II SA/RZ 858/25

II SA/Rz 858/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-09-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Joanna Zdrzałka
Karina Gniewek-Berezowska /sprawozdawca/
Maria Mikolik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 239
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 38 ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 1, ust. 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maria Mikolik Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2025 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 8 maja 2025 r. nr SKO.405.PS.587.51.2025 w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Ośrodka Pomocy Społecznej w [....] z dnia 1 kwietnia 2025 r. nr SPŚ.8211.13.2025.PSVIII.
Uzasadnienie
Decyzją z 1 kwietnia 2025 r. nr SPŚ.8211.13.2025.PSVIII Burmistrz Gminy i Miasta [...] (dalej: "Burmistrz", "organ I instancji") przyznał M.K. (dalej: "Skarżąca") zasiłek okresowy, na zaspokojenie potrzeb wymienionych we wniosku, w kwocie 505 zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2025 r. na okres zawieszonego postępowania o przyznanie zasiłku stałego.
Organ I instancji opierając się na przedłożonych dokumentach ustalił, że przyczyną zgłoszenia jest ubóstwo, długotrwała lub ciężka choroba. Wyjaśnił, że w związku ze złożonym 1 kwietnia 2025 r. wnioskiem o przyznanie zasiłku stałego, organ postanowieniem z 1 kwietnia 2025 r. nr SPŚ.8210.82.2025.PSVIII zawiesił postępowanie do dnia dostarczenia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 106 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm. – dalej: "u.p.s.") na okres zawieszenia postępowania o przyznanie zasiłku stałego przyznaje się z urzędu zasiłek okresowy w wysokości i na zasadach określonych w art. 38. Następnie Burmistrz podał, że wysokość zasiłku okresowego została ustalona jako 50% różnicy między kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej a dochodem miesięcznym netto tej osoby. Wskazał, że wysokość zasiłku okresowego została ustalona w następujący sposób: kryterium dochodowe - 1010,00 zł pomniejszone o dochód skarżącej – 0,00 zł = 1010,00 zł x 50%. Zasiłek okresowy wynosi 505 zł.
Od powyższej decyzji Skarżąca wniosła odwołanie. Wskazała na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Zdaniem odwołującej przyznany zasiłek okresowy jest zbyt niski by zaspokoił wszystkie jej potrzeby życiowe.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu (dalej: "Kolegium", "SKO") decyzją z 8 maja 2025 r. nr SKO.405.PS.587.51.2025, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. – dalej: "k.p.a."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
SKO podzieliło w całości ustalenia faktyczne i prawne dokonane przez organ I instancji. Kolegium stwierdziło, że kwota przyznanego przez organ I instancji zasiłku okresowego odpowiada ustawowym kryteriom.
Skarżąca nie zgodziła się z wydaną przez organ odwoławczy decyzją, wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Ponownie zanegowała wysokość przyznanego zasiłku. Wskazała na swoją ciężka sytuację materialną i zdrowotną. Zwróciła się o pozytywne rozpatrzenie sprawy.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. 2024r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. 2024, poz. 935 z późn. zm. zwanej dalej: "p.p.s.a".) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja wydana w przedmiocie zasiłku okresowego na okres od dnia 1 kwietnia 2025 r. na okres zawieszonego postępowania o przyznanie zasiłku stałego.
Zgodnie z art. 106 ust. 7 u.p.s.:
W przypadku złożenia przez osobę, która nie posiada orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub orzeczenia o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, wniosku o przyznanie zasiłku stałego wraz z wymaganą dokumentacją oraz potwierdzeniem złożenia wniosku o przyznanie świadczenia uzależnionego od niezdolności do pracy albo wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wszczyna się postępowanie o ustalenie uprawnienia do zasiłku stałego, a następnie po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego:
1) w przypadku spełnienia warunków, o których mowa w art. 37 ust. 1 i 4, z wyłączeniem warunku całkowitej niezdolności do pracy - postępowanie zawiesza się do dnia dostarczenia orzeczenia;
2) w przypadku niespełnienia któregokolwiek z warunków, o których mowa w art. 37 ust. 1 lub 4, z wyłączeniem warunku całkowitej niezdolności do pracy - odmawia się przyznania zasiłku stałego.
8. Na okres zawieszenia postępowania przyznaje się z urzędu zasiłek okresowy w wysokości i na zasadach określonych w art. 38.
W myśl z kolei art. 38 u.p.s.: zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego:
1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;
2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny ( ust. 1 ).
2. Zasiłek okresowy ustala się:
1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że miesięczna kwota zasiłku nie może być wyższa niż kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny.
3. Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między:
1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby;
2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny.
4. Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie.
4a. W przypadku podjęcia zatrudnienia przez osobę objętą kontraktem socjalnym pobierającą zasiłek okresowy, może być on wypłacany nadal niezależnie od dochodu, do dnia wynikającego z decyzji przyznającej zasiłek okresowy, nie dłużej jednak niż do 2 miesięcy od dnia, w którym osoba została zatrudniona.
4b. Zasiłek okresowy jest wypłacany niezależnie od dochodu w sytuacji określonej w ust. 4a nie częściej niż raz na 2 lata.
5. Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy.
6. Rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć minimalne kwoty zasiłku okresowego, o których mowa w ust. 2 i 3.
Określenie wysokości zasiłku okresowego w granicach wskazanych przez art. 38 ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 u.p.s. oraz przyznanie zasiłku okresowego, następuje w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to, że nawet gdy w sprawie spełnione zostaną określone prawem przesłanki, organ ma zakres swobody w sposobie rozstrzygnięcia określonej kwestii.
Ustalając wysokość zasiłku okresowego we wskazanych w ustawie widełkach, może swobodnie ustalić, na podstawie materiału dowodowego, jaki wymiar zasiłku na dany okres będzie optymalny dla osoby samotnie gospodarującej, w trudnej sytuacji życiowej. Powinien zatem przyznać to świadczenie w wysokości adekwatnej do sytuacji osoby, jej potrzeb i możliwości ich zaspokojenia we własnym zakresie z uwzględnieniem posiadanych przez organ środków finansowych na realizację zadań pomocowych, kierując się przy jego ustalaniu między innymi minimalną i maksymalną kwotą, również kryterium wynikającym z ogólnych zasad pomocy społecznej oraz ogólnych zasad postępowania administracyjnego. ( Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2021 r. I OSK 446/21 orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl) .
Również kwestia okresu na jaki przyznawany jest zasiłek okresowy pozostawiona jest swobodnej decyzji organu. Nie powinien być on krótki, aby pomoc finansowa miała jakikolwiek sens, i powinien obejmować co najmniej kilka miesięcy.
W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje sama kwestia przyznania zasiłku okresowego, jak i czasokres jego przyznania.
Decyzją z 16 stycznia 2025 ., Nr SPŚ.8210.25.2025.PSVIII Burmistrz Miasta i Gminy [...] ustalił dla Skarżącej kwotę przysługującego jej zasiłku stałego w wysokości 1229,00 zł. Z zaświadczenia Miejskiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] wynika, że orzeczenie stanowiące podstawę przyznania zasiłku stałego zostało wydane do 31 marca 2025 r. W dniu 20 września 2024 r. Skarżąca złożyła wniosek o ponowne wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Postanowieniem z 1 kwietnia 2025 r. Burmistrz Miasta i Gminy [...] zawiesił postępowanie w sprawie przyznania zasiłku stałego do dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W tej dacie w związku z tym przyznano Skarżącej zasiłek okresowy na czas związany z zawieszeniem postępowania w sprawie zasiłku stałego.
Spór sprowadzał się natomiast do ustalenia jego wysokości.
Przyznany bowiem Skarżącej zasiłek odpowiada najniższej przewidzianej ustawą kwocie. Stanowi on bowiem 50 % różnicy pomiędzy kwotą kryterium dochodowego a wysokością uzyskiwanych przez Skarżącą dochodów. Przy czym kwota kryterium dochodowego wynika z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U.2024.1044) tj. 1010 zł. Skarżąca nie uzyskuje żadnych dochodów.
Te okoliczności nie budzą wątpliwości.
Wątpliwości budzi natomiast sama wysokość przyznanego świadczenia odpowiadająca kwocie minimalnej tj. 50 % różnicy pomiędzy kryterium dochodowym a wysokością dochodu tj. 505 zł. Organ I instancji przyjął, że wysokość zasiłku odpowiada 50 % różnicy kryterium dochodowego i dochodu w związku z tym jest zgodna z prawem, tak jakby wysokość ta miała charakter sztywny. Z kolei organ odwoławczy wskazując wprawdzie, że przyznana kwota nie może być niższa od 50 % wskazanej różnicy, stwierdził jednoznacznie bez jakiegokolwiek uzasadnienia, że wysokość przyznanego przez organ I instancji zasiłku okresowego odpowiada ustawowym kryteriom.
Tymczasem właśnie wysokość przyznanego świadczenia była przez Skarżącą konsekwentnie podważana w postępowaniu administracyjnym, a aktualnie także w skardze do Sądu, w związku z czym tym bardziej powinna zostać szczegółowo wyjaśniona.
Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego Skarżąca dotychczas utrzymywała się z zasiłku stałego w wysokości 1229 zł oraz zasiłku celowego przyznanego na zakup żywności w kwocie 600 zł wypłacanej w trzech ratach po 200 zł w okresie od stycznia do marca 2025 r.
Aktualnie od 1 kwietnia 2025 r. została jej przyznana kwota 505 zł tytułem zasiłku okresowego oraz 1200 zł zasiłku celowego, wypłacanego w trzech transzach po 400 zł za kwiecień, maj i czerwiec.
Nie ulega przy tym wątpliwości, że sytuacja Skarżącej od przyznania jej w styczniu 2025 r. zasiłku stałego nie uległa poprawie. Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest rozwiedziona, mąż nie żyje, posiada czworo dzieci, z żadnym nie utrzymuje kontaktów, z informacji znanych organowi z urzędu wiadomo, że jedna córka przebywa w DPS w [...], rodzice Skarżącej nie żyją. Skarżąca zamieszkuje w lokalu socjalnym, baraku metalowym, o powierzchni 13 m², ogrzewanym elektrycznie. Jak podnosi z powodu nie opłacania należności za prąd została czasowa przeniesiona do noclegowni w [...]. Skarżąca jest przewlekle chora, [ ...]. Porusza się samodzielnie, nie pracuje, nie posiada uprawnień rentowych ani też nie korzysta z dodatku mieszkaniowego.
Skarżąca podnosi, że przyznanie jej zasiłku okresowego w kwocie 505 zł, pozbawiło ją łącznie środków do życia w wysokości około 530 zł. Wcześniej korzystała z zasiłku stałego w wysokości 1229 zł oraz zasiłku celowego w kwocie 200 zł, łącznie na życie dysponował kwotą 1429 zł. Aktualnie kwota przyznanego zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego to 905 zł.
Podnosi, że jest to kwota niewystarczająca na życie, tj. opłacenie bieżących rachunków, zakup żywności i leków, nie wspominając o wizytach u lekarza.
W sprawie jak wynika z przedstawionych okoliczności Skarżąca została objęta opieką pomocy społecznej ze względu na wszystkie stwierdzone w sprawie okoliczności stanowiące podstawę przyznania zasiłku okresowego tj.: długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego.
Sytuacja Skarżącej jest wyjątkowo trudna i w zasadzie brak perspektyw, a przynajmniej takich organ nie ustalił, na poprawę tej sytuacji. Świadczą o tym okoliczności związane tak z sytuacją osobistą, zdrowotną, rodzinną, jak i majątkową.
Wynika z nich, że Skarżąca żyje w skrajnym ubóstwie. Środki z pomocy społecznej mają z jednej strony zapewnić minimum egzystencji z drugiej zaś mobilizować do podnoszenia aktywności w samodzielnym staraniu o zapewnienie godnych warunków życia. Część jednak z tych środków i do nich należy zasiłek stały ma zapewnić stałą formę wsparcia, wobec osób nie rokujących żadnej poprawy. Skarżąca w zasadzie akceptowała sytuację zagwarantowaną decyzją z 16 stycznia 2025 r., którą przyznano jej zasiłek stały w kwocie 1229 zł. Decyzja ta stanowiła gwarancję minimum egzystencji. Biorąc pod uwagę dodatkowo przyznane środki w kwocie 200 zł na zakup żywności, Skarżąca dysponowała kwotą 1429 zł. W istocie zatem, jak twierdzi aktualnie przyznane jej środki są niższe o około 530 zł.
W związku z powyższym powstaje pytanie, na które nie można znaleźć odpowiedzi w uzasadnieniu decyzji, co stanowiło podstawę do innego ukształtowania przez Organ sytuacji majątkowej Skarżącej w czasie oczekiwania na decyzję dotyczącą zasiłku stałego. Organ nie wyjaśnił tego ograniczając się do stwierdzenia, że nie ma obowiązku przyznawania zasiłku w maksymalnej wysokości. Tymczasem na organie spoczywa obowiązek wyważenia interesu społecznego (publicznego) oraz słusznego interesu strony, o których mowa w art. 7 k.p.a. Zasada państwa prawa wyrażona w art. 2 Konstytucji RP nie przewiduje automatycznej wyższości interesu społecznego nad słusznym interesem jednostki. Organ winien zatem każdorazowo zidentyfikować zarówno interes społeczny, jak i słuszny interes strony, i w okolicznościach konkretnej sprawy rozważyć owe interesy. Przebieg tej operacji myślowej, w szczególności w sytuacji przyznania prymatu interesowi publicznemu, winien zostać wyczerpująco wyjaśniony w motywach wydanego rozstrzygnięcia, tak aby w specyficznych okolicznościach sprawy możliwe było wyprowadzenie wniosku, na czym polegało wyższe wartościowanie interesu publicznego w konflikcie ze słusznym interesem strony, prowadzące do nałożenia na stronę obowiązku, ograniczenia uprawnienia strony, odmowy jego przyznania bądź przyznania w niższej wysokości aniżeli domagał się wnioskodawca. ( Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 227/20).
Zaskarżona decyzja w świetle faktów, które Organ znał a także okoliczności podniesionych przez Skarżącą jawi się jako arbitralna i dowolna, abstrahująca od okoliczności sprawy. Mając na uwadze dodatkowo treść art. 8 k.p.a. i wynikającą z niego zasadę pogłębiania do władzy publicznej i wynikający z niej zakaz odstępowania od przyjętej praktyki rozstrzygania spraw, Oran winien szczegółowo uzasadnić swoją decyzję, czego nie uczynił, naruszając wszystkie powołane wyżej przepisy.
Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c. p.p.s.a i art. 135 p.p.s.a. Postępowanie na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. 1 p.p.s.a. wolne było od kosztów.