II SA/Sz 1188/21

II SA/Sz 1188/21 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2022-01-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Arkadiusz Windak /przewodniczący/
Krzysztof Szydłowski /sprawozdawca/
Patrycja Joanna Suwaj
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 689/22 - Wyrok NSA z 2023-02-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1, ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 119 pkt 2, art. 3 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza C. z dnia [...] r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej E. S. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] lipca 2021 r., nr [...], Burmistrz C. odmówił E. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem, F. S., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Organ powyższą decyzję uzasadnił stwierdzeniem, iż wnioskodawczyni pobiera emeryturę w ZUS. Ponadto organ wskazał, że wprawdzie F. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniem niepełnosprawności jednakże niepełnosprawność ta powstała w wieku [...] lat. Zatem w ocenie organu strona nie spełniała warunków ustawowych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Strona, reprezentowana przez radcę prawnego, odwołała się od powyższej decyzji wnosząc o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu powołano wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. Nadto pełnomocnik odwołującej wskazywał, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłączają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jedynie do wysokości emerytury.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzja z [...] września 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy powyższą decyzję.
Jak wskazał w odwołaniu organ odwoławczy, organ I instancji pismem z dnia [...] czerwca 2021 r. zawiadomił Stronę, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 291 z późn. zm.). Kolegium zauważyło też, iż w powyższym piśmie określono Stronie termin do zajęcia stanowiska w przedmiotowej sprawie tj. 5 dni od dnia odebrania pisma. Pismo to zostało prawidłowo doręczone w dniu [...] czerwca 2021 r., strona zaś nie wypowiedziała się w powyższej kwestii.
Kolegium powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wywiodło, iż osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego winna wpierw wystąpić do organu rentowego o zawieszenie emerytury. Dopiero po uzyskaniu decyzji w tej sprawie może ona otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Niemożliwe jest bowiem pobieranie dwóch świadczeń jednocześnie. Strona była o tym prawidłowo pouczona, jednak nie zrezygnowała z pobierania emerytury.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło przy tym stanowiska Strony, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego winno być przyznane do wysokości emerytury. Zdaniem organu odwoławczego prawidłowa prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego.
Co do drugiej podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia organ odwoławczy wyjaśnił, iż nie ma znaczenia okoliczność, że Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. ustalił znaczny stopień niepełnosprawności od [...]-go roku życia niepełnosprawnego, gdyż nie została spełniona inna przesłanka uprawniająca stronę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Pismem z [...] października 2021 r. pełnomocnik E. S. wniósł odwołanie od powyższej decyzji zarzucając jej:
- naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie przez E. S. świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem F. S.,
- naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię tj. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. i art. 77 k.p.a przez niepoinformowanie przez organ strony przed wydaniem decyzji o konieczności zawieszenia pobieranej przez E. S. emerytury jako jedynej negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Wskazując na powyższe pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. i zawnioskował o ustalenie na rzecz E. S. świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] maja 2021 r., ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji a także o zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zawnioskował też o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Niniejsza sprawa, została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. dalej: "p.p.s.a.") w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również podkreślić, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., przywoływanej dalej jako: "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia
Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:
1) osoba sprawująca opiekę:
a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia kompensacyjnego,
b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
Podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez Kolegium w zaskarżonej decyzji było stwierdzenie, iż mimo umożliwienia skarżącej rezygnacji z pobierania emerytury, co miało być wynikiem skierowania do niej pisma z dnia [...] czerwca 2021 r., nie skorzystała ona z powyższej możliwości, co uzasadniało odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia.
W tym miejscu należy jednak zwrócić uwagę na faktyczną treść pisma Burmistrza C. z [...] czerwca 2021 r. pt. "zawiadomienie". Jak wynika z jego treści organ zawiadomił stronę, o treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując, iż możliwe jest pobieranie jednego z wymienionych świadczeń, wybranego przez osobę uprawnioną. Jak wskazał dalej Burmistrz "biorąc pod uwagę powyższe przepisy, należałoby uznać, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę lub rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnacji z pobierania świadczenia niższego emeryturę lub renty. Wybór może realizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury lub na podstawie artykułu 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych". Dalej organ stwierdził też, iż "ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje wyboru między świadczeniem emerytalny a pielęgnacyjnym. Norma prawna, wynikająca z artykułu 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostaje w mocy i stanowi przeszkodę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ pierwszej instancji. Przepisy mogą mieć wpływ na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w drodze odwołania do organu II instancji, ponieważ są one powszechnie podważane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym".
Mając powyższe na uwadze organ poprosił "o zajęcie stanowiska w przedmiotowej sprawie" i poinformowanie go o tym terminie 5 dni od dnia odebrania pisma.
Mając na uwadze treść powyższego pisma nie sposób uznać, iżby kierując je do strony postępowania, organ pierwszej instancji faktycznie zadziałał w sposób przyjęty przy orzekaniu o przez Kolegium tj. aby wskazał na możliwość rezygnacji z pobierania świadczenia emerytalnego jako jedynej przeszkody przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji wręcz wskazał, iż nawet w razie rezygnacji przez stronę z pobierania emerytury, owa okoliczność może być uwzględniona dopiero przez organ odwoławczy. Z tak skonstruowanego pisma wynikało zatem, iż na etapie postępowania przed organem I instancji możliwe było co najwyżej przedstawienie swojego stanowiska w tej sprawie, ze wskazaniem że może ono zostać uwzględnianie dopiero w postępowaniu odwoławczym.
Mając na względzie fakt, iż organ wbrew powszechnie przyjętym w orzecznictwie zasadom ustalania świadczenia pielęgnacyjnego uznał za dodatkową przeszkodę w jego przyznaniu wiek w jakim powstała niepełnosprawność podopiecznego, trudno nie dostrzegać, iż rezygnacja z pobierania emerytury doprowadziłaby do sytuacji, w której skarżąca zostałby pozbawiona jakichkolwiek przychodów na bieżące utrzymanie co jawi się jako całkowicie nieakceptowalne na gruncie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.).
Wadliwość decyzji organu odwoławczego przejawia się w tym, iż nie dostrzegł nieprawidłowości w powyższym działaniu organ I instancji i nie skorygował go np. poprzez umożliwienie stronie rezygnacji z pobieranie emerytury na etapie postępowania odwoławczego. Przy czym powyższe działanie powinno było następować w taki sposób aby strona nie pozostała bez środków na utrzymanie a podejmując decyzję o rezygnacji z pobierania emerytury miała pewność, iż nie spotka się z odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z innych przyczyn.
Jeśli chodzi natomiast o drugą przesłankę mająca w ocenie organu I instancji stanowić przeszkodę w przyznaniu świadczenia, aktualnie w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości iż przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, co jest konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, w którym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wbrew stanowisku organu I instancji organy administracji są związane treścią powyższego wyroku i winny się do niego zastosować w toku orzekania.
Sąd nie podzielił natomiast stanowiska pełnomocnika skarżącej iżby aktualnie obowiązujące przepisy umożliwiały wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w tej części w której jest ono wyższe od emerytury. Z przepisów wynika bowiem, iż wnioskodawca winien móc wybrać jedno z powyższych świadczeń. Natomiast rozwiązanie proponowane przez pełnomocnika skarżącej prowadziłoby do sytuacji, w której pobierałaby ona świadczenia z dwóch źródeł co stoi w sprzeczności z treścią ustawy.
W toku dalszego postępowania organy winny zastosować przedstawioną wyżej wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i po stwierdzeniu braku podstaw odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na datę powstania niepełnosprawności, umożliwić stronie rezygnację z pobierania emerytury, mając na względzie, iż z jednej strony nie jest dopuszczalne pobieranie obu tych świadczeń jednocześnie a także, iż nie jest dopuszczalne pozbawienie osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną środków na bieżące utrzymanie.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Stosując zaś dyspozycję normy wynikającej z art. 135 p.p.s.a. Sąd doszedł do przekonania o konieczności eliminacji z obrotu prawnego także decyzji organu I instancji.