II SA/Bd 1018/20
Podsumowanie
WSA w Bydgoszczy oddalił skargę wnuczki na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną babcię, uznając, że obowiązek alimentacyjny i opieki spoczywa przede wszystkim na dzieciach niepełnosprawnej.
Skarżąca wnuczka domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na opiekę nad niepełnosprawną babcią. Organy administracji odmówiły, wskazując, że obowiązek ten spoczywa na dzieciach niepełnosprawnej, które żyją i nie mają przeszkód uniemożliwiających sprawowanie opieki. Sąd administracyjny zgodził się z tą argumentacją, podkreślając, że dzieci niepełnosprawnej nie wykazały obiektywnych przeszkód uniemożliwiających sprawowanie opieki lub sfinansowanie jej przez osoby trzecie, a sama rezygnacja z pracy czy odległość od miejsca zamieszkania nie są wystarczającymi przesłankami do przerzucenia obowiązku na wnuczkę.
Sprawa dotyczyła skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy R. odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią, Z. B. Skarżąca argumentowała, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, różnicujący prawo do świadczenia ze względu na datę powstania niepełnosprawności, został uznany za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny. Organy administracji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznały jednak, że kluczowe dla sprawy jest zastosowanie art. 17 ust. 1a ustawy, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne dla osób innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu (jak wnuczka) przysługuje tylko wtedy, gdy rodzice osoby niepełnosprawnej nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub mają znaczny stopień niepełnosprawności, lub gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu spełniających te warunki. W tej sprawie dzieci niepełnosprawnej żyły, nie legitymowały się znacznym stopniem niepełnosprawności i nie wykazały obiektywnych przeszkód uniemożliwiających sprawowanie opieki lub sfinansowanie jej. Sąd podkreślił, że obowiązek alimentacyjny spoczywa na dzieciach, a sama rezygnacja z pracy czy odległość od miejsca zamieszkania nie są wystarczającymi przesłankami do zwolnienia ich z tego obowiązku i przerzucenia go na wnuczkę. Sąd oddalił skargę, uznając, że skarżąca nie spełniła przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, wnuczce nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ obowiązek alimentacyjny i opieki spoczywa przede wszystkim na dzieciach niepełnosprawnej, które nie wykazały obiektywnych przeszkód uniemożliwiających sprawowanie tej opieki lub sfinansowanie jej.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych wymaga, aby w przypadku osób innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu, istniały przesłanki wykluczające dzieci osoby niepełnosprawnej od sprawowania opieki lub spełnienia obowiązku alimentacyjnego. W tej sprawie dzieci niepełnosprawnej żyły, nie miały znacznego stopnia niepełnosprawności i nie wykazały obiektywnych przeszkód uniemożliwiających sprawowanie opieki lub jej sfinansowanie, co czyniło wniosek wnuczki bezzasadnym.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (10)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § 1a
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
p.p.s.a. art. 151
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § 1b
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Przepis ten, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wg wyroku TK z 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13). Niemniej, nie wpływa to na zastosowanie art. 17 ust. 1a.
k.r.o. art. 128
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.r.o. art. 132
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Odrzucone argumenty
Argument skarżącej o tym, że wyrok TK dotyczący art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinien skutkować przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego, mimo niespełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1a. Argument skarżącej o naruszeniu przepisów postępowania, w tym art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 Kpa, poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy.
Godne uwagi sformułowania
przyczyną negatywnego rozstrzygnięcia jest brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwagi na to, że niemożliwym jest ustalenie daty powstania niepełnosprawności. skutkiem tego wyroku nie jest ani jego uchylenie, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy do ustawodawcy. nie można dokonać tego z pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności. nie uwzględnia się przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. dzieci osoby niepełnosprawnej żyją, przy czym nie zachodzą przesłanki wykluczające je z obowiązku alimentacyjnego i sprawowania opieki. nie są to jednak takie okoliczności, które powodowałyby wyłączenie możliwości sprawowania opieki nad matką, a co więcej zwalniały ze świadczenia obowiązku alimentacyjnego względem niej, tym bardziej, że - jak oświadczyły dzieci - osiągają dochody. nie można uznać, iż skarżąca jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego. nie ma przy tym znaczenia, zdaniem Sądu, jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc czy wynika to z wzajemnych relacji między członkami rodziny, czy też z innych przyczyn np. zdrowe dzieci nie chcą zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji prowadzący postępowanie administracyjne obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, ale nie zwalnia z inicjatywy dowodowej strony postępowania, o czym świadczy aktualne brzmienie art. 7 Kpa, zwłaszcza w sytuacji, gdy tylko strona postępowania ma wiedzę o istotnych dla sprawy okolicznościach i dowodach na ich poparcie. zasada sprawiedliwości społecznej sprzeciwia się równocześnie nieuzasadnionemu przerzucaniu na organy państwa (a przez to na innych obywateli) obowiązku ponoszenia kosztów związanych z wypłatą świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoby zobowiązane do alimentacji są w stanie spełnić ten obowiązek np. gdy uzyskują dochody.
Skład orzekający
Leszek Tyliński
przewodniczący sprawozdawca
Elżbieta Piechowiak
sędzia
Renata Owczarzak
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych, w szczególności art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w kontekście obowiązku alimentacyjnego dzieci i możliwości sprawowania opieki przez dalszych członków rodziny."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i interpretacji przepisów w odniesieniu do wnuczki sprawującej opiekę nad babcią, gdy dzieci tej babci są zdolne do sprawowania opieki. Nie stanowi przełomu w orzecznictwie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu świadczeń pielęgnacyjnych i obowiązku alimentacyjnego w rodzinie, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie rodzinnym i socjalnym, a także dla osób w podobnej sytuacji życiowej.
“Czy wnuczka musi opiekować się babcią, gdy jej dzieci są zdrowe i pracują?”
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
II SA/Bd 1018/20 - Wyrok WSA w Bydgoszczy Data orzeczenia 2020-12-09 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2020-11-02 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy Sędziowie Elżbieta Piechowiak Leszek Tyliński /przewodniczący sprawozdawca/ Renata Owczarzak Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Inne Sygn. powiązane I OSK 804/21 - Wyrok NSA z 2021-11-26 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2020 poz 111 art. 17 ust. 1a Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Tyliński (spr.) Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Renata Owczarzak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 09 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Uzasadnienie E. B. (zwana dalej skarżącą) pismem z dnia [...] października 2019 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią. Po kilkukrotnym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] lipca 2020 r., [...] Wójt Gminy R. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na babcię – Z. B.. Z uzasadnienia decyzji wynika, że organ opisując przebieg dotychczasowego postępowania, istniejący stan faktyczny i obowiązujący stan prawny wskazał, że przyczyną negatywnego rozstrzygnięcia jest brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwagi na to, że niemożliwym jest ustalenie daty powstania niepełnosprawności. Natomiast odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 dotyczącego art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych organ wywiódł, iż skutkiem tego wyroku nie jest ani jego uchylenie, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Organ zaznaczył, iż poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy do ustawodawcy. Natomiast z treści uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika jednoznacznie, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zostanie uchylony. Zatem twierdzenie, że nie może on stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie nie jest zgodne ani ze stanem faktycznym, ani ze stanem prawnym. Uznanie przepisu za niekonstytucyjny i odroczenie utraty jego mocy obowiązującej nie prowadzi do automatycznego zakazu lub nakazu jego stosowania w okresie odroczenia, lecz każdorazowo wymaga indywidualnego rozstrzygnięcia. Organ wywiódł, iż rozpatrując kwestię ustalenia prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez stronę w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie można dokonać tego z pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności. Odwołanie od w/w decyzji złożyła skarżąca, wnosząc o jej uchylenie. Skarżąca decyzji zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, - rażące naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 138 § 2a Kpa poprzez zignorowanie przez organ I instancji wytycznych SKO we "Wrocławiu" w zakresie wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomimo wydania przez Kolegium dwóch decyzji zawierających wiążącą wykładnię tego przepisu, naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO) decyzją z dnia [...] września 2020 r., znak [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO przytoczywszy przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazało, że w związku z tym, iż organ I instancji ponownie bez uwzględnienia stanowiska co do obowiązującego stanu prawnego w świetle skutków Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 odnośnie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych odmówił wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego opierając się na treści tego przepisu, ponownie zwróciło uwagę, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. SKO podkreśliło, że w świetle powyższego wbrew prezentowanemu w uzasadnieniu stanowiska organu I instancji zaskarżoną decyzję należało ocenić przy uwzględnieniu reprezentowanego przez sądy stanowiska, z którego jednoznacznie wynika, że orzekając w kwestii przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną babcię, nie uwzględnia się przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Tym samym argument organu I instancji pomijający opisaną wyżej utratę konstytucyjności przepisu, jest wadliwy i nie może uzasadniać odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. SKO zwróciło uwagę, iż skarżąca na mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2019 r. była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego na Z. B. na okres od [...] listopada 2019 r. do [...] października 2020 r. Decyzja ta została uchylona w dniu [...] lutego 2020 r. Jednakże zadaniem SKO organ ten nie mógł wydać reformatoryjnego rozstrzygnięcia z uwagi na niespełnienie innych przesłanek warunkujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wobec treści art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z powołanym przepisem, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie SKO z unormowań tych wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 K.r.o.). Z unormowaniami tymi koresponduje właśnie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Według SKO bezspornym jest natomiast w sprawie, że dzieci osoby wymagającej opieki żyją i wszystkie nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, co uzasadniało odmowne załatwienie wniosku, zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu. Wykładnia językowa przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 i pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie ma bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, że dane schorzenia rzeczywiście uniemożliwiają sprawowanie opieki. Zdaniem SKO nie można uznać, iż skarżąca jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego. Dzieci osoby niepełnosprawnej żyją, przy czym nie zachodzą przesłanki wykluczające je z obowiązku alimentacyjnego i sprawowania opieki, których mowa w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. SKO nadmieniło, iż spełnienie obowiązku alimentacyjnego wobec matki może być zrealizowane nie tylko poprzez bezpośrednia opiekę, ale także poprzez zapewnienie środków na sprawowanie tej opieki przez osoby trzecie. Jeżeli strona, a w zasadzie jej babcia, uważa, iż nie jest realizowany obowiązek alimentacyjny może wystąpić na drogę prawną. Skarżąca zaskarżyła decyzję SKO, wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy tj. art. 17 ust. 1a pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się skarżącej, faktycznie sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez osoby spokrewnione w linii prostej w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną podczas, gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Zarzucono ponadto naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa, poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy polegające na przyjęciu, iż sama okoliczność, że skarżąca nie jest spokrewniona z osobą wymagającą opieki w linii prostej w pierwszym stopniu oraz okoliczność braku posiadania przez wszystkie dzieci niepełnosprawnej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, skutkuje brakiem jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została wydana w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawę materialnoprawną wydania tej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy czym świadczenie pielęgnacyjne, w myśl art. 17 ust. 1a ww. ustawy przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagająca opieki - Z. B. ma pięcioro dzieci zaś wnioskodawczyni E. B. jest jej wnuczką. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do jednoznacznego wniosku, że po stronie dzieci niepełnosprawnej nie zachodzą obiektywne przeszkody uniemożliwiające sprawowanie opieki nad matką, związane w szczególności z ich stanem zdrowia (wszystkie nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności). Fakt niesprawowania tej opieki wynika z ich decyzji w tym zakresie i nie jest uwarunkowany przeszkodami natury obiektywnej, niezależnie od oceny tej decyzji z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Okolicznością niesporną w niniejszej sprawie jest, że troje dzieci nie może zapewnić bezpośredniej opieki z uwagi na odległość zamieszkania oraz przebywanie na emeryturze, natomiast dwoje dzieci nie może opiekować się matką z uwagi na stan zdrowia oraz to, że utrzymują się z renty. Ani w toku postępowania, ani też w skardze skierowanej do Sądu, nie powoływano się na żadne inne okoliczności, które wyłączałyby możliwość sprawowania opieki przez dzieci niepełnosprawnej babci skarżącej co, w świetle art. 132 K.r.o., aktualizowałoby obowiązek alimentacyjny po stronie skarżącej. Rację ma bowiem organ odwoławczy twierdzący, że dzieci osoby niepełnosprawnej żyją, przy czym nie zachodzą przesłanki wykluczające je z obowiązku alimentacyjnego i sprawowania opieki, o których mowa w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślić również należy, że skoro dzieci osoby wymagającej opieki osiągają dochód np. z tytułu świadczenia emerytalnego i nie mogą świadczyć pomocy w formie starań osobistych, to mogą zapewnić matce opiekę poprzez opłacenie osoby trzeciej, która opiekę tę faktycznie sprawuje lub chce sprawować. W skardze podniesiono dodatkowo, że dzieci wymagającej opieki Z. B. z uwagi na wiek, stan zdrowia, odległość od miejsca zamieszkania matki oraz pobierane emerytury lub renty nie mają możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką oraz sfinansowania takiej opieki. W ocenie Sądu, nie są to jednak takie okoliczności, które - zgodnie z tym, co wyżej podniesiono - powodowałyby wyłączenie możliwości sprawowania opieki nad matką, a co więcej zwalniały ze świadczenia obowiązku alimentacyjnego względem niej, tym bardziej, że - jak oświadczyły dzieci - osiągają dochody. W analogicznie rozpoznanej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że skoro dzieci niepełnosprawnej nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, obowiązek alimentacyjny nie może przejść na jej wnuczkę, zaś fakt zamieszkiwania z dala od matki, czy też podejmowanie zatrudnienia przez dzieci nie przesądzają o tym, że nie mogą sprawować opieki nad matką (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 1190/19, por. także wyrok WSA w Olsztynie z dnia 3 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 850/19, CBOSA). Prawidłowe jest zatem stanowisko organu odwoławczego z którego wynika, że w świetle art. 17 ust. 1a ustawy, w realiach niniejszej sprawy, to na dzieciach ciąży w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny, a jednocześnie brak jest okoliczności uzasadniających niemożność sprawowania przez nie opieki nad matką. Wobec czego nie było podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, możliwe jest przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności np. dzieci osoby niepełnosprawnej, z przyczyn od siebie niezależnych i niewynikających z ich woli nie są zdolne do sprawowania nad nią opieki. Przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może jednak obejmować sytuacji, w których dzieci osoby wymagającej opieki mają obiektywną możliwość sprawowania tej opieki, lecz odmawiają jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia, zdaniem Sądu, jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc czy wynika to z wzajemnych relacji między członkami rodziny, czy też z innych przyczyn np. zdrowe dzieci nie chcą zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny (por.: wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Go 254/19, Lex nr 2690435). Dopuszczalna jest bowiem każda postać świadczeń alimentacyjnych, w tym poprzez świadczenia w naturze, jeżeli sposób ten będzie skuteczniej zabezpieczać interesy uprawnionego i będzie wygodniejszy dla zobowiązanego. Decydować o tym będą każdorazowo okoliczności sprawy. Wobec tego okoliczność, że dzieci uprawnionej przebywają w dalszej odległości od miejsca jej zamieszkania nie oznacza niemożności wykonania przez nie obowiązku alimentacyjnego, jeśli może on być spełniony przez wypłatę niezbędnych środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym na opiekę, a nie tylko przez osobiste świadczenie (por. np. wyrok WSA w Lublinie z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 466/19). Przyjęcie odmiennego stanowiska spowodowałoby bowiem niczym nieuzasadnione przerzucenie na organy państwa kosztów związanych z opieką nad niepełnosprawną osobą, w sytuacji, gdy istnieją osoby z kręgu jej najbliższej rodziny, które w świetle obowiązujących regulacji prawnych mają względem tej osoby obowiązek pokrywania takich kosztów w ramach obowiązku alimentacyjnego, w oparciu o art. 128 i następne K.r.o. Wskazać należy, że Sądowi znany jest również pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazujący na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem opieki, nawet jeśli są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki i nie legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy osoby te nie mogą opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od nich i ich woli. Niemniej z taką sytuacją nie mamy w tej sprawie do czynienia. Reasumując, okoliczności powoływane przez skarżącą same w sobie nie aktualizują możliwości ubiegania się o wnioskowane świadczenie. W tym celu należałoby wykazać, że - zgodnie z brzmieniem art. 132 K.r.o. - dzieci nie są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub uzyskanie od nich na czas potrzebnych uprawnionej środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, co mógłby potwierdzać wyrok sądowy oddalający powództwo o alimenty wytoczone przez Z. B. przeciwko jej dzieciom. Samo tylko twierdzenie osób zobowiązanych do alimentacji (tu: dzieci osoby wymagającej opieki), że nie mogą sprawować tej opieki, nie jest wystarczające. Trzeba podkreślić, że zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji prowadzący postępowanie administracyjne obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, ale nie zwalnia z inicjatywy dowodowej strony postępowania, o czym świadczy aktualne brzmienie art. 7 Kpa, zwłaszcza w sytuacji, gdy tylko strona postępowania ma wiedzę o istotnych dla sprawy okolicznościach i dowodach na ich poparcie. W tej sprawie organ odwoławczy zasadnie uznał, że - w świetle powołanych wyżej regulacji prawnych - skarżącej nie mogło zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a w konsekwencji chybiony okazał się zarzut skargi naruszenia art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Należy również stwierdzić, że skarżąca nie dostrzega, iż zasada sprawiedliwości społecznej sprzeciwia się równocześnie nieuzasadnionemu przerzucaniu na organy państwa (a przez to na innych obywateli) obowiązku ponoszenia kosztów związanych z wypłatą świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoby zobowiązane do alimentacji są w stanie spełnić ten obowiązek np. gdy uzyskują dochody. Przepisy Konstytucji RP i wydane w oparciu o ustawę zasadniczą przepisy prawa wprowadzają nakaz ochrony i opieki nad rodziną właśnie poprzez regulacje dotyczące obowiązku alimentacyjnego, który należy realizować, a szczególną pomoc materialną i społeczną ze strony władz publicznych mają rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej zapewnić regulacje prawne dotyczące pomocy społecznej czy świadczeń rodzinnych, co nie znaczy, że państwo nie może wprowadzić zasad dostępu do tych świadczeń, gwarantując ich otrzymanie przez osoby, którym faktycznie się one należą. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę