II SA/Sz 1086/22

II SA/Sz 1086/22 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-03-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Alicja Polańska /sprawozdawca/
Joanna Wojciechowska /przewodniczący/
Marzena Kowalewska
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2233
art.234 ust.2, ust.3
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art.145
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] marca 2023 r. sprawy ze skargi I. G. i M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania decyzji nakazującej przywrócenie stosunków wodnych na gruncie I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza M. S. z dnia [...] r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących I. G. i M. G. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 19 października 2022 r. nr SKO.4173.1561.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza M. S. z dnia 8 czerwca 2022 r. nr 2/2022 odmawiającą I. i M. G. wydania decyzji dotyczącej przywrócenia stosunków wodnych oraz wywiezienia nadmiaru ziemi z działek nr [...] i [...] obręb [...] miasto S..
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ I instancji odmówił wydania decyzji dotyczącej przywrócenia stosunków wodnych oraz wywiezienia nadmiaru ziemi z działek nr [...] i [...] obręb [...] miasto S. na wniosek I. i M. G. z dnia 20 listopada 2017 r. wobec ustalenia, że podtopienie ich działki nr [...] występuje dłużej niż od 2016 r., a ponadto że podtopienie piwnic może powodować występujący na terenie wysoki poziom wód gruntowych. Organ powołał również zapisy uchwały nr [...] Rady Miejskiej w S. z dnia 13 sierpnia 1997 r. w sprawie uchwalenia Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego M. S. dotyczącego działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] przy ul. [...], zgodnie z którym, ze względu na wysoki poziom wód gruntowych, wymagana jest wymiana gruntu do poziomu ul. [...] i ul. [...].
Od powyższej decyzji skarżący wnieśli odwołanie, zarzucając naruszenie zarówno przepisów postępowania jak i prawa materialnego oraz domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i rozstrzygnięcie poprzez nakazanie stronom - uczestnikom wykonania określonych czynności, w tym wskazanych w decyzji organu z dnia 10 maja 2019 r. nr [...] lub decyzji organu z dnia 1 marca 2021 r. nr [...]
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie, utrzymując w mocy decyzję Burmistrza M. S. nr [...], wskazało, że podstawę materialno-prawną w sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2021 r. poz. 2233 ze zm.); dalej: "u.p.w.". Powołując przepisy art. 234 u.p.w., organ odwoławczy wskazał, że dla zastosowania art. 234 ust. 3 u.p.w. niezbędne jest łączne zaistnienie dwóch przesłanek - zdarzeń wywołanych przez właściciela gruntu, powodujących zmianę naturalnych stosunków wodnych na tym gruncie, oraz skutków w postaci szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie. Prowadzone przez organ postępowanie ma zatem wykazać, czy zmiana taka nastąpiła oraz czy miała ona wpływ na panujące na gruncie stosunki wodne, tj. czy pozostaje w związku przyczynowo- skutkowym z powstałą na gruncie konkretną szkodą.
Organ odwoławczy podkreślił, że - zgodnie z orzecznictwem sądowym - obowiązki z art. 234 ust. 3 u.p.w. można nałożyć na właściciela gruntu tylko wówczas, gdy zmienił on kierunek i natężenie odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ze szkodą dla gruntów sąsiednich, bądź odprowadza wody na grunty sąsiednie. Obowiązki właściciela dotyczą zatem tylko wód znajdujących się na jego gruncie. Konieczne jest także ustalenie, czy nie nastąpił upływ czasu wyłączający możliwość wszczęcia postępowania. Powyższe ustalenia muszą być bezsprzeczne, a nie domniemane. Przesłanki te nie zostały w toku postępowania wykazane.
Organ odwoławczy wskazał, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek I. i M. G. z dnia 20 listopada 2017 r., zatem sprawa jest już rozpatrywana niemal 5 lat, a organ I instancji wydał dotychczas cztery nw. decyzje:
1. decyzja nr 3/2019 z dnia 10 maja 2019 r. nakazująca T. J. oraz R. K. wywiezienie nadmiaru ziemi, zniwelowanie działek nr [...] i [...] do poziomu działki nr [...] oraz wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom; na skutek odwołania decyzja ta została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr SKO.4173.1328.2019 z dnia 3 lipca 2019 r., a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdyż organ ten procedował w oparciu o niedostatecznie wyjaśniony stan sprawy, który nie pozwalał na weryfikację wystąpienia przesłanek zastosowania art. 234 ust. 3 u.p.w.;
2. decyzja nr 3/IIG/2020 z dnia 7 lipca 2020 r. umarzająca postępowanie; na skutek odwołania decyzja ta została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr SKO.4173.1891.2020 z dnia 11 września 2020 r., a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia, gdyż organ I instancji procedował w oparciu o niedostatecznie wyjaśniony stan sprawy, który nie pozwalał na weryfikację wystąpienia przesłanek zastosowania art. 234 ust. 3 u.p.w.; konieczne było jednoznaczne ustalenie istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem wywołującym, a szkodą, w związku z tym, że ustalenie opisanego związku przyczynowo-skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy specjalistycznej z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, a także ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich badań, analiz i obliczeń, co wykracza z reguły poza wiedzę pracowników organu, należało dopuścić dowód z opinii biegłego o takiej specjalności, umożliwiając tym samym poczynienie prawidłowych ustaleń w sprawie, z czego organ nie skorzystał pomimo wskazań Kolegium (decyzja SKO.4173.1328.2019 z dnia 3 lipca 2020 r.), a organ był zobligowany do zbadania, czy pomiędzy konkretnym działaniem właściciela jednej nieruchomości istnieje związek przyczynowo-skutkowy wyrażający się w negatywnej zmianie stanu wód na innych gruntach;
3. decyzja nr 1/2021 z dnia 1 marca 2021 r. nakazująca właścicielowi działki nr [...] i właścicielowi działki nr [...] uregulowanie stosunków wodnych oraz naprawienie powstałej szkody na działce nr [...] przez wykonanie rowu odwadniającego w części północnej działek nr [...] i [...] przebiegającego w odległości nie mniejszej niż 1m od granicy działek nr [...] i [...]; równomierny spadek dna rowu należy wykonać w kierunku zachodnim, nie mniejszym niż 0,2%, z odprowadzeniem wód do istniejącej sieci kanalizacji deszczowej (kd 250) na działce nr [...]; dno rowu powinno mieć szerokość minimum 0,4 m, a szerokość rowu nie mniejszą niż 0,5 m; budowę rowu należy wykonać na poziomie terenu nie większym niż rzędna 21,00 m n.p.m.; szczegółowe założenia projektowe wykonania rowu odwadniającego powinien ustalić uprawniony projektant na etapie projektu technicznego w uzgodnieniu z właścicielami działek nr [...] i [...]; po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji dopuścił dowód z opinii biegłego w sprawie zmiany stanu wody na gruncie na działkach nr [...], [...] i nr [...] wykonanej przez R. P. ([...]), hydrologa uprawnionego, legitymującego się certyfikatem Stowarzyszenia Hydrologów Polskich nr [...] z dnia 25 października 2019 r.; na skutek odwołania decyzja ta została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...] z dnia 6 grudnia 2021 r. i sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia;
4. decyzja nr [...] r. z dnia 8 czerwca 2022 r. o odmowie wydania decyzji dotyczącej przywrócenia stosunków oraz wywiezienia nadmiaru ziemi z działek nr [...] i [...] obręb [...] miasto S..
W uzasadnieniu tej ostatniej decyzji organ I instancji wskazał, że z informacji uzyskanych od mieszkańców ul. [...] wynika, iż wody gruntowe na całym terenie wzdłuż ul. [...] występują w piwnicach budynków od około 1998 r., czyli od 24 lat, nieprawdziwe są zatem twierdzenia wnioskodawców, że zalewanie ich posesji ma miejsce od 2016 r. Jako wiarygodne ocenił organ zeznania właścicieli działek sąsiednich w tej kwestii, gdyż jest to poparte również dokonaną przez biegłych oceną warunków gruntowo-wodnych na badanym obszarze. Dotychczas nie zostało wykazane, że spowodowane przez właściciela działki nr [...] (po podziale - działek nr [...] i [...]) zmiany stanu wody na jego gruncie szkodliwie wpływają na grunt działki nr [...] i że te szkody faktycznie pojawiły się dopiero w 2016 r., tym bardziej, że nawet pełnomocnik skarżących twierdzi, że zalewanie działki nr [...] ma miejsce "co najmniej od roku 2016". Natomiast warunki gruntowo-wodne analizowanego terenu nie tylko nie wykluczają, ale i uprawdopodobniają, że negatywny wpływ wód na zabudowania mógł istnieć wcześniej, przed podniesieniem rzędnej spornej działki.
Organ I instancji powołał się na opinie dwóch biegłych, tj. R. P. z listopada/grudnia 2020 r. oraz J. N. z sierpnia 2021 r., którzy – w ocenie organu – stwierdzają jednoznacznie występowanie na ww. terenie wysokiego poziomu wód gruntowych, co może powodować podtapianie piwnic, bez związku z podniesieniem rzędnej na działkach o obecnych nr [...] i [...]. Organ I instancji zauważył przy tym, że opinia J. N. została sporządzona celem wyjaśnienia, czy nastąpiła zmiana stanu wody na działkach nr [...] i [...] na skutek podniesienia terenu, ze szkodą dla działki nr [...] obr. ew. [...] miasto S.. Biegły ten wykazał, że teren badań obejmuje fragment tzw. pradoliny rzeki W. , w zasięgu lokalnego zastoiska występującego na mapach archiwalnych, o stanie wód obecnie stabilizującym się na głębokości 1 m ppt, a w warunkach ekstremalnych, związanych z wysoka sumą opadów, poziom wód gruntowych może być wyższy o jeszcze ok. 0,5 m. Ustalenia te odnoszą się do całego obszaru, a nie wyłącznie działki do nr 45.
Kolegium nie podzieliło zarzutu skarżących w kwestii błędnie dopuszczonego dowodu z ww. opinii J. N.. Organ wskazał, że dotyczyła ona oddziaływania zmian na gruncie przedmiotowych działek nr [...], [...] na działkę nr [...], która bezpośrednio sąsiaduje również z działką nr [...]. Wnioski przyjęte przez biegłego odnoszą się w dużej części do szerszego obszaru i potwierdzają niektóre wnioski biegłego R. P. z wcześniejszej opinii dotyczącej działki nr [...] Zatem, kierując się art. 75 § 1 k.p.a., organ odwoławczy stwierdził, że dopuszczenie tego dowodu przez organ I instancji było prawidłowe, tym bardziej, że opinia ta posiada szerszy zakres, jest wewnętrznie spójna i logicznie uzasadniona. B. J. [...] wskazał, że obszar badany stanowi zlewnię alimentacyjną wód powierzchniowych i podziemnych, przez co jest to trudny teren pod względem hydrogeologicznym, na którym występują zagrożenia podtopieniami. Dlatego też zasadnicze znaczenie ma na tym terenie sieć rowów odwodnieniowych, które przy sprawnym stanie, odprowadzają wody. Stanowisko to jest zbieżne z opinią R. P., szczególnie w zakresie występowania wód gruntowych już na głębokości 1 m ppt., a także w zakresie znaczenia rowów odwodnieniowych. Takie same wnioski wynikają z uchwały nr [...] Rady Miejskiej w S. z dnia 13 sierpnia 1997 r. w sprawie uchwalenia Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego M. S. dotyczącego działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] przy ul. [...], w której w § 1 pkt 2.1 lit. a wskazano, że ze względu na wysoki poziom wód gruntowych wymagana jest wymiana gruntu do poziomów ul. [...] i ul. [...] oraz zapewnienie drenarskiego systemu odwadniającego z wykorzystaniem udrożnionego istniejącego systemu (szczegółowe ustalenia dotyczące wymiany gruntów i systemu melioracyjnego należy uzgodnić na etapie projektu budowlanego). Plan ten obejmuje działki o aktualnych nr [...] i [...], co organ zweryfikował w Systemie Informacji Przestrzennej M. S.. Zatem, według organu, zostało wykazane w sposób bezsprzeczny, że obszar działek nr [...] i [...] oraz nr [...] był narażony na podtapianie zanim na działkach nr [...] i [...] podniesiono rzędną terenu i zasypano rów - wówczas melioracyjny.
W ocenie organu odwoławczego, biegły R. P. w swej opinii podzielił również stanowisko Wód Polskich, iż prawidłowy odpływ wód z rowu powinien zabezpieczyć sąsiednie nieruchomości, pod warunkiem prawidłowego spływu wód. Zgodnie z pismem Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 12 lutego 2019 r., rów odwadniający powinien przejąć funkcję zasypanego rowu, a prawidłowy odpływ powinien zabezpieczyć sąsiednie nieruchomości, pod warunkiem prawidłowego spływu tych wód przez rów położony poniżej analizowanych działek. Tożsama uwaga znajduje się w opinii hydrologicznej J. N.. Zatem, z opinii biegłych i stanowiska Wód Polskich wyłania się spójna konkluzja, że wykonany rów odwadniający, na podstawie decyzji Starosty [...] nr [...] z dnia 25 listopada 2016 r. o pozwoleniu wodnoprawnym wzdłuż granicy posesji skarżących, powinien przejąć funkcje zasypanego odcinka rowu melioracyjnego i zabezpieczyć sąsiednie nieruchomości, pod warunkiem prawidłowego spływu tych wód przez rów położony poniżej analizowanych działek. Zatem, problemem w sprawie jest funkcjonowanie wykonanego już urządzenia wodnego na działkach nr [...] i [...], a także kanalizacji deszczowej w ciągu ul. [...].
W ocenie Kolegium, nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje okoliczność, że przedmiotowy rów wykonany został zgodnie z pozwoleniem - jak twierdzi organ PGW Wody Polskie, jednak pozostaje w nieodpowiednim stanie. Nieodpowiednie jest również utrzymanie odkrytej części rowu na innych odcinkach (na działkach nr [...] i [...]), co utrudnia lub uniemożliwia prawidłowy odpływ wód. Konkluzja jest taka, że należałoby uporządkować kanalizację deszczową w tym rejonie miasta, co nie należy do wyłącznych obowiązków właścicieli działek nr [...] i [...]. Ustawodawca przewidział w art. 234 ust. 3 u.p.w. dwa alternatywne rozwiązania, gdy spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie stanowiącym jego własność szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Możliwe jest wówczas nakazanie przywrócenia stanu poprzedniego lub nakazanie wykonania stosownych urządzeń. Skoro w realiach sprawy, zgodnie z przepisami u.p.w., właściciel nieruchomości wykonał już urządzenie w postaci rowu, który ma zapobiegać szkodom, nie zachodzi podstawa do nałożenia obowiązku wykonania jeszcze innego urządzenia.
Kolegium zwróciło ponadto uwagę, że z opinii biegłego R. P. wynika, iż ukształtowanie terenu przed przedmiotowymi robotami, umożliwiał spływ wód z działki skarżących nr [...] w kierunku działki R. K. nr [...]. W tym miejscu, zdaniem Kolegium, pojawia się kolejne zagadnienie, wymagające rozpatrzenia. Zgodnie bowiem z art. 234 ust. 1 pkt 2 u.p.w., właściciel nie może odprowadzać wód na grunty sąsiednie. Natomiast, na podstawie rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2022 r. poz. 1225), działka budowlana, na której sytuowane są budynki, powinna być wyposażona w kanalizację umożliwiającą odprowadzenie wód opadowych do sieci kanalizacji deszczowej lub ogólnospławnej (§28 ust. 1). Dachy i tarasy, a także zagłębienia przy ścianach zewnętrznych budynku powinny mieć odprowadzenie wody opadowej do wyodrębnionej kanalizacji deszczowej lub kanalizacji ogólnospławnej, a w przypadku braku takiej możliwości - zgodnie z § 28 ust. (§ 126 ust. 1). Drenaż terenu należy przyłączyć do przewodów odprowadzających ścieki do kanalizacji ogólnospławnej lub deszczowej (§ 127). Na powyższe wymogi prawne trafnie zwraca uwagę autor opinii sporządzonej dla działki sąsiedniej nr [...], biegły J. N.. Kwestie te, choć istotne, zostały pominięte w opinii R. P..
Kolegium zauważyło dalej, że na terenie zagrożonym okresowym podtapianiem, obowiązek zagospodarowania wód opadowych na własnym terenie, bądź kierowania ich do odpowiedniej kanalizacji, wymaganej prawem, nabiera szczególnego znaczenia. Realizacja obowiązku pozwoli na zabezpieczenie zarówno własnej nieruchomości, jak i nieruchomości sąsiednich, przed negatywnym działaniem wód opadowych. Zatem dopuszczenie swobodnego spływu wód opadowych z działki nr [...] na teren działek nr [...], jak było dotychczas, naruszałoby powyższe przepisy. Właściciele działki nr [...] oświadczają, że wykonali szereg działań, mających na celu osuszenie terenu działki i budynku, niemniej organ odwoławczy zauważył, że prawidłowość tych robót, zgodność ze sztuką budowlaną, nie została wykazana, ani nawet weryfikowana. Przy czym nie bez znaczenia pozostaje twierdzenie biegłego J. N., że poziom wód gruntowych, w warunkach ekstremalnych, może się podnosić na tym terenie niezależnie od poczynionych działań w celu zapobieżenia temu zjawisku. Jeżeli przed zmianami, wody spływające z działki nr [...] w kierunku działki nr [...] - jak wskazuje opinia - powodowały rozlewisko na granicy tych działek, a więc wody te gromadziły się przynajmniej częściowo na granicy, to w jaki sposób można przyjąć, że właściciel działki pierwotnie nr [...], poprzez podniesienie rzędnej tej działki, spowodował zmiany stanu wody na gruncie, które szkodliwie wpływają na grunty działki nr [...]? Już przed podniesieniem rzędnej terenu, tworzyło się rozlewisko. Natomiast obecnie trwałe rozlewisko nie występuje. B. R. [...] nie stwierdził w południowej części działki nr [...] "zastoin wodnych ani nadmiernie uwilgotnionego gruntu". Logiczne, zdaniem organu, jest, że wody, które "prędzej" gromadziły się w formie rozlewiska, obecnie są odbierane przez wykonany rów.
Kolegium nie dało wiary twierdzeniom R. K., iż rozlewisko nie występowało na ww. granicy działek, gdyż stanowi to wyłącznie polemikę, niepopartą dowodami. Kolegium przyjęło za wiarygodne w tej kwestii ustalenia decyzji o pozwoleniu wodnoprawnym. Ponadto zauważyło, że z dokumentacji fotograficznej zgromadzonej w aktach wynika, iż rzędna terenu została podniesiona na działce dopiero za istniejącym rowem, a nie na całym jej terenie. Zatem wody z działek nr [...] i [...] spływają z tego podwyższonego terenu do wykonanego rowu, który znajduje się niżej i od tego miejsca działka aż do granicy z działką nr [...] ma już zdecydowanie niższą rzędną (prawdopodobnie niezmienioną), co wynika z dokumentacji zdjęciowej (przykładowo zdjęcie z protokołu oględzin z 16 stycznia 2019 r.). Teoretycznie zatem wody z działki nr [...] powinny dalej spływać - tak samo, jak spływały przed zmianami, co zostało jednoznacznie potwierdzone - w stronę działki nr [...] i obecnie być przez ten rów odbierane.
Kolegium ustaliło także, że opinia sporządzona przez biegłego R. P. jest nieprzekonująca i wymagała uzupełnienia, od czego organ I instancji odstąpił, pomimo wskazania na podst. art. 138 § 2 k.p.a. przez organ odwoławczy, że należy w tej kwestii poczynić dalsze ustalenia. Niemniej, dokonując obecnie oceny całokształtu sprawy na podstawie dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego, Kolegium doszło do przekonania, że podtopienia stwierdzone na działce nr [...] nie następują wodami z działek nr [...] i [...], które spływają do wykonanego rowu. Z uwagi na stwierdzony przez biegłych spadek działki nr [...] w kierunku działki nr [...], należy logicznie przyjąć, że obecnie kierunek spływu wód z działki nr [...] jak i z północnej części działki nr [...] prowadzi do wykonanego rowu odwodnieniowego, który znajduje się najniżej. Nie zostało natomiast wykazane, aby wody z działek nr [...] i [...] spływały na działkę nr [...] (pokonując obniżenie terenu w rejonie rowu). Zgodnie natomiast z orzecznictwem sądowym, obowiązki z art. 234 ust. 3 u.p.w. można nałożyć na właściciela gruntu, tylko gdy zmieniał on kierunek i natężenie odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ze szkodą dla gruntów sąsiednich, bądź celowo odprowadza wody na grunty sąsiednie. Obowiązki właściciela dotyczą tylko wód znajdujących się na jego gruncie. Wobec tego, zdaniem Kolegium, brak było podstaw do uchylenia decyzji w sposób kasatoryjny i przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia już po raz czwarty.
W ocenie Kolegium, na podstawie zgromadzonych dowodów można poczynić ustalenia, że podniesienie rzędnej terenu działki nr [...] (przed jej podziałem) zapobiegło dotychczasowemu spływowi wód z działki nr [...]. Niemniej, biorąc pod uwagę charakter terenu pod względem hydrologicznym, w tym głębokość wód gruntowych, jest możliwe, że już przed tymi robotami, na działce nr [...] i sąsiednich mogły szkodliwie działać wody gruntowe i opadowe, a także mogły występować podtopienia. Jak wywodzi biegły J. N., w warunkach ekstremalnych, związanych m.in. z ulewnymi deszczami, poziom wód gruntowych na styku z wysokim stanem wód powierzchniowych może podlegać niewielkiemu piętrzeniu. Skutkiem tego będzie podnoszenie się stanu wód gruntowych na okolicznym terenie. Biegły nie twierdzi przy tym, by powodem tego stanu było podniesienie rzędnej terenu działek nr [...] i [...].
Nadto Kolegium wskazało, że biegły R. P. nie wykazał w swej opinii, iż podniesienie rzędnej działek nr [...] i [...] lub roboty wykonane w części północnej tych działek, polegające na zasypaniu istniejącego rowu odkrytego i zastosowaniu w to miejscu rowu odwodnieniowego zostały wykonane wadliwie i nie spełniają swej funkcji, szkodliwie wpływając na grunty sąsiednie. Nie znajduje też uzasadnienia zalecenie wykonania rowu w miejsce istniejącego wykopu (rowu) wykazanego jako R1 na zał. nr 3 do opinii. Opinia w sposób nadmiernie uproszczony przyjmuje, że nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie działek nr [...] i [...] z tego powodu, że została podniesiona ich rzędna, a zatem szkoda na działce nr [...] jest skutkiem tych zmian. W ocenie Kolegium, w świetle całokształtu materiału dowodowego, okoliczność ta nie została właściwie wykazana. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że na działce nr [...] zaistniały szkody spowodowane szkodliwym oddziaływaniu wód pochodzącymi z działek nr [...] i [...] w wyniku zmiany stanu wody na gruncie tych działek.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, skarżący - reprezentowani przez pełnomocnika będącego adwokatem - wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ odwoławczy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji bądź uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości i rozstrzygnięcie poprzez nakazanie stronom - uczestnikom wykonanie określonych czynności, w tym wskazanych w decyzji organu nr [...] z dnia 10 maja 2019 r. lub decyzji organu nr [...] z dnia 1 marca 2021 r., lub zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie w sposób wskazany powyżej. Nadto, skarżący wnieśli o zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucili naruszenie:
1. polegające na błędnym ustaleniu stanu faktycznego, tj. ustalenie, że:
a) szkody na działce nr [...] pojawiły się przed 2016 r., na podstawie zeznań sąsiadów, podczas gdy skarżący niejednokrotnie wskazywali, że na nieruchomości której są właścicielami stan kształtuje się w sposób inny, niż u właścicieli sąsiednich nieruchomości,
b) występowanie wysokiego poziomu wód na nieruchomości należącej do skarżących nie ma związku z podniesieniem rzędnej na działkach nr [...] i [...], podczas gdy z opinii biegłego R. P. jednoznacznie wynika, iż taki związek występuje;
2. art. 7a § 1 i art. 81a k.p.a., poprzez ich niezastosowanie polegające w szczególności na nierozstrzygnięciu wątpliwości co do wadliwego wykonania podniesienia rzędnej działek nr [...] i [...] oraz robót w części północnej tych działek polegających na zasypaniu istniejącego rowu odkrytego i zastosowaniu w to miejsce rowu odwodnieniowego, szkodliwego wpływu tych zmian na grunt działki nr [...], braku uzupełniającej opinii biegłego odnośnie działki nr [...], daty od której nastąpiła zmiana stanu wody na działce nr [...], wątpliwości od kiedy na przedmiotowym gruncie powstało rozlewisko i co jest przyczyną takiego stanu rzeczy, niewykazanie przez organ związku przyczynowo-skutkowego między zaistniałą na gruncie szkodą, a dokonaną przez właściciela gruntu sąsiedniego zmianą stanu wody na gruncie;
3. art. 10 p.p.s.a. skutkujące naruszeniem zasady czynnego udziału w postępowaniu poprzez brak zawiadomienia strony i pełnomocnika o przeprowadzeniu czynności przesłuchania świadków w sprawie, a w konsekwencji uniemożliwienie skarżącym zadawania pytań;
4. art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 9 i art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 79 § 1 i 2 k.p.a., art. 32 k.p.a., art. 40 § 2 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 84 § 1 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., poprzez ich błędne niezastosowanie, tj. w szczególności nierozpoznanie istoty sprawy; niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony; ograniczenie praw i inicjatywy dowodowej strony; nieprzeprowadzenie wizji lokalnej i oględzin nieruchomości skarżących w czasie wykonywania wizji na innych nieruchomościach oraz kontroli działania kanalizacji deszczowej w ul. [...], ul. [...] oraz rowu "C", po obfitych i intensywnych opadach deszczu, tj. gdy ponownie dochodziło do zalewania nieruchomości, budynku i piwnicy skarżących; błędne dopuszczenie dowodu z opinii w sprawie rozpoznania warunków hydrologicznych w sąsiedztwie działek [...], [...] wraz z oceną czy występuje oddziaływanie na działkę nr [...] obr. ew. [...] m. S. wykonanej przez H. , [...], ul. [...], której wykonawcą J. N., gdyż opinia nie dotyczy w żaden sposób działki nr [...] nie wskazuje na relacje i zależności usytuowania i oddziaływania oraz wykonanych prac ziemnych na działkach nr [...] i [...] w relacji z działką nr [...], nadto błędne nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, jak i opinii uzupełniającej biegłego R. P.; nieuwzględnienie dowodów z dokumentacji fotograficznej i wideo, niezawiadomienie o planowanych czynnościach opisanych protokołami strony i ich pełnomocnika, niedopuszczenie strony i ich pełnomocnika do czynności, w konsekwencji uniemożliwienie zadawania pytań; niewskazania uzasadnienia faktycznego - przyczyn "odmówienia decyzji nakazującej" wykonania określonych czynności przez właścicieli działek sąsiednich, podstaw ustalenia stanu faktycznego;
5. art. 136 § 1 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie przez organ odwoławczy, przez brak przeprowadzenia opinii biegłego lub uzupełniającej opinii biegłego R. P. w sytuacji, w której posiadał dwie sprzeczne opinie w sprawie;
6. art. 107 k.p.a., poprzez jego błędne zastosowanie, w sytuacji gdy nie było podstaw do wydania decyzji odmawiającej "wydania decyzji nakazującej R. K. (jako właścicielowi działki nr [...] obręb ewidencyjny [...] m. S.) oraz T. J. (jako właścicielowi działki nr [...] obręb ewidencyjny [...] m. S.) przywrócenie stosunków wodnych oraz wywiezienia nadmiaru ziemi na działce nr [...] i [...] obr. ew. [...] m. S.", a zgromadzony materiał dowodowy daje podstawy do rozstrzygnięcia merytorycznego, tj. do nakazania stronom - uczestnikom wykonanie, m.in. czynności wskazanych w decyzji organu nr [...] z dnia 10 maja 2019 r. lub decyzji organu nr [...] z dnia 1 marca 2021 r., a co najmniej konieczne jest przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego, co wskazał organ odwoławczy w decyzji nr SKO.4173.1328.2019 z dnia 3 lipca 2019 r., a nadto w decyzji nr SKO.4173.2947.2021 z dnia 6 grudnia 2021 r., gdyż, gdy stanowiska stron są sporne co do przyczyn zalewania jednej nieruchomości przez drugą, konieczne jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego co do zakresu i przyczyn zalewania i związku przyczyno-skutkowego pomiędzy stanem gruntów sąsiednich i stan wód na tych gruntach, a powstałą na skutek zalewania szkodą, a nadto pozostały liczne kwestie wskazane przez organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji nr SKO.4173.2947.2021 z dnia 6 grudnia 2021 r., które wymagają wiadomości specjalnych, a które całkowicie zostały pominięte przez organ I instancji przy rozstrzygnięciu zaskarżoną decyzją;
7. art. 234 ust. 3 u.p.w., poprzez jego błędne niezastosowanie, w sytuacji gdy są podstawy do nakazania stronom - uczestnikom wykonania określonych czynności, w tym ewentualnie wskazanych w decyzji organu nr [...] z dnia 10 maja 2019 r. lub decyzji nr [...] z dnia 1 marca 2021 r., a co najmniej konieczne jest przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego, co wskazał organ odwoławczy w decyzji nr SKO.4173.1328.2019 z dnia 3 lipca 2019 r. i w decyzji nr SKO.4173.2947.2021 z dnia 6 grudnia 2021 r., gdyż, gdy stanowiska stron są sporne co do przyczyn zalewania jednej nieruchomości przez drugą, konieczne jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego co do zakresu i przyczyn zalewania i związku przyczyno-skutkowego pomiędzy stanem gruntów sąsiednich i stan wód na tych gruntach, a powstałą na skutek zalewania szkodą, nadto pozostały liczne kwestie wskazane przez organ odwoławczy instancji w uzasadnieniu decyzji nr SKO.4173.2947.2021 z dnia 6 grudnia 2021 r., który wymagają wiadomości specjalnych, a które całkowicie zostały pominięte przez organ I instancji przy rozstrzygnięciu zaskarżoną decyzją.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I, wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), gdyż organ i uczestnicy postępowania pouczeni o możliwości rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym lub na rozprawie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku nie zajęły stanowiska w tej kwestii, natomiast skarżący wyrazili zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Sporna w sprawie jest kwestia, czy słusznie skarżący domagają się, aby organy nakazały właścicielom działek nr [...] i [...], powstałych z podziału działki nr [...], położonych w obrębie [...] miasta S. przywrócenia stosunków wodnych oraz wywiezienia nadmiaru ziemi z tych działek w celu zapobieżenia dalszemu zalewaniu ich działki nr [...].
W sprawie organy obu instancji czterokrotnie wydawały decyzje; ostatnimi decyzjami odmówiły skarżącym wydania wobec właścicieli ww. działek przywrócenia stosunków wodnych na należących do nich działkach, uznając, że wody gruntowe w sąsiedztwie działek skarżących położone są nisko; zalewanie piwnic i fundamentów występuje w okolicy od dawna (co najmniej od 1998 r.), a nie od 2017 r. – jak twierdzą skarżący – oraz, że opinia biegłego J. N., której przedmiotem analizy była działka nr [...], a nie nr [...] należąca do skarżących, jest rzetelna i powinna stanowić podstawę do przyjęcia ustaleń faktycznych w sprawie, iż wystarczające jest utrzymywanie we właściwym stanie rowu odwodnieniowego, w przeciwieństwie do opinii biegłego R. P., która nie uwzględnia, że właściciele ww. działek wykonali już odwodnienie w postaci rowu odwadniającego w miejsce rowu melioracyjnego, uprzednio zasypanego przez R. K.. Nadto, według organu odwoławczego, przed podwyższeniem gruntu działki nr [...] wody opadowe i roztopowe spływały z działki skarżących na działkę nr [...], co stanowiło naruszenie art. 234 ust. 1 pkt 2 u.p.w. (zakaz odprowadzania wód oraz wprowadzania ścieków na grunty sąsiednie), natomiast obecnie wody te spływają do rowu odwodnieniowego.
Zgodnie z art. 234 ust. 1 u.p.w., właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.
Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (art. 234 ust. 2 u.p.w.).
Stosownie także do brzmienia art. 234 ust. 3 u.p.w., jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
Przepisy art. 234 u.p.w. wprowadzają zakazy dla określonego, celowego działania właściciela gruntu ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz obowiązek przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie
W sprawie, jak wynika z materiału dowodowego, skarżący argumentują, że do zalewania i podtapiania piwnic ich budynku mieszkalnego zaczęło dochodzić w 2017 r., co powiązali z okolicznością nawiezienia ziemi i gruzu przez R. K. i zlikwidowaniem zastoin wodnych na jego działce nr [...] oraz podwyższenia wysokości tej działki o ok. 1,5 do 2,0 m jak też zasypania istniejącego do tej pory pomiędzy działkami rowu melioracyjnego i zastąpienia go rowem odwodnieniowym.
Wykonując zalecenia organu odwoławczego zamieszczone w decyzji wydanej po raz drugi w sprawie – iż konieczne jest jednoznaczne ustalenie istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem wywołującym, a szkodą, w związku z tym, że ustalenie opisanego związku przyczynowo-skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy specjalistycznej z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, a także ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich badań, analiz i obliczeń, należy dopuścić dowód z opinii biegłego o takiej specjalności, umożliwiając tym samym poczynienie prawidłowych ustaleń w sprawie w celu zbadania czy pomiędzy konkretnym działaniem właściciela jednej nieruchomości istnieje związek przyczynowo-skutkowy wyrażający się w negatywnej zmianie stanu wód na innych gruntach – organ I instancji powołał biegłego R. P., tj. hydrologa uprawnionego, legitymującego się certyfikatem Stowarzyszenia Hydrologów Polskich nr [...] z dnia 25 października 2019 r. i dopuścił dowód z jego opinii w sprawie zmiany stanu wody na gruncie na działkach nr [...], [...] i nr [...].
W obszernej opinii (t. 4, k-399-427) biegły – odwołując się do także dokumentów archiwalnych – wskazał, że z mapy archiwalnej wynika, iż działki nr [...] i [...] (nowe oznaczenie po podziale) posiadały w części północnej rzędną terenu na wysokości ok. 20,5 m n.p.m. W dalszej części teren był zróżnicowany z uwagi na występujące skarpy i zagłębienia terenowe, a rzędne trenu kształtowały się w przedziale od 19,3 - 19,9 m do 20,6 - 22,3 m n.p.m., natomiast obecnie – na podstawie aktualnej mapy zasadniczej oraz wykonanych przez biegłego pomiarów wysokościowych – średnia rzędna w części północnej działek wynosi 21,6 - 22,0 m n.p.m., a w części południowej i środkowej 22,2 - 22,6 m n.p.m.
W ocenie biegłego, przez nawiezienie gleby pomieszanej z piaskiem, gruzem, torfem i śmieciami na przełomie listopada i grudnia 2016 r. przez właściciela działki nr [...] nastąpiło podwyższenie rzędnej terenu w części północnej średnio o ok. 1,1 - 1,5 m. Nadto wykonane prace przyczyniły się w sposób znaczący do zmiany dotychczasowego ukształtowania terenu na działkach nr [...] i [...], gdyż utworzono na nich nasypy złożone z gleby pomieszanej z piaskiem, gruzem, torfem i śmieciami (co biegły ustalił na podstawie załączonej do akt sprawy przez M. J. opinii geotechnicznej dot. działki nr [...] - t. 3 k. 286-305). W jego ocenie, wbudowanie w zagłębienia terenowe gleby z zanieczyszczeniami przyczyniło się do podniesienia rzędnej i likwidacji dołów (rozlewisk), które poprzednio gromadziły wodę, zgodnie z pierwotnym spadkiem. Pierwotne ukształtowanie terenu umożliwiało spływ wody z działki nr [...] w kierunku działki [...] i dalej w kierunku wschodnim do ul. [...], co dokładnie obrazuje mapa ewidencji urządzeń wodnych.
Przedstawiając dalej w swojej opinii ustalenia, biegły wskazał, że na podstawie pozwolenia wodnoprawnego (Starosty S. z dnia 25 listopada 2016 r.) na działce nr [...] zlikwidowano stan pierwotny, tj. rozlewiska i rów melioracyjny odprowadzający wody opadowe z tej działki, które kolidowały z zamierzeniem inwestycyjnym polegającym na niwelacji terenu pod zabudowę. Inwestor miał zlikwidować rozlewisko poprzez połączenie go rurą kanalizacyjną ze studzienką o rzędnej wylotu 21,39 oraz wylotu z kratką do studzienki o rzędnej 20,41 znajdujących się na granicy działki nr [...] (ul. D. ) oraz ułożenie rury drenarskiej do istniejącego wylotu. We wniosku o wydanie ww. pozwolenia inwestor zawnioskował o likwidację rowu melioracyjnego i wykonanie odcinka kanalizacji deszczowej do działki nr [...].
Nadto, biegły dalej w swojej opinii (str. 9) dostrzegł, że właściciel w ww. pozwoleniu otrzymał zgodę na wykonanie urządzenia wodnego, tj. likwidację rowu melioracyjnego na długości 50 m oraz wykonanie rurociągu PCV 315 na długości 43,9 m na działce nr [...], jednak z analizy aktualnej mapy wywnioskował, iż brak jest rurociągu PCV [...] na działkach nr [...] i [...], natomiast znajduje się on na działce nr [...] (ul. D. ).
Dodatkowo, biegły zauważył, że w ww. pozwoleniu nie ma informacji o przebiegającym rurociągu PCV 110 przez działki nr [...] i [...], natomiast informacje na temat rurociągu znajdują się w załączniku, w którym wskazano, że "drenaż rura perforowana PCV 110 L=45,0 m" i "drenaż projektowany i = 3‰".
Na powyższe rozbieżności wskazało także Państwowe Gospodarstwo Wody Polskie w piśmie z dnia 12 lutego 2019 r.
Następnie, biegły wskazał, że obecnie w części północnej działek nr [...] i [...] znajduje się wykop (rów), wykonany samodzielnie przez właściciela, bez pozwolenia, biegnący do istniejącej kanalizacji deszczowej, który wymaga – w jego ocenie – robót naprawczych.
W ww. opinii biegły ten także określił, że wody gruntowe, znajdują się na głębokości do 1 m i są zasilane bezpośrednio z powierzchni terenu przez infiltrację wody opadowej i że warunki gruntowo-wodne na działkach objętych opinią są takie, że mogą być okresowo podtapiane w wyniku długotrwałych opadów i szybkich roztopów.
Opisując system odprowadzania wody z działki skarżących (nr [...], biegły ten opisał system rynien, rur spustowych, wewnętrzną instalację PCV i wskazał, że wody deszczowe są odprowadzane do miejskiej sieci deszczowej, opisał także izolację budynku i drenaż opaskowy budynku, a nadto wskazał, że jedna rura spustowa odprowadza wodę deszczową na nieruchomość sąsiednią (działka nr [...] na której znajduje się nieużytkowana studnia wodna. Działka ta zarówno na mapie archiwalnej, jak i aktualnej posiada rzędną wynosząca 21,5 m n.p.m.
W podsumowaniu i wnioskach końcowych biegły stwierdził, że w wyniku nawiezienia na działkę nr [...] gleby pomieszanej z piaskiem, gruzem, torfem i śmieciami nastąpiła zmiana pierwotnych rzędnych terenu, który został podniesiony średnio o 1,1- 1,5 m. Ta zmiana zaburzyła dotychczasowe stosunki wodne na działce nr [...], z której wody opadowe spływały w formie spływu powierzchniowego i podpowierzchniowego (wody gruntowe) w kierunku południowo-wschodnim, co spowodowało zmianę stanu wody w badanym obszarze ze szkoda dla działki nr [...] w postaci zalewań i zawilgoceń podłogi piwnicy, wilgoć murów piwnicznych i mieszkalnych.
Wydając zalecenia, biegły wskazał, że w celu uregulowania stosunków wodnych i naprawienia szkody powstałej na działce nr [...], należy wykonać urządzenia zabezpieczające, tj. rów odwadniający w części północnej działek nr [...] i [...] przebiegający w odległości nie mniejszej niż 1 m od granicy działek nr [...] i nr [...], a równomierny spadek dna rowu należy wykonać w kierunku zachodnim, nie mniejszy niż 0,2% z odprowadzaniem wód do istniejącej sieci kanalizacji deszczowej (kd 250) na działce nr [...]. Dno rowu powinno mieć szerokość min. 0,4 m, a głębokość nie mniej niż 0,5 m. Budowę rowu należy wykonać na poziomie nie większym niż rzędna 21,0 m n.p.m.
W ocenie biegłego, dla utrzymania pełnej sprawności rowu odwadniającego, konieczne jest także utrzymanie przez uprawnione podmioty drożności sieci kanalizacji deszczowej znajdującej się przy ul. [...] oraz udrożnionego odbiornika, tj. rowu odwadniającego znajdującego się na działce nr [...].
Mając na uwadze te istotne elementy przywołanej opinii biegłego wraz z mapami i zdjęciami poglądowymi, należy wskazać, że organ I instancji na 9 stronach swojej decyzji przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie i na jednej stronie (str. 10) uznał, że skoro na terenie, na którym znajdują się działki skarżących oraz T. J. i R. K. występuje wysoki poziom wód gruntowych, a podtopienia działek położonych wzdłuż ul. [...] trwają od ok. 1998 r. (24 lata), to także działka skarżących musiała być podtapiana także od tego czasu, a nie od 2017 r. i na tej podstawie odmówił wydania decyzji dotyczącej przywrócenia stosunków wodnych oraz wywiezienia nadmiaru ziemi z działek nr [...] i [...] obręb [...] miasto S., chociaż ustalenia biegłego R. P. zawierały konkretne dane, w tym archiwalne, co do stanu gruntów przez 2017 r. i po 2017 r. oraz oceny co do przyczyn zalewania i podtapiania budynku mieszkalnego skarżących, jak też bardzo szczegółowe zalecenia, jakie prace i na jakich częściach działek nr [...] i [...] należy wykonać, skoro dotychczasowe prace wykonane na tych działkach nie odpowiadały tym określonym w pozwoleniu wodnoprawnym, a przede wszystkim okazały się niewystarczające dla zapobieżeniu szkodom występującym na działce skarżących. Biegły ten także szczegółowo opisał ingerencję w stosunki wodne, jakich dopuścił się właściciel działki nr [...] (przed podziałem), co spowodowało szkody na działce skarżących. Organ ten w żaden sposób nie odniósł się do tych ustaleń i ocen biegłego wybierając z tej opinii jedynie stwierdzenie, że na tym terenie występuje wysoki poziom wód gruntowych, to - w ocenie organu - podtopienia i zalewania także na działce skarżących musiały wystąpić przez 2017 r.
Nadto organ I instancji, jako dowód na podtopienia i zalewanie działek w okolicy przywołał "informacje od mieszkańców ulicy", jednak – jak wynika z akt sprawy i co słusznie zarzucili w skardze skarżący – żaden dowód z przesłuchania "mieszkańców ulicy" nie został w sprawie przeprowadzony, a także skarżący nie zostali zawiadomieni o jakiejkolwiek czynności procesowej, podczas której "przesłuchiwano" by "mieszkańców ulicy". Zatem, jak prawidłowo zarzucono w skardze, organ ten naruszył przepis art. 10 k.p.a. regulujący zasadę czynnego udziału w postępowaniu poprzez brak zawiadomienia strony i pełnomocnika o przeprowadzeniu czynności "przesłuchania" świadków w sprawie (odebrania informacji i sporządzenie notatek służbowych), a w konsekwencji uniemożliwienie skarżącym zadawania pytań.
Natomiast, organ ten w ogóle pominął w sprawie ocenę zeznań świadków przesłuchanych 4 października 2019 r., tj. skarżących oraz sąsiada A. D., którzy jednoznacznie wskazywali, że do zalewania i podtopień ich nieruchomości dochodzi z powodu napływania wód opadowych z terenu działki "Pana K.
Nadto, organ ten w żaden sposób nie odniósł się do opinii drugiego powołanego w sprawie biegłego, tj. J. N., chociaż wnioski wynikające z tej opinia pozostają w oczywistej sprzeczności z wnioskami biegłego R. P., poza stwierdzeniem, że stan wód gruntowych jest wysoki.
Organ ten nie wyjaśnił także powodów odstąpienia od uzyskania uzupełniającej opinii biegłego R. P., chociaż w swoich wskazaniach zalecił to organ odwoławczy (w decyzji z dnia 6 grudnia 2021 r.).
W końcu, organ ten nie wyjaśnił powodu powołania drugiego biegłego w sprawie i to do oceny działki nr [...], której stan w żaden sposób nie ma wpływu na stosunki wodne na działce skarżących, czy działkach nr [...] i [...].
W ocenie składu orzekającego w sprawie tej niezrozumiałej decyzji organu nie można ocenić inaczej niż jako oczywisty i rażący błąd w oznaczeniu działki, co do której miała być wydana kolejna opinia, tj. działki nr [...], zamiast nr [...].
Rację należy więc przyznać skarżącym, że w sprawie naruszono przepisy w zakresie postępowania dowodowego, tj. art. 78 § 1 i art. 79 § 1 i § 2 k.p.a., bowiem dopuszczono w sprawie dowód na okoliczność niemającą znaczenia w sprawie, a nadto ponownie przeprowadzono go z naruszeniem praw strony do udziału w czynności oględzin działki.
Słusznie skarżący w skardze zarzucili także, że ta kolejna opinia nie wskazuje na jakiekolwiek relacje i zależności usytuowania i oddziaływania oraz wykonanych prac ziemnych na działkach nr [...] i [...] w relacji z działką nr [...].
Zatem, decyzja organu I instancji nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Powyższe wady postępowania, do których dopuścił organ I instancji zostały błędnie zaakceptowane przez organ odwoławczy, który zgodził się z organem I instancji, że skoro do zalewania i podtopień w rejonie ul. [...] dochodziło od dawna, a nie od 2017 r., to dowodzi, że także działka skarżących musiała temu ulegać. I ta zasadnicza okoliczność zdecydowała o odmowie wydania decyzji dotyczącej przywrócenia stosunków wodnych na działkach nr [...] i [...].
Nadto, w ocenie składu orzekającego w sprawie, organ odwoławczy w sposób nieuprawniony zdewaulował wartość opinii wydanej w sprawie przez biegłego R. P., a przypisał nadmierną wagę opinii J. N., chociaż opinia ta – jak już wskazano – nie miała znaczenia w sprawie i została wydana po przeprowadzeniu czynności bez udziału skarżących lub ich pełnomocnika (i bez ich zawiadomienia).
Wbrew argumentacji organu odwoławczego, w opinii swojej biegły R. P. w żadnym miejscu nie wskazał, że skarżący odprowadzali wody opadowe "na działkę [...]" (przed jej podziałem), lecz że wody opadowe z ich działki spływały "w kierunku południowo-wschodnim" do rowu melioracyjnego, który został przez właściciela działki nr [...] zlikwidowany i w jego miejsce nie został prawidłowo wykonany zastępczy o odpowiednich parametrach, co między innymi spowodowało zmianę stanu wody w badanym obszarze ze szkodą dla działki nr [...] w postaci zalewań i zawilgoceń podłogi piwnicy, murów piwnicznych i mieszkalnych. W konsekwencji, błędna jest także ocena organu odwoławczego, iż "podniesienie rzędnej terenu działki nr [...] zapobiegło dotychczasowemu spływowi wód z działki nr [...]".
Organ odwoławczy – także wbrew opinii biegłego R. P., jakoby pominął on w opinii okoliczność, że budynek skarżących powinien być wyposażony w kanalizację umożliwiającą odprowadzenie wód opadowych do sieci kanalizacji deszczowej lub ogólnospławnej – szczegółowo przedstawił w swojej opinii stan techniczny systemu kanalizacyjnego znajdującego się na działce skarżących, co już wyżej wskazano.
Analogiczną wadliwość, w ocenie składu orzekającego, należy przypisać organowi odwoławczemu w zawarciu w zaskarżonej decyzji stwierdzenia, że chociaż właściciele działki nr [...] oświadczyli, iż wykonali szereg działań mających na celu osuszenie terenu działki i budynku, jednak – w ocenie tegoż organu – prawidłowość tych robót, zgodność ze sztuką budowlaną, nie została wykazana, ani nawet weryfikowana. Należy w tym kontekście wskazać, że przedmiotem postępowania nie była ocena jakości robót budowlanych wykonanych w budynku skarżących, tym bardziej, że z opisu stanu urządzeń kanalizacyjnych i drenażu budynku skarżących przedstawionych w opinii biegłego wynika, że odpowiadają one wymaganym standardom.
Nadto, wbrew jednoznacznym ustaleniom biegłego R. P., organ odwoławczy – z naruszeniem zasady obiektywizmu – wskazał w swojej decyzji, że biegły R. P. nie wykazał w swej opinii, iż podniesienie rzędnej działek nr [...] i [...] lub roboty wykonane w części północnej tych działek, polegające na zasypaniu istniejącego rowu odkrytego i zastosowaniu w to miejscu rowu odwodnieniowego zostały wykonane wadliwie i nie spełniają swej funkcji, szkodliwie wpływając na grunty sąsiednie. Przeciwnie, co już wykazano, taki wpływ podniesienia rzędnej działek biegły wprost połączył ze szkodą powstałą na działce skarżących.
Nadto, wbrew "logicznemu" wywodowi organu odwoławczego, że skoro wody, które "prędzej" gromadziły się w formie rozlewiska, obecnie są odbierane przez wykonany rów – nie są odbierane, co wykazał biegły R. P., gdyż wadliwie wykonany rów odwodnieniowy nie spełnia tej samej funkcji, jaką spełniał poprzednio rów melioracyjny.
W ocenie składu orzekającego w sprawie, organ odwoławczy przypisał nadmierne znaczenie wysokiemu stanowi wód gruntowych w tym terenie, skoro od dawna jest on taki wysoki, a szkody na terenie działki skarżących zaczęły występować w 2017 r., tj. po niwelacji gruntu na działce [...] i zlikwidowaniu rowu melioracyjnego, jak też stanowi (nienależytemu) urządzeń wodnych położonych w dalszej części spływu do kanalizacji miejskiej, uznając, że te okoliczności powodują szkody na działce skarżących. Istotne bowiem jest, że decyzja nakazująca przywrócenie stosunków wodnych może być wydana także, gdy naruszenie zakazów i nakazów wskazanych w art. 234 ust. 1 u.p.w. jest tylko jedną z przyczyn szkody. Gdyby bowiem nawet szkoda była następstwem kumulacji różnych zdarzeń, nie można tylko z tej przyczyny odmówić właścicielowi ochrony przysługującej mu na podstawie art. 234 ust. 3 u.p.w. Wyeliminowanie bowiem nawet jednej z przyczyn – z reguły – skutkować będzie ograniczeniem wielkości szkód.
W tej sytuacji uprawniony jest także zarzut wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 80 k.p.a., gdyż organ odwoławczy przekroczył granice swobodnej oceny dowodów, czyniąc oceny sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym oraz wbrew jednoznacznym wynikom opinii biegłego R. P., która odpowiada wymogom opinii rzetelnie sporządzonej, gdyż opisuje obiektywnie stan archiwalny, obecny i zalecany do osiągniecia, z jasnymi zaleceniami.
Uzasadniony w sprawie jest także zarzut naruszenia art. 234 ust. 3 u.p.w., poprzez jego błędne niezastosowanie, w sytuacji gdy istniały podstawy do nakazania stronom - uczestnikom wykonania określonych czynności, w tym ewentualnie wskazanych w decyzji organu nr 3/2019 z dnia 10 maja 2019 r. lub decyzji nr 1/2021 z dnia 1 marca 2021 r., a co najmniej konieczne było przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego, co wskazał organ odwoławczy w decyzji nr SKO.4173.1328.2019 z dnia 3 lipca 2019 r. i w decyzji nr SKO.4173.2947.2021 z dnia 6 grudnia 2021 r., gdyż, gdy stanowiska stron są sporne co do przyczyn zalewania jednej nieruchomości przez drugą, konieczne jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego co do zakresu i przyczyn zalewania i związku przyczyno-skutkowego pomiędzy stanem gruntów sąsiednich i stan wód na tych gruntach, a powstałą na skutek zalewania szkodą, nadto pozostały liczne kwestie wskazane przez organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji nr SKO.4173.2947.2021 z dnia 6 grudnia 2021 r., który wymagają wiadomości specjalnych, a które całkowicie zostały pominięte przez organ I instancji przy rozstrzygnięciu zaskarżoną decyzją.
Nadto, w ocenie składu orzekającego w sprawie, także z faktu, że w uchwale nr [...] Rady Miejskiej w S. z dnia 13 sierpnia 1997 r. w sprawie uchwalenia Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego M. S. dotyczącego działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] przy ul. [...], w której w § 1 pkt 2.1 lit. a wskazano, iż ze względu na wysoki poziom wód gruntowych wymagana jest wymiana gruntu do poziomów ul. [...] i ul. [...] oraz zapewnienie drenarskiego systemu odwadniającego z wykorzystaniem udrożnionego istniejącego systemu, nie można było wnosić – jak uczynił to organ odwoławczy – że obszar działek nr [...] i [...] oraz nr [...] był narażony na podtapianie w takim samym stopniu, jak po podniesieniu rzędnej terenu działek nr [...] i [...] i po zasypaniu rowu melioracyjnego.
O zwrocie kosztów postępowania sądowego w łącznej kwocie [...]zł sąd orzekł na podstawie art. 209, art. 203 pkt 1, art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Zasądzona kwota obejmuje: uiszczony wpis stały od skargi w kwocie [...]zł (ustalony na podstawie § 2 ust. 3 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2021 r. poz. 535), kwotę [...]zł kosztów zastępstwa procesowego adwokata (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie - Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.) oraz kwotę [...]zł z tytułu opłaconego pełnomocnictwa (pkt IV załącznika do ustawy o opłacie skarbowej z dnia 16 listopada 2006 r. - Dz.U. Nr 225, poz. 1635 ze zm.).
Na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. sąd wskazuje, aby w ponownie prowadzonym postępowaniu organy dokonały oceny całego zgromadzonego w sprawie materiału, bez ich wybiórczej oceny – z pominięciem jednak opinii J. N., gdyż ta opinia nie ma znaczenia w sprawie i została wydana po przeprowadzeniu czynności bez udziału skarżących lub ich pełnomocnika (i bez ich zawiadomienia) – a nadto rozważyły uzyskanie uzupełniającej opinii biegłego co do zakresu koniecznych robót, w tym do oceny czy wobec wadliwego wykonania rowu odwodnieniowego, konieczne jest usunięcie nawiezionej na działkę nr [...] gleby pomieszanej z piaskiem, gruzem, torfem i śmieciami.