II SA/SZ 1220/21

II SA/Sz 1220/21 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-05-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Katarzyna Grzegorczyk-Meder /sprawozdawca/
Marzena Iwankiewicz
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1333
art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3, art. 3 pkt 1, art. 61, art. 30 ust. 1 pkt 3.
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Protokolant starszy inspektor sądowy Anita Jałoszyńska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 maja 2023 r. sprawy ze skargi B. P. i J. P. na decyzję Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazania usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. z dnia [...] r. nr [...]
Uzasadnienie
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w G. (PINB) decyzją z dnia 18 sierpnia 2021r. nr [...] - nakazał M. S. oraz B. P. i J. P. usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, występujących w murze, zlokalizowanym na dz. nr [...] w Ż. przy ul. [...], poprzez:
a) usunięcie luźnych cegieł oraz nadbudowanych elementów betonowych
i metalowych wraz z drutem kolczastym,
b) przemurowanie ruchomych fragmentów w koronie muru,
c) wyrównanie poziomu muru ogrodzeniowego do poziomu nieprzekraczającego 2,20 m,
d) zwieńczenie korony muru czapą betonową na całej jego długości w celu zapewnienia stabilności i zabezpieczenia muru przed niszczącym działaniem czynników atmosferycznych.
- w terminie do dnia 31 grudnia 2021r. Dodatkowo organ wskazał, że roboty należy wykonywać zgodnie z zasadami wiedzy technicznej, pod nadzorem osoby z odpowiednimi uprawnieniami budowlanymi, która tym samym przyjmie odpowiedzialność za wykonywane roboty budowlane, a po ich zakończeniu potwierdzi prawidłowość ich wykonanie i usunięcie wszelkich nieprawidłowości, zaś o wykonaniu robót i usunięciu nieprawidłowości należy zawiadomić Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego w G., a do zawiadomienia o zakończeniu robót należy dołączyć oświadczenie osoby nadzorującej roboty, potwierdzające usunięcie nieprawidłowości.
Decyzją z dnia 12 października 2021 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2021r., póz. 735 ze zm.) oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 oraz art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 1333), w brzmieniu obowiązującym do dnia 18 września 2020 r., w zw. z art. 25 ustawy z dnia 13 lutego 2020r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 471), po rozpatrzeniu odwołania J. P. i B. P. od powyższej decyzji PINB, Zachodniopomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Szczecinie (ZWINB) uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej zapisu: "pod nadzorem osoby z odpowiednimi uprawnieniami budowlanymi, która tym samym przyjmie odpowiedzialność za wykonywane roboty budowlane, a po ich zakończeniu potwierdzi prawidłowość ich wykonanie i usunięcie wszelkich nieprawidłowości. Do zawiadomienia o zakończeniu robót należy dołączyć oświadczenie osoby nadzorującej roboty, potwierdzające usunięcie nieprawidłowości" i umorzył w tej części postępowanie. W pozostałej części utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ II instancji przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w tym podał, że w związku z wnioskiem M. S. o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie ogrodzenia wybudowanego pomiędzy działkami nr [...] i nr [...] w miejscowości Ż. organ I instancji w dniu 10 lipca 2020 r. przeprowadził czynności kontrolne na nieruchomościach położonych w Ż. , przy ul. [...].
W oparciu o sporządzony z powołanych czynności protokół organ ustalił, że na terenie działki nr [...] znajduje się mur ogrodzeniowy. Według oświadczenia J. P. (właściciela tej działki), mur został wybudowany przez M. S.. Podczas kontroli inspektorzy ustalili, że zwieńczenie muru nie jest zabezpieczone przed niszczącymi czynnikami atmosferycznymi. Z dokonanych pomiarów muru wynika, że mur mierzony z głębi działki nr [...] w kierunku ul. [...] do załamania posiada długość 8,60 m, a od załamania do ul. [...] 25,80 m, co daje jego całkowitą długość 34,40 m. Wykonał również pomiary wysokości muru od strony działki nr [...]: pomiar przy ul. [...] wynosi 2,08 m, pośrodku długości muru wynosi 2,10 m, a przy jego końcu pomiar wynosi 2,0 m. Następnie, pismem z dnia 17 lipca 2020 r., organ I instancji wystąpił do Wydziału Geodezji, Kartografii i Katastru Starostwa Powiatowego w G., o wskazanie, do której z sąsiadujących ze sobą nieruchomości - działki nr [...] czy działki nr [...] położonych przy ul. [...] w Ż. - przynależy wskazany mur ogrodzeniowy.
W odpowiedzi organ geodezyjno - kartograficzny wskazał, że w celu uzyskania jednoznacznej odpowiedzi należy zlecić jednostce wykonawstwa geodezyjnego odszukanie lub wznowienie punktów granicznych wyznaczających granicę między działkami nr [...]
Mając na względzie niespójności oświadczeń stron co do własności muru oraz w oparciu o protokół z czynności kontrolnych organ I instancji uznał, że obowiązek usunięcia nieprawidłowości zostanie nałożony na właścicieli obu działek, na których usytuowany jest rzeczony mur, co w jego ocenie zgodne jest z art. 154 Kodeksu Cywilnego, a w rezultacie, decyzją z dnia 6 października 2020 r., wydaną na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy Prawo budowlane, nakazał M. S. oraz B. P. i J. P. wykonanie określonych robót budowlanych w celu doprowadzenia muru zlokalizowanego na działkach nr [...] w Ż. do odpowiedniego stanu technicznego.
W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania, organ II instancji decyzją z dnia 8 stycznia 2021 r. uchylił powołaną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując na potrzebę wyjaśnienia kwestii działki na której mur został wybudowany.
Organ I instancji, stosując się do tych zaleceń, pismem z dnia 19 marca 2021 r. wystąpił do Wydziału Geodezji, Kartografii i Katastru Starostwa Powiatowego w G. o przesłanie mapy zasadniczej, która pozwoli ustalić usytuowanie muru.
Odpowiadając na powyższe organ poinformował, że z mapy i szkicu z października 2009 r. wynika, iż mur o szerokości 0,25 m przecina skośnie granice pomiędzy działkami nr [...] i nr [...] w obrębie Ż.. Środek muru od strony ulicy [...] położony jest wewnątrz działki nr [...], w odległości około 35 cm, natomiast drugi koniec muru jest położony wewnątrz dz. nr [...] w odległości około 40 cm.
W oparciu o zebrany materiał dowodowy, PINB w G. wydał, na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy Prawo budowlane, decyzję z dnia 18 sierpnia 2021 r.
Nie zgadzając się z powołanym rozstrzygnięciem odwołanie od niego złożyli B. i J. P., będący właścicielami działki nr [...], położonej przy ul. [...] w Ż.
Odwołujący się podnieśli, iż nie są wykonawcami oraz właścicielami muru ogrodzeniowego wybudowanego pomiędzy posesjami nr [...] i nr [...] oraz jednocześnie podkreślili, że właścicielem i inwestorem tego muru jest M. S.. Powyższe, w ich ocenie, wynika z wyroku Sądu Rejonowego w Gryfinie z dnia 13 września 2013 r., sygn. akt IC 103/12. Nadto odwołujący się stwierdzili, że od początku sprzeciwiali się budowie tego muru co wynika z pism kierowanych do PINB w G.. Zdaniem odwołujących się organy budowlane nie są właściwe w sprawach sporów sąsiedzkich, lecz sąd cywilny.
Rozpoznając złożone odwołanie opisaną na wstępie decyzją z dnia 12 października 2021 r. Zachodniopomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Szczecinie przytoczył treść art. 66 ust. 1 ustawy Prawo budowlane oraz stwierdził, że w przypadku wystąpienia choćby jednej z przesłanek określonych w treści powołanego art. 66 ust. 1 ustawy Prawo budowlane, organ nadzoru budowlanego jest obowiązany do wydania decyzji nakazującej usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości.
Odwołując się do zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym protokołu oględzin przedmiotowej nieruchomości, organ II instancji stwierdził, że mur ogrodzeniowy wybudowany na dz. nr [...] i nr [...] w miejscowości Ż., jest w nieodpowiednim stanie technicznym, który może zagrażać zdrowiu i życiu ludzi. Luźne cegły znajdujące się na górnych warstwach ogrodzenia stanowią zagrożenia dla osób przebywających w sąsiedztwie muru. Zastany stan faktyczny odpowiada przesłankom określonym w art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy Prawo budowlane. Konstrukcja art. 66 ust. 1 ww. ustawy, w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości wręcz obliguje organ nadzoru budowlanego do wydania decyzji nakazującej usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości. Podmiotem zobowiązanym do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, w świetle art. 61 prawa budowlanego, jest zawsze właściciel ewentualnie zarządca obiektu budowlanego.
W oparciu o przesłany przez Geodetę dokument organ ustalił, że ogrodzenie będące przedmiotem niniejszego postępowania przecina skośnie granicę pomiędzy działkami nr [...] i nr [...] w miejscowości Ż.. Środek muru od strony ulicy [...] położony jest wewnątrz działki nr [...] w odległości około 35 cm, natomiast drugi koniec tego muru - ogrodzenia jest położony wewnątrz działki nr [...] w odległości około 40 cm.
Uwzględniając zatem usytuowanie muru ogrodzeniowego, jego nieodpowiedni stan techniczny oraz przepisy art. 61 i 66 Prawa budowlanego, organ nadzoru budowlanego zobowiązany był do nałożenia na M. S. (właściciela dz. nr [...] położonej na terenie miejscowości Ż.) oraz B. P. i J. P. (właścicieli dz. nr [...]) jako na współwłaścicieli przedmiotowego muru, obowiązku wykonania określonych robót budowlanych w celu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości i doprowadzenia istniejącego muru ogrodzeniowego do odpowiedniego stanu technicznego. Wybór technologii wykonania robót budowlanych oraz rodzaj użytych materiałów pozostawiono do wyboru stronom zobowiązanym.
W dalszej części uzasadnienia organ II instancji zwrócił uwagę na nowelizację przepisów ustawy Prawo budowlane, która miała miejsce w czerwcu 2015 r., zgodnie z którą zezwolono na budowę ogrodzenia, które nie przekracza wysokości 2,2 m od poziomu terenu, bez uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę lub uprzedniego zgłoszenia zamiaru budowy takiego ogrodzenia właściwemu organowi administracji architektoniczno-budowlanej.
Podsumowując organ stwierdził, że w sytuacji gdy ogrodzenie nie przekracza 2,2 m oraz nie pełni także funkcji muru oporowego, bez względu na lokalizację na działce, to wtedy taka budowa nie wymaga żadnych czynności urzędowych.
Niezależnie od powyższego przepisy prawa budowlanego nie nakładają obowiązku budowy ogrodzenia o wysokości do 2,20 m pod nadzorem osoby posiadającej stosowne uprawnienia budowlane, co stanowiło podstawę do skorygowania sentencji rozstrzygnięcia organu I instancji w tym zakresie.
Odnosząc się do stanowiska odwołujących organ podkreślił, że budowa przedmiotowego muru nie stanowiła samowoli budowlanej, co wprost wynika z treści art. 29 ust. 1 pkt 23 ustawy Prawo budowlane.
Podsumowując organ odwoławczy podniósł, że organy nadzoru budowlanego nie są uprawnione do ustalenia kto wzniósł przedmiotowy mur oraz, czy budowa ta naruszyła prawo własności przysługujące innej osobie niż inwestor. Jeżeli strony uważają, że to sąsiad wybudował przedmiotowy mur na ich działce, mogą żądać jego rozbiórki, lecz na drodze prawa cywilnego, podnosząc naruszenie prawa ich własności. Organy nadzoru budowlanego, w odniesieniu do obiektu czy urządzenia budowlanego, którego wybudowanie nie stanowi samowoli budowlanej, władne są wyłącznie do przeprowadzenia postępowania mającego na celu usunięcie nieprawidłowości powstałych w stanie technicznym tego obiektu.
Nie zgadzając się z powołaną decyzją B. P. oraz J. P. złożyli na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.
Skarżący zarzucili rażącą obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez zaniechanie uchylenia skarżonej decyzji, pomimo że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa materialnego. Ponadto zarzucili rażącą obrazę prawa materialnego, tj.:
1. art. 29 ust. 1 pkt 23 w zw. z art. 30 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2020 r., poz. 1333 t.j.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 18.09.2020 r. poprzez niewłaściwe zastosowanie, albowiem wysokość muru przekracza 2,2 m, co powoduje konieczność dokonania zgłoszenia, którego M. S. nie dokonał;
2. art. 61 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2020 r., poz. 1333 t.j.) poprzez błędną interpretację, wyrażającą się w przyjęciu, że właścicielami muru są B. P. i J. P. jak też M. S., w sytuacji, gdy mur został postawiony wyłącznie przez M. S. bez uzyskania zgody sąsiadów, a nawet pomimo ich wyraźnego sprzeciwu;
3. art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 w zw. z art. 48 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2020 r., poz. 1333 t.j.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 18.09.2020 r. poprzez niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się w nakazaniu usunięcia nieprawidłowości występujących w murze zlokalizowanym na dz. nr [...] w Ż. przy ul. [...], zamiast nakazania M. S. rozbiórki tego obiektu, albowiem został on posadowiony bez wymaganego zgłoszenia.
Mając powyższe na względzie skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej jej decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. z dnia 18 sierpnia 2021 r., a nadto, na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a. zobowiązanie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. do wydania decyzji nakazującej M. S. rozbiórkę muru zlokalizowanego na dz. Nr [...] w Ż. przy ul. [...] oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skarżący w pierwszej kolejności odnieśli się do naruszenia art. 61 ustawy Prawo budowlane, zgodnie z którym obowiązek utrzymania i użytkowania obiektu zgodnie z zasadami nałożony jest na właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego. Organ w oparciu o dokonaną przez Geodetę analizę mapy uznał, że skoro mur posadowiony jest na granicy obu działek (nr [...] i [...]) jego właścicielami są B. P., J. P. i M. S., będący właścicielami tych działek. Tymczasem przedmiotowy mur został postawiony wyłącznie przez M. S., pomimo wyraźnego sprzeciwu skarżących, co oznacza, że wszelkie skutki z tym związane winien ponosić wyłącznie M. S.. Na dowód potwierdzający powyższą okoliczność skarżący wskazali dołączone do akt postępowania oświadczenie I. W. z dnia 18 października 2020 r., z którego wynika, że była ona świadkiem budowania muru ogrodzeniowego w całości przez M. S. i jego pracowników w 2007 r. Tymczasem dokument ten został przez organ pominięty, a I. W. nie została na tę okoliczność przesłuchana w toku postępowania dowodowego, co w ocenie skarżących stanowi istotne uchybienie powodujące następcze naruszenie normy prawa materialnego.
W dalszej części skargi przytoczony został przepis art. 30 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo budowlane, zgodnie z którym zgłoszenia organowi administracji architektoniczno- budowlanej wymaga budowa ogrodzeń o wysokości powyżej 2,20 m. Z kolei przedmiotowy mur swoją wysokością przekracza 2,20 m, co obliguje jego właściciela do dokonania stosownego zgłoszenia. Tymczasem M. S. takiego zgłoszenia nie dokonał. Pomimo tego, iż organ sam ustalił wysokość muru, nie zobligował M. S. do jego rozbiórki, ale nakazał jedynie usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości w sferze stanu technicznego.
W odpowiedzi na skargę Zachodniopomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Szczecinie wniósł o jej oddalenie oraz utrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie z dnia 8 sierpnia 2022 r. skarżący dodatkowo zarzucili organom obu instancji naruszenia art. 48, art. 48a, art. 49e ustawy Prawo budowlane. Wbrew bowiem art. 48 ust. 5 ustawy Prawo budowlane w sprawie nie zostało wydane postanowienie o wstrzymaniu budowy. Zdaniem skarżących to M. S. dokonał budowy muru bez ich zgody, zaś organy nie dokonując ustaleń w tym zakresie dopuściły się naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Za błędne skarżący uznali zatem stanowisko organów jakoby posadowienie muru nie stanowiło samowoli budowlanej, co doprowadziło do pozaprawnej jego legalizacji (bez wymaganego zgłoszenia) oraz wadliwego określenia adresata nałożonych obowiązków.
Uczestnik postępowania – M. S., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, w piśmie z dnia 5 maja 2023 r. zgodził się ze stanowiskiem organów, że przedmiotowy mur nie stanowi samowoli budowlanej, a tym samym brak było podstaw do orzekania w trybie art. 48 ustawy Prawo budowlane. Podtrzymał stanowisko, że rozpoczął, lecz nie ukończył budowy muru, zaś obecna jego wysokość jest efektem działań Skarżącego, który domurował kilka warstw cegieł. Odwołując się do ustaleń organu I instancji uczestnik postępowania podniósł, że wysokość przedmiotowego muru mierzona od strony działki nr [...] (należącej do Skarżących) nie przekracza 2,20 m. Od strony działki nr [...] (należącej do Uczestnika), mur ma wysokość od 1,66 m (od strony ul. [...]) do 2,25m (w głębi działki). Według ustaleń PINB, mur przecina granicę działek w ten sposób, że w głębi działek wchodzi on na stronę działki nr [...], należącej do Skarżących. Wobec powyższego nieprawidłowości stwierdzone w postępowaniu (przekroczenie wysokości muru oraz luźne, ruchome lub nadbudowane jego elementy) znajdują się na terenie działki Skarżących.
Ponadto z treści art. 154 Kodeksu cywilnego nie wynika domniemanie statusu prawnorzeczowego muru posadowionego na granicy działek. W szczególności, z przepisu tego nie sposób jest wyprowadzić wniosku jakoby Uczestnik był właścicielem tej części muru, która znajduje się na terenie działki Skarżących.
Wojewódzki Sad Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259), dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miało lub mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji, Sąd stwierdził, że decyzja będąca przedmiotem skargi została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.).
Zaskarżona decyzja, nakładająca na skarżących oraz uczestnika postępowania obowiązki polegające na: usunięciu stwierdzonych nieprawidłowości, występujących w murze, zlokalizowanym na dz. nr [...] w Ż. przy ul. [...], poprzez:
e) usunięcie luźnych cegieł oraz nadbudowanych elementów betonowych
i metalowych wraz z drutem kolczastym,
f) przemurowanie ruchomych fragmentów w koronie muru,
g) wyrównanie poziomu muru ogrodzeniowego do poziomu nieprzekraczającego 2,20 m,
h) zwieńczenie korony muru czapą betonową na całej jego długości w celu zapewnienia stabilności i zabezpieczenia muru przed niszczącym działaniem czynników atmosferycznych,
została wydana na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2020 r., poz. 1333) w związku z art. 25 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy-Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 471).
Przepis ten stanowi, że w przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany:
1) może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska albo
3) jest w nieodpowiednim stanie technicznym
- organ nadzoru budowlanego nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania tego obowiązku.
Organy orzekające w tej sprawie uznały mur zlokalizowany na działkach skarżących i uczestnika postępowania jako obiekt budowlany, którym jest zgodnie z art. 3 pkt 1 Prawa budowlanego budynek, budowlę bądź obiekt małej architektury, wraz z instalacjami zapewniającymi możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, wzniesiony z użyciem wyrobów budowlanych. Zdaniem Sądu sporny mur, położony na granicy działek jest jednak w istocie budowlą w rozumieniu art. 3 pkt 3 powołanej ustawy.
W wyroku z dnia z dnia 7 marca 2017 r. sygn. akt II OSK 779/16 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że definicja budowli została skonstruowana na podstawie wyliczenia obiektów stanowiących budowle, które ma charakter otwarty. Oznacza to, z jednej strony, że pojęcie budowli obejmuje wyliczone przez ustawodawcę expressis verbis przykładowe budowle, a po drugie, w skład tego pojęcia wchodzą również inne obiekty, które co prawda nie zostały wymienione, niemniej posiadają cechy wspólne z przykładowymi budowlanymi i na zasadzie podobieństwa przedmiotowego powinny być za budowle również uważane. Mając na uwadze dokonane w przepisie wyliczenie przykładowych budowli, należy przyjąć, że brak wprowadzenia szczegółowego opisu danego obiektu, które wskazywałoby na potrzebę zawężenia definicji legalnej do określonego jego rodzaju (typu) powoduje, że każdy obiekt, który mieści się w językowym znaczeniu użytego wyrażenia, stanowi budowlę, o której mowa w art. 3 pkt 3 ustawy Prawo budowlane.
W odniesieniu do spornego muru organy mogły zatem – co do zasady- zastosować przepis art. 66 Prawa budowlanego.
Stwierdzenie, że obiekt budowlany jest w "nieodpowiednim stanie technicznym" - zobowiązuje właściwy organ nadzoru budowlanego organ do nakazania, w drodze decyzji, usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w wyznaczonym terminie. Norma ta jest konsekwencją przepisów nakładających na właściciela obiektu budowlanego obowiązek użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywania go w należytym stanie technicznym i estetycznym, nie dopuszczając do nadmiernego pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej.
W realiach sprawy zebrano w aktach administracyjnych dostateczny materiał dowodowy pozwalający stwierdzić, że mur położony pomiędzy działkami nr [...] i nr [...] znajduje się w nieodpowiednim stanie technicznym oraz może zagrażać życiu, zdrowiu, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska.
Jakkolwiek organy ustaliły w dostateczny sposób stan obiektu budowlanego, to jednak nie dokonały wystarczających ustaleń niezbędnych do wykonania decyzji.
Decyzja administracyjna musi bowiem poddawać się wykonaniu czyli wykonanie orzeczonego przez organ administracji nakazu musi być możliwe w okolicznościach danej sprawy. Oznacza to również, że w przypadku braku dobrowolnego jej wykonania po uzyskaniu przymiotu ostateczności, winna nadawać się do przymusowego wykonania w drodze postępowania egzekucyjnego w administracji (obowiązku o charakterze niepieniężnym).
Zgodnie z art. 61 w zw. z art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego, obowiązek usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości organ nakłada na właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego.
W rozpoznawanej sprawie, zgodnie z ustalonym stanem faktycznym sprawy mur położony jest częściowo na działce skarżących i częściowo na działce uczestnika postępowania. Organy ustaliły również, że jego długość wynosi 34,4 m. Nie wynika natomiast z ustaleń organów, jaka część muru ( jego długość) położona jest na działce skarżących a jaka część na działce uczestnika postępowania. Brak tych ustaleń wywołuje w tej sprawie określone konsekwencje, albowiem organ nałożył obowiązki na podstawie art. 66 Prawa budowlanego na skarżących i uczestnika postępowania nie precyzując zakresu tych obowiązków w odniesieniu do obydwu stron. Nie jest bowiem możliwe wykonanie obowiązków przez skarżących w odniesieniu do części muru położonej na działce uczestnika postępowania jak i wykonanie obowiązków przez uczestnika postępowania na działce skarżących.
Nadto, organy nałożyły na adresatów decyzji obowiązek wyrównania poziomu muru do poziomu nieprzekraczającego 2,20 m.
Z protokołu sporządzonego przez PINB przy udziale stron w dniu 10 lipca 2020 r. przeprowadzone pomiary wykazały, że jego wysokość wynosi w zależności od poziomu terenu od 1,66 m do 2,25 m.
Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego, budowa ogrodzeń o wysokości powyżej 2,20 m wymaga zgłoszenia organowi administracji architektoniczno-budowlanej.
Jeżeli mur stanowiący ogrodzenie chociaż w części (w protokole " na jego końcu w głębi [działki nr [...]] wynosi 2,25 m) przekracza wysokość określoną w powołanym wyżej przepisie, to rzeczą organu było ustalenie, czy inwestor zgłosił zamiar budowy ogrodzenia. Przesądzenie przez organ w decyzji, iż mur nie został wybudowany w warunkach samowoli budowlanej było, zdaniem Sądu, przedwczesne, albowiem ani PINB ani ZWINB nie dokonały wystarczających ustaleń w tym zakresie.
Organ nie może na podstawie art. 66 Prawa budowlanego, nakładając na strony obowiązek wyrównania muru do poziomu nieprzekraczającego 2,20 m, sanować skutków ewentualnej samowoli budowlanej, nawet jeśli dotyczy ona części muru.
Nie mające odzwierciedlenia w przepisach Prawa budowlanego i przepisach wykonawczych do tej ustawy jest również nałożenie obowiązku zakończenia muru czapą betonową na całej jego długości w celu zapewnienia stabilności i zabezpieczenia muru przed niszczącym działaniem czynników atmosferycznych. Taki sposób zabezpieczenia muru ma swoje logiczne uzasadnienie, jednakże organ nie może nakładać obowiązków nie wynikających z konkretnie wskazanych przepisów prawa a jedynie z przekonania organu.
Podsumowując, zaskarżona decyzja została wydana na podstawie niedostatecznie ustalonego stanu faktycznego sprawy a nadto, w związku z tym, że obiekt budowlany jest położony na dwóch działkach posiadających innych właścicieli, nałożenie tożsamych obowiązków na każdego z nich czyni tę decyzję niewykonalną.
Rację mają skarżący, że przepisy Prawa budowlanego nie nakładają obowiązku grodzenia nieruchomości. Jeśli właściciele sąsiednich nieruchomości są zgodni co do wykonania ogrodzenia pomiędzy działkami, to ogrodzenie takie wykonywane jest w osi granicy działki i dopóty dopóki wykonanie ogrodzenia nie wchodzi w sferę Prawa budowlanego, mieści się w stosunkach cywilnoprawnych.
W tej sprawie wykonanie obiektu budowlanego w postaci muru, z wyżej wskazanych powodów, wymagało ingerencji organów nadzoru budowlanego, w tym sprawdzenia legalności jego budowy. Jednakże żeby decyzja wydana w odniesieniu do tego muru nadawała się do wykonania, musi odpowiadać prawu.
Zdaniem Sądu, organy niewystarczająco ustaliły stan faktyczny sprawy a nadto, stosując przepis art. 66 Prawa budowlanego popełniły błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznały, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą ją decyzje organu I instancji.
Organy ponownie rozpoznając sprawę prawidłowo ustalą stan faktyczny sprawy, w tym czy mur nie postał w warunkach samowoli budowlanej ( nawet w części) jak również - ze względu na kwestie dotyczące prawa własności muru oraz możliwości wykonania obowiązków wynikających z przepisu art. 66 Prawa budowlanego – rozważą możliwość podjęcia się mediacji w celu polubownego rozstrzygnięcia sporu, w tym rozważenia wykonania muru zgodnie z wolą obu stron oraz w zgodzie z przepisami praw budowlanego.