II SA/Rz 914/23

II SA/Rz 914/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-11-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa
Karina Gniewek-Berezowska /sprawozdawca/
Paweł Zaborniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1299/24 - Wyrok NSA z 2025-05-28
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1, art. 24 ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 listopada 2023 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 8 marca 2023 r. nr SKO.4111/47/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli Sądu jest skargi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Organ II instancji", "Organ odwoławczy", "SKO", "Kolegium") z 8 marca 2023 r. nr SKO.4111/47/2023 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] (dalej: "Organ I instancji", "Burmistrz") z 19 grudnia 2022 r. nr ŚR.5212.548.83.1805.22 wydaną w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
W podstawie prawnej decyzji Organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 390; dalej: "u.ś.r.").
Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu.
Wnioskiem z 31 października 2022 r. R. J. (dalej: "Skarżący") zwrócił się do Burmistrza o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą K. J., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, Burmistrz [...] decyzją z 19 grudnia 2022 r. nr ŚR.5212.548.83.1805.22, uznając, że Skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu wnioskowanego świadczenia, w pkt I przyznał Skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą w wysokości 2.119 zł miesięcznie na okres od 1 października 2022 r. do 31 grudnia 2022 r., a w wysokości 2.458 zł bezterminowo począwszy od 1 stycznia 2023 r., w pkt II orzekł, że kwota świadczenia podlega corocznej waloryzacji od dnia 1 stycznia na zasadach określonych w art. 17 ust. 3b u.ś.r.
Od powyższej decyzji Skarżący złożył odwołanie, w którym zaskarżył ww. decyzję Burmistrza w części, tj. co do okresu od 1 stycznia 2022 r. do 30 września 2022 r., który to okres nie został uwzględniony w przedmiotowej decyzji. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił nieuprawnione pozbawienie go prawa do świadczenia pomimo spełnienia ustawowych przesłanek do jego przyznania, co skutkowało pozbawieniem go ww. świadczenia w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 30 września 2022 r.
Wobec powyższego Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji.
W uzasadnieniu odwołania Skarżący m.in. wskazał, że Organ w żaden sposób nie odniósł się do ww. okresu, tj. od 1 stycznia 2022 r. do 30 września 2022 r., czyli okresu, w którym Skarżący bezspornie spełniał wszystkie przesłanki do przyznania mu wnioskowanego świadczenia, a mimo to Organ I instancji nie uznał za stosowne ustosunkowanie się w zaskarżonej decyzji do przesłanek, którymi kierował się przy wydawaniu takiego rozstrzygnięcia.
Po rozpoznaniu złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie, opisaną na wstępie decyzją z 8 marca 2023 r. nr SKO.4111/47/2023 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W pierwszej kolejności Kolegium wskazało przesłanki, których spełnienie warunkuje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, co oznacza, że decyzja w tym przedmiocie nie jest decyzją uznaniową, a związaną. Natomiast zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24a u.ś.r.).
Kolegium wskazało, że w przedmiotowej sprawie Skarżący był uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą w okresie od 1 grudnia 2018 r. do 31 grudnia 2021 r., gdyż orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z PCPR w [...] z [...] grudnia 2018 r. nr [...] zostało wydane do dnia [...] grudnia 2022 r. Z kolei w dniu [...] stycznia 2022 r. zostało wydane nowe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności dla K. J. do dnia [...] stycznia 2024 r. Wniosek o wydanie nowego orzeczenia o ustalenie stopnia niepełnosprawności został złożony w dniu [...] grudnia 2021 r. Natomiast wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony w dniu 31 października 2022 r.
Z akt administracyjnych wynika również, że 29 listopada 2022 r. Skarżący przedłożył orzeczenie orzecznika ZUS zaliczające K. J. do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. W związku powyższym organ zwrócił się z zapytaniem do ZUS kiedy złożono wniosek o wydanie orzeczenia. Z informacji uzyskanej od ZUS wynika, że wniosek o wydanie orzeczenia został złożony w dniu 11 października 2022 r.
Wobec powyższego Organ I instancji prawidłowo ustalił początkowy termin przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 października 2022 r., tj. zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r.
Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego nieprzyznania Skarżącemu świadczenia za okres od 1 stycznia 2022 r. do 30 września 2022 r. Kolegium wyjaśniło, że na podstawie przepisów art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej: "ustawa COVID-19"), z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, nie znajdują one zastosowania do stanu faktycznego zaistniałego w niniejszej sprawie, gdyż zgodnie z ww. przepisem orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność: upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Poprzednie orzeczenie z [...] grudnia 2018 r. nr [...] obowiązywało do grudnia 2021 r. Natomiast w styczniu 2022 r. zostało wydane nowe orzeczenie z [...] stycznia 2022 r. nr [...]. W związku z czym orzeczenie z [...] grudnia 2018 r. nie zostało przedłużone, gdyż od stycznia 2022 r. jest już nowo wydane orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności K. J. Ponadto w niniejszej sprawie Organ I instancji nie mógł zastosować również art. 24 ust. 2a u.ś.r., gdyż orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydano [...] stycznia 2022 r. natomiast wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Skarżący złożył w dniu 31 października 2022 r.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożył R. J., zaskarżając ww. decyzję Kolegium w części, tj. w zakresie w jakim zaskarżona decyzja nie uwzględnia okresu od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 30 września 2022 r., jako okresu, w którym Skarżący posiadał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą K. J.
Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 17 u.ś.r., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieprzyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek, określonych w ww. przepisie, przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych;
2) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez błędną ocenę zebranego materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że za okres od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 30 września 2022 r. Skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;
3) art. 8 § 1 k.p.a., poprzez uchybienie zasadzie prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników do władzy publicznej;
4) art. 9 k.p.a., poprzez uchybienie zasadzie należytego i wyczerpującego informowania Skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie prawa Skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.
Podczas rozprawy przeprowadzonej w dniu 2 listopada 2023 r. Skarżący podtrzymał zarzuty i wnioski zawarte w skardze, a także wskazał, że z informacji uzyskanych w Urzędzie dowiedział się, że nie musi składać wniosku o przedłużenie terminu ważności dotychczas uzyskanych orzeczeń z uwagi na stan epidemiczny i ustawę "covid-ową", która przedłużała termin tych orzeczeń. W związku z powyższym pozostawał w nieświadomości, co do konieczności składania jakichkolwiek wniosków. W trakcie operacji, w czerwcu 2022 r. powziął wątpliwość, co do posiadanego ubezpieczenia zdrowotnego. W październiku 2022 r. uzyskał informację, że z uwagi na brak ubezpieczenia będzie obowiązany do zwrotu kosztów leczenia i leków. Skarżący podniósł, że opiekuje się siostrą nieprzerwanie od 2014 r., natomiast od 2018 r. jego siostra legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).
Po zbadaniu sprawy w przedstawionych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna, a wydane decyzje są zgodne z prawem.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja przyznająca R. J. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą za okres od 1 października 2022 r. bezterminowo.
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W sprawie nie jest kwestionowane, że Skarżący spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Spór wyłącznie sprowadza się do terminu początkowego przyznania tego świadczenia. Skarżący stoi na stanowisku, że świadczenie powinno mu przysługiwać od 1 stycznia 2022 r. Podnosi bowiem, że stale opiekuje się siostrą od 2014 r. Od 2018 r. siostra legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto siostra legitymuje się również orzeczeniem ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Podaje, że poprzednio korzystał z tego świadczenia do [...] grudnia 2021 r., tj. do czasu ważności poprzedniego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności siostry. Twierdzi, że został wprowadzony w błąd przez pracowników urzędu, którzy podali, że w związku z ogłoszonym stanem epidemii terminy ważności orzeczeń zostały przedłużone a wraz z nimi świadczenia, od których były uzależnione. W związku z czym nie trzeba było podejmować żadnych starań o uzyskanie świadczenia na kolejny okres.
Organ, przyznając świadczenie od 1 października 2022 r. wskazał, że wniosek został złożony w dniu 31 października 2022 r. w związku z czym, zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. świadczenie zostało przyznane począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, tj. od 1 października 2022 r.
W sporze rację należy przyznać Organom.
Z akt sprawy wynika, że K. J. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu [...] stycznia 2022 r. do [...] stycznia 2024 r. Nie ulega również wątpliwości, że wyżej wymieniona legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] grudnia 2018 r. wydanym do dnia [...] grudnia 2021 r. ( uzasadnienie decyzji Organu II instancji).
Nie jest również kwestionowane, że K. J. legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] listopada 2022 r. zgodnie, z którym jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Z akt wynika również, że podobnej treści orzeczenie zostało wydane [...] listopada 2019 r., z tą różnicą, że wydano je do [...] listopada 2022 r. Nie ulega również wątpliwości, że Skarżący miał przyznane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad siostrą na okres od 1 grudnia 2018 r. do 31 grudnia 2021 r.
Przedmiot postępowania dotyczy wyłącznie świadczenia pielęgnacyjnego za ostatni okres i tylko w tym zakresie Sąd dokonuje kontroli.
Świadczenie pielęgnacyjne, jak większość świadczeń rodzinnych, jest przyznawane na wniosek.
Jak stanowi bowiem art. 24 ust. 2 u.ś.r.: prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
Zatem dopiero zwrócenie się do Organu z żądaniem rodzi prawo do tego świadczenia, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek.
Od powyższego przepisu ustawa nie przewiduje wyjątków. W każdym przypadku świadczenie jest przyznawane najwcześniej od miesiąca, w którym został złożony wniosek.
W sprawie wniosek wpłynął do Organu 31 października 2022 r. Zatem prawidłowo świadczenie przyznane zostało od 1 października 2022 r.
Nie zmienia powyższego fakt, że Skarżący korzystał ze świadczenia pielęgnacyjnego do 31 grudnia 2021 r. jak również to, że kolejnym orzeczeniem K. J. została również zakwalifikowana do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje ciągłości świadczenia. Zatem wydanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności na kolejny okres nie przedłuża automatycznie przyznanego w oparciu o to orzeczenie świadczenia pielęgnacyjnego.
Niezłożenie stosownego wniosku wraz z wymaganymi dokumentami oznacza, że świadczenie pielęgnacyjne, nie zostanie przyznane.
Na zmianę daty początkowej przyznania świadczenia nie może wpływać również fakt, że K. J. legitymowała się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji wydanym do [...] listopada 2022 r. Zwrócić należy bowiem uwagę na to, że orzeczenie to zostało wydane już po dacie przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 grudnia 2018 r do 31 grudnia 2021 r., bo w 2019 r. Z powyższego zatem wynika, że Organ przyznając świadczenie pielęgnacyjne w grudniu 2018 r. na podstawie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie miał wiedzy o wydanym później orzeczeniu o niezdolności do samodzielnej egzystencji, którym to przewidziano dłuższy okres niezdolności do samodzielnej egzystencji.
W obrocie prawnym pozostała decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego do 31 grudnia 2021 r. Przez cały czas stanowiła ona podstawę wypłaty świadczenia. Upływ wyznaczonego w niej terminu oznaczał utratę po stronie Skarżącego uprawnienia do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolejne, uzależnione było od złożenia wniosku.
Przeciwnego stanowiska nie uzasadnia również powoływana przez Skarżącego ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Jak prawidłowo wskazuje Organ II instancji zgodnie z art. 15 h ust. 1 pkt 2 tej ustawy orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy zachowuje ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepoprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnoprawności.
Zatem w niniejszej sprawie poprzednio wydane orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności do 31 grudnia 2018r. przedłużone zostało do czasu wydania kolejnego, wydanego w dniu [...] stycznia 2022 r.
Wbrew jednak temu co twierdzi Skarżący nie oznaczało to automatycznie wydłużenia okresu pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. W ślad za zmianą terminów ważności orzeczeń o niepełnosprawności czy orzeczeń o stopniu niepełnosprawności ustawodawca nie wprowadził przepisów pozwalających na automatyczne przedłużanie uzależnionych od nich świadczeń.
Bez wpływu na powyższą ocenę pozostaje również kwestia braku świadomości Skarżącego co do obowiązku złożenia wniosku na kolejny okres, czy też wprowadzenie go w błąd przez pracowników urzędu.
Okoliczności te pozostają bowiem bez wpływu na ustalenie okresu, od którego przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Uzależnione jest ono bowiem od okoliczności obiektywnej jaką jest data złożenia wniosku.
Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.