II SA/Rz 857/23

II SA/Rz 857/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-11-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-05-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jerzy Solarski /przewodniczący/
Karina Gniewek-Berezowska
Piotr Godlewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2351
art. 66 ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art, 77, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Piotr Godlewski /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2023 r. sprawy ze skargi P. w K. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia 5 kwietnia 2023 r. nr OA.7721.19.12.2023 w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości - skargę oddala -
Uzasadnienie
II SA/Rz 857/23
U z a s a d n i e n i e
Przedmiotem skargi P. w K. (dalej: P.) jest decyzja Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie (dalej: PWINB) z 5 kwietnia 2023 r. nr A.7721.19.12.2023 dotycząca nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, w ramach czynności kontrolnych w sprawie stanu technicznego Pomnika [...] zlokalizowanego na działce nr [...] obr. [...] przy [...] w [...], należącej do P., 3 stycznia 2023 r. przedłożony został w Powiatowym Inspektoracie Nadzoru Budowlanego [...] "Protokół z okresowej kontroli rocznej i pięcioletniej stanu technicznego obiektu budowlanego" przeprowadzonej 27 grudnia 2022 r. przez R. P. oraz M. S. Z protokołu tego wynikało, że pomnik kwalifikuje się do remontu kapitalnego, a ponieważ jego stan techniczny może zagrażać życiu lub zdrowiu, bezpieczeństwu mienia lub środowiska – należy zakazać jego użytkowania.
Z uwagi na powyższe Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego [...] (dalej: PINB) postanowieniem z 4 stycznia 2023 r. nr NB-OK.5162.1.1.2023 nałożył na P. obowiązek dostarczenia w terminie do 25 stycznia 2023 r. ekspertyzy technicznej, która w sposób jednoznaczny określi stan techniczny pomnika oraz wskaże sposób usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości.
Jednocześnie PINB decyzją z 4 stycznia 2023 r. nr NB-OK.5162.1.1.2023 nakazał P., w terminie do 25 stycznia 2023 r. (z uwagi na uzasadnione wątpliwości co do zakresu uprawnień osób przeprowadzających kontrolę okresową 27 grudnia 2022 r.) przeprowadzenie kontroli okresowej o której mowa w art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2021 r., poz. 2351 ze zm., dalej: u.P.b.):
1. przeprowadzanej co najmniej raz w roku, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego elementów pomnika narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania obiektu,
2. przeprowadzanej co najmniej raz na 5 lat, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania pomnika, estetyki pomnika oraz jego otoczenia i przedłożenie protokołów z tych kontroli w terminie do 25 stycznia 2023 r.
W wyznaczonym terminie nie została przedłożona wymagana ekspertyza techniczna, jednak przy piśmie z 20 stycznia 2023 r. P. przedłożyła oznaczony datą 12 stycznia 2023 r. "Protokół z okresowej kontroli rocznej i pięcioletniej stanu technicznego obiektu budowlanego" sporządzony przez E. R. oraz S. M., legitymujących się stosownymi uprawnieniami budowlanymi. Autorzy przedłożonego protokołu zalecili w terminie do 30 czerwca 2023 r. demontaż przytwierdzonych do pomnika elementów [...] z blachy miedzianej (jako zagrożonych oderwaniem się) oraz opracowanie – w terminie do 31 grudnia 2026 r. - projektu renowacji i modernizacji pomnika wraz z bezpośrednim otoczeniem. We wnioskach końcowych zapisano, że "budowla może zagrażać życiu lub zdrowiu, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska - należy zakazać jego użytkowania".
PINB z uwagi na występujące zagrożenie bezpieczeństwa życia lub zdrowia ludzi powodowane przez zły stan techniczny pomnika, decyzją z 26 stycznia 2023 r. nr NB-OK.5162.1.1.2023.PA nakazał P., w celu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości dotyczących stanu technicznego Pomnika, w terminie do 10 lutego 2023 r.:
1) wygrodzić teren działki w otoczeniu pomnika, w obszarze zagrożonym upadkiem [...] zamocowanych do jego bryły,
2) na wykonanym ogrodzeniu umieścić tablice ostrzegawcze o stanie zagrożenia upadkiem elementów z wysokości i zakazie wstępu na wygrodzony teren.
Ww. decyzja otrzymała rygor natychmiastowej wykonalności.
Kolejno, po zasięgnięciu opinii Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków co do zakresu robót niezbędnych do wykonania celem usunięcia nieprawidłowości dotyczących stanu technicznego pomnika (w związku z jego położeniem na terenie układu urbanistycznego [....] wpisanego do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [....] stycznia 1969 r. pod nr [....]), PINB decyzją z 28 lutego 2023 r. nr NB-OK.5162.1.1.2023.JG - działając na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 3 oraz art. 81 ust. 1 pkt 2 i ust. 4 u.P.b. - nakazał P. usunąć w terminie do 28 lutego 2024 r. stwierdzone nieprawidłowości w stanie technicznym pomnika, poprzez:
1) naprawienie ubytków w spoinach łączących elementy prefabrykowane konstrukcyjne słupów w kształcie [...],
2) naprawienie miejscowych uszkodzeń otuliny betonowej zbrojenia płaszcza żelbetowego,
3) naprawienie uszkodzonych blach – [...],
4) naprawienie kształtowników stalowych rusztu,
5) naprawienie elementów łącznikowych mocujących [...] z blachy do betonu.
W uzasadnieniu decyzji PINB wskazał, że zalecenie jedynie demontażu elementów [....] jest niewystarczające dla wypełnienia przez właściciela obowiązku wyrażonego w art. 61 ust. 1 u.P.b., który ciąży na właścicielu obiektu budowlanego i zobowiązuje go do utrzymania obiektu w należytym stanie technicznym i estetycznym.
Odwołanie od ww. decyzji wniosła P. (reprezentowana przez [....]), wskazując - wobec braku podstaw do ich efektywnego naprawienia - na wystąpienie przesłanek całkowitego usunięcia uszkodzonych elementów stalowo - miedzianych [...] pomnika wraz z elementami mocującymi do słupów pomnika w kształcie [...].
Zarzuciła PINB błędne przyjęcie, że do przedmiotowego pomnika ma zastosowanie przepis art. 66 ust. 1 pkt 3 u.P.b., zamiast art. 67 ust. 1 tej ustawy statuujący nakaz rozbiórki obiektu budowlanego w sytuacji, gdy nieużytkowany obiekt nie nadaje się do remontu lub odbudowy.
Wskazano również na konieczność zastosowania w sprawie przepisów ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz o wezwanie w postępowaniu odwoławczym w charakterze strony Wojewody Podkarpackiego oraz Instytutu Pamięci Narodowej Oddziału w [...] - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
PWINB po rozpatrzeniu odwołania P. - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: k.p.a.) – opisaną na wstępie decyzją z 5 kwietnia 2023 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Wywiódł, że czynności dowodowe przeprowadzone przez PINB pozwoliły na ustalenie, że stan techniczny przedmiotowego pomnika jest nieodpowiedni i może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi i bezpieczeństwu mienia. Ustalenia zawarte w protokole z okresowej kontroli rocznej i pięcioletniej stanu technicznego obiektu budowlanego, sporządzonej 12 stycznia 2023 r., poparte dokumentacją fotograficzną, jednoznacznie wskazują na zły stan obiektu i wynikające z tego zagrożenie. W myśl art. 5 ust. 2 u.P.b., obiekt budowlany należy użytkować w sposób zgodny z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywać w należytym stanie technicznym i estetycznym, nie dopuszczając do nadmiernego pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej, w szczególności w zakresie związanym z wymaganiami o których mowa w ust. 1 pkt 1-7. Natomiast zgodnie z art. 61 u.P.b., właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany utrzymywać i użytkować obiekt zgodnie z zasadami o których mowa w art. 5 ust. 2 (pkt 1) oraz zapewnić, dochowując należytej staranności, bezpieczne jego użytkowanie w razie wystąpienia czynników zewnętrznych oddziaływujących na obiekt, w wyniku których następuje uszkodzenie obiektu budowlanego lub bezpośrednie zagrożenie takim uszkodzeniem, mogące spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska (pkt 2). Powyższe oznacza, że degradacja obiektu budowlanego, dopuszczenie do nadmiernego pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej jest skutkiem niedopełnienia przez właściciela /zarządcę obiektu budowlanego utrzymania go w należytym stanie technicznym i estetycznym oraz stanowi naruszenie przepisów u.P.b.
Konsekwencją zaniedbań wykonywania obowiązków jakie u.P.b. nakłada na właścicieli i zarządców obiektów budowlanych jest procedura opisana w art. 66 ust. 1 i nast. tej ustawy, a która została prawidłowo zastosowana przez organ I instancji.
Zgodnie z tym przepisem, w przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany: 1) może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska albo 2) jest użytkowany w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia lub środowiska, albo 3) jest w nieodpowiednim stanie technicznym albo, 4) powoduje swym wyglądem oszpecenie otoczenia - organ nadzoru budowlanego nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania tego obowiązku. Decyzje wydawane w oparciu o art. 66 ust. 1 u.P.b. mają charakter związany. Nie mogą również podważyć legalności zaskarżonej decyzji argumenty wskazujące, że obecnie istniejący stan techniczny pomnika kwalifikuje go wyłącznie do rozbiórki.
W rozpatrywanej sprawie z przedłożonego protokołu z kontroli okresowej sporządzonego przez osoby pełniące samodzielne funkcje techniczne w budownictwie wynika co prawda że budowla może zagrażać życiu lub zdrowiu, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska, jednakże jednocześnie w jego pkt V wskazano na potrzebę opracowania projektu renowacji i modernizacji pomnika wraz z bezpośrednim otoczeniem w terminie do 31 grudnia 2026 r. Z przedłożonej dokumentacji nie wynika natomiast, że przedmiotowy obiekt budowlany nie nadaje się ze względów konstrukcyjno - budowlanych do naprawy. Wg PWINB, charakter nakazów opisanych w art. 66 ust. 1 u.P.b. jest doraźny, ma na celu usunięcie nieodpowiedniego stanu technicznego obiektu budowlanego, aby w konsekwencji wykonania tego nakazu nie stwarzał on bezpośredniego zagrożenia dla osób znajdujących się w jego pobliżu. Na tle zebranego materiału dowodowego należy więc uznać za prawidłowe wnioski z dokonanej przez organ I instancji analizy nieprawidłowości w stanie technicznym przedmiotowego obiektu budowlanego. Chociaż stan techniczny pomnika nie spełnia wymogów u.P.b., to nie jest to stan wskazujący na konieczność rozbiórki obiektu budowlanego na podstawie art. 67 ust. 1 u.P.b.
Odpowiadając na zarzuty dotyczące możliwości wystąpienia w przedmiotowej sprawie samowoli budowlane PWINB wyjaśnił, że obowiązek przechowywania dokumentacji budowlanej, opracowań projektowych i dokumentów technicznych robót budowlanych wykonywanych w obiekcie w toku jego użytkowania przez okres istnienia obiektu budowlanego wprowadzony został do polskiego porządku prawnego z dniem 1 stycznia 1995 r., na mocy art. 63 ust. 1 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, zaś postępowanie dotyczy obiektu wybudowanego przed tą datą. Przepisy ustawy z 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 1974 r., nr 38 poz. 229) nie nakładały na właściciela obiektu budowlanego obowiązku archiwizowania dokumentacji związanej z jego realizacją. Organy wydające pozwolenie na budowę zobligowane były do przechowywania dokumentów dotyczących wydawanych pozwoleń na budowę tylko przez okres 5 lat. Ewentualny brak dokumentacji w tym zakresie nie może stanowić podstaw do ferowania poglądu o jego realizacji w warunkach samowoli budowlanej, a tym bardziej do odstąpienia przez organ od prowadzenia postępowania na podstawie art. 66 u.P.b. w sytuacji stwierdzenia nieodpowiedniego stanu technicznego i zagrożenia bezpieczeństwa.
W odpowiedzi na zarzut dotyczący niezastosowania przez organ I instancji ustawy dekomunizacyjnej, PWINB poinformował, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte z uwagi na nieodpowiedni stan techniczny obiektu budowlanego i prowadzone jest w trybie przewidzianym w rozdziale 6 u.P.b., który dotyczy utrzymania obiektów budowlanych. Tym samym ww. ustawa dekomunizacyjnej w tej sprawie nie znajduje zastosowania.
W odniesieniu wniosku o wezwanie do udziału w postępowaniu odwoławczym w charakterze strony Wojewody Podkarpackiego oraz Instytutu Pamięci Narodowej Oddziału w [...] - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu – PWINB wskazał, że podmioty te nie mają statusu strony postępowania wynikającego z interesu prawnego wywodzonego z przepisów prawa materialnego.
W przedmiotowej sprawie organ I instancji nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w tym art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 k.p.a.
We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skardze na decyzję PWINB z 5 kwietnia 2023 r. P. (reprezentowana przez [....]), zaskarżając ją w całości, wniosła o stwierdzenie nieważności tej decyzji, ewentualnie o jej o uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, oraz o zasądzenie w obu przypadkach zwrotu kosztów postępowania od strony przeciwnej.
W ocenie strony skarżącej, błędem i naruszeniem art. 28 k.p.a. było uznanie za stronę postępowania także Gminy [...], albowiem stroną postępowania w prowadzonej sprawie na etapie odwoławczym była jedynie P. Gmina [....] nie występowała także przed organem I instancji jako strona postępowania. Skoro tak jest, to zachodzą przesłanki do przyjęcia, iż organ odwoławczy doręczył skarżoną decyzję osobie niebędącej stroną w sprawie administracyjnej. Zatem wypełnione zostały elementy do stwierdzenia nieważności skarżonej decyzji na podstawie przepisu art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., ponieważ decyzja została skierowana i doręczona do osoby niebędącej stroną w sprawie.
Nie była to jedyna rozbieżność między decyzją organu I i II instancji. Taką było dodatkowo doręczenie decyzji organu I instancji do wiadomości Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w [...], Delegatura w [...]).
Skarżący, wbrew poglądowi strony przeciwnej uważa, że zawisła z urzędu sprawa przed organami administracyjnymi w zakresie nadzoru budowlanego i ustalonego przedmiotu postępowania jest istotnie powiązana z powinnościami wobec pomnika o których stanową przepisy ustawy dekomunizacyjnej. W ramach m.in. art. 5a - 5c w zw. z art. 1 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ust. 1 tej ustawy, określone kompetencje zostały przypisane wojewodzie i Instytutowi Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
W ocenie strony skarżącej, zaskarżona decyzja została wydana także z naruszeniem przepisów prawa materialnego, a to m. in. art. 66 ust. 1 pkt 3 u.P.b. (przez jego zastosowanie do stanu faktycznego sprawy) oraz art. 67 ust. 1 u.P.b. (przez jego niezastosowanie do stanu faktycznego występującego w sprawie), jak również przepisów postępowania administracyjnego, a to m.in. art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 89 § 2 i art. 95 § 1 k.p.a., poprzez:
- niepełne zbadanie i niewyjaśnienie w sposób dokładny, wnikliwy i wyczerpujący, że w sprawie zachodzą przesłanki przemawiające przynajmniej za częściową rozbiórką pomnika (w stosunku do [....] umocowanych na pomniku), tj. elementy stanu faktycznego w znaczącym stopniu pominięte w postępowaniu i w decyzjach organów administracyjnych (naruszenie art. 67 ust. 1 u.P.b. w powiązaniu z art. 7, art. 77 § 1, art. 85 § 1 i art. 89 § 2 k.p.a.),
- niepodjęcie wszystkich niezbędnych czynności administracyjnych w toku postępowania dla dokładnego wyjaśnienia i załatwienia sprawy, znajdujących wyraz w braku przeprowadzania przez organ I instancji i stronę przeciwną wizji lokalnej miejsca oraz oględzin w ramach obligatoryjnej rozprawy administracyjnej, tak by prawidłowo strona skarżąca mogła na rozprawie składać wyjaśnienia, zgłaszać żądania, przedstawiać propozycje i zarzuty oraz ujawniać dowody na ich potwierdzenie, jak również by mogła wypowiedzieć się w toku postępowania odwoławczego przed stroną przeciwną co do wyników postępowania dowodowego (naruszenie art. 7 i art. 85 § 1 w zw. z art. 89 § 2 k.p.a.),
- brak pełnego zebrania dowodów istotnych dla rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy oraz brak wyczerpującej oceny zebranego materiału dowodowego, który już został ujawniony w toku postępowania (naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.).
Wyjaśniono, że badając zgodność skarżonej decyzji z przepisami prawa należy rozważyć, czy organy administracyjne I i II instancji poprawnie zastosowały do stanu faktycznego sprawy przepis art. 66 ust. 1 pkt 3 u.P.b. nakazując usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości zamiast go przynajmniej częściowo rozebrać w zakresie wiszących na pomniku [...] - w sytuacji gdy stwarza on - ze względu na swój stan techniczny - realne zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego. Ponadto w ocenie skarżącej, stan techniczny pomnika - w tym głównie [...] i elementów mocujących do żelbetonowych słupów w kształcie [....] - jest na tyle zły technicznie (nieodpowiedni, awaryjny, zagrażający katastrofą budowlaną), iż nie nadaje się ze względów budowlano - konstrukcyjnych do naprawy. Dlatego, wydając w sprawie decyzje organy administracyjne powinny zastosować inny przepis prawa, adekwatny do występującego stanu faktycznego, a mianowicie art. 67 ust. 1 u.P.b. (nakaz rozbiórki obiektu budowlanego w sytuacji, gdy nieużytkowany obiekt nie nadaje się do remontu lub odbudowy).
Racjonalność, sensowność i pragmatyzm utrzymywania pomnika w należytym stanie technicznym, czego w gruncie rzeczy wymagają organy administracyjne poprzez wydane w sprawie decyzje, oraz koszty nie tylko materialne, ale również społeczne z tym związane muszą i powinny być oceniane pod kątem obowiązywania tzw. ustawy dekomunizacyjnej. Należytego ustosunkowania się organów administracyjnych, zwłaszcza organu I instancji, do tego kontekstu w wydanych decyzjach administracyjnych zabrakło. Strona przeciwna stanęła na stanowisku, iż ta ustawa nie ma zastosowania w prowadzonej sprawie i jej przedmiocie.
Gdy nieruchomość gruntowa na której wybudowano pomnik przeszła na własność skarżącego w 2006 r., pomnik już był poważnie zdewastowany (zły stan techniczny - konstrukcyjny) i już wtedy groził katastrofą budowlaną. Tego faktu o istotnym znaczeniu prawnym nie należy pomijać i przemilczać w obecnym stadium sprawy (sądowoadministracyjnym - badającym legalność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji).
W toku postępowania organy administracyjne I i II instancji nie przeprowadziły wszystkich niezbędnych dowodów możliwych do dokonania i uwzględnienia, a służących pełnemu, wnikliwemu, dokładnemu i wyczerpującemu wyjaśnieniu sprawy pomnika w jej całokształcie. W całościowym ujęciu zagadnień dotyczących pomnika organy powinny rozważyć pod względem praktycznego działania, czy istnieją racjonalne i sensowe przesłanki do dalszego utrzymywania i funkcjonowania pomnika w przestrzeni publicznej. Wszelkie prace budowlane przy pomniku związane są niewątpliwie z ponoszeniem znacznych kosztów materialnych i użyciem stosownych urządzeń technicznych.
W odpowiedzi na skargę PWINB wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).
Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja PWINB z 5 kwietnia 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję PINB [....] z 28 lutego 2023 r. nakazującą P. usunięcie w terminie do 28 lutego 2024 r. nieprawidłowości w stanie technicznym Pomnika [...] zlokalizowanego na działce nr [...] obr. [....] przy [...] w [...], poprzez: 1) naprawienie ubytków w spoinach łączących elementy prefabrykowane konstrukcyjne słupów w kształcie [...], 2) naprawienie miejscowych uszkodzeń otuliny betonowej zbrojenia płaszcza żelbetowego, 3) naprawienie uszkodzonych blach – [...] przymocowanych do bryły pomnika, 4) naprawienie kształtowników stalowych rusztu, 5) naprawienie elementów łącznikowych mocujących [...] z blachy do betonu.
Dokonując w granicach wyżej opisanych kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę dla wydania powyższych decyzji stanowił przepis art. 66 ust. 1 pkt 3 u.P.b., zgodnie z którym w przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany jest w nieodpowiednim stanie technicznym - organ nadzoru budowlanego nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania tego obowiązku.
I. W pierwszej kolejności odniesienia wymaga – jako najdalej idący – zarzut skargi wskazujący na zasadność stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na przyznanie w sprawie statusu strony postępowania Gminie [....] i doręczenie jej wydanych w sprawie decyzji (zgodnie z przytoczonym w skardze art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie).
W ocenie Sądu, mimo że przepisy rozdziału 6 u.P.b. "Utrzymanie obiektów budowlanych" (art. 61 – art. 72a) zasadniczo dotyczą obowiązków właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego, nie oznacza to automatycznie, iż tylko te podmioty mogą być stronami postępowania dotyczącego nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości. W związku z tym w przedmiotowym postępowaniu pojęcie strony należy odkodować na podstawie norm ogólnych zawartych w k.p.a. Zgodnie z art. 28 tej ustawy, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Pojęcie "interesu prawnego" nie zostało zdefiniowane w przepisach obowiązującego prawa, niemniej w judykaturze sądów administracyjnych dominujące jest stanowisko, że jest to osobisty, konkretny i aktualnie prawnie chroniony interes, który może być realizowany na podstawie określonego przepisu, bezpośrednio wiążący się z indywidualnie i prawnie chronioną sytuacją strony. O istnieniu tego interesu można mówić, gdy istnieje związek o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegający na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu na gruncie administracyjnoprawnym. Od tak pojętego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, tj. sytuację, w której dany podmiot jest zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, lecz ów interes nie znajduje oparcia w przepisach prawa materialnego powszechnie obowiązującego.
Przyjęta w art. 28 k.p.a. przesłanka przyznania statusu strony, tj. przesłanka interesu prawnego, na gruncie niniejszego postępowania dotyczącego nakazu usunięcia określonych nieprawidłowości, wymaga wyprowadzenia go z przepisów prawa materialnego. Przepisy prawa cywilnego, w tym art. 140, art. 144 i art. 154 Kodeksu cywilnego, odnoszące się do praw właścicieli i ich ochrony przed niekorzystnym oddziaływaniem nieruchomości sąsiednich rozpatrywane pomocniczo w powiązaniu z art. 3 pkt 20 u.P.b. definiującym obszar oddziaływania obiektu, dawały podstawy do wyprowadzenia interesu prawnego Gminy [...] z tytułu prawa własności sąsiedniej nieruchomości (działki nr [...]) względem działki nr [...], na której posadowiony jest pomnik.
Ponieważ jak wskazano, granica działki nr [...] z działkami będącymi własnością Gminy [...] przebiega w krawędzi pomnika, mając na uwadze przede wszystkim zagrożenie dla otoczenia wynikające ze stanu technicznego pomnika oraz podejmowanych przy nim działań, należy zgodzić się ze stanowiskiem orzekających w sprawie organów co do przyznania w prowadzonym postępowaniu statusu strony Gminie [...] ze względu na jej interes prawny.
O wadliwości zaskarżonej decyzji PWINB nie przesądza brak jej doręczenia – odmiennie niż decyzji organu I instancji - "do wiadomości" Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Takie doręczenie ma walor wyłącznie informacyjny i jego brak nie ma żadnego znaczenia dla uznania danego podmiotu za stronę postępowania, a tym samym nie może świadczyć o uchybieniu mającym nie tylko istotny, ale jakikolwiek wpływ na wynik sprawy.
II. Celem przepisu art. 66 ust. 1 pkt 3 u.P.b., jak też całego uregulowania art. 66 ust. 1 u.P.b., jest ukierunkowanie działań na utrzymanie obiektów budowlanych (a takim zgodnie z art. 3 pkt 1 i 3 u.P.b. są pomniki) w należytym stanie technicznym i estetycznym, zapewniającym możliwość ich użytkowania w sposób niezagrażający dobrom chronionym prawem. Przepis ten nie tworzy dla właścicieli obiektów budowlanych nowych obowiązków, lecz precyzuje ustawowe obowiązki wynikające w szczególności z art. 61 w zw. z art. 5 ust. 2 u.P.b., zabezpieczając przy tym ich wykonalność; wg art. 61 u.P.b., właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany: 1) utrzymywać i użytkować obiekt zgodnie z zasadami o których mowa w art. 5 ust. 2, oraz 2) zapewnić, dochowując należytej staranności, bezpieczne użytkowanie obiektu w razie wystąpienia czynników zewnętrznych odziaływujących na obiekt, związanych z działaniem człowieka lub sił natury (...), w wyniku których następuje uszkodzenie obiektu budowlanego lub bezpośrednie zagrożenie takim uszkodzeniem, mogące spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska (stosownie do art. 5 ust. 2 u.P.b., obiekt budowlany należy użytkować w sposób zgodny z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywać w należytym stanie technicznym i estetycznym, nie dopuszczając do nadmiernego pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej, w szczególności w zakresie związanym z wymaganiami, o których mowa w ust. 1 pkt 1-7).
Za nieodpowiedni stan techniczny obiektu z reguły odpowiada zużycie pewnych elementów czy pogorszenie substancji, będące wynikiem braku dbałości o jego stan techniczny (niewłaściwe użytkowanie, brak remontów).
W rozpoznawanej sprawie podstawą do uznania nieodpowiedniego stanu technicznego pomnika wynikającą z zaniedbania powyższych obowiązków stanowił "Protokół z okresowej kontroli rocznej i pięcioletniej stanu technicznego obiektu budowlanego" z 12 stycznia 2023 r., sporządzony przez osoby legitymujące się odpowiednimi uprawnieniami budowlanymi. Jako podstawa prawna jego sporządzenia został wskazany w nim art. 62 ust. 1 pkt 1 i 2 u.P.b.
Wg ustaleń zawartych w w/w protokole, jedynymi elementami nie budzącymi zastrzeżeń, których stan określono jako dobry, są fundamenty pomnika oraz zamontowane na jego szczycie na stalowej ramie elementy ([...]) z blachy miedzianej przedstawiające [...].
Stan średni pod względem technicznym odniesiono do podstawy (cokołu) pomnika i schodów (zwracając uwagę na ulegającą odspojeniu okładzinę cokołu z płyt granitowych, które zostały częściowo usunięte) oraz do prefabrykowanych elementów żelbetowych stanowiących konstrukcję budowli w kształcie [...] (na których stwierdzono widoczne rysy i spękania faktury betonowej elementów prefabrykowanych, miejscowe uszkodzenia otuliny betonowej odsłaniające zbrojenie płaszcza żelbetowego, ubytki w spoinach łączących elementy prefarbykowane).
W stanie awaryjnym – zagrożonym oderwaniem – znajdują się wg protokołu elementy [...] z blachy miedzianej, zamocowane do elementów prefabrykowanych konstrukcji budowli na stalowym ruszcie (widoczne skorodowania, wżery i odkształcenia blach, skorodowane – z głębokimi wżerami – kształtowniki stalowe rusztu, budzące zastrzeżenia elementy łącznikowe mocujące [...] z blachy do betonu i rusztu).
W związku z powyższym autorzy protokołu – w celu usunięcia zagrożenia dla ludzi i mienia – zalecili zakazanie jego użytkowania (pkt VI protokołu) z niezwłocznym demontażem (do 30 czerwca 2023 r.) elementów [...] z blachy miedzianej oraz opracowanie do 31 grudnia 2026 r. projektu renowacji i modernizacji pomnika (pkt V i VII protokołu).
W okolicznościach sprawy nie budzi wątpliwości wynikający z "Protokołu z okresowej kontroli rocznej i pięcioletniej stanu technicznego obiektu budowlanego" z 12 stycznia 2023 r., nieodpowiedni stan techniczny pomnika (nie jest to zresztą kwestionowane przez stronę skarżącą).
W ocenie Sądu, organ nadzoru budowlanego I instancji powziął adekwatne do wynikających z wniosków protokołu działania, nakazując w pierwszej kolejności P. – decyzją z dnia 26 stycznia 2023 r. nr NB-OK.5162.1.1.2023.PA, wydaną na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 u.P.b. – wygrodzenie terenu w otoczeniu pomnika (w obszarze zagrożonym upadkiem [...]) oraz umieszczenie stosownych tablic ostrzegawczych; jak wynika z akt sprawy, od decyzji tej – której nadano rygor natychmiastowej wykonalności - nie zostało wniesione odwołanie.
Nie sposób także zakwestionować zgodności z prawem - wbrew stanowisku prezentowanemu przez P. w odwołaniu i skardze – drugiej w kolejności decyzji PINB z 28 lutego 2023 r. nr NB-OK.5162.1.1.2023.JG (wydanej na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 3 u.P.b.), utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją PWINB z 5 kwietnia 2023 r. nr OA.7721.19.12.2023.
Przede wszystkim należy zauważyć, że wskazane wyżej decyzje PINB z 26 stycznia i 28 lutego 2023 r. nie wykluczają się wzajemnie i możliwe było ich odrębne wydanie na podstawie art. 66 ust. 1 u.P.b., jako odnoszących się do innych nakazanych nimi P. działań; w pierwszym przypadku – wynikającym z nieodpowiedniego stanu technicznego pomnika – związanym ze stwierdzeniem bezpośredniego zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz bezpieczeństwa mienia, w drugim przypadku – związanym stricte z nieodpowiednim stanem technicznym pomnika – mającym na celu usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości (jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 maja 2022 r. II OSK 1363/19 – LEX nr 3365635, okoliczności wyczerpujące przesłanki z art. 66 ust. 1 pkt 3 u.P.b., co do zasady, są odmienne od stanów kwalifikowanych do art. 66 ust. 1 pkt 1 u.P.b. Nieodpowiedni stan techniczny obiektu budowlanego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 3 u.P.b., jest rezultatem zużycia obiektu lub uszkodzenia obiektu w warunkach wskazanych w art. 61 pkt 2 u.P.b. Natomiast wskazany w art. 66 ust. 1 pkt 1 u.P.b. stan, w którym obiekt może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska, co do zasady nie musi być wiązany z zużyciem lub uszkodzeniem obiektu, jakkolwiek okoliczności tych nie można od siebie w sposób sztuczny odrywać).
Odnośnie decyzji organu I instancji z 28 lutego 2023 r. należy dodatkowo wskazać, że przed jej wydaniem PINB - w związku z położeniem pomnika na terenie układu urbanistycznego [...] chronionego na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] stycznia 1969 r. nr rej. [...] - wystąpił do Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków o zajęcie stanowiska co do nakazania P. jako właścicielowi pomnika wykonania zamierzonych robót, niezbędnych do usunięcia nieprawidłowości w jego stanie technicznym (na mocy art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, Dz.U. z 2022 r., poz. 840 ze zm., ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania, zabytki nieruchome będące w szczególności układami urbanistycznymi, ruralistycznymi i zespołami budowlanymi). Podkarpacki Wojewódzki Konserwator Zabytków do przedstawionego przez PINB zakresu robót niezbędnych do wykonania przy pomniku nie wniósł uwag.
Celem decyzji wydawanej na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 3 u.P.b., mającej charakter naprawczy, jest doprowadzenie obiektu do odpowiedniego stanu technicznego.
Decyzja taka ma charakter związany, co oznacza, że w sytuacji wystąpienia przesłanki w nim określonej, organ nadzoru budowlanego jest nie tylko uprawniony, lecz także zobligowany do wydania decyzji nakazującej usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości (tak m.in. NSA w wyroku z 9 lutego 2023 r. II OSK 2839/21 - LEX nr 3509073 i z 3 listopada 2022 r. II OSK 3423/19 - LEX nr 3503347).
Jak już wskazano wyżej, prowadzone w sprawie postępowanie dotyczyło "stanu technicznego pomnika" i pozostawało w związku z przeprowadzonymi w tym zakresie czynnościami kontrolnymi, odzwierciedlonymi w "Protokole z okresowej kontroli rocznej i pięcioletniej stanu technicznego obiektu budowlanego" z 12 stycznia 2023 r. Jakkolwiek wynikające z niego ustalenia i wnioski (opisane wyżej) są kluczowe dla uznania faktu, że pomnik znajduje się w nieodpowiednim stanie technicznym (mogącym jednocześnie zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi oraz bezpieczeństwu mienia), to do organu nadzoru budowlanego należało nakazanie usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości poprzez określenie rodzaju i terminu wykonania niezbędnych czynności, przy uwzględnieniu indywidualnych cech konkretnego obiektu (w tym zakresie dla organu nie miało wiążącego charakteru określenie w pkt V -VII protokołu zakresu robót remontowych i kolejności ich wykonywania).
Na mocy powyższych decyzji organu I i II instancji nakazano P. usunąć w terminie do 24 lutego 2024 r. nieprawidłowości w stanie technicznym pomnika poprzez naprawienie ubytków w spoinach łączących elementy prefabrykowane konstrukcyjne słupów w kształcie [...], naprawienie miejscowych uszkodzeń otuliny betonowej zbrojenia płaszcza żelbetowego, naprawienie uszkodzonych blach – [...], naprawienie kształtowników stalowych rusztu oraz naprawienie elementów łącznikowych mocujących [...] z blachy do betonu.
Zdaniem Sądu, opisane prace nakazane do wykonania stronie skarżącej przy elementach żelbetowych konstrukcji pomnika, [....] i elementach ich mocowania odpowiadały wprost stwierdzonym w protokole z 12 stycznia 2023 r. uchybieniom w realizacji ciążących z mocy prawa na właścicielu obiektu budowlanego obowiązków utrzymywania go w należytym stanie technicznym. Uwzględniona została specyfika obiektu i niezbędny do wykonania tych prac okres czasu, wynoszący w odniesieniu do zaskarżonej decyzji ponad 10 miesięcy.
III. W związku z zarzutami skargi Sąd nie dopatruje się niekonsekwencji w działaniu organów nadzoru budowlanego, które w ocenie strony skarżącej rażąco rozmijają się z treścią protokołu, z którego rzekomo nie wyciągnięto poprawnych wniosków. Zdaniem strony skarżącej powinny one polegać na uznaniu, że stan techniczny pomnika jest na tyle zły, że na podstawie art. 67 ust. 1 u.P.b. powinna być wydana decyzja nakazująca jego rozbiórkę, jeżeli nie w całości, to przynajmniej w części obejmującej umocowane na nim [....] z blachy miedzianej; zgodnie z przepisem art. 67 ust. 1 u.P.b., "jeżeli nieużytkowany lub niewykończony obiekt budowlany nie nadaje się do remontu, odbudowy lub wykończenia, organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję nakazującą właścicielowi lub zarządcy rozbiórkę tego obiektu i uporządkowanie terenu oraz określającą terminy przystąpienia do tych robót i ich zakończenia".
W ocenie Sądu, zapis art. 66 ust. 1 u.P.b. "w przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany jest w nieodpowiednim stanie technicznym" odnosi się do obiektu budowlanego jako całości, a zatem generalnie określane na jego podstawie nakazy powinny obejmować wszystkie jego elementy znajdujące się w nieodpowiednim stanie technicznym, rzutujące na funkcjonowanie obiektu jako całości (przepis art. 66 ust. 1 u.P.b. nie może być wykorzystywany do usunięcia innych, niż przewidziane w nim, nieprawidłowości. Nakładane na jego podstawie obowiązki mają charakter naprawczy, ale zmierzają do przywrócenia obiektu do stanu używalności, zachowania substancji budowlanej w należytym stanie technicznym odpowiadającym jego funkcjom – wyrok WSA we Wrocławiu z 11 lipca 2023 r. II SA/Wr 178/23 - LEX nr 3585905).
Sądowi orzekającemu w sprawie znane jest prezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, że organy nadzoru budowlanego mają obowiązek w ramach swoich kompetencji rozstrzygnąć o nakazie usunięcia nieprawidłowości w trybie art. 66 u.P.b. lub nakazie rozbiórki na podstawie art. 67 u.P.b., adekwatnie do okoliczności konkretnej sprawy (tak wyrok NSA z 20 kwietnia 2023 r. II OSK 1286/20 - LEX nr 3600438), a także że zwrot "nie nadaje się do remontu, odbudowy lub wykończenia" o którym mowa w art. 67 ust. 1 p.b. odnosi się nie tylko do obiektywnej niemożności przeprowadzenia remontu, odbudowy lub wykończenia, ale również do braku zamiaru właściciela doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem (m.in. wyroki NSA z 25 sierpnia 2020 r. II OSK 669/20 - LEX nr 3157747 i z 21 kwietnia 2020 r. II OSK 864/19 - LEX nr 3034377).
Mimo iż jak wynika z argumentacji skargi (wcześniej odwołania), oczekiwanym przez stronę skarżącą rozstrzygnięciem jest w ustalonych okolicznościach faktycznych nakaz rozbiórki, to wbrew jej twierdzeniom należy zauważyć, że w protokole brak jest jakichkolwiek zapisów mogących świadczyć wprost, że pomnik jako całość lub jego poszczególne elementy ze względu na stan techniczny nadają się tylko i wyłącznie do rozbiórki (trwałego demotażu). Przeciwko takiemu uznaniu w stosunku do bryły pomnika świadczy zapis wskazujący na potrzebę opracowania projektu renowacji i modernizacji pomnika. Dotyczy to również wspomnianych miedzianych [....] wraz z elementami mocowania, co do których demontaż zalecono ze względu na zagrożenie oderwania się ze względu na ich zły stan techniczny (skorodowania, wżery, odkształcenia, odchylenia) a nie brak możliwości odtworzenia (naprawy), co do których osoby sporządzające protokół się nie wypowiadają.
Również strona skarżąca nie przedstawiła w toku postępowania żadnych dowodów na poparcie swych twierdzeń co do konieczności orzeczenia przez organy "z urzędu" nakazu rozbiórki i to mimo zarzutu skargi, że już w 2006 r. kiedy nieruchomość gruntowa z posadowionym na nim pomnikiem przeszła na jej własność, pomnik był już poważnie zdewastowany (zły stan techniczny, konstrukcyjny) i już wtedy groził katastrofą budowlaną.
Niezależnie od tego oraz że na mocy art. 67 ust. 2 u.P.b. przepisu ust. 1 tego artykułu nie stosuje się do obiektów budowlanych wpisanych do rejestru zabytków, regulacja ust. 1 i tak nie mogła znaleźć w sprawie zastosowania. Mimo wspomnianego już wyżej braku przesłanek do uznania pomnika jako obiektu budowlanego nie nadającego się do remontu, trudno go też zakwalifikować jako obiekt niewykończony lub tym bardziej jak twierdzi strona skarżąca nieużytkowany; przeciwko temu ostatniemu zdaniem Sądu przemawia chociażby wynikający z decyzji PINB z 26 stycznia 2023 r. nakaz wygrodzenia w jego otoczeniu terenu zagrożonego upadkiem zamocowanych do jego bryły [...]. Z przepisu tego – w którym mowa jest wprost o nieużytkowanym lub niewykończonym obiekcie budowlanym nie nadającym się do remontu, odbudowy lub wykończenia – nie wynika również możliwość jego zastosowania do poszczególnych jego elementów, a takimi w niniejszej sprawie są miedziane [....].
IV. Sąd orzekający w sprawie ma pełną świadomość, jakie emocje budzi istnienie pomnika w sferze społecznej, w której z poglądami kwestionującymi zasadność jego dalszego istnienia i opowiadającymi się za jego likwidacją z uwagi na kontekst historyczno - ideologiczny (co podniosła w skardze także P.) ścierają się poglądy optujące za jego pozostawieniem jako stanowiącego element rozpoznawczy [...], trwale wpisanego w jego krajobraz urbanistyczny.
Sąd – mimo oczekiwań strony skarżącej – w okoliczności te w ogóle nie wnika, podzielając w pełni stanowisko orzekających w sprawie organów nadzoru budowlanego, które przedmiotem rozpatrzenia uczyniły wyłącznie stwierdzone nieprawidłowości w jego stanie technicznym postrzegane przez pryzmat obowiązujących przepisów prawa budowlanego.
Wynika z nich dla (każdego) właściciela (każdego) obiektu budowlanego obowiązek jego użytkowania zgodnie z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywania go w należytym stanie technicznym i estetycznym, bez dopuszczania do nadmiernego pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej. Jeżeli właściciel z obowiązków z tym związanych nie wywiązuje się, dopuszczając m.in. do zaistnienia nieodpowiedniego stanu technicznego obiektu budowlanego, wiąże się to dla organów nadzoru budowlanego z pozbawionym uznania wymogiem interwencji poprzez nakazanie usunięcia w wyznaczonym terminie stwierdzonych nieprawidłowości. Ponad wszelką wątpliwość stwierdzono to w rozpoznawanej sprawie, w której o fakcie zaniedbania takich obowiązków przez P. wynikającym z protokołu kontroli z 12 stycznia 2023 r. świadczy pośrednio także to, że mimo wynikającego z art. 62 ust. 1 pkt 1 i 2 u.P.b. ustawowego obowiązku poddawania obiektu budowlanego przez właściciela lub zarządcę kontroli okresowej, co najmniej raz w roku, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego elementów budynku, budowli i instalacji narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania obiektu (pkt 1) oraz kontroli okresowej, co najmniej raz na 5 lat, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, estetyki obiektu budowlanego oraz jego otoczenia (pkt 2), nakaz przeprowadzenia tych kontroli oraz przedłożenia protokołu z kontroli wynikł dla P. z decyzji PINB z 4 stycznia 2023 r. nr NB-OK.5162.1.1.2023.JG, wydanej na podstawie art. 62 ust. 3 u.P.b. (zgodnie z jego treścią, organ nadzoru budowlanego - w razie stwierdzenia nieodpowiedniego stanu technicznego obiektu budowlanego lub jego części, mogącego spowodować zagrożenie: życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia bądź środowiska - nakazuje przeprowadzenie kontroli, o której mowa w ust. 1, a także może żądać przedstawienia ekspertyzy stanu technicznego obiektu lub jego części).
Niewątpliwie jak w przypadku każdego obiektu budowlanego, także utrzymanie pomnika w prawidłowym stanie technicznym wiąże się dla jego właściciela z wymogiem ponoszenia określonych kosztów, co jeżeli – tak jak miało to miejsce w niniejszym przypadku – nie następuje na bieżąco, doprowadza do ich kumulacji w sytuacji zaistnienia nieodpowiedniego stanu technicznego i konieczności wykonania w relatywnie krótkim okresie czasu znacznego nakładu robót. Bez znaczenia pozostaje zatem, czy właściciel obiektu budowlanego nie chce tych kosztów ponosić, ani jakimi względami w tym zakresie się kieruje.
Co do powyższego Sąd orzekający w sprawie w pełni identyfikuje się ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku WSA w Łodzi z 10 marca 2022 r. II SA/Łd 964/21 - LEX nr 3331366, że organ wydający decyzję na podstawie art. 66 ust. 1 u.P.b. nie ma obowiązku kierowania się względami ekonomicznymi. Przepis ten nie uzależnia wydania nakazu od posiadania przez właściciela środków finansowych, pozwalających na ich wykonanie. Organ nie rozstrzyga bowiem o sposobach finansowania wykonania robót, a jedynie o obowiązku usunięcia niewłaściwego stanu technicznego obiektu. W związku z tym wysokość kosztów związanych z usunięciem nieprawidłowości w zakresie stanu technicznego budynku lub sposobu jego użytkowania nie jest czynnikiem determinującym rodzaj podejmowanych działań.
Sąd nie podziela także stanowiska strony skarżącej co do powinności uwzględnienia przez orzekające w sprawie organy nadzoru budowlanego – z uwagi na symbolikę pomnika - przepisów ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki (Dz.U. z 2018 r., poz. 1103).
Zgodnie z art. 19 i 20 k.p.a., organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej, przy czym właściwość rzeczową organu administracji publicznej ustala się według przepisów o zakresie jego działania.
Jak trafnie zauważyła strona skarżąca, przepisy ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. przewidują właściwość zupełnie innych organów (wojewody i Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu), które procedują w zupełnie innym trybie, nie podlegającym implementacji przez organy nadzoru budowlanego (i na odwrót). Z tego powodu nie mógł zostać też uwzględniony wniosek strony skarżącej o wezwanie do udziału w postępowaniu w charakterze strony Wojewody Podkarpackiego oraz IPN – Oddziału w [....].
Reasumując, obowiązkiem właściciela obiektu budowlanego jest utrzymywanie go w należytym stanie technicznym. Realizację tych wymogów zabezpieczają przepisy u.P.b. (art. 66 ust. 1 pkt 3). W zaistniałym stanie faktycznym organ nadzoru budowlanego I instancji stwierdzając zaniedbanie obowiązków właścicielskich związanych z utrzymaniem pomnika jako obiektu budowlanego w odpowiednim stanie technicznym, wydał prawidłową pod względem prawnym decyzję nakazującą usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości. Okoliczności z tym związane zostały w postępowaniu odwoławczym właściwie ocenione przez PWINB, który zaskarżoną decyzją z 5 kwietnia 2023 r. utrzymał w mocy decyzję PINB z 28 lutego 2023 r.
Celowość i prawidłowość zastosowania w/w regulacji nie budzi wątpliwości, a okoliczności znajdujące się u podstaw wydanych decyzji zostały w pełni wykazane i uzasadnione, spełniając wymogi art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., co wyklucza zasadność zarzutów skargi naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego (u.P.b.) oraz procesowego (k.p.a.).
Końcowo już należy wyraźnie podkreślić, że strona skarżąca poprzez działania faktyczne związane z brakiem należytej dbałości o stan techniczny obiektu budowlanego (pomnika) – mimo ustawowo ciążących na niej w tym zakresie obowiązków - nie może dążyć do osiągnięcia celu, jakim jest jego rozbiórka. Jeżeli taki cel jej rzeczywiście przyświeca, wymaga to podjęcia adekwatnych do tego działań, w odpowiednim trybie i przed odpowiednim organami, przy uwzględnieniu wszystkich aspektów prawnych istnienia pomnika, a nie niejako "przy okazji" postępowania dot. wyłącznie realizacji obowiązku jego utrzymywania w odpowiednim stanie technicznym.
Z podanych przyczyn – nie stwierdzając uchybień przepisom prawa materialnego i procesowego podlegających uwzględnieniu z urzędu - Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi jako niezasadnej.