II SA/Rz 885/22

II SA/Rz 885/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2022-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /sprawozdawca/
Maria Mikolik
Piotr Godlewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne
Ewidencja gruntów
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego I Kartograficznego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 97 § 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ AWSA Maria Mikolik Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2022 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie z dnia 3 czerwca 2022 r. nr GK-II.7221.109.2022 w przedmiocie aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie na rzecz strony skarżącej Gminy [...] kwotę 680 zł /słownie: sześćset osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi Gminy [...] (dalej także jako: "strona skarżąca") jest decyzja Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie (zwany dalej: "PWINGiK") z dnia 3 czerwca 2022 r. nr GK-II.7221.109.2022, którą utrzymano w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 25 marca 2022 r. nr GK.6620.59.7.2021 orzekającą o aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków.
W podstawie prawnej organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm. - zwanej dalej "k.p.a.") oraz art. 7b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1990 zwanej dalej: ustawą "P.g.i.k.").
Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia decyzji wynika, że Starosta [...], w związku z błędnymi informacjami ujawnionymi w operacie ewidencyjnym, wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie aktualizacji danych podmiotowych działki nr [...], położonej w obr. [...], gmina [...].
W toku postępowania organ ustalił wszystkich następców prawnych zmarłej pierwotnej właścicielki działki nr [...] – K.I.
Następnie decyzją z 30 września 2021 r. nr GK.6620.59.7.2021 Starosta [...] orzekł o zmianach danych podmiotowych działki nr [...] dokonując zmiany wpisu rodzaju prawa rzeczowego i wpisując jako współwłaścicieli następców prawnych po zmarłej K.I.
Na skutek złożonego odwołania powyższa decyzja została uchylona na mocy decyzji PWINGiK z dnia 21 stycznia 2022 r. nr GK-II.7221.192.2021 a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Organ wskazał na naruszenie podstawowej zasady uczestnictwa stron w prowadzonym postępowaniu. Zalecił by w ponownie prowadzonym postępowaniu włączyć na prawach strony Skarb Państwa, który to podjął kroki w celu nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomości w drodze zasiedzenia.
Starosta [...], po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, decyzją z 25 marca 2022 r. nr GK.6620.59.7.2021 orzekł o aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków obrębu [...], gmina [...], w następujący sposób: w jednostce rejestrowej nr [...], obejmującej tylko działkę ewidencyjną nr [...] o pow. 0,9188 ha wykazaną w całości w użytku gruntowym inne tereny zabudowane Bi, wykreślić: dotychczasowy wpis podmiotowy dotyczący Gminy [...], wykazanej jako władający na zasadach posiadania samoistnego w udziale 1/1 i dotychczasowy wpis rodzaju prawa rzeczowego i wpisać jako współwłaścicieli:
1. J.K. c. E. w udziale 1/3 części, na podstawie:
a) punktu 17 uchwały Sądu Grodzkiego w [...] zalegającego w [....],
b) postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].10.2009 r. Sygn. akt [...];
2. C.S. (S.) s. P. i A. w udziale 1/24 części, na podstawie:
a) punktu 17 uchwały Sądu Grodzkiego w [...] zalegającego w [...],
b) postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].10.2009 r. Sygn. akt [...],
c) postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].03.2009 r. Sygn. akt [...];
3. B.S. c. P. i A. w udziale 7/24 części, na podstawie:
a) punktu 17 uchwały Sądu Grodzkiego w [...] zalegającego w [...],
b) postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].10.2009 r. Sygn. akt [...],
c) postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].03.2009 r. Sygn. akt [...],
d) postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].03.2001 r. Sygn. akt [...];
4. T.P. c. J. i K. w udziale 4/60 części, na podstawie:
a) punktu 17 uchwały Sądu Grodzkiego w [...] zalegającego w [...],
b) postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].10.2009 r, Sygn. akt [...],
c) postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].03.2009 r. Sygn. akt [...],
d) postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].06.2019 r. Sygn. akt [...];
5. M.M. c. J. i K. w udziale 4/60 części, na podstawie:
a) punktu 17 uchwały Sądu Grodzkiego w [...] zalegającego w [...],
b) postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].10.2009 r. Sygn. akt [...],
c) postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].03.2009 r. Sygn. akt [...],
d) postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].06.2019 r. Sygn. akt [...];
6. B.K. c. J. i K. w udziale 4/60 części, na podstawie:
a) punktu 17 uchwały Sądu Grodzkiego w [...] zalegającego w [...],
b) postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].10.2009 r. Sygn. akt [...],
c) postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].03.2009 r. Sygn. akt [...],
d) postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].06.2019 r. Sygn. akt [...];
7. A.A. c. J. i K. w udziale 4/60 części, na podstawie:
a) punktu 17 uchwały Sądu Grodzkiego w [...] zalegającego w [...],
b) postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].10.2009 r. Sygn. akt [...],
c) postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].03.2009 r. Sygn. akt [...],
d) postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].06.2019 r. Sygn. akt [...];
8. R.A. (A.) s. J. i K. w udziale 4/60 części, na podstawie:
a) punktu 17 uchwały Sądu Grodzkiego w [...] zalegającego w [...],
b) postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].10.2009 r. Sygn. akt [...],
c) postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].03.2009 r. Sygn. akt [...],
d) postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].06.2019 r. Sygn. akt [...],
doprowadzając wpisy ewidencyjne do zgodności ze stanem prawnym.
W uzasadnieniu organ wskazał, że przeprowadzone postępowanie wykazało, że dane podmiotowe działki nr [...] położonej w D. są błędne i wymagają aktualizacji. Wyjaśnił, że ewidencja jest rejestrem publicznym o charakterze deklaratoryjnym a organ ewidencyjny nie ma kompetencji do badania poprawności czy legalności dokumentów stanowiących podstawę aktualizacji tej ewidencji. Dlatego dokonał aktualizacji operatu ewidencji w zakresie zmiany danych podmiotowych działki nr [...] poprzez wpisanie następców prawnych zmarłej pierwotnej właścicielki ww. działki – K.I. Odnosząc się zaś do żądania Gminy [...] organ wyjaśnił, że do dnia wydania decyzji sprawa o zasiedzenie nie zakończyła się prawomocnie. Ewidencja natomiast musi odzwierciedlać aktualny stan prawny.
Odwołanie od tej decyzji złożyła Gmina [...] zarzucając błędne ustalenia faktyczne poprzez brak dokonania kompleksowej i całościowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego oraz wydanie decyzji poprzez wykreślenie Gminy [...] jako władającego działką nr [...] w sytuacji, gdy organ dysponował przedłożonym przez Gminę postanowieniem SR w [...] Wydział [...] Cywilny z [...] sierpnia 2021 r., sygn. [...] na okoliczność zasiedzenia przez Gminę działki nr [...] z dniem 1957 r. Strona zawnioskowała o zmianę decyzji poprzez dokonanie wpisu w rejestrze władania działką o nr [...] wyłącznie przez Gminę [...].
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 3 czerwca 2022 r. PWINGiK w Rzeszowie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ podzielił stanowisko zawarte w kwestionowanej decyzji a zarzuty odwołania ocenił jako nieuzasadnione. Wyjaśnił, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że w rejestrze szczegółowym pomiarowo - klasyfikacyjnym założonym w 1967 r. – D. dla działki ewidencyjnej nr [...] posiadanie własne wpisane było na rzecz Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Oświaty. W rejestrze gruntów założonym w 1969 r. działka ewidencyjna nr [...] była wykazana w jednostce rejestrowej nr G.2, gdzie jako władający wpisany był podmiot: Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Oświaty [...] Następnie w rejestrze gruntów założonym w 1978 r., działka ewidencyjna nr [...] była wykazana w jednostce rejestrowej nr [...], gdzie jako władający wpisany był podmiot: Z w [...] Z dokumentacji geodezyjnej nr [...] kontrola terenowa ewidencji gruntów S., działka nr [...] wykazana była na rzecz Z w D. W latach 90-tych treść papierowych rejestrów gruntowych została przepisana do systemu teleinformatycznego, a wpisy dotyczące nazwy podmiotu zmieniały się wraz ze zmianami ustrojowymi państwa. W miejsce Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Oświaty [...] wpisano Z. w D., następnie Szkołę Podstawową D., natomiast w 2011 r. Gminę [...] - Szkołę Podstawową D. Od 2011 r. wpis w ewidencji jest niezmienny - działka ewidencyjna nr [...] jest objęta jednostką rejestrową nr [...], w której rodzaj prawa jest wykazany jako władanie na zasadach posiadania samoistnego na rzecz Gminy [...] - Szkoły Podstawowej D.
Z dokumentacji geodezyjnej do celów prawnych, wpisanej do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego pod nr P. 1806.2016.567 wynika, że działka ewidencyjna nr [...] powstała z przekształcenia parcel gruntowych [...] i [...] objętych [...]. Prawo własności nieruchomości położonej w D., składającej się z parcel kat. [...] i [...] wpisano na rzecz K.I. na podstawie aktu nadania ziemi z dnia [...].10.1944 r. (akta [...]). Natomiast z umowy darowizny zawartej w akcie notarialnym rep.nr: [...] z dnia [...].01.1950 r. znajdującego się w ZD nr [...] wynika, że Gromada D. odstąpiła K.I. na jej wyłączną własność działki gruntowe objęte lwh [...] gm. Kat. L., lwh [...] i Iwh [...] gm. kat. D. "tylko dlatego, że K.I. zrzekła się przydzielonego jej gruntu w drodze parcelacji".
Z odpisu protokołu nr 3/49 wynika, że dnia 29.06.1949 r. odbyło się zebranie gromadzkie, które między innymi zatwierdziło zawartą w dniu [...].06.1949 r. umowę zamiany, pomiędzy gromadą D. a K.I., która zawarta została w sprawie odstąpienia na własność gromadzie D. przez K.I. placu nadanego jej przez reformę rolną złożonego z parcel [...] i [...] w zamian za co K.I. otrzymuje "działkę szkolną na D. wraz z częścią placu gromadzkiego".
PWINGiK wskazał ponadto, że Sąd Rejonowy w [...] [....] Wydział Ksiąg wieczystych w postanowieniu z [...].05.2016 r. sygn. DZ. Kw [...] w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Starosty [...] o założenie księgi wieczystej dla działki nr [...] i wpisania w dziale II prawa własności na rzecz Skarbu Państwa - Starosty [...] w całości stwierdził, że dokumenty przedłożone do wniosku: kopia odpisu protokołu nr 3/49 z dnia 29.04.1949 r., kopia umowy darowizny z dnia [...].01.1950 numer rep. [...], nie stanowią "formy zdatnej do przeniesienia własności nieruchomości" i "nie są dokumentami, które stanowią podstawę nabycia własności" działki nr [...] przez Skarb Państwa. Sąd stwierdził ponadto, że z aktu notarialnego z dnia [...].01.1950 r. Rep. A [...] (ZD [...]) "nie wynika w żaden sposób, że nieruchomość działka nr [...] została przekazana przez K.I. "w jakikolwiek prawnie znaczący sposób zbyta na rzecz Skarbu Państwa". Natomiast wynika z nich, że "właścicielką nieruchomości - stanowiącej obecnie działkę nr [...] położoną w D., jest - na podstawie dekretu PKWN o wprowadzeniu Reformy Rolnej, potwierdzonej zaświadczeniem z dnia [...].10.1944 (ZD [...]) – K.I. (bądź jej spadkobiercy)".
W tak ustalonym stanie organ stwierdził, że prawidłowo Starosta uznał, że w ewidencji gruntów i budynków, dane podmiotowe działki ewidencyjnej nr [...] były błędne i wymagały aktualizacji. Prowadząc postępowanie ustalił i udokumentował przejście prawa własności na wszystkich następców prawnych zmarłej pierwotnej właścicielki działki nr [...] – K.I., a następnie kwestionowaną decyzją orzekł o aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków obrębu D. w zakresie zmiany danych podmiotowych. Dotychczasowy wpis rodzaju prawa rzeczowego wykazanego na rzecz Gminy D. jako władający za zasadach posiadania samoistnego podlega wykreśleniu, a w jego miejsce zostają wpisani jako współwłaściciele, ustaleni w przedmiotowym postępowaniu spadkobiercy po zmarłej pierwotnej właścicielce działki nr [...] – K.I., w udziałach wynikających z przedłożonych dokumentów określających prawo własności nieruchomości. Sposób obliczenia udziałów przypisanych poszczególnym osobom organ udokumentował w aktach sprawy.
PWINGiK jako bezzasadne uznał żądnie wykazania Gminy jako władającego działką nr [...]. Podkreślił, że tylko prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].08.2021 r. Sygn. akt [...] o zasiedzeniu mogłoby stanowić podstawę wpisu w ewidencji, a co byłoby przesłanką do umorzenia przedmiotowego postępowania. Na podstawie pisma Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].05.2022 r. ustalono, że do dnia wydania decyzji sprawa o zasiedzenie nie zakończyła się prawomocnie. Do tego czasu ewidencja musi odzwierciedlać aktualny stan prawny - zgodny z dostępnymi dla organu ewidencyjnego dokumentami. Ze zgromadzonego materiału wynika, że właścicielami działki nr [...] położonej w D., są spadkobiercy po K.I. - dekret PKWN o wprowadzeniu Reformy Rolnej, z dnia 18.10.1944 (ZD [...]).
Zdaniem organu odwoławczego domaganie się dokonania wpisu w rejestrze władania działką o nr [...] wyłącznie przez Gminę [...] jest niedopuszczalne i prowadziłoby do bezprawnej ingerencji organu w udokumentowane prawo własności. Od momentu ustalenia właścicieli działki nr [...] brak jest podstaw do wykazania w operacie ewidencyjnym władających tą działką na zasadach samoistnego posiadania, bez względu na to, kto gruntem faktycznie włada lub go użytkuje. Organy ewidencyjne nie są uprawnione do rozstrzygania tego rodzaju kwestii.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyła Gmina [...] domagając się jej uchylenia i dokonania wpisu w rejestrze władania działką nr [...] wyłączenie przez Gminę [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Strona skarżąca zarzuciła dokonanie błędnych ustaleń faktycznych poprzez brak kompleksowej i całościowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i wydanie decyzji poprzez wykreślenie Gminy jako władającego działką nr [...], w sytuacji gdy organ dysponował dokumentacją w postaci postanowienia SR w [...] z [...] sierpnia 2021 r., sygn. [...] na okoliczność zasiedzenia przez Gminę działki z dniem 1 stycznia 1985 r.
PWINGiK w Rzeszowie w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Skarga jest zasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie (zwany dalej: "PWINGiK") z dnia 3 czerwca 2022 r. nr GK-II.7221.109.2022, którą utrzymano w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 25 marca 2022 r. nr GK.6620.59.7.2021 orzekającą o aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków.
Skarżący nie kwestionuje prawidłowych ustaleń i co do zasady słusznej oceny prawnej dokonanej przez PWINGiK w zaskarżonej decyzji. Oś sporu stanowi jedynie nieodczekanie przez organy z merytoryczną decyzją w sprawie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o zasiedzenie dz. [...] poł. w D. gm. [...].
Skarżący wskazał, że zapadło już w dniu [...] sierpnia 2021 r. nieprawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt [...] o zasiedzeniu tej działki przez Skarb Państwa, a rozprawa apelacyjna przed Sądem Okręgowym w [...] została wyznaczona na grudzień 2022 r.
Zarzucił, ze na działce nr [...] w D. funkcjonuje zespół szkół od lat 50-tych ubiegłego wieku, a postępowanie o zasiedzenie zmierza do niedługiego zakończenia.
Oceniając powyższą argumentację Sąd doszedł do przekonania, że zasługuje ona na uwzględnienie.
W złożonym przez siebie odwołaniu od decyzji Starosty [...] skarżąca zasugerowała konieczność poczekania w tej sprawie z rozstrzygnięciem do czasu prawomocnego zakończenia sprawy o zasiedzenie.
Zdaniem Sądu, PWINGiK winien był w związku z tym potraktować ten passus odwołania jako wniosek o zawieszenie postępowania ew. samodzielnie rozważyć taką możliwość.
W orzecznictwie sądowym istnieje rozbieżność dotycząca możliwości zawieszenia postępowania administracyjnego dotyczącego zmian w ewidencji gruntów i budynków w przypadku stwierdzenia, że przed sądem powszechnym toczy się sprawa dotycząca sporu o własność nieruchomości. Sprawa zwisła przed sądem powszechnym dotyczyć może powództwa o ustalenie prawa własności w trybie art. 189 k.p.c. lub też wniosku o zasiedzenie, na podstawie art. 172 k.c. Część judykatury opowiada się za obligatoryjnym zawieszeniem postępowania dotyczącego zmian w ewidencji gruntów i budynków argumentując, iż zapadłe przed sądem rozstrzygnięcie będzie miało wpływ na treść zapisów w ewidencji. Przeciwny pogląd wskazuje, iż uprzednie rozstrzygnięcie przez sąd sporu o własność nieruchomości nie jest niezbędne dla rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji w postępowaniu dotyczącym wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków, z uwagi na fakt, że ewentualne orzeczenie sądu cywilnego może stanowić podstawę do wprowadzenia kolejnej zmiany w ewidencji. Organ rozpatrujący wniosek o zmianę w ewidencji winien więc badać jedynie, czy na datę złożenia przez stronę wniosku o zmianę w ewidencji, istnieje dokumentacja pozwalająca na dokonanie żądanej zmiany.
Zgodnie z pierwszym stanowiskiem sądowy spór o własność nieruchomości stanowi zagadnienie wstępne w stosunku do administracyjnego postępowania dotyczącego zmian w ewidencji gruntów i budynków, uzasadniające zawieszenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3.12.2014 r., VIII SA/Wa 605/14, LEX nr 1618518:
"W doktrynie prawa wskazuje się, iż zawieszenie na tej podstawie uzależnione jest od wystąpienia łącznie trzech przesłanek: postępowanie administracyjne jest w toku, rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej będącej przedmiotem postępowania administracyjnego zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, zagadnienie wstępne nie zostało jeszcze rozstrzygnięte (zob. B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wydanie 9, wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2008, s. 456). Natomiast przez pojęcie "zagadnienia wstępnego" rozumieć należy sytuację, w której rozstrzygnięcie sprawy i wydanie decyzji wymaga rozstrzygnięcia przez inny organ lub sąd kwestii prawnej, a więc stwierdzenia w drodze decyzji lub orzeczenia sądu określonego i pewnego stanu prawnego lub od stworzenia takim orzeczeniem lub decyzją określonej sytuacji prawnej, bez której nie jest możliwe w ogóle rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji w innym postępowaniu, które z tej przyczyny ma ulec zawieszeniu. Podkreślić należy, że zagadnienie wstępne to zagadnienie o charakterze materialnoprawnym. O istnieniu kwestii prejudycjalnej decyduje jej związek z aktualnie rozpatrywaną sprawą administracyjną i charakter stosowanych w niej norm prawa materialnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 stycznia 2009 r., sygn. akt III SA/Lu 420/08).
Zdaniem Sądu, orzekające w sprawie organy prawidłowo oceniły, iż kwestią wymagającą wstępnego wyjaśnienia jest zagadnienie uprawnień właścicielskich do działki nr (...), tym bardziej, że organ odwoławczy w kasatoryjnej decyzji z dnia 31 marca 2011 r. nakazał zbadanie wszystkich kwestii podnoszonych przez strony w postępowaniu zainicjowanym przez skarżącą odnośnie dokonania zmian danych w ewidencji gruntów wobec ww. działki."
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 17.01.2013 r., H SA/Po 874/12, LEX nr 1343192:
"Skład orzekający podziela poglądy prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż powstanie w trakcie postępowania o wprowadzenie zmian w ewidencji gruntów sporu o własność stanowi zagadnienie wstępne dla tego postępowania i zobowiązuje organ administracyjny do zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia kwestii praw właścicielskich do nieruchomości i usunięcia powstałych rozbieżności. W orzecznictwie wskazano m.in., że przesłanką zawieszenia postępowania ewidencyjnego w takim przypadku jest zawisłość przed sądem powszechnym sprawy z powództwa o ustalenie prawa własności w trybie art. 189 k.p.c. lub też sprawy z wniosku o zasiedzenie."
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27.07.2011 r., I OSK1353/10, LEX nr 1082637:
"Stosownie do art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Przez pojęcie zagadnienia wstępnego rozumie się sytuację, w której wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie, będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego. Ocena zaś tego zagadnienia wstępnego, gdyby ono w sobie mogło być przedmiotem odrębnego postępowania (tzn. w oderwaniu od sprawy, na tle której wystąpiło), należy ze względu na jego przedmiot do innego organu państwowego aniżeli ten, przed którym toczy się postępowanie w sprawie głównej. Jest to przy tym zagadnienie otwarte, tzn. nie było przedtem prawomocnie przesądzone na właściwej drodze. Jego treścią może być wypowiedź co do uprawnienia lub obowiązku, stosunku lub zdarzenia prawnego, albo inne jeszcze okoliczności mające znaczenie prawne (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 6 wyd. Warszawa, s. 437-438). Tylko w szczególnych sytuacjach, przewidzianych w art. 100 § 2 i 3 k.p.a., można odstąpić od tego rozwiązania.
Z akt administracyjnych nie wynika by w przedmiotowej sprawie zachodziły takie okoliczności, w szczególności zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego, poważna szkoda dla interesu społecznego ani niepowetowana szkoda dla strony. (...)
Postanowienie sądu stwierdzające zasiedzenie ma charakter deklaratoryjny, tzn. stwierdzający powstanie z mocy prawa skutku w postaci nabycia własności nieruchomości przez jej posiadacza.
W takiej sytuacji wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, nie można stwierdzić, że w dniu złożenia wniosku i dacie jego rozpoznania aktualnym właścicielem nieruchomości, co miało wynikać z aktu notarialnego, jest skarżące Towarzystwo. Jeżeli bowiem sąd rejonowy stwierdzi zasiedzenie rzeczonych działek gruntu przez (...), to w datach tych "aktualnym" właścicielem będzie ten związek, a nie skarżące Towarzystwo. W związku z tym nie można zarzucić Sądowi I instancji naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów, bowiem Sąd ten zasadnie przyjął, iż do czasu rozstrzygnięcia przez sąd powszechny kwestii nabycia nieruchomości w drodze zasiedzenia, organ ewidencyjny we własnym zakresie nie mógł uznać kto jest aktualnym właścicielem przedmiotowej nieruchomości."
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 27.11.2008 r., II SA/Ke 523/08, LEX nr 540461:
"Powyższe rozważania wykazują, iż wynik sprawy o ustalenie, że wnioskodawcy są właścicielami przedmiotowej nieruchomości (z dniem 4 listopada 1974 r.), toczącej się przed Sądem Rejonowym ma wpływ na rozstrzygnięcie sprawy niniejszej. Zatem wystąpienie w sprawie trzech przesłanek obligujących organ administracyjny do zawieszenia postępowania z urzędu, a to:
- postępowanie administracyjne w sprawie wprowadzenia zmiany podmiotowej w ewidencji gruntów i budynków jest w toku,
-rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, tj. ustalenia, czy wnioskodawcy są właścicielami przedmiotowej nieruchomości,
- zagadnienie wstępne nie zostało jeszcze rozstrzygnięte powoduje, że Sąd nie podziela argumentacji skarżących o bezpodstawności zawieszenia postępowania."
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 15.04.2008 r., II SA/Bk 30/08, LEX nr 510817:
"W tych uwarunkowaniach stwierdzić należy, iż dokonanie zmian w operacie ewidencji gruntów w sytuacji, gdy organ posiadał informację o toczącym się na wniosek skarżącego postępowaniu przed Sądem Rejonowym w [....] w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia spornej nieruchomości, stanowi naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Rozstrzygnięcie stanu prawnego omawianej nieruchomości w ocenie Sądu jest zagadnieniem wstępnym w prowadzonym obecnie postępowaniu ewidencyjnym w sprawie dokonania zmian w operacie ewidencji gruntów. Uznać bowiem należy, iż bez rozstrzygnięcia o uprawnieniach właścicielskich do będącej przedmiotem niniejszego postępowania nieruchomości, wydanie decyzji nie jest możliwe. Istnieje przy tym wyraźny związek przyczynowy pomiędzy tymi rozstrzygnięciami. Związek ten tkwi w skutkach orzeczenia sądowego, którego treść (wypowiedź, co do uprawnień) warunkuje dalsze działanie w sprawie (wykreślenie i wpisanie danych w ewidencji). Wydanie w przedmiotowej sprawie prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego będzie miało zatem bezpośredni wpływ na rozpatrzenie sprawy wpisu w ewidencji gruntów." "Rozbieżność między obydwoma aktami własności do tej samej nieruchomości nie może być usunięta w postępowaniu administracyjnym w sprawie wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków, lecz w postępowaniu przed sądem powszechnym, np. w trybie art. 189 k.p.c. na podstawie którego powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Organ administracyjny zawiesza w tej sprawie postępowanie administracyjne do czasu rozstrzygnięcia kwestii praw właścicielskich do nieruchomości i usunięcia wspomnianej rozbieżności między aktami przez sąd powszechny."
Zgodnie z poglądem drugim: sądowy spór o własność nie stanowi zagadnienia wstępnego w stosunku do administracyjnego postępowania dotyczącego zmian w ewidencji gruntów i budynków.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 26.06.2014 r., III SA/Gd 307/14, LEX nr 1602647:
"W tym miejscu należy wskazać, że stosownie do treści art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego organ administracji państwowej zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Tym samym organ zawieszając postępowanie w sprawie jest obowiązany ustalić związek między rozstrzygnięciem sprawy będącej przedmiotem postępowania, a pojawiającym się zagadnieniem prawnym, tj. ustalić czy ma ono charakter zagadnienia wstępnego. W razie gdy związek ten nie występuje, nie jest dopuszczalne zawieszenie postępowania.
Jak wskazano wcześniej operat ewidencji gruntów i budynków ma być odzwierciedleniem aktualnego stanu prawnego dotyczącego danej nieruchomości. Zatem w procesie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków zasadnicze znaczenie ma ustalenie przez starostę, czy na chwilę złożenia przez stronę wniosku, istnieje dokumentacja pozwalająca na dokonanie żądanej przez nią zmiany. Jak prawidłowo wskazał organ odwoławczy, jeżeli starosta uznaje, że przedstawiono dokumenty, które bezspornie potwierdzają zasadność żądania zmiany danych ewidencyjnych wówczas zmianę tę wprowadza do operatu ewidencyjnego. W przypadku braku takich dokumentów, starosta odmawia wprowadzenia wnioskowanej zmiany.
Tym samym przyszłe rozstrzygnięcie w przedmiocie zmian prawa własności bądź innych praw, nie może mieć wpływu na aktualną treść operatu ewidencji gruntów dlatego zawisłość sprawy o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie może być uznana za zagadnienie wstępne w przedmiotowej sprawie.
Dopiero w przypadku wydania prawomocnego orzeczenia sądowego w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, w wyniku którego stan prawny nieruchomości ulegnie zmianie, będzie można w oparciu o nie dokonać zmian w ewidencji gruntów."
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 21.11.2012 r., II SA/Ke 706/12, LEX nr 1240891:
"W kontekście przywołanych powyżej przepisów stwierdzić należy, iż organ odwoławczy trafnie przyjął, że postępowanie o zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości, toczące się przed Sądem Rejonowym, nie stanowi okoliczności uzasadniającej zawieszenie postępowania administracyjnego w przedmiocie zmian w ewidencji gruntów na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zagadnienie prawne (ustalenie właściciela działki) rozstrzygane w tym postępowaniu przez Sąd Rejonowy nie stanowi bowiem zagadnienia wstępnego, od którego należałoby uzależniać rozpatrzenie sprawy wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów polegających na wpisaniu K. R. i spadkobierców po S. R. do rejestru ewidencji gruntów i budynków. Nie występuje tutaj żadna bezpośrednia zależność między rozstrzygnięciem sądu cywilnego a postępowaniem administracyjnym. Organ ewidencyjny orzeka bowiem na podstawie przedłożonych mu dokumentów urzędowych. W sytuacji gdy stwierdzi, że stanowią one podstawę do wprowadzenia zmian w rejestrze gruntów zobowiązany jest dokonać wnioskowanej zmiany. Gdyby zatem K. R. i spadkobiercy S. R. wykazali stosownymi dokumentami, że są właścicielami przedmiotowej działki, to organ nie mógłby odmówić ujawnieniu ich jako właścicieli w ewidencji gruntów i budynków. Skarżący, będący stronami postępowania o wprowadzenie przedmiotowej zmiany, mogą w postępowaniu głównym wykazywać wszelkimi dostępnymi dowodami, że K. R. i spadkobiercy po S. R. nie są właścicielami spornej nieruchomości. W tym to postępowaniu powinny zostać podniesione zarzuty zawarte w skardze. Z uwagi na wskazany powyżej brak bezpośredniej zależności między orzeczeniem Sądu Rejonowego w [...] a rozstrzygnięciem sprawy z wniosku K. R., wniosek o zawieszenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. należy uznać za nieuzasadniony. Ewentualne orzeczenie sądu cywilnego stwierdzające zasiedzenie powyższej nieruchomości stanowić będzie podstawę do wprowadzenia kolejnej zmiany w ewidencji gruntów.
W świetle powyższego, ponieważ okoliczności sprawy nie uzasadniały zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., w ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji o odmowie zawieszenia postępowania."
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 1.12.2009 r., II SA/Bk 449/09, LEX nr 581156:
"W przedmiotowej sprawie organy nieprawidłowo uznały konieczność uprzedniego rozstrzygnięcia przez sąd cywilny sprawy o zasiedzenie działek nr x, y, q, naruszając tym samym zastosowany przez nie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Uprzednie rozstrzygniecie sprawy o zasiedzenie nie jest bowiem niezbędne do rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji w postępowaniu w sprawie wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów. Odpada więc przesłanka zależności miedzy uprzednim rozstrzygnięciem sprawy a zagadnieniem wstępnym, a organy nieprawidłowo dopatrzyły się tego związku." "Uprzednie rozstrzygnięcie przez sąd sporu o własność nieruchomości nie jest niezbędne dla rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji w postępowaniu w sprawie wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków"
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 6.12.2007 r., III SA/Lu 325/07, LEX nr 978118:
"W ocenie sądu w sprawie ze skargi Z.A. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie wprowadzenia zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu O. organy nieprawidłowo uznały konieczność uprzedniego rozstrzygnięcia przez sąd sporu o własność nieruchomości, naruszając tym samym zastosowany przez nie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Uprzednie rozstrzygnięcie przez sąd sporu o własność nieruchomości nie jest bowiem niezbędne dla rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji w postępowaniu w sprawie wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków. Odpada więc przesłanka zależności między uprzednim rozstrzygnięciem sprawy a zagadnieniem wstępnym, a organ nieprawidłowo dopatrzył się tego związku."
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 4.12.2007 r., III SA/Po 294/07, LEX nr 978720:
"Warunki zawieszenia postępowania określa art. 97 § 1 Kodeksu Postępowania administracyjnego. Zgodnie z pkt 4 tego przepisu na który powołał się w zaskarżonej decyzji organ Ii-ej instancji postępowanie administracyjne zostaje zawieszone gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Przy tym przez pojęcie "zagadnienie wstępne" rozumie się sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie, która jest przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uzależnione jest od uprzedniego rozstrzygnięcia wstępnego zagadnienia prawnego. Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż skoro - jak sam organ administracyjny stwierdził - aktualne zapisy w ewidencji gruntów i budynków są zgodne z zasadami ich dokonywania ustanowionymi przez powołane w zaskarżonym postanowieniu przepisu prawne, to nie ma podstaw do zawieszania postępowania administracyjnego w tym zakresie. Należy wskazać w tym miejscu na dalszą niekonsekwencję organów wydających postanowienia w tej sprawie. Organy bowiem stwierdziły, iż zapisanie budynku (...) do jednej z działek jest czynnością wyłącznie techniczną a zapisy ewidencji mają charakter techniczno - deklaratoryjny i nie rozstrzygają kwestii uprawnień do budynku. Jednocześnie uzależniły wydanie decyzji w tej sprawie od przyszłego uregulowania prawa własności do części budynku. Tymczasem owe przyszłe rozstrzygnięcie w zakresie zmian prawa własności nie ma wpływu na zgodność zapisów w ewidencji ze stanem faktycznym na dzień złożenia wniosku, albowiem treść ewidencji musi odpowiadać stanowi faktycznemu w dniu wydawania zaświadczenia a jedynie w przypadku późniejszych zmian w zakresie prawa własności danych gruntów czy budynków organ będzie miał obowiązek dokonania ustalonych wówczas danym orzeczeniem zmian. Reasumując ewentualne nawet będące w toku postępowanie dotyczące ustalenia prawa własności nie pozbawia właściwych podmiotów prawa do ubiegania się o uzyskanie aktualnego wypisu z rejestru dotyczących tych gruntów i budynków. Tym samym w niniejszej sprawie zawieszenie postępowania w zakresie wprowadzenia do operatu ewidencji gruntów i budynków zmian dotyczących budynku (...) do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego oraz wezwanie strony do wystąpienia do sądu w celu uregulowania prawa własności do tego budynku należy uznać za nieuzasadnione. Organy prowadzące postępowanie w zakresie dokonywania żądanych wnioskami zmian, opierając się na obowiązujących przepisach w zakresie sposobu i trybu dokonywania zmian w ewidencji gruntów i budynków winny właściwie ocenić wnioski stron postępowania i rozstrzygnąć je merytorycznie."
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 29 marca 2006 r., III SA/Łd 254/05, LEX nr 883263:
"W kontekście przywołanych powyżej przepisów stwierdzić należy, iż organ odwoławczy trafnie przyjął, że postępowanie o zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości, toczące się przed Sądem Rejonowym w [...] z wniosku skarżącej, nie stanowi okoliczności uzasadniającej zawieszenia postępowania administracyjnego w przedmiocie zmian w ewidencji gruntów na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zagadnienie prawne (ustalenie właściciela działki) rozstrzygane bowiem w tym postępowaniu przez Sąd Rejonowy nie stanowi zagadnienia wstępnego, od którego należałoby uzależniać rozpatrzenie sprawy wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów poprzez wykreślenie M. K. R z rejestru ewidencji gruntów i budynków, zwłaszcza w sytuacji gdy skarżąca nie wnosiła o dokonanie zmian w rejestrze ewidencji w postaci wpisania jej jako właściciela działki."
PWINGiK przychylił się do przeważającego nurtu orzeczniczego, wg którego w procesie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków zasadnicze znaczenie ma ustalenie, czy w dacie złożenia przez stronę wniosku, istnieje dokumentacja pozwalająca na dokonanie żądanej przez nią zmiany. W rozpatrywanym przypadku, jego zdaniem, nie występuje przesłanka zależności między uprzednim rozstrzygnięciem sprawy, a zagadnieniem wstępnym. Orzeczenie sądu cywilnego zapadłe w sporze o własność nieruchomości stanowić będzie podstawę do wprowadzenia kolejnej zmiany w ewidencji gruntów.
Sąd ad casum nie podziela tego stanowiska.
W okolicznościach sprawy należy zwrócić uwagę na bliski koniec postępowania o zasiedzenie nieruchomości, na której funkcjonują od prawie 70 lat szkoły. Okoliczności te przemawiają za prejudycjalnym charakterem sprawy o zasiedzenie dla postępowania aktualizacyjnego, zwłaszcza, ze jak się wydaje zawieszenie postępowania nie przedłuży go istotnie. Odmienny pogląd byłby przejawem nadmiernego formalizmu organów.
Reasumując, brak rozważenia możliwości zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy o zasiedzenie, nierozpoznanie zawartego w odwołaniu wniosku o zawieszenie postępowania świadczy o naruszeniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w stopniu, który mógł wpłynąć na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.