II SA/Sz 1126/05

II SA/Sz 1126/05 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2006-01-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-09-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Barbara Gebel
Iwona Tomaszewska /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Wojciechowska
Symbol z opisem
6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne
Kombatanci
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145  par.  1 pkt 1lit. c),art. 135 i art. 152 ,art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Agata Banc, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tyt. pracy przymusowej I u c h y l a zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z dnia [...] r. Nr [...], II stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III z a s ą d z a od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] na rzecz skarżącej M.O. kwotę [...] (...) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
M.O. wniosła o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu represji jakich doznała podczas II Wojny Światowej. We wniosku wskazała, że urodziła się w Niemczech jako dziecko osób deportowanych do pracy przymusowej.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. Nr [...], na podstawie art. 1 ust.1 i art. 4 ust.1 i 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) odmówił M.O. przyznania uprawnień do wnioskowanego świadczenia, gdyż ustalił, że strona doznała, prześladowań nie objętych przepisami powyższej ustawy.
M.O. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podniosła, że urodziła się [...] r. w [...] /koło [...] nad [...]/ i do końca wojny przebywała z rodzicami, którzy wrócili do Polski w [...]r. Dokumenty potwierdzające pobyt wnioskodawczyni oraz rodziców na robotach przymusowych były weryfikowane przez Stowarzyszenie Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę.
Zmiany ustawy z dnia [...]r. o świadczeniach pieniężnych ..., rozszerzyły krąg osób uprawnionych, dlatego wniosek o ich przyznanie jest uzasadniony.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r., Nr [...], na podstawie art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kpa oraz art. 2 i art. 4 ust.1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r., Nr [...].
Kierownik Urzędu w uzasadnieniu decyzji wskazał, że w sprawie ma zastosowanie art. 2 pkt 2 lit. a) powyższej ustawy, który stanowi, iż represją jest (...)deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.
Z dowodów zebranych w sprawie wynika, że matka wnioskodawczyni nie była deportowana z terytorium państwa polskiego, tylko z terytorium ZSRR. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 kwietnia 2005r. Sygn. Akt II SA/Łd 730/04, stronę można uznać za osobę represjonowaną o ile deportacja matki nastąpiła z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. W tych okolicznościach brak jest podstaw do przyznania stronie uprawnienia do świadczenia pieniężnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M.O. wniosła o uchylenie decyzji. Skarżąca zarzuciła, że art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym .... nie określa trasy, którą powinna nastąpić deportacja obywatela polskiego na teren III Rzeszy oraz jaki okupant terenów polskich winien wziąć udział w akcji deportacji. Miejscowość rodzinna matki wieś [...] pow. [...] została w wyniku działań wojennych spalona przez Armię Radziecką. Ocaleli jej mieszkańcy zostali deportowani do ZSRR. W wyniku dalszych działań wojennych tereny ZSRR na których znalazła się matka zostały zajęte przez Niemców i stamtąd została przetransportowana do Niemiec.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie i wskazał, że matka strony wywieziona została z terytorium byłego ZSRR /z rejonu [...]/, a więc nie z obszaru należącego do państwa polskiego w tego granicach sprzed 1 września 1939r. oraz nie posiadała obywatelstwa polskiego, w okresie podlegania represjom. Ponadto, zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920r. o obywatelstwie Państwa Polskiego /Dz.U. R.P. Nr 7, poz. 44 / "przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, dzieci nieślubne – obywatelstwo matki".
Wojewódzki Sad Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy te sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Takie określenie kompetencji Sądu skutkuje tym, że w przypadku stwierdzenia, że decyzja dotknięta jest istotnymi wadami prawnymi, mającymi postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania administracyjnego, Sąd eliminuje z obrotu prawnego taką wadliwą decyzję - w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia - poprzez jej uchylenie lub stwierdzenie jej nieważności.
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem oraz w granicach rozstrzygania Sądu zakreślonych w art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.l, doprowadziła do stwierdzenia, że skarga jest zasadna.
Stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz. U. Nr 87, poz. 395/ uprawnienie do świadczenia jest przyznawane decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych, i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji.
Przepis powyższy nie wyłącza jednak stosowania procedury przewidzianej w Kodeksie postępowania administracyjnego, wręcz przeciwnie ust.4 art. 4 tej ustawy nakazuje by w zakresie postępowania dotyczącego ustalenia lub odmowy przyznania świadczenia stosowane były przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że wydanie prawidłowej decyzji powinno być poprzedzone dokładnym ustaleniem stanu faktycznego /art. 7 i 77 § 1 kpa/. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, w szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków /art. 75 § 1 kpa/. Ponadto, stosownie do art. 107 § 3 kpa, organ orzekający powinien decyzję należycie uzasadnić z podaniem dowodów, na których podstawie określone fakty przyjął za udowodnione, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom i zarzutom strony odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych w sprawie nie tylko świadczy o naruszeniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego, ale stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Z wniosku M.O. wynika, że skarżąca domaga się przyznania świadczenia z tytułu represji jakich doznała jako dziecko urodzone przez matkę deportowaną na roboty przymusowe. Skarżąca bowiem urodziła się [...]. w [...] i jak podała we wniosku "jako dziecko osób deportowanych do pracy przymusowej".
Wskazać należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem o deportacji, w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. Nr 87,poz. 395/, można mówić w stosunku do dziecka zarówno wtedy, gdy zostało ono wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót /por. wyrok NSA z dnia 19 sierpnia 2005r. OSK 135/04, ONSAiWSA 2005/1/15/.
Zważywszy na to, że z art. 1 ust.1 w związku z art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniu pieniężnym... wynika, iż określone w ustawie świadczenie przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a deportowane zostały do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, to przesłanki te obejmują zarówno osoby dorosłe jak i deportowane z nimi dzieci.
Nie ma też żadnych podstaw prawnych do odmiennego traktowania sytuacji dzieci urodzonych na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w latach 1939 - 1945 ze związków rodziców wywiezionych na roboty przymusowe.
Wobec powyższego w niniejszej sprawie wymagały wyjaśnienia okoliczności związane z deportacją rodziców skarżącej.
Z lakonicznego – nie odpowiadającego wymogom art. 107 § 3 Kpa – uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że odmowa przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia została wydana w oparciu o ustalenie, iż matka strony nie była deportowana z terytorium państwa polskiego, tylko z terytorium ZSRR z [...].
Natomiast w odpowiedzi na skargę, Kierownik Urzędu dostrzegł na tym etapie postępowania konieczność wyjaśnienia dalszych jeszcze kwestii związanych z obywatelstwem matki skarżącej i jej stanu cywilnego oraz obywatelstwem samej skarżącej i wskazał, że w myśl art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920r. o obywatelstwie Państwa Polskiego /Dz.U. RP Nr 7, poz. 44/ "przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, dzieci nieślubne – obywatelstwo matki". Kwestię tę jednak organ pominął wydając zaskarżoną decyzję, a zatem te wywody zawarte w odpowiedzi na skargę nie mogą być traktowane jako uzupełnienie uzasadnienia decyzji.
Z dołączonych przez skarżącą do wniosku dokumentów tj. dwóch odpisów pism Międzynarodowego Biura Poszukiwań w [...] z dnia [...]r. wynika, że matka skarżącej N.S. z d. H. ur. [...]r. w [...], pow. [...], obywatelstwo rosyjskie, stan cywilny zamężna, miejsce pochodzenia [...], pow. [...], przeniosła się w dniu [...]r. z [...] do [...] jako robotnica rolna, była zameldowana od [...]r. do [...]r. w [...], do [...]r. zatrudniona u G.S., a od [...]r. u D.B.
Ojciec skarżącej B.S., urodzony [...] r.w [...] , obywatelstwo polskie, żonaty, ostatnie miejsce zamieszkania [...], przeniósł się w dniu [...]r. jako robotnik rolny z [...] do [...], gdzie pracował od [...]r. do [...]r. u G.S., a od [...]r. do [...]r. u D. B.
Skarżąca przedłożyła też kolejny dokument w języku niemieckim wystawiony [...] r., z którego - jak wydaje się - wynika, iż skarżąca M.S. w okresie od [...]r. do [...]r. przebywała w [...] /[...]/, ojciec B.S., matka N. Ponadto skarżąca przedłożyła kopię dowodu osobistego matki N.S. z d. H. wydanego [...]r., z którego wynika, że N. S. urodziła się w [...] – ZSRR. M.O. na rozprawie przed sądem administracyjnym oświadczyła, że matka przed wywiezieniem do [...] mieszkała w [...] pow. [...], a ojciec w [...] woj. lubelskie. Rodzice poznali się na robotach, związek małżeński zawarli po powrocie z robót w [...]r. Skarżąca zawsze nosiła nazwisko ojca.
W świetle zebranych już w sprawie powyższych dowodów oraz twierdzeń skarżącej, Sąd uznał, że co najmniej przedwczesne było ustalenie, że matka skarżącej była deportowana z [...], nie można bowiem wykluczyć, że istotnie mieszkała w [...] pow. [...] a więc na terytorium państwa Polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939r. skąd jak twierdzi skarżąca została wysiedlona do [...]. Zwrócić też trzeba uwagę na oczywistą rozbieżność dotyczącą miejsca urodzenia matki skarżącej, z kopii dowodu osobistego wynika, że N.S. urodziła się w [...] – ZSRR, a z zaświadczenia z [...] wynika, iż urodziła się w [...].
Wyjaśnienie tej kwestii jest niezbędne dla prawidłowych ustaleń w zakresie obywatelstwa rodziców skarżącej i jej samej. Ustalenia wymaga też kolejna okoliczność, czy rodzice skarżącej zawarli związek małżeński przed jej urodzeniem, bądź jeżeli skarżąca urodziła się przed zawarciem związku małżeńskiego, czy została uznana przez ojca.
Powyższe braki postępowania wyjaśniającego stanowią o naruszeniu art. 7 i art. 77 § 1 kpa i wymagają usunięcia przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Z powyższych względów, nie przesądzając ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, wobec stwierdzonego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, należało uchylić zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 145 § 1 pkt 1lit. c) w związku z art. 135 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./.
Orzeczenie o kosztach postępowania zostało wydane w oparciu o art. 200 tej ustawy.