wartość (art. 4 ust. 3 u.o.l.).
Podkreślić przy tym należy, że na Lasach Państwowych ciąży m.in. obowiązek zapewnienia pracownikom Służby Leśnej bezpłatnego mieszkania, jeżeli stanowisko oraz charakter pracy związane są z koniecznością zamieszkania w miejscu jej wykonywania (art. 46 ust. 1 pkt 1 u.o.l.). Nieruchomości do zamieszkania udostępniane pracownikom Lasów Państwowych pozostają w zarządzie Lasów Państwowych i mają związek z działalnością prowadzoną przez Lasy Państwowe, lecz nie powoduje to utraty przez te nieruchomości funkcji mieszkalnej i możliwości traktowania osób w nich zamieszkujących jako prowadzących gospodarstwo domowe na tle art. 33 ust. 3 u.p.w. Tym bardziej, że przepisy u.p.w. nie podają definicji gospodarstwa domowego. W tym zakresie należy odnieść się do rozumienia tego pojęcia w języku polskim.
"Gospodarstwo domowe", według Uniwersalnego Słownika Języka Polskiego PWN, Warszawa 2008 pod red. S. Dubisza, (pojęcie ekonomiczne), to zespół osób razem mieszkających, wspólnie się utrzymujących i podejmujących decyzje finansowe, zwykle stanowiących rodzinę.
Według zaś Encyklopedii PWN (https://encyklopedia.pwn.pl/), gospodarstwo domowe (polityka społeczna), to zespół osób razem zamieszkujących i wspólnie utrzymujących się, w większości połączonych więzami biologicznymi i stanowiących rodziny, choć do gospodarstw domowych zalicza się również osoby niespokrewnione, ale wspólnie zamieszkujące i utrzymujące się, osoby samotne, utrzymujące się samodzielnie to jednoosobowe gospodarstwa domowe.
Wskazać należy, że ustawodawca rzadko decyduje się na wprowadzenie definicji gospodarstwa domowego na tle danej ustawy. Jako przykład można wymienić:
- definicję gospodarstwa domowego z art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 lutego 2022 r. o wsparciu gospodarstw domowych w ponoszeniu kosztów związanych ze zmianą standardu nadawania naziemnej telewizji cyfrowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 501), przez które należy rozumieć zespół osób mieszkających i utrzymujących się wspólnie albo jedną osobę utrzymującą się samodzielnie, gdy miejsce zamieszkania tych osób znajduje się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
- definicję gospodarstwa domowego z art. 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 z późn. zm.), przez które rozumie się gospodarstwo prowadzone przez osobę ubiegającą się o przyznanie dodatku mieszkaniowego, samodzielnie zajmującą lokal mieszkalny albo gospodarstwo prowadzone przez tę osobę wspólnie z małżonkiem i innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi, które swoje prawa do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z prawa tej osoby. Do członków gospodarstwa domowego nie wlicza się osób przebywających w instytucjach, o których mowa w art. 2 ust. 3.
Zauważyć przy tym należy, że przywołane wyżej definicje odwołują się do kryterium w postaci zamieszkiwania w danym miejscu i stanowiących ośrodek życiowych interesów danej osoby lub osób. Gospodarstwa domowe mogą być wieloosobowe i jednoosobowe.
Poza sporem w badanej sprawie jest okoliczność, że z danych ewidencji gruntów i budynków wynika, że budynek Leśniczówki K. to budynek mieszkalny. Organ nie kwestionował również okoliczności zamieszkania w tym budynku leśniczego wraz z rodziną, a zatem też wspólnego prowadzenia przez te osoby gospodarstwa domowego, co w konsekwencji, w ocenie Sądu, pozwalało uznać tę Leśniczówkę za gospodarstwo domowe.
W skardze zarzucono Organowi brak ustaleń co do celu i ilości pobranej wody podziemnej z ujęcia wody zlokalizowanego na działce nr [...] obręb ewidencyjny K. pod kątem zwykłego korzystania z wody oraz sposobu korzystania z wody podziemnej z ujęcia wody przy Leśniczówce P.
Brak ustalenia tych istotnych okoliczności w sytuacji, gdy Organ naliczył Skarżącemu opłatę podwyższoną za pobór wód podziemnych na potrzeby Leśniczówki K. bez zweryfikowania okoliczności co do celu i ilości korzystania z wód podziemnych w ramach zwykłego korzystania z wód przez gospodarstwo domowe – Leśniczówkę, skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd bowiem stwierdził, że sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona, a obciążenie Nadleśnictwa sporną opłatą zmienną za pobór wód podziemnych dla potrzeb bytowych mieszkańców Leśniczówki, było co najmniej przedwczesne. Wbrew obowiązkowi dochodzenia prawdy obiektywnej przewidzianemu w art. 7 K.p.a., Organ nie wyjaśnił dokładnie w toku postępowania stanu faktycznego sprawy, nie ustalił bowiem istotnych dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy okoliczności w kontekście wyżej przytoczonych przepisów prawa materialnego znajdujących w niniejszej sprawie zastosowanie. Z akt sprawy nie wynika bowiem by woda w jakikolwiek sposób była wykorzystywana do prowadzenia działalności gospodarczej. Nie zbadano w istocie, na jaki cel i w jakiej ilości pobierana była faktycznie woda z ujęcia będącego przedmiotem sprawy (czy pobór ten spełnia przesłanki zwykłego korzystania z wód). W zakresie tym zaniechano przeprowadzenie postępowania dowodowego, przyjmując a priori, że prowadzenie działalności gospodarczej przez właściciela gruntu wyklucza w każdej sytuacji korzystanie z wód na tym gruncie w ramach korzystania zwykłego. Tymczasem, jak już wskazano, Skarb Państwa jako właściciel gruntu jest reprezentowany przez Lasy Państwowe będące państwową jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej w zakresie zarządzanego mienia, a w konsekwencji przez Nadleśnictwo, stanowiące jednostkę organizacyjną wchodzącą w skład Lasów Państwowych, działając w ramach osobowości prawnej Skarbu Państwa, w istocie wykonuje prawo właściciela gruntu w zakresie zwykłego korzystania z wód podziemnych znajdujących się w gruncie Skarbu Państwa (art. 33 ust. 1 u.p.w.), zaś działalność Lasów Państwowych nie polega wyłącznie na podejmowaniu działalności gospodarczej, ale również na pełnieniu funkcji organów administracji, a mienie Lasów może służyć różnym celom, w tym mieszkalnym, związanym z zaspokajaniem potrzeb własnego gospodarstwa domowego (art. 33 ust. 3 u.p.w.), co - z uwagi na błędną wykładnię art. 33 u.p.w. - Organ zignorował prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie, chociaż były to okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia meritum sprawy.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu Organ – będąc związanym sądową oceną prawną sprawy i wskazaniami Sądu, stosownie do art. 153 P.p.s.a - wyjaśni kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności co do funkcjonowania budynku Leśniczówki, a mianowicie, czy pobór wody przez mieszkańców (użytkowników) tej Leśniczówki służy zaspokojeniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego (art. 33 ust. 3 u.p.w.), przy czym przyjąć należy, że przepis art. 33 ust. 3 u.p.w. w zakresie, w jakim posługuje się sformułowaniem "potrzeb własnego gospodarstwa domowego", obejmuje również potrzeby własne osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, w takim rozmiarze, który nie narusza ograniczeń dostępu do wód, wynikających z art. 33 ust. 4 u.p.w. (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27.02.2020 r., II SA/Rz 1348/19). Nadto, Organ również podejmie działania w celu ustalenia - w kontekście w art. 33 ust. 4 pkt 1 u.p.w. – czy w spornym okresie pobór wód podziemnych przez Leśniczówkę nie przekraczało 5 mł na dobę.
Zaniechanie przez Organ dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w powyższym zakresie, doprowadziło do przedwczesnego wydania zaskarżonej decyzji w przedmiocie określenia opłaty podwyższonej, która w obecnym stanie sprawy ma charakter autorytarny. Stwierdzone przez Sąd uchybienia proceduralne w zakresie stosowania przepisów K.p.a. regulujących kwestie dochodzenia do prawdy obiektywnej (art., art. 7, 77 i 80 K.p.a.), mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem nie zbadano, a tym samym nie wykazano istnienia przesłanek materialnych wynikających z przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 281 ust. 1 pkt 1 u.p.w., stanowiącego podstawę określenia wysokości opłaty podwyższonej.
W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej "P.p.s.a."), orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji
Na podstawie art. 141 § 4 P.p.s.a. Sąd przedstawił wyżej wskazania co do dalszego sposobu postepowania, którymi Organ - ponownie rozpoznając sprawę – jest związany, stosownie do art. 153 P.p.s.a.
O zwrocie kosztów postępowania sądowego przez Inne na rzecz strony skarżącej w łącznej kwocie [...]zł, Sąd orzekł na podstawie do art. 200, art. 209, art. 205 § 2 P.p.s.a. Na zasądzoną kwotę składają się: uiszczony wpis stosunkowy od skargi w wysokości [...] zł, pobrany od Skarżącej na podstawie § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), wynagrodzenie pełnomocnika procesowego Skarżącego (radcy prawnego) z tytułu zastępstwa procesowego w kwocie [...]zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265) oraz uiszczona opłata skarbowa od pełnomocnictwa procesowego (pkt IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej - Dz.U. Nr 225, poz. 1635 ze zm.).
Orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl