II SA/SZ 1029/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnukowi sprawującemu opiekę nad babcią, wskazując na brak spełnienia przesłanek ustawowych, w tym pierwszeństwa obowiązku opieki małżonka.
Skarżący, wnuk, ubiegał się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad babcią. Zarówno Wójt Gminy, jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiły przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie przesłanek ustawowych, w szczególności brak bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki oraz fakt, że babcia pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne jest rekompensatą za utracone zarobki i wymaga ścisłego związku między rezygnacją z pracy a opieką. Kluczowe było również ustalenie, że w pierwszej kolejności obowiązek opieki spoczywa na małżonku osoby niepełnosprawnej, a dopiero w dalszej kolejności na innych krewnych, jeśli małżonek nie może lub nie chce sprawować opieki lub sam jest znacząco niepełnosprawny.
Sprawa dotyczyła skargi F. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy B. odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący, będący uczniem technikum, sprawował opiekę nad swoją babcią, która legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wójt Gminy odmówił przyznania świadczenia, wskazując m.in. na fakt, że skarżący jest osobą uczącą się i świadczył odpłatnie usługi opiekuńcze, co mogło być uznane za czynność pozorną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję, podkreślając, że warunkiem przyznania świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie w celu sprawowania opieki, a związek ten musi być bezpośredni i czasowy. Kolegium zwróciło uwagę na fakt, że babcia skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż, choć schorowany, nie posiadał orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych stawiało go w pierwszej kolejności do sprawowania opieki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę. Sąd wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne stanowi ekwiwalent za utracone zarobki i wymaga ścisłego związku między rezygnacją z pracy a koniecznością sprawowania opieki. Kluczowym argumentem Sądu było zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tej sprawie mąż babci nie posiadał takiego orzeczenia, co wykluczało przyznanie świadczenia wnukowi, nawet jeśli sprawował on faktyczną opiekę. Sąd uznał, że organy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego, a zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do wydania decyzji. Sąd nie podzielił zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania administracyjnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w takiej sytuacji, ponieważ zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w pierwszej kolejności obowiązek zapewnienia opieki spoczywa na małżonku osoby niepełnosprawnej, chyba że sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne jest rekompensatą za utracone zarobki i wymaga ścisłego związku między rezygnacją z pracy a opieką. Kluczowe jest jednak pierwszeństwo obowiązku opieki małżonka. Jeśli małżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to on jest w pierwszej kolejności uprawniony do ubiegania się o świadczenie, co wyklucza innych krewnych.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (16)
Główne
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.ś.r. art. 17 § ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § ust. 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 119 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 120
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 104
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 11
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.r.o.
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Pierwszeństwo obowiązku opieki małżonka osoby niepełnosprawnej, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym krewnym. Ścisły i bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki jest warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Odrzucone argumenty
Fakt pobierania nauki w trybie dziennym przez osobę sprawującą opiekę nie wyklucza automatycznie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ nieprawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy, skupiając się na formalnym aspekcie sprawy i błędnie ustalając, że nauka w technikum wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.
Godne uwagi sformułowania
świadczenie pielęgnacyjne może zatem zostać przyznane wyłącznie w takim przypadku, gdy osoba wymagająca opieki ze względu na stan zdrowia nie ma możliwości samodzielnego wykonywania, w szczególności takich czynności jak: utrzymanie higieny osobistej, ubieranie się i rozbieranie, wstawanie z łóżka, czy z krzesła, przygotowanie i aplikacja leków... Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnych strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego [...] osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Jeżeli więc osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, to właśnie on jest w pierwszej kolejności legitymowany do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Sytuacja taka wyklucza ubieganie się o to świadczenie innych, zobowiązanych do alimentacji względem osoby niepełnosprawnej osób.
Skład orzekający
Katarzyna Sokołowska
przewodniczący sprawozdawca
Krzysztof Szydłowski
członek
Marzena Iwankiewicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie pierwszeństwa obowiązku opieki małżonka osoby niepełnosprawnej w kontekście przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, nawet gdy faktyczną opiekę sprawuje inny krewny."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o świadczeniach rodzinnych i wymaga analizy indywidualnych okoliczności sprawy, w tym posiadania przez małżonka orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia socjalnego i wyjaśnia kluczowe zasady jego przyznawania, szczególnie w kontekście relacji rodzinnych i pierwszeństwa obowiązków. Wyjaśnia, dlaczego nawet faktyczna opieka nie zawsze prowadzi do przyznania świadczenia.
“Świadczenie pielęgnacyjne: czy faktyczna opieka wystarczy, gdy babcia ma męża?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Sz 1029/22 - Wyrok WSA w Szczecinie Data orzeczenia 2023-02-02 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-11-25 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie Sędziowie Katarzyna Sokołowska /przewodniczący sprawozdawca/ Krzysztof Szydłowski Marzena Iwankiewicz Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 329 art. 151, art. 119 pkt 2, art. 120 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2022 poz 615 art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 5 pkt 2 lit. a Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj. Dz.U. 2022 poz 2000 art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 lutego 2023 r. sprawy ze skargi F. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Uzasadnienie F. J., dalej: "skarżący", "strona", "wnioskodawca", zwrócił się do Wójta Gminy B. z wnioskiem złożonym dnia 14 czerwca 2022 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią. Do wniosku załączył orzeczenie lekarza orzecznika ZUS. Decyzją z dnia [...] lipca 2022 r., Wójt Gminy B., nr [...], na podstawie art. 3 pkt 11, pkt 15, pkt 21 lit. e, art.17, art. 20 ust. 2 i ust. 3, art. 23 ust. 1 i ust. 2, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 – j.t.), dalej: "ustawa o świadczeniach", "u.ś.r." i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: "k.p.a.", odmówił przyznania świadczenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ m.in., wyjaśnił, że w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz przedłożone przez stronę dokumenty nie ulega wątpliwości, iż skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią. Organ uznał także, że skoro skarżący jest osobą uczącą się w trybie stacjonarnym, w czasie nauki jego opieka nad babcią może być sprawowana poza zajęciami szkolnymi oraz całodniowo w czasie wakacji. Z posiadanych informacji wynika ponadto, że skarżący nie podejmował stałego zatrudnienia, natomiast świadczył odpłatnie usługi opiekuńcze wobec swojej babci. Ponadto według Wójta, pomimo sprawowanej obecnie opieki, nie może on przyznać wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach. F. J. wniósł odwołanie od opisanej wyżej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W uzasadnieniu, nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem Wójta podkreślił m.in., że na rzecz opieki zrezygnował z pracy na umowę zlecenia, mieszka razem z babcią pod wspólnym adresem, jak i że nie ma w rodzinie osób spokrewnionych z wymagającą opieki w stopniu bliższym niż on, które mogłoby opiekę sprawować. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] września 2022 r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000) oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b u.ś.r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz przywołał treść podstaw prawnych ustawy o świadczeniach wymienionych w wydanym rozstrzygnięciu. Według Kolegium z przywołanych unormowań wynika, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r. nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Musi więc istnieć wyraźny i bezpośredni związek, tak czasowy, jak i co do motywów, między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, a sprawowaniem opieki nad wskazaną w u.ś.r. osobą. Organ odwoławczy odwołał się również do poglądów prawnych orzecznictwa sądowego, z których wynika, że świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Odnosząc się do zastosowania przez organ I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach w kontekście orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 38/13, Kolegium po przytoczeniu obszernej argumentacji wzmocnionej poglądami prawnymi Naczelnego Sądu Administracyjnego uznało, że w rozpoznawanej sprawie literalna wykładnia powyższego przepisu, w oderwaniu od całości regulacji tej ustawy oraz wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego stanowi naruszenie prawa materialnego, jednak naruszenie przepisów prawa materialnego, nie miało finalnie wpływu na zaskarżone rozstrzygnięcie, ponieważ zaważyło na tym niespełnienie innej przesłanki przewidzianej zastosowanymi przepisami u.ś.r. Wypowiadając się na gruncie ustaleń faktycznych rozpoznawanej sprawy organ II instancji przyjął, że bezspornym jest, iż odwołujący jako wnuk znajduje się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wobec swojej babci, która jest zamężna i legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2019 r. "stwierdzającym trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od dnia 1 października 2019 r.". Powyższe - w myśl treści przepisu art. 3 pkt. 21 lit. e u.ś.r., jest równoznaczne ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Jak wynika z przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 30 czerwca 2022 r., mąż osoby wymagającej opieki jest schorowany, po udarze, ma problem ze wzrokiem i sam wymaga opieki. Ustalono, że osoba wymagająca opieki ma dwoje dzieci tj. matkę wnioskodawcy, która leczy się onkologicznie i ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności oraz syna, który przebywa poza granicami RP i nie utrzymuje kontaktu z matką. Opiekę nad babcią sprawuje skarżący. Polega ona na codziennej pomocy w czynnościach domowych. Wnioskodawca przynosi opał, rozpala piec, robi zakupy, dba o czystość domu, pomaga przy ubraniu się, organizuje wizyty lekarskie, wykonuje również czynności pielęgnacyjne. Strona jak wynika z wywiadu i jej oświadczenia z dnia 30 czerwca 2022 r., kontynuuje naukę w Technikum [...] w B., a do dnia 31 maja 2022 r. świadczyła usługi opiekuńcze u babci (na podstawie umowy zlecenia). Kolegium dokonując analizy całego materiału dowodowego doszło do przekonania, iż charakter opieki nad babcią sprawowaną przez wnioskodawcę nie ma charakteru stałego, a ponadto nie ma związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem, czy też rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką. Organ II instancji wyjaśnił, iż słowo "opieka" oznacza, według Słownika Języka Polskiego, "troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, czegoś; strzeżenie, dozór". Opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ma być sprawowana nad osobą niepełnosprawną, która nie jest w stanie samodzielnie egzystować, radzić sobie samodzielnie w życiu codziennym. Opieka ta musi być stała i absorbująca, a nie doraźna albo fikcyjna. W świetle powyższego świadczenie pielęgnacyjne może zatem zostać przyznane wyłącznie w takim przypadku, gdy osoba wymagająca opieki ze względu na stan zdrowia nie ma możliwości samodzielnego wykonywania, w szczególności takich czynności jak: utrzymanie higieny osobistej, ubieranie się i rozbieranie, wstawanie z łóżka, czy z krzesła, przygotowanie i aplikacja leków, a w cięższych przypadkach przewracanie z boku na bok w łóżku w celu zapobieżenia powstawania odleżyn, przemieszczanie się w mieszkaniu, korzystanie z toalety, spożywanie posiłków i przyjmowanie napojów, załatwianie potrzeb fizjologicznych. Gdy osoba niepełnosprawna nie może tego rodzaju czynności wykonać samodzielnie wówczas konieczna jest opieka nad nią, a więc stała obecność i opieka opiekuna. Zdaniem Kolegium skoro wnioskodawca jest w stanie dzielić opiekę i naukę, to oznacza to, że sprawowanie opieki nie jest absorbujące, a w konsekwencji świadczenie nie przysługuje. Fakt niepodejmowania zatrudnienia spowodowany jest, zdaniem organu, posiadaniem statusu ucznia technikum. Zdaniem organu oczywistym jest, iż w sytuacji kontynuowania nauki wnioskodawca nie może obecnie podjąć zatrudnienia. Zaś rezygnację z zatrudnienia (umowa zlecenia z babcią na czynności opiekuńcze) organ odwoławczy zakwalifikował jako czynność pozorną, dokonaną na potrzeby niniejszego postępowania. Przy tym nie umknęło uwadze Kolegium, iż pracownik socjalny pozytywnie ocenił opiekę odwołującego się nad babcią. Skład Orzekający Kolegium nie podważył także zakresu i faktu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią, jednakże w ocenie organu odwoławczego trudno uznać, iż w sprawie wystąpił związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia (czy też rezygnacją), a sprawowaną opieką. A związek ten musi być bezpośredni i ścisły. Tymczasem, zdaniem Kolegium, sytuację strony można porównać do osób, które godzą opiekę z pracą. I w takich przypadkach, gdy zakres opieki nie uniemożliwia zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze, świadczenie nie przysługuje. F. J. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zarzucając jej naruszenie art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 k.p.a., poprzez zaniechanie wnikliwego i wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego, prowadzące w konsekwencji do ustaleń nieznajdujących oparcia w dowodach zgromadzonych w sprawie, w tym poprzez ustalenie, że fakt pobierania nauki przez skarżącego wyklucza ziszczenie się przesłanki konieczności rezygnacji przez niego z zatrudnienia z powodu opieki nad babcią, w sytuacji gdy z powodu rzeczonej opieki skarżący zmuszony został do rezygnacji z zatrudnienia, które wykonywał w oparciu o umowę zlecenie. Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w jego ocenie organ nieprawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowody, a samą sprawę ocenił skupiając się wyłącznie na jej formalnym aspekcie, z wyłączeniem dogłębnej oceny i postępowania, w tym czy fakt pobierania nauki w technikum wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. Otóż samo pobieranie nauki w technikum, w odniesieniu do osoby skarżącego, jego zdaniem, nie wykluczało i nie wyklucza możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia, co zresztą w przeszłości miało miejsce (skarżący jest w ostatniej klasie technikum). Ustalenie w tym zakresie przez organ ma charakter zupełnie dowolny i nie znajduje odzwierciedlenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Wręcz przeciwnie, zdaniem strony, organ sam wskazał, że skarżący pracował zarobkowo w oparciu o umowę zlecenia i musiał z tego zatrudnienia zrezygnować na poczet sprawowania opieki nad babcią. Strona podkreśliła, że powołana umowa zlecenia była zawarta z Gminą B. i dotyczyła wykonywania przez skarżącego usług opiekuńczych. Według skarżącego pobieranie nauki w trybie dziennym nie stanowi automatycznie niejako przeszkody w przyjęciu obowiązków opieki nad osobą niepełnosprawną. O tym, czy taki system nauki pozostaje w istocie w sprzeczności z celami opieki nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w treści art. 17 ust. 1u.ś.r., organ zobowiązany jest każdorazowo ustalić w toku postępowania administracyjnego, a swoje wnioski w tym zakresie w sposób racjonalny uzasadnić. Błędnym jest przeto proste założenie, zgodnie z którym nauka w trybie dziennym w każdym przypadku wyklucza rezygnację z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a tym samym nie może być wystarczające dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie znajduje poparcia we wnikliwej ocenie stanu faktycznego sprawy. Postępowanie dotyczące przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymaga uwzględniania szeregu okoliczności dotyczących sytuacji osobistej i rodzinnej osoby ubiegającej się o to świadczenie oraz osoby potrzebującej opieki. Stąd dla wyprowadzenia prawidłowych wniosków będących podstawą decyzji, zwłaszcza, gdy jest ona negatywna dla wnioskodawcy, konieczne jest zachowanie odpowiedniej staranności w zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego. Końcowo skarżący wskazał, że ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a-b ustawy o świadczeniach ustalił zamknięty katalog okoliczności, których spełnianie przez osobę sprawującą opiekę uniemożliwia uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Katalog ten nie statuuje jako przesłanki negatywnej uzyskania świadczenia okoliczności pobierania nauki w szkole średniej lub wyższej w systemie dziennym. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ wniósł o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym. W replice do odpowiedzi na skargę w piśmie z dnia 7 grudnia 2022 r. skarżący uzupełnił twierdzenia skargi o oświadczenie co do stanu faktycznego sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie należy wyjaśnić, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę organów administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 – j.t.). Dokonana w niniejszej sprawie kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że akt ten nie narusza prawa, stąd też skarga nie mogła zostać uwzględniona. Jej przedmiotem uczyniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy B. odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie natomiast do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a przywołanej ustawy świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przywołanych regulacji wynika zatem, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest uwarunkowane posiadaniem przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacją przez opiekuna, który należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem podopiecznego, z zatrudnienia lub pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Przy czym związek pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki musi być ścisły i bezpośredni. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje bowiem nie za samo sprawowanie opieki, ale stanowi swego rodzaju ekwiwalent za utracone przez opiekuna zarobki. Inaczej mówiąc stanowi rekompensatę za brak możliwości podjęcia zatrudnienia, bądź konieczność rezygnacji z pracy w sytuacji, w której zakres opieki nad niepełnosprawnym wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową Dalej wyjaśnić należy, że jeżeli osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, to w pierwszej kolejności obowiązek zapewnienia opieki ciąży na współmałżonku, chyba, że posiada on orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Wówczas obowiązek zapewnienia opieki przechodzi na krewnych osoby wymagającej opieki według kolejności określonej przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, a zatem w pierwszej kolejności będą to zstępni. W pierwszej kolejności dzieci osoby wymagającej opieki, a w przypadku ich braku, bądź legitymowania się znacznym stopniem niepełnosprawności wnuki. W sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki nie ma zstępnych, zobowiązani do sprawowania opieki są wstępni (rodzice, dziadkowie) oraz rodzeństwo. Kolejność w jakiej osoby sprawujące opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, w związku z licznymi wątpliwościami, była wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. Wątpliwości te dotyczyły przede wszystkim tego, czy w sytuacji, gdy osoby w pierwszej kolejności zobowiązane do alimentacji nie mogą bądź nie chcą sprawować opieki nad osobę niepełnosprawną, opiekę tę i w konsekwencji prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogą przejąć dalsi krewni. Ostatecznie wątpliwości dotyczące przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w takich sytuacjach wyjaśniła uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, w której Sąd ten orzekł, iż warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r., a także iż warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Inaczej mówiąc, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, to zobowiązanym do zapewnienia jej opieki jest w pierwszej kolejności małżonek. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. pkt 4 u.ś.r., jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem ustalenia organu co do braku możliwości sprawowania opieki przez żonę/męża osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym nie mogą stanowić podstawy do odstąpienia od zasady wyartykułowanej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Jeżeli więc osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, to właśnie on jest w pierwszej kolejności legitymowany do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Sytuacja taka wyklucza ubieganie się o to świadczenie innych, zobowiązanych do alimentacji względem osoby niepełnosprawnej osób. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wyjaśnić, że skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne nie mogło zostać przyznane przede wszystkim z tego powodu, iż jego babcia, nad którą sprawuje opiekę pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Podkreślenia bowiem wymaga, iż ani organ administracji publicznej ani sąd administracyjny nie posiadają kompetencji do oceny jego stanu zdrowia, a jedynym miarodajnym dokumentem, który wykluczałby go z kręgu osób zobowiązanych do zapewnienia opieki żonie jest właśnie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tych okolicznościach dalsza argumentacja organu dotycząca braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki jakkolwiek trafna, jest mniej istotna. Nie ulega zdaniem Sądu wątpliwości, że skarżący jako uczeń nie zrezygnował z zatrudnienia. W pierwszej kolejności bowiem realizował swój obowiązek szkolny, a opieka nad babcią sprawowana była niejako obok tego obowiązku na co trafnie zwrócił uwagę organ. Oceny tej nie zmienia okoliczność, iż skarżący wykonywał czynności opiekuńcze wobec babci w oparciu o umowę zlecenie, a następnie z niej zrezygnował. To bowiem z okolicznościach badanej sprawy oznaczało, zdaniem Sądu, iż skarżący nie był w stanie pogodzić nauki z wykonywaniem obowiązków opiekuńczych. Skoro jednak skarżący naukę kontynuował i w dalszym ciągu opiekował się babcią, to w ocenie Sądu oznaczać mogło, iż opieka ta nie jest na tyle absorbująca, aby wykluczała jakąkolwiek aktywność skarżącego. Końcowo wreszcie należy zauważyć, że oprócz małżonka osoby wymagającej opieki, w kręgu osób uprawnionych do otrzymania świadczenia w pierwszej kolejności aniżeli skarżący znajduje się syn skarżącej. Co do osoby tej nie poczyniono co prawda ustaleń dotyczących tego, czy posiada on orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak w obliczu tego, iż w niniejszej sprawie to współmałżonek, który nie posiada takiego orzeczenia jest w pierwszej kolejności zobowiązany do zapewnienia opieki i otrzymania świadczenia nie było to konieczne. Sąd nie podzielił zarzutów skargi dotyczących naruszenia art. 7, art. 8, art. 11 i art. 77 § 1 oraz art. 80 i 107 k.p.a., bowiem w badanej sprawie organ zgromadził wystarczający materiał dowodowy, który wnikliwie przeanalizował, a swoje stanowisko obszernie uzasadnił. Z powyższych względów, uznając że zaskarżona decyzja nie narusza prawa Sąd, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – j.t.), orzekł o oddaleniu skargi.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI