II SA/RZ 902/24

II SA/Rz 902/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-11-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Karina Gniewek-Berezowska /sprawozdawca/
Piotr Godlewski
Stanisław Śliwa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 1,
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Dz.U. 2024 poz 323
art. 27 ust. 5 pkt 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ WSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 listopada 2024 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 28 maja 2024 r. nr SKO.4111.297.772.2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – skargę oddala –
Uzasadnienie
Decyzją z 28 maja 2024 r. nr SKO.4111.297.772.2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "Organ odwoławczy"), po rozpoznaniu odwołania T. K. (dalej: "Skarżący"), utrzymało w mocy wydaną przez Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "Organ I instancji") decyzję z 18 marca 2024 r. nr [...], o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na M. K.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z 6 marca 2024 r. T. K. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, M. K..
Decyzją z 18 marca 2024 r. nr [...] Wójt Gminy [...], odmówił Skarżącemu przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ ustalił, że M. K. jest wdowcem, jego żona C. K. zmarła 20 lutego 2024 r. Wójt nadmienił, że Skarżący na mocy decyzji Kolegium z dnia 15 lipca 2021 r. nr [...] pobierał świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką od dnia 1 maja 2021 natomiast w związku ze śmiercią matki w dniu 20 lutego 2024 r. wypłata tego świadczenia była realizowana do ostatniego dnia miesiąca następującego po miesiącu w którym nastąpił zgon osoby wymagającej opieki.
Wójt powołując się na przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.), regulujące zasady przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazał na zebrane w trakcie postępowania dowody oraz dokonane na ich podstawie ustalenia stanu faktycznego oraz stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie wnioskodawcy nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad ojcem, ponieważ niepełnosprawność ojca wnioskodawcy powstała po ukończeniu przez niego 25-go roku życia (nie da się tej daty ustalić), co jest negatywną przesłanką do przyznania tego świadczenia, z uwagi na brzmienie art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.).
Od powyższej decyzji odwołanie złożył Skarżący. Wskazał m.in., że nie zgadza się z decyzją w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 i wniósł o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego. Podniósł, że opiekuje się niepełnosprawnym ojcem i w związku z tym nie może podjąć zatrudnienia.
SKO w Krośnie opisaną na wstępie decyzją z 28 maja 2024 r. nr SKO.4111.297.772.2024, utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Organ I instancji.
Organ odwoławczy podał, że wprawdzie organ I instancji nieprawidłowo zastosował w sprawie przepisy prawa materialnego w kształcie obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., jednak samo rozstrzygnięcie, na tle stanu prawnego obowiązującego od dnia 1 stycznia 2024 r., okazało się prawidłowe.
Kolegium ustaliło, że w niniejszej sprawie ojciec Skarżącego legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 6 czerwca 2023 r. zaś wniosek o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad nim złożony został w dniu 6 marca 2024 r. tj. po upływie trzech miesięcy od wydania orzeczenia, nie został spełniony warunek określony w art. 24 ust. 2a ustawy, a więc bezspornie w niniejszej sprawie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawcy z tytułu sprawowania opieki nad ojcem nie powstało do dnia 31 grudnia 2023r.
Z powyższego wynika, że w nowym stanie prawnym (obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.) świadczenie pielęgnacyjne w razie sprawowania opieki nad osobą dorosłą (po ukończeniu 18 r. życia) i legitymującą się stosownym orzeczeniem nie przysługuje, gdyż zostało zastąpione świadczeniem wspierającym, przyznawanym na zasadach i w trybie określonym w ustawie z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429). Tymczasem w niniejszej sprawie ojciec wnioskodawcy tj. M. K. (osoba wymagająca opieki) ukończył 18 lat. Nie zostały więc spełnione przesłanki wymagane do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego na ojca, z uwagi na ukończenie przez ojca 18 lat.
W rezultacie organ II instancji uznał, że decyzja organu I instancji odmawiająca przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, pomimo całkowicie błędnego uzasadnienia, była prawidłowa i brak jest podstaw do jej zmiany bądź uchylenia. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawcy nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., a w tej sytuacji należało w rozpatrywanej sprawie zastosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r. Na podstawie aktualnie obowiązującego art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych można przyznać świadczenie pielęgnacyjne wyłącznie w sytuacji sprawowania opieki nad osobą do ukończenia przez nią 18 roku życia, a ta przesłanka nie została w sprawie spełniona.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, T. K., zarzucił powyższemu rozstrzygnięciu:
- naruszenie konstytucyjnej zasady pomocy rodzinom i niedyskryminacji wyrażonej w art. 71 ust. 1 zd. drugie w związku z art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez dyskryminowanie mnie jako opiekuna osoby niepełnosprawnej, co jest niezgodne z zasadą równości i prawem rodziny do pomocy państwa;
- naruszenie przepisów prawa materialnego; w szczególności art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i art. 17 ust. 5 pkt. 1 w/w ustawy poprzez błędne przyjęcie, iż przysługujące mi dnia 31 marca 2024 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką C. K. stanowiło negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieka nad ojcem;
- błędne ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy poprzez przyjęcie, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego związku z opieką nad ojcem nie powstało przed 31 grudnia 2024 r.
Mając na uwadze powyższe Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...].
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.
Dokonując kontroli decyzji w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że odpowiada ona prawu.
W sprawie zasadnicze znaczenie ma data złożenia przedmiotowego wniosku tj. 6 marca 2024 r. Należy bowiem wskazać, że od 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym ( Dz.U. z 2023 r., poz. 1429). Wraz z wejściem w życie przepisów tej ustawy przestały obowiązywać przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, na podstawie których przyznawano świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad osobami dorosłymi. Od wejścia bowiem tych przepisów świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie na osoby do 18 roku życia.
Jednocześnie przepisy ustawy o świadczeniu wspierającym zawierają przepisy przejściowe, regulujące stany prawne znajdujące się niejako na przestrzeni obu regulacji prawnych.
Mianowicie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym nakazuje w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosować przepisy dotychczasowe. Nadto stosownie do art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym, osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.
Z żadną z opisanych sytuacji nie mamy do czynienia. W sprawie wniosek został złożony po wejściu w życie przepisów ustawy o świadczeniu wspierającym tj. w dniu 6 marca 2024 r. i dotyczył przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem. Skarżący dotychczas korzystał ze świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, przyznanego mu na podstawie decyzji z 15 lipca 2021 r. na stałe. Z akt sprawy i dołączonego do nich skróconego odpisu aktu zgonu wynika, że matka Skarżącego zmarła w dniu 20 lutego 2024 r.
Aktualnie procedowany wniosek nie jest wnioskiem kontynuacyjnym ponieważ dotyczy opieki nad innym, aniżeli dotychczas, członkiem rodziny, a tylko tego rodzaju sytuacji dotyczą opisane wyżej przepisy, które pozawalają przyznać świadczenie pielęgnacyjne na dotychczasowych warunkach.
Podkreślić należy, że przepisy te miały na celu zapewnienie stabilności i przewidywalności prawa. Zasada ochrony praw nabytych ma zapewnić ochronę praw podmiotowych, zarówno publicznych jak i prywatnych nabytych w drodze skonkretyzowanych decyzji, przyznających świadczenia, jak i praw nabytych in abstracto (zgodnie z ustawą przed zgłoszeniem wniosku o ich przyznanie), a także ekspektatyw maksymalnie ukształtowanych, tj. takich, które spełniają wszystkie zasadnicze przesłanki ustawowe nabycia praw pod rządami danej ustawy bez względu na stosunek do nich późniejszej ustawy (Trybunał Konstytucyjny: orzeczenie z 11 lutego 1992 r. sygn. K 14/91 i wyrok z 22 czerwca 1999 r. sygn. K 5/99). Ustawodawca ustalił w nich zasady ochrony praw nabytych dla osób, którym wcześniej przyznano prawo do przedmiotowego świadczenia. Powyższa zasada sprowadza się do takiego nakazu stanowienia i stosowania prawa, by obywatel mógł układać swoje sprawy w zaufaniu, że nie naraża się na skutki prawne, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania decyzji (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca 1999 r. sygn. K 34/98, patrz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 października 2024 r. II SA/Sz 649/24 orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl).
Tymczasem w sprawie mamy do czynienia z całkowicie nowym wnioskiem, na innego niż dotychczasowy członek rodziny, a więc nie mamy do czynienia z ochroną praw nabytych. Nie zmienia oceny sytuacji to, że Skarżący opiekował się obojgiem rodziców, a jak wynika z wywiadu środowiskowego ojciec Skarżącego także legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dotychczasowe świadczenie pielęgnacyjne było przyznane w związku z opieką nad matką. Śmierć matki w takiej sytuacji, powodowała wygaśnięcie prawa, a nie jego kontynuację z tytułu opieki nad ojcem. Warunkiem przyznania było więc wystąpienie z nowym wnioskiem.
Ponadto słusznie zwraca uwagę Organ II instancji, że do śmierci matki Skarżącego tj. do 20 lutego 2024 r. istniała negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na ojca, w postaci pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką ( art. 27 ust. 5 pkt 2 u.ś.r.).
Skoro jak ustalono matka Skarżącego zmarła w dniu 20 lutego 2024 r. to dopiero od tej daty przestała istnieć negatywna przesłanka. Nastąpiło to po dacie 31 grudnia 2023 r.
Wobec powyższego słusznie odmówiono Skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem, na wniosek złożony w dniu 6 marca 2024 r. W takim stanie faktycznym i prawnym, ojciec Skarżącego może ubiegać się o świadczenie wspierające z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na zasadach określonych w ustawie o świadczeniach wspierających.
Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a