II SA/Rz 847/04
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Rzeszowie uchylił decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie zasiłku stałego wyrównawczego, uznając, że wniosek złożony przed wejściem w życie nowej ustawy o pomocy społecznej powinien być rozpoznany na jej podstawie.
Sprawa dotyczyła wniosku o zasiłek stały wyrównawczy złożonego przed wejściem w życie ustawy o pomocy społecznej z 2004 r. Organy administracji umorzyły postępowanie, uznając je za bezprzedmiotowe, ponieważ nowa ustawa nie przewidywała takiego świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił te decyzje, interpretując przepis przejściowy ustawy jako nakazujący stosowanie jej przepisów do spraw wszczętych przed jej wejściem w życie, nawet jeśli świadczenie nie było w niej bezpośrednio wymienione. Sąd podkreślił konieczność ochrony praw nabytych i zgodności z Konstytucją.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozpatrzył skargę W. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania zasiłku stałego wyrównawczego. Skarżąca złożyła wniosek o zasiłek w lipcu 2003 r., jednak postępowanie zostało zawieszone z powodu sporu o stopień niepełnosprawności. Po prawomocnym ustaleniu umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, organ I instancji podjął postępowanie i umorzył je decyzją z maja 2004 r., powołując się na wejście w życie nowej ustawy o pomocy społecznej (Ups) z dnia 12 marca 2004 r. (która weszła w życie 1 maja 2004 r.). Organ uznał, że Ups nie przewiduje zasiłku stałego wyrównawczego, co uczyniło postępowanie bezprzedmiotowym. SKO podtrzymało tę decyzję. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną. Kluczowym zagadnieniem była interpretacja art. 150 Ups, który stanowił, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się jej przepisy. Sąd uznał, że organy błędnie zinterpretowały ten przepis, prowadząc do umorzenia postępowania. Sąd podkreślił, że mimo braku bezpośredniego wymienienia zasiłku stałego wyrównawczego w Ups, należy go traktować jako tożsame świadczenie z zasiłkiem stałym, a wniosek powinien być rozpoznany na gruncie nowych przepisów. Sąd odwołał się do zasad konstytucyjnych, w tym ochrony praw nabytych, zasady zaufania do państwa i zakazu działania prawa wstecz, wskazując na konieczność wykładni zgodnej z Konstytucją RP. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, stwierdzając, że postępowanie powinno zostać wznowione i rozpoznane na podstawie Ups, traktując wniosek z 2003 r. jako wniosek o zasiłek stały.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, postępowanie takie nie staje się bezprzedmiotowe. Wniosek powinien być rozpoznany na gruncie przepisów nowej ustawy, traktując go jako wniosek o zasiłek stały.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że art. 150 ustawy o pomocy społecznej nakazuje stosowanie jej przepisów do spraw wszczętych przed jej wejściem w życie, co oznacza konieczność merytorycznego rozpoznania wniosku. Interpretacja organów, która prowadziła do umorzenia postępowania, była błędna i naruszała zasady konstytucyjne, w tym ochronę praw nabytych.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (15)
Główne
Ups art. 150
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Nakazuje stosowanie przepisów ustawy do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie. Sąd interpretuje to jako wymóg merytorycznego rozpoznania wniosku, a nie umorzenia postępowania.
Ppsa art. 145 § par. 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji w przypadku naruszenia prawa materialnego.
Pomocnicze
Ups art. 160
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Stanowi o utracie mocy obowiązującej ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej z dniem wejścia w życie Ups.
Ups art. 36 § pkt 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Wymienia świadczenia pieniężne z pomocy społecznej, w tym zasiłek stały.
Ups art. 37
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Określa przesłanki przyznania zasiłku stałego.
Ups art. 106 § ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Wskazuje na umorzenie postępowania, gdy stało się ono bezprzedmiotowe.
Ups art. 110 § ust. 7, 8
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Ppsa art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi.
Ppsa art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 2
k.p.a. art. 105 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa do umorzenia postępowania, gdy stało się ono bezprzedmiotowe.
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Ups z 1990r. art. 27 § ust.4
Ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej
Określała przesłanki przyznania zasiłku stałego wyrównawczego.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego, w tym zasada ochrony praw nabytych i zasada zaufania obywatela do państwa.
Konstytucja RP art. 67 § ust.1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucyjne prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Interpretacja art. 150 Ups nakazująca stosowanie nowych przepisów do spraw wszczętych przed wejściem w życie ustawy, nawet jeśli świadczenie nie jest bezpośrednio wymienione. Konieczność ochrony praw nabytych i wykładni przepisów zgodnej z Konstytucją RP. Zasiłek stały wyrównawczy należy traktować jako tożsame świadczenie z zasiłkiem stałym na gruncie Ups.
Odrzucone argumenty
Postępowanie stało się bezprzedmiotowe, ponieważ Ups nie przewiduje zasiłku stałego wyrównawczego. Ups nie zawiera przepisów przejściowych pozwalających na przyznanie świadczenia od daty złożenia wniosku.
Godne uwagi sformułowania
brzmienie art.150 ustawy z dn.12.03.2004r. o pomocy społecznej (...) nakazujące do spraw wszczętych, a nie zakończonych przed datą wejścia w życie tej ustawy, stosować jej przepisy, nie spowodowało bezprzedmiotowości postępowania w sprawie o przyznanie zasiłku stałego wyrównawczego wniosek o przyznanie zasiłku stałego wyrównawczego nie rozpoznany przed dniem 1.05.2004r. winien być potraktowany przez organ pomocy społecznej jako wniosek o zasiłek stały w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej z dn.12.03.2004r.. sąd administracyjny jest zobowiązany do dokonania wykładni, m.in. cyt. przepisu, zgodnej z Konstytucją i że jest to postać bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy.
Skład orzekający
Robert Sawuła
przewodniczący sprawozdawca
Anna Lechowska
sędzia
Joanna Zdrzałka
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów przejściowych w ustawach dotyczących świadczeń socjalnych, ochrona praw nabytych w kontekście zmian legislacyjnych, zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy administracyjne."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zmiany przepisów o pomocy społecznej i świadczeń z nią związanych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowa jest prawidłowa interpretacja przepisów przejściowych i jak sądy mogą chronić obywateli przed negatywnymi skutkami zmian prawnych, odwołując się do Konstytucji.
“Czy zmiana prawa pozbawiła Cię należnego świadczenia? Sąd administracyjny staje w obronie praw nabytych.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Rz 847/04 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2005-10-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-10-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Anna Lechowska
Joanna Zdrzałka
Robert Sawuła /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
art. 106 ust. 1, art. 150, art. 110 ust. 7, ust. 8, art. 160
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Publikacja w u.z.o.
ONSAiWSA 2007 nr.5 poz.125
Tezy
brzmienie art.150 ustawy z dn.12.03.2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz.593 ze zm.) nakazujące do spraw wszczętych, a nie zakończonych przed datą wejścia w życie tej ustawy, stosować jej przepisy, nie spowodowało bezprzedmiotowości postępowania w sprawie o przyznanie zasiłku stałego wyrównawczego wszczętego przed dniem 1.05.2004r. i nie zakończonego do tej daty decyzją administracyjną
wniosek o przyznanie zasiłku stałego wyrównawczego nie rozpoznany przed dniem 1.05.2004r. winien być potraktowany przez organ pomocy społecznej jako wniosek o zasiłek stały w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej z dn.12.03.2004r..
Sentencja
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEK POLSKIEJ Dnia 27 października 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Sawuła /spr./ Sędziowie NSA Anna Lechowska AWSA Joanna Zdrzałka Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 18 października 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego wyrównawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2004 r. Nr [...].; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.
Uzasadnienie
II SA/Rz 847/04
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi W. Z. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) z dn. [...].10.2004r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o przyznanie zasiłku stałego wyrównawczego. Decyzję w tej sprawie w I instancji wydał Prezydent Miasta [...] w dn. [...].05.2004r. Nr [...], który powołując się na art.105 § 1 ustawy z dn.14.06.1960r. – kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednol. Dz.U. Nr 98 z 2000r., poz.1071 ze zm., zwany dalej k.p.a.) oraz art.106 ust.1, art.150, art.110 ust. 7 i 8 ustawy z dn.12.03.2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz.93 ze zm., zwana dalej "Ups") umorzył postępowanie w sprawie przyznania skarżącej – W. Z. zasiłku stałego wyrównawczego. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że W. Z. pobierała zasiłek stały wyrównawczy przyznany jej stosowną decyzją do dn. 30.06.2003r. z uwagi na okresowy charakter orzeczonego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W. Z. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku stałego wyrównawczego w dn.31.07.2003r. jednocześnie wnosząc o zawieszenie postępowania z uwagi na zaskarżenie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dn.30.07.2003r., który zaliczył ją do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Organ I instancji postanowieniem z dn. [...].08.2003r. zawiesił postępowanie administracyjne. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydał w dn.9.12.2003r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] utrzymując w mocy orzeczenie powiatowego zespołu z dn.30.07.2003r. (akta sprawy nie zawierają orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w Województwie [...] odnośnie stopnia niepełnosprawności W. Z.). Odwołanie od orzeczenia z dn.9.12.2003r. wniosła W. Z. do Sądu Rejonowego w R., który wyrokiem z dn.18.05.2005r. [...] zmienił orzeczenie wojewódzkiego zespołu o stopniu niepełnosprawności zaliczając stronę do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i ustalił także, iż stopień ten datuje się od dnia 28.05.2003r., niepełnosprawność istnieje od dnia 13.01.2001r., a orzeczenie to wydano na czas do dnia 31.03.2005r..
Organ I instancji na wniosek strony podjął zawieszone postępowanie w tej sprawie i decyzją z dn. [...].05.2004r. umorzył postępowanie z wniosku W. Z. W sprawie sporządzono wywiad środowiskowy (k.8 akt I instancji). Przytaczając okoliczności faktyczne sprawy organ ten zauważył, że w dn.1.05.2004r. weszła w życie Ups, która w art.160 przesądziła o utracie mocy obowiązującej przez ustawę z dn.29.11.1990r. o pomocy społecznej (tekst jednol. Dz.U. Nr 64 z 1998r., poz.614 ze zm., zwana dalej "Ups z 1990r."). Organ powołał się także na dyspozycję art.150 Ups odnośnie spraw wszczętych i nie zakończonych przed dniem wejścia w życie Ups, wywodząc że do takich spraw stosuje się przepisy Ups, która nie przewiduje takiego świadczenia jak zasiłek stały wyrównawczy. Uznano zatem brak podstaw do przyznania takiego zasiłku pod rządami Ups, konkludując że postępowanie w tej sprawie stało się bezprzedmiotowe, a to nakazuje jego umorzenie.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła W. Z. domagając się jego uchylenia i orzeczenia o przyznaniu żądanego świadczenia. Odwołująca się wskazała, że decyzja jest dla niej krzywdząca, albowiem na skutek błędnych orzeczeń zespołów do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności pozbawiono ją świadczenia, które jej się prawnie należało. Wskazała ponadto, że wedle art.144 Ups zasiłek stały wyrównawczy zastąpiony został zasiłkiem stałym.
W aktach sprawy zalega także decyzja Prezydenta Miasta [...]
z dn. [...].06.2004r. Nr [...] mocą której przyznano W. Z. zasiłek stały od dn.1.05.2004r. do dn.31.03.2005r. w wysokości 418 zł miesięcznie. W treści tej decyzji wskazano m.in., że strona spełnia warunki do przyznania takiego zasiłku, jako osoba m.in. całkowicie niezdolna do pracy oraz spełniająca przewidziane w Ups kryterium dochodowe.
Opisaną na wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania skarżącej zasiłku stałego wyrównawczego, powołując w podstawie prawnej swej decyzji art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art.150 i art.36 pkt 1 Ups. Rozpoznając odwołanie uznano, że decyzja organu I instancji nie naruszać ma prawa. Organ odwoławczy uznał, iż poza sporem jest, że odwołująca się spełniała warunki do przyznania jej zasiłku stałego wyrównawczego na podstawie Ups z 1990r. od chwili złożenia wniosku do dnia wejścia w życie Ups, tj. do dnia 1.05.2004r., zaś po tej dacie spełnia warunki do przyznania zasiłku stałego. Zdaniem SKO, wbrew twierdzeniom odwołującej się, zasiłek stały wyrównawczy wedle Ups z 1990r. nie został zastąpiony zasiłkiem stałym, przewidzianym w Ups, nie podzielono także wywodów odwołania odnośnie możliwości zastosowania art.144 Ups w przedmiotowej sprawie. Podzielono zatem pogląd I instancji, że kontynuowanie postępowania w przedmiocie żądanego świadczenia stało się bezprzedmiotowe.
Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Rzeszowie wniosła W. Z. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, przyznania jej zasiłku stałego wyrównawczego z wypłatą zaległej kwoty z tego tytułu od dn.31.07.2003r. z odsetkami ustawowymi, przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie "kosztów procesu według norm przepisanych". Skarżąca kwestionuje w skardze decyzje obu instancji, wywodząc iż są one krzywdzące, a organy dokonały błędnej interpretacji przepisów Ups. W. Z. naprowadza, że wypłata należnego świadczenia z pomocy społecznej następuje od miesiąca, w którym złożono stosowny wniosek. Wywody organu odwoławczego odnośnie niemożliwości kontynuowania postępowania w sprawie prowadzenia postępowania w sprawie przyznania zasiłku stałego wyrównawczego skarżąca uznaje za błędne.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. SKO wskazuje, że domaganie się orzeczenia o charakterze reformatoryjnym nie uwzględnia kompetencji sądu administracyjnego. Organ wywodzi, że Ups "nie zawiera norm przejściowych, które pozwalałyby orzec u przyznaniu żądanego przez skarżącą świadczenia od chwili złożenia wniosku". Kolegium nie wyklucza w tym przypadku niekonstytucyjności tej ustawy, wskazując iż problem ten musiał pozostać poza sferą zainteresowania organu. Przyznano zarazem, że skarżącej należałaby się wnioskowana pomoc, gdyby ustawodawca uregulował kwestie przejściowe w odmienny sposób. Podtrzymano w odpowiedzi na skargę tok argumentacji prezentowanej w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki sąd administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlega rozpatrzeniu w trybie przepisów ustawy z dn.30.08.2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., zwana dalej Ppsa), a kryterium kontroli zaskarżonej decyzji jest jej legalność, czyli zgodność z obowiązującym prawem (por. art.1 § 2 ustawy z dn.25.07.2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz.U. Nr 153, poz.1269). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 § 1 Ppsa), stosując środki przewidziane ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art.135 Ppsa).
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stan faktyczny sprawy nie jest przedmiotem sporu między stronami. W. Z. z wnioskiem o przyznanie zasiłku stałego wyrównawczego zwróciła się do Prezydenta Miasta [...] podaniem z dn.31.07.2003r.. jest także niesporne, że postępowanie w sprawie przyznania tego świadczenia zostało zawieszone na czas trwania postępowania odnośnie ustalenia stopnia niepełnosprawności skarżącej i podjęto je po wydaniu przez Sąd Rejonowy w R. wyroku z dn.18.05.2004r. [...] zmieniającego orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w Województwie [...] z dn.9.12.2003r. w ten sposób, że zaliczono skarżącą do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, a stopień ten datowano na czas od 28.05.2003r.. Postępowanie organ I instancji podjął i wydał w sprawi decyzję o jego umorzeniu w chwili, gdy obowiązywała już Ups. W podstawie prawnej decyzji umarzającej postępowanie powołano się na dyspozycję art.105 § 1 k.p.a. w zw. z art.106 ust.1, art.150 i art.110 ust.7 i 8 Ups wywodząc, że wobec wejścia w życie Ups, która nie przewiduje świadczenia o nazwie zasiłek stały wyrównawczy, wszczęte w przedmiotowej sprawie postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Taki tok rozumowania podzielił organ odwoławczy, który dopiero w odpowiedzi na skargę, przyznając że W. Z. spełniała kryteria do przyznania jej zasiłku stałego wyrównawczego do daty wejścia w życie Ups, nie wykluczył niekonstytucyjności cyt. ustawy, wobec braku regulacji kwestii przejściowych na tle funkcjonujących uprzednio zasiłków stałych wyrównawczych. Sprawa zatem legalności wydanych decyzji przez organy obu instancji sprowadza się do odpowiedzi na następujący problem: czy postępowanie odnośnie zasiłku stałego wyrównawczego wszczęte przed 1.05.2004r. i nie zakończone do tej daty wobec braku ujęcia takiego świadczenia w samej Ups stały się istotnie bezprzedmiotowe, co uzasadniałoby nakaz ich umorzenia?
Analizę tej kwestii należy rozpocząć od sposobu uregulowania kwestii przejściowych w Ups. W myśl art.150 Ups do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy niniejszej ustawy". Sprawa W. Z. jest właśnie przypadkiem sprawy wszczętej i nie zakończonej przed dniem wejścia w życie Ups, tj. przed dniem 1.05.2004r.. Art.160 Ups stanowi, że z dniem wejścia w życie Ups, tj. z dniem 1.05.2004r., traci moc Ups z 1990r.. Do sprawy wszczętej wnioskiem skarżącej z dn.31.07.2003r. o przyznanie jej zasiłku stałego wyrównawczego należy zatem stosować przepisy Ups. Stanowisko SKO wyrażone w odpowiedzi na skargę, iż Ups nie zawiera norm przejściowych, które pozwalałyby orzec o przyznaniu żądanego przez skarżącą świadczenia od chwili złożenia wniosku, a w konsekwencji zaaprobowanie decyzji organu I instancji o umorzeniu postępowania w tym zakresie jest nieuprawnione.
W myśl art.105 § 1 k.p.a. "Gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania". Zdaniem sądu, brzmienie art.150 ustawy z dn.12.03.2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz.593 ze zm.) nakazujące do spraw wszczętych, a nie zakończonych przed datą wejścia w życie tej ustawy, stosować jej przepisy, nie spowodowało bezprzedmiotowości postępowania w sprawie o przyznanie zasiłku stałego wyrównawczego wszczętego przed dniem 1.05.2004r. i nie zakończonego do tej daty decyzją administracyjną. Art.150 Ups zamieszczony jest w rozdziale zatytułowanym "Przepisy przejściowe i końcowe", a jego treść to przyjęcie przez ustawodawcę koncepcji tzw. retroaktywności polegającej na nakazie stosowania nowych norm prawnych do wszelkich stosunków objętych zakresem tej regulacji, także i tych, które powstały przed wejściem w życie cyt. ustawy. Organy obu instancji eksponując, że Ups nie wymienia wśród rodzajów świadczeń pieniężnych zasiłku stałego wyrównawczego (ustawodawca w art.36 pkt 1 Ups wśród świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej wymienił zasiłek stały), doszły do przekonania, że postępowanie w sprawie o ten rodzaj świadczenia wszczęte na wniosek skarżącej stało się bezprzedmiotowe. Teza ta jednak, zdaniem sądu, nie może się ostać. W literaturze przedmiotu wyrażono stanowisko, opowiadające się za kontynuacją postępowania administracyjnego po dniu 1.05.2004r., którego przedmiotem będzie zasiłek stały wyrównawczy, albowiem w istocie chodzić ma o tożsame świadczenie z obecnie funkcjonującym na gruncie Ups zasiłkiem stałym (por. S.Nitecki: Postępowanie w sprawach z zakresu pomocy społecznej, w: Pozycja samorządowych kolegiów odwoławczych w postępowaniu administracyjnym, red. C.Martysz i A.Matan, Zakamycze 2005, s.323). Porównując przesłanki przyznania zasiłku stałego wyrównawczego, określone dyspozycją art.27 ust.4 Ups z 1990r. ("Zasiłek stały wyrównawczy przysługuje osobie pełnoletniej: 1) samotnej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub inwalidztwa, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego, określonego w art.4 ust.1, 2) całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub inwalidztwa, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie, jest niższy od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie określonego w art.4 ust.1") oraz przesłanki przyznania zasiłku stałego z art.37 Ups ("Zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie".) dojść należy do wniosku, że kryterium przyznania tych świadczeń nie uległo zasadniczej zmianie. Zatem pogląd powyższy sąd aprobuje, uznając, że doznaje on także wsparcia przy odpowiedniej wykładni art.150 Ups, uwzględniającej nakaz stosowania bezpośrednio przepisów Konstytucji RP.
Retrospektywne stosowania przepisów nowej regulacji prawnej ocenianie jest w teorii prawa jako działanie zapewniające szybkie i na ogół bezkolizyjne zastąpienie "dawnego" prawa nowymi przepisami, ale bywa ono nielojalne wobec zainteresowanych, osłabia poczucie bezpieczeństwa prawnego i zazwyczaj wywołuje następstwa podobne do następstw wstecznego działania prawa (tak S.Wronkowska, w: S.Wronkowska, M.Zieliński: Zasady techniki prawodawczej. Komentarz, Wydawnictwo Sejmowa, Warszawa 1997, s.50). Zdaniem sądu ocena owej retrospektywności zastosowanej w art.150 Ups do sprawy Wilhelminy Zuby nakazuje sięgnąć do wykładni opartej o przepisy samej Konstytucji RP. Pośrednio na takie prerogatywy sądu administracyjnego wskazał sam Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dn.8.03.2005r. sygn. P.15/04 (opubl. OTK Nr 3/2005, poz.21). W wyroku tym wprawdzie Trybunał umorzył postępowanie odnośnie konstytucyjności art.150 Ups, ale wskazał, że sąd administracyjny jest zobowiązany do dokonania wykładni, m.in. cyt. przepisu, zgodnej z Konstytucją i że jest to postać bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy. Zdaniem składu orzekającego wykładnia art.150 Ups winna uwzględniać konstytucyjną zasadę ochrony praw nabytych polegającą na zakazie pozbawiania obywateli praw podmiotowych i ekspektatyw ukształtowanych przez ustawy wydane w wyniku realizacji praw podstawowych lub na zakazie ich ograniczania w stopniu naruszającym istotę danego prawa bez pełnego ekwiwalentu praw utraconych. Zasada ta stanowi element klauzuli demokratycznego państwa prawnego (art.2 Konstytucji RP), na którą składają się także zasada zaufania obywatela do państwa i zakaz działania prawa wstecz. W literaturze podkreśla się, ze zasada ochrony praw nabytych stanowi podstawę bezpieczeństwa prawnego obywateli, ma ważne i wielokierunkowe uzasadnienie aksjologiczne, stanowi oparcie dla wiarygodności prawa i jego organów w stosunkach wykonywania władzy państwowej. Odbieranie obywatelom przyznanych uprawnień, a także ich ekspektatyw nie jest obojętne dla stanu świadomości prawnej obywateli, którzy w takich przypadkach tracą szacunek dla samej idei prawa (por. J.Oniszczuk: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Zakamycze 2000, s.76-78). W takiej sytuacji znalazła się strona skarżąca, która składając wniosek w dn.31.07.2003r. o przyznanie zasiłku stałego wyrównawczego, korzystając jednocześnie z prawa do sądu w aspekcie wzruszenia niekorzystnego dla niej orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, miała prawo oczekiwać, że jej wniosek będzie przedmiotem merytorycznego rozpoznania. To oczekiwanie znajduje uzasadnienie w treści art.106 ust.3 Ups, który prawo do wypłaty świadczenia wiąże z miesiącem, w którym złożono wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Powyższy kierunek wykładni art.150 Ups znajduje także wsparcie w konstytucyjnym prawie obywatela do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo (art.67 ust.1 Konstytucji RP) czy wreszcie w normie art.100 ust.1 Ups nakazującym kierowanie się w postępowaniu w sprawach pomocy społecznej przede wszystkim dobrem osób korzystających z takiej pomocy. Odmienna wykładnia art.150 Ups, prezentowana przez orzekające w sprawie organy, nie uwzględniła zatem zasad wynikających z Konstytucji RP, będącej najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, której podlegają sędziowie stosujący prawo. Stanowiła także naruszenie art.2 ust.1 Ups, wskazującego iż celem pomocy społecznej jako elementu polityki państwa jest umożliwienie osobom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Uwagi powyższe upoważniają sąd do stwierdzenia, że w przedmiotowej sprawie wniosek o przyznanie zasiłku stałego wyrównawczego nie rozpoznany przed dniem 1.05.2004r. winien być potraktowany przez organ pomocy społecznej jako wniosek o zasiłek stały w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej z dn.12.03.2004r..
Sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości, uznając zatem iż decyzje obu instancji zapadły z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa) uchylił te decyzje. Skarżąca była zwolniona z mocy ustawy z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego, z tego względu wniosek o zasądzenie kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy. Sąd nie mógł jednocześnie wydać orzeczenia przyznającego świadczenie, albowiem sprawuje sądowa kontrolę wykonywania administracji publicznej wyłącznie z punktu widzenia legalności, a więc zgodności z obowiązującym prawem. Sąd nie może zastępować organów administracji publicznej i wkraczać w sferę zastrzeżoną dla tych podmiotów.
Reasumując: organ pomocy społecznej prowadząc ponownie postępowanie rozpozna wniosek W. Z. z dn.31.07.2003r. traktując go jako wniosek o przyznanie zasiłku stałego do dnia 1.05.2004r. i stosując do niego reguły postępowania zawarte w Ups.
Biorąc powyższe pod uwagę orzeczono jak na wstępie.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI