II SA/Sz 122/23

II SA/Sz 122/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-03-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Arkadiusz Windak /przewodniczący/
Katarzyna Grzegorczyk-Meder /sprawozdawca/
Katarzyna Sokołowska
Symbol z opisem
6210 Dodatek mieszkaniowy
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienia
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 marca 2023 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 18 października 2021 r. nr [...], wydaną przez Inspektora ds. świadczeń rodzinnych Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. działającego z upoważnienia Burmistrza K., odmówiono M. B. (dalej: "strona", "skarżący") przyznania dodatku mieszkaniowego z uwagi na nieprzedłożenie przez skarżącego, pomimo wezwania, dokumentów obrazujących jego dochody (zaświadczenia z ZUS-u za okres od czerwca do sierpnia 2021 r. lub rewaloryzacji renty w 2021 roku). Wskazana decyzja została odebrana przez stronę w dniu 22 listopada 2021r.
W dniu 9 grudnia 2021 M. B. odwołał się od ww. decyzji (za pośrednictwem ePUAP). Do odwołania dołączył zaświadczenie ZUS o wysokości dochodu za okres od czerwca do października 2021 r., jak też zaświadczenie ZUS
o stanie zdrowia.
Pismem z dnia 11 stycznia 2022 r., zgodnie z art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 dalej jako "ucovid"), Kolegium poinformowało stronę, że jej odwołanie zostało złożone z uchybieniem czternastodniowego terminu do jego wniesienia, bowiem decyzja została doręczona w dniu 22 listopada 2021 r. zaś odwołanie zostało złożone za pośrednictwem ePUAP w dniu 9 grudnia 2021 r. oraz wyznaczyło stronie termin trzydziestu dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji organu I instancji, liczony od dnia doręczenia wezwania.
W dniu 15 stycznia 2022 r. do Kolegium wpłynął wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (za pośrednictwem ePUAP), w którym skarżący wskazał, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy i było spowodowane złym stanem zdrowia (potwierdzonym opinią lekarza psychiatry), przez który nie mógł dokonać tej czynności samodzielnie. Z kolei osoba która pomogła mu sporządzić odwołanie miała dla niego czas dopiero w dniu 9 grudnia 2021 r. Jednocześnie podkreślił, że wniosku o przywrócenie terminu również nie był w stanie samodzielnie sporządzić i potrzebował pomocy innej osoby.
Odwołując się do stanowiska lekarza orzecznika ZUS podniósł, że jego stan zdrowia psychicznego jest w dalszym ciągu niestabilny i w związku z tym jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności co powoduje potrzebę częściowej pomocy innej osoby, a z racji tego, że jest osobą samotną zatem nie ma osoby, która mogłaby mu takiej pomocy udzielić, zaś sam nie jest w stanie załatwiać spraw urzędowych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie, działając na podstawie art. 58 § 1 oraz art. 59 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), postanowieniem z dnia 24 stycznia 2022 r. odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania przez M. B..
W uzasadnieniu postanowienia Kolegium przytoczyło stan faktyczny sprawy oraz treść przepisów art. 58 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 59 § 2 k.p.a. a następnie stwierdziło, że okoliczności uchybienia terminowi do wniesienia odwołania zostały zawinione i stanowisko strony, iż zły stan zdrowia w dniu 6 grudnia 2021 r. spowodował niemożność złożenia odwołania nie zasługiwało na uwzględnienie. Stwierdzenie u skarżącego choroby psychicznej (schizofrenii paranoidalnej) nie może stanowić okoliczności uzasadniającej przywrócenie uchybionego terminu.
Organ II instancji przyznał, że znane są mu poglądy wyrażone w orzecznictwie administracyjnym zgodnie z którymi jeżeli strona powołuje się na zły stan zdrowia związany z przewlekłą chorobą psychiczną, potwierdzoną zaświadczeniami wydanymi przez lekarzy specjalistów, psychologa oraz orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, to można przyjąć, że uprawdopodobniła brak swojej winy w uchybieniu terminu dla dokonania czynności procesowej. Niemniej w rozpoznawanym przypadku brak jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że zarówno w chwili odebrania decyzji w dniu 22 listopada 2021 r., jak i przez cały okres 14 dni na złożenie odwołania, do chwili złożenia odwołania z pomocą osób trzecich (tj. do 9 grudnia 2021 r.), strona znajdowała się w stanie wyłączającym możliwość podjęcia jakichkolwiek działań procesowych.
Wnioskodawca wskazał bowiem, iż niemożność złożenia odwołania podyktowana była złym stanem zdrowia tylko w dniu 6 grudnia 2021 r., a tym samym nie wykazał w żaden sposób, aby w okresie biegu terminu do złożenia odwołania - znajdował się w takim stanie psychofizycznym, który utrudniał bądź wręcz uniemożliwiał mu prawidłowe zajmowanie się zarówno sprawami życia codziennego, jak i przede wszystkim sprawami urzędowymi, w tym podejmowaniu racjonalnych decyzji o czynnościach procesowych.
Strona zarówno w odwołaniu, jak i we wniosku podniosła, iż odbierając decyzję w dniu 22 listopada 2021 r. miała świadomość, że granicznym terminem na złożenie odwołania jest dzień 6 grudnia 2021 r. Zatem oczekiwanie na osobę trzecią by za pośrednictwem ePUAP złożyć odwołanie, nie jest dla organu przekonujące. Przy czym wniosek strona wypełniła pisemnie, a w odwołaniu czy też we wniosku o przywrócenie terminu nie wskazywała na niemożność pisania ręcznego. Odwołanie jest zwykłym środkiem odwoławczym i nie wymaga specjalnej formy czy też treści, a także nie jest wymagane by sporządzać je pismem drukowanym (za pomocą komputera), czy też by złożyć je za pośrednictwem ePUAP. Zatem bierne oczekiwanie do dnia 9 grudnia 2021 r. stanowi o winie wnioskodawcy w nieterminowym złożeniu odwołania.
M. B. zaskarżył opisane wyżej postanowienie (za pośrednictwem ePUAP) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnemu w Szczecinie.
W skardze został opisany dotychczasowy przebieg sprawy, przy czym podniesiono, że dnia 30 września 2021 r. M. B. złożył wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego, który pomogła mu wypełnić jego znajoma, ponieważ utrzymuje się tylko i wyłącznie z najniższej renty. W dniu 22 listopada 2021r. skarżący odebrał na poczcie przesyłkę poleconą, której jednak nie otworzył. Dopiero dnia 8 grudnia 2021r. znajoma skarżącego przekonała go żeby otworzyć przesyłkę i sprawdził jej zawartość, wtedy też to uczynił i okazało się, że dodatek nie został mu przyznany, a dodatkowo upłynął termin wniesienia odwołania w tej sprawie, następnego dnia tj. 9 grudnia 2021r. znajoma skarżącego napisała odwołanie w tej sprawie oraz wysłała je za pośrednictwem ePUAP do organu odwoławczego, aby przyśpieszyć całą sprawę. Wyjaśniono, że skarżący do dnia 8 grudnia 2021r. nie otwierał przesyłki ponieważ trzymał ją w "kwarantannie" obawiając się, że może być ona zarażona koronawirusem. Powyższe zachowanie wynikało z jego choroby (schizofrenii paranoidalnej) potwierdzonej zaświadczeniem lekarza prowadzącego z dnia 23 listopada 2021 r. oraz kolejnymi zaświadczeniami o niezdolności do pracy z ZUS w Koszalinie.
W dalszej części skargi podkreślono, że za przywróceniem terminu przemawia to, że skarżący od dziecka choruje na nieuleczalną chorobę psychiczną, choroba ta znacznie zakłóca jego funkcjonowanie społeczne i uniemożliwia mu całkowicie pracę zarobkową. (dowód: orzeczenie o niezdolności do pracy z ZUS, zaświadczenie OL-9 od lekarza biegłego psychiatry). W związku z leczeniem przyjmuje on silne leki, które znacznie zakłócają funkcje poznawcze i uniemożliwiają samodzielne dbanie o własne interesy (dowód: recepta z listopada 2021r., ulotka do tych leków). Strona złożyła wniosek o dodatek mieszkaniowy dopiero we wrześniu 2021 r., mimo iż spełnia warunki do jego przyznania od sierpnia 2019 r., to oznacza, że przez 2 lata nie była w stanie tego zrobić.
Ze względu na specyfikację swojej choroby skarżący zamieszkuje sam i izoluje się od społeczeństwa dlatego trudno mu jest znaleźć osobę, która udzieliłaby mu jakiejkolwiek pomocy w sprawach urzędowych.
Wszystkie pisma w tej sprawie, czyli wniosek z dnia 30 września 2021 r., odwołanie oraz skargę do Sądu pomogła skarżącemu sporządzić i złożyć jego znajoma.
Postanowieniem z 21 lipca 2022 r., sygn. akt II SPP/Sz 86/22 starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie rozpoznał wniesiony wraz ze skargą wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy i ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu.
Pismem z 22 sierpnia 2022 r. Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w Szczecinie poinformował Sąd o wyznaczeniu z urzędu pełnomocnika dla skarżącego.
Postanowieniem z 14 października 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił opisaną wyżej skargę M. B. (sygn. akt II SA/Sz 281/22). W uzasadnieniu podjętego orzeczenia wskazano, że zarządzeniem z 25 marca 2022 r. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia przez podpisanie skargi wniesionej drogą elektroniczną lub nadesłanie odpisu własnoręcznie podpisanej skargi, ponieważ dołączone załączniki do pisma ogólnego nie zostały opatrzone podpisem zaufanym lub kwalifikowanym, bądź przez włączenie treści skargi do pisma ogólnego i podpisanie jak wyżej. Wezwanie zostało doręczone w trybie zastępczym za pośrednictwem elektronicznej skrzynki podawczej skarżącego. Skarżący nie uzupełnił braków formalnych skargi, w związku z czym Sąd odrzucił skargę.
Rozpoznając wniesione przez skarżącego zażalenie na powyższe postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił je postanowieniem z dnia 17 stycznia 2023 r. (sygn. akt III OZ 803/22).
Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu Sądu. Skarżący wniósł skargę w formie dokumentu elektronicznego. Podpisem elektronicznym zostało opatrzone wyłącznie pismo przewodnie, do którego załączono skargę. Natomiast sama skarga (załącznik) nie zawierała tego rodzaju podpisu. W związku z powyższym Sąd prawidłowo wezwał skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi, a następnie, wobec braku wykonania wezwania, odrzucił skargę.
W dniu 26 października 2022 r. działający w imieniu skarżącego profesjonalny pełnomocnik wniósł o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi. Do wniosku załączono podpisaną przez ww. pełnomocnika skargę.
Postanowieniem z 2 grudnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił M. B. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.
Odmawiając przywrócenia terminu Sąd wskazał, że skarżący po wezwaniu Sądu nie uzupełnił braków formalnych skargi, jednak nie oznacza to, że nie istniały prawne i faktyczne możliwości usunięcia tych braków. Między innymi temu służyło przyznanie skarżącemu profesjonalnej pomocy prawnej w postępowaniu sądowym. Postanowienie o odrzuceniu skargi zostało wydane 14 października 2022 r., a zatem po ponad 6 tygodniach od wyznaczenia skarżącemu adwokata z urzędu. W tej sytuacji nie jest trafny argument pełnomocnika, że w momencie odrzucenia skargi skarżący "pozostawał chwilowo bez pomocy przy dbaniu o interesy urzędowe".
Skarżący złożył zażalenie na opisane wyżej orzeczenie z dnia 2 grudnia 2022r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowienie to uchylił postanowieniem z dnia 17 stycznia 2023 r. (sygn. akt III OZ 804/22) oraz przywrócił termin do uzupełnienia braków formalnych skargi.
W uzasadnieniu NSA wskazał, że już z treści skargi wynikało, że została ona sporządzona przez osobę trzecią w imieniu skarżącego, która jednak nie była w stanie świadczyć dalszej pomocy skarżącemu. Nie budziło również wątpliwości, że skarżący cierpi na schorzenie, które utrudnia lub wręcz uniemożliwia prawidłowe zadbanie o swoje interesy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wraz ze skargą do Sądu I instancji wpłynął wniosek o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że w stanie faktycznym tej konkretnej sprawy, mając na uwadze treść skargi, Sąd mógł w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy i dopiero wyznaczonemu pełnomocnikowi doręczyć wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi.
Natomiast w tej sprawie pełnomocnik z urzędu został ustanowiony już po upływie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W tej sytuacji Sąd miał podstawy do odrzucenie skargi, ale jednocześnie skarżący mógł skutecznie podnosić, że uchybienie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi nastąpiło bez jego winy. Stąd też należało przywrócić termin do dokonania tej czynności procesowej na podstawie art 86 § 1 p.p.s.a.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz.259 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania sąd doszedł do przekonania, że organ odwoławczy nieprawidłowo ocenił, iż nie wystąpiły przesłanki do przywrócenia terminu. Skarżący uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu, natomiast okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu dają podstawy do przyjęcia, że uchybienie było niezawinione.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie przyjmuje się – jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego – obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych.
W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania nie budzi wątpliwości, że schorzenie skarżącego utrudnia lub wręcz uniemożliwia prawidłowe funkcjonowanie społeczne, w tym zadbanie o swoje interesy w postępowaniu administracyjnym. Skarżący korzystał z pomocy osoby trzeciej, która starała się mu pomóc, jednakże pomoc ta nie mogła być świadczona w każdej chwili i w taki sposób, by należycie zabezpieczyć jego interesy. Nadto podkreślić trzeba, że skarżący nie ustanowił w postępowaniu administracyjnym pełnomocnika.
Skarżący składał w organie dokumenty (załącznik do odwołania oraz do wniosku o przywrócenie terminu), z których wynikało w jak złym jest stanie zdrowia. Lekarz w zaświadczeniu o stanie zdrowia napisał o bardzo ciężkim przebiegu choroby skarżącego oraz wskazał na jego złe funkcjonowanie społeczne. Podkreślał, że rokowania są złe, choroba ma charakter przewlekły i wymaga długotrwałego leczenia.
Stwierdzenie Kolegium, wobec wyżej wskazanych okoliczności, że skarżący nie wykazał, iż uchybił terminowi do złożenia odwołania bez swojej winy, wskazuje, że organ nie dość dogłębnie zapoznał się z aktami sprawy. Dokonana przez organ ocena stanu zdrowia skarżącego w kontekście nie wykonania w terminie czynności umożliwiających ponowne rozpoznanie jego sprawy jest oderwana od stanu faktycznego sprawy.
Lektura uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazuje, że organ odwoławczy zamiast należytej oceny okoliczności mających wpływ na uchybienie terminu do wniesienia odwołania skupił się na poszukiwaniu tez z orzecznictwa na poparcie zaprezentowanych w uzasadnieniu postanowienia twierdzeń, które w tej sprawie są nieadekwatne.
Faktycznie, zgodzić się należy z Kolegium, że odwołanie w świetle przepisów k.p.a., nie jest środkiem nadzwyczajnym czy ściśle sformalizowanym, jednakże – zdaniem sądu- przy niektórych schorzeniach pokonanie bariery w postaci sformułowania prostego pisma i dostarczenie go do organu w ustawowym terminie bez pomocy innych osób jest bardzo utrudnione a często wręcz niemożliwe. W rozpoznawanej sprawie bardzo prawdopodobne jest, że taka sytuacja, na co wskazują akta sprawy, miała miejsce.
Podsumowując, Kolegium dokonało niewłaściwej wykładni prawa i oceny okoliczności mających wpływ na terminowe wniesienie przez skarżącego środka odwoławczego oraz nieprawidłowo wywiodło, że w tej sprawie nie został uprawdopodobniony brak winy skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.
Skarżący, jak to wyżej sąd wskazał, nie mógł ze względu na stan zdrowia przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, usunąć przeszkody w postaci zabezpieczenia się przed uchybieniem terminu a nadto w terminie ustawowym tylko dzięki temu, że korzystał z pomocy osoby trzeciej, złożył wniosek o jego przywrócenie załączając odwołanie i dokumenty dotyczące stanu jego zdrowia oraz te, które są niezbędne do rozpatrzenia jego sprawy o przyznanie dodatku mieszkaniowego.
W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 145§ 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie.
Kolegium ponownie rozpatrując wniosek skarżącego z dnia 15 stycznia 2022 r. uwzględni przedstawione przez sąd uwagi dotyczące przywrócenia terminu do złożenia odwołania