II SA/Sz 1320/04

II SA/Sz 1320/04 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2005-09-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-12-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Elżbieta Makowska /przewodniczący sprawozdawca/
Kazimierz Maczewski
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka
Symbol z opisem
6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne
Kombatanci
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 marca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska /spr./ Sędziowie: Asesor WSA Nadzieja Karczmarczyk- Gawęcka Asesor WSA Kazimierz Maczewski Protokolant Katarzyna Skrzetuska - Gajos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2005 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich o d d a l a skargę
Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] Nr [...] na podstawie art. 1-4 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) - odmówił A. Z. przyznania uprawnień kombatanckich.
W uzasadnieniu decyzji wskazał, że strona wystąpiła z nieudokumentowanym wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu wysiedlenia oraz pobytu w obozach przejściowych w [...]. Organ stwierdził, że wysiedlenie nie podlega przepisom art. 1-4 powołanej na wstępie ustawy. Natomiast wskazane we wniosku obozy nie zostały wymienione w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej i obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154) ani- jak wynika z dostępnych urzędowi materiałów oraz dokumentów znajdujących się w aktach sprawy- nie były obozami karnymi lub wychowawczymi, o których mowa w § 5 pkt 2 i 3 powyższego rozporządzenia.
Wobec powyższego Kierownik Urzędu uznał, że wnioskowana represja nie jest represją w rozumieniu art. 3-4 ustawy o kombatantach i z tej przyczyny odmówił stronie przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu wskazanego we wniosku.
A. Z. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy domagając się przyznania uprawnień kombatanckich w związku z doznanymi represjami ze strony hitlerowskich władz bezpieczeństwa po wypędzeniu z [...] pod koniec [...] i powołał się na ich opis zawarty we wniosku z dnia [...]. Wnioskodawca podniósł, że w dotychczasowym postępowaniu w przedmiocie Jego wniosku jedynym powodem odmownych decyzji było nieterminowe nadesłanie wniosku, co zostało rozstrzygnięte w wyroku NSA z dnia 24 września 2003r. Poinformował organ, że dla wyeliminowania wątpliwości "zwrócił się o wydanie opinii w tej sprawie do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu , skąd oczekuje odpowiedzi".
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 1-4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich.
Z uzasadnienia decyzji wynika, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ nie dopatrzył się nowych faktów nieznanych przy podejmowaniu pierwszej decyzji. Rozpatrując sprawę ponownie, Kierownik Urzędu stwierdził, że A. Z. wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułów:
1. wypędzenie z [...] i pobyt w obozie w [...] oraz [...],
2. praca przymusowa na terenie III Rzeszy.
Przystępując do oceny materiału dowodowego zebranego na okoliczności tytułów wskazanych we wniosku organ wyjaśnił na wstępie, że w art. 1-4 ustawy o kombatantach szczegółowo określił jaką działalność można uznać za działalność kombatancką, za równorzędną z kombatancką a także do jakiego rodzaju represji należy stosować niniejszą ustawę oraz zacytował art. 4 ust.1 i 2 tej ustawy, określający rodzaje i okresy represji wojennych i okresu wojennego uznane przez ustawodawcę za represje w rozumieniu ustawy, stanowiące podstawę do zastosowania jej przepisów do osób, które im podlegały. Organ powołał się na wydane na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o kombatantach rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innej narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154) i stwierdził, że wskazane przez stronę obozy w [...] nie zostały wymienione w tym rozporządzeniu, ani nie były obozem karnym lub wychowawczym, o których mowa w § 5 pkt 2 i 3 wskazanego rozporządzenia. W związku z tym uznał, że wnioskowana represja nie jest represją w rozumieniu art. 4 ust.1 pkt 1 lit. b lub c ustawy i z tego względu odmówił przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu umieszczenia we wskazanych obozach.
Odnosząc się zaś do wniosku o przyznanie uprawnień z tytułu pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy organ wyjaśnił, że taka praca przymusowa nie jest represją w rozumieniu ustawy o kombatantach. Nie negując faktu deportacji A. Z. do pracy przymusowej na terenie III Rzeszy wskazał, że z tego tytułu przysługuje stały dodatek do emerytury lub renty określony przepisami ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR ( Dz. U. Nr 87, poz.395 ze zm.).
Z powyższą decyzją nie zgodził się A. Z., który w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie oraz w uzupełniającym piśmie z dnia [...] podniósł, że represje stosowane przez hitlerowskie służby bezpieczeństwa w obozie [...] koło [...] "przewyższały niekiedy specyfiką typowe zjawiska występujące w obozach koncentracyjnych", po czym opisał warunki swego pobytu w tym obozie. Ponadto wskazał, że w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20.09.2001r., na które powołuje się organ, widnieje zapis zarówno " podobóz obozu koncentracyjnego wymieniony w ust. 1 pkt 4 - 80) LEIPZIG ( czyli Lipsk)" jak też " podobóz obozu koncentracyjnego wymieniony w ust. 1 pkt 12 - 8) WARSZAWA", któremu - zdaniem skarżącego - niewątpliwie podlegał [...] z racji masowego przesiedlania ludności [...] w czasie powstania w [...] Wyjaśnił także, że w miejscu przymusowego zatrudnienia utworzony był obóz , w którym przebywał pod nadzorem władz hitlerowskich, czego dowodem był znak litery P, który miał obowiązek nosić.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do twierdzeń skargi organ wskazał na treść pisma skarżącego z dnia [...] i zawartego w nim opisu pobytu w obozie w [...], jako dowodu przemawiającego przeciwko ustaleniu, ze A. Z. przebywał w obozie wymienionym w § 2 pkt 3 ppkt 80) rozporządzenia z dnia 20.09.2001 r. Organ wyjaśnił też, powołując się na informator encyklopedyczny pt. "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945" opracowany przez Główną Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce i Radę Ochrony Pomników Walk i Męczeństwa, że obóz przejściowy w [...] założony dnia [...] był obozem dla ludności cywilnej, ewakuowanej po powstaniu warszawskim i nie podlegał żadnemu innemu miejscu kaźni narodu polskiego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Na wstępie wyjaśnić trzeba, że stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153,poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę administracji publicznej, którą dokonują pod względem zgodności z prawem. W ramach tej kontroli, jak to stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie są jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wbrew też przekonaniu skarżącego, sąd administracyjny w zasadzie nie prowadzi postępowania dowodowego, orzeka bowiem w oparciu o akta administracyjne według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.
Z tego względu ocena zgodności z prawem zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji ostatecznej została dokonana w kontekście twierdzeń wnioskodawcy oraz ustaleń organu na dzień wydania tej decyzji, a nie przez pryzmat nieznanych organowi w czasie orzekania okoliczności wynikających z twierdzeń strony zawartych w skardze i w piśmie wniesionym do sądu po doręczeniu skarżącemu odpowiedzi organu na skargę.
Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek A. Z. domagającego się przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu represji opisanych przezeń w piśmie z dnia [...] Sam zainteresowany nie sprecyzował tytułu, z jakiego ubiega się o przyznanie uprawnień, lecz opisał stan faktyczny poczynając od momentu "wypędzenia w ostatnich dniach sierpnia z Warszawy przez niemieckie służby SS", poprzez osadzenie przez [...] dni w obozie w [...] i kończąc na osadzeniu w obozie w [...] skąd po [...] dniach obowiązkowej kwarantanny skierowany został do pracy przymusowej.
W tej sytuacji nie popełnił błędu Kierownik Urzędu dokonując, przyjętej w zaskarżonej decyzji, kwalifikacji tytułów uprawnień, z punktu widzenia których rozpatrywał wniosek skarżącego.
W ocenie sądu brak jest również podstaw prawnych do podważenia stanowiska organu, który w opisanych przez stronę okolicznościach nie dopatrzył się przesłanek do przyznania uprawnień kombatanckich.
Należy podkreślić, że o tym czy określona działalność stanowi działalność kombatancką lub działalność równorzędną z kombatancką albo represję nie decyduje subiektywne przekonanie strony, lecz wystąpienie warunków i okoliczności wskazanych w przepisach prawa materialnego jakim jest ustawa z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu wojennego ( tekst jedn. Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 327). Już sam tytuł tej ustawy wskazuje, że nie jest ona adresowana do wszystkich osób będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, lecz tylko do niektórych z nich. To, jakie represje ustawodawca uznał za uzasadniające zastosowanie do nich przepisów powyższej ustawy, wynika z jej art. 4 , który to przepis w pełnym brzmieniu zacytował organ w uzasadnieniu prawnym swojej decyzji.
W świetle tego przepisu oraz pozostałych norm ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( w dalszej części określanej jako ustawa o kombatantach), nie narusza prawa stanowisko organu, że z tytułu deportacji na teren III Rzeszy na roboty przymusowe uprawnienia kombatanckie nie przysługują. Deportacja do obozów pracy na roboty przymusowe nie jest żadną, z wymienionych w ustawie form działalności lub podlegania represjom i nie uprawnia do uzyskania uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu prawidłowo wyjaśnił stronie, że z tytułu deportacji do pracy przymusowej przysługuje prawo do świadczenia pieniężnego, a skarżący, jak wynika to z akt sprawy, świadczenie takie w 1996r. uzyskał /k.7/.
Okoliczności związane z deportacją, a wynikające z zatrzymania, transportu itd. mogą natomiast, teoretycznie rzecz ujmując, stanowić podstawę do przyznania uprawnień kombatanckich o ile wyczerpują ustawowe przesłanki represji określonej w art. 4 ust. 1 i 2 ustawy. Pamiętać przy tym trzeba, że o tym czy wystąpiły okoliczności uzasadniające ustalenie zaistnienia jednej z form represji, określonych w art. 4 ustawy nie decyduje wyłącznie uznanie organu administracyjnego właściwego do orzekania w sprawie, bowiem organ ten jest związany określeniem miejsc odosobnienia, "w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone, pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także więzienia i obozy NKWD lub będące pod nadzorem NKWD, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innej narodowości, oraz obozy, o których mowa w art. 3 pkt 2 i art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b) i lit. c) oraz w pkt 3", zawartym w rozporządzeniu wykonawczym, wydanym na podstawie upoważnienia z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach. Wydane na podstawie tego upoważnienia rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. nie wymienia obozu w [...], a zatem nie naruszył prawa Kierownik Urzędu odmawiając przyznania stronie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie w [...]. Faktem natomiast jest, że w rozporządzeniu tym w § 2 pkt 3, ppkt 80 wymieniono Leipzig jako podobóz obozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie. Rzecz jednak w tym, że podane przez skarżącego we wniosku z dnia [...] okoliczności pobytu w [...] zostały prawidłowo przez organ zinterpretowane jako pobyt w obozie przejściowym, a nie koncentracyjnym. Z punktu widzenia zasady swobodnej oceny dowodów, taka ocena organu znajduje pełne oparcie i uzasadnienie w oświadczeniu wnioskodawcy o następującej treści: " Wreszcie dotarliśmy do celu, jakim było miasto Leipzig. Tam umieszczono nas w szkole, gdzie w warunkach znacznie lepszych jak w [...] przebywałem przez [...] dni przed przydzieleniem do pracy. Po odbyciu obowiązkowej kwarantanny skierowany zostałem do pracy przymusowej."
Reasumując powyższe, sąd nie dopatrzył się podstaw faktycznych lub prawnych, które przemawiałyby za uznaniem, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem.
Dlatego należało na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalić skargę.