II SA/Rz 831/22

II SA/Rz 831/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2022-11-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący/
Maria Mikolik /sprawozdawca/
Paweł Zaborniak
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Odpady
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. w zw. z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2021 poz 779
art. 3 ust. 1 pkt 19, art. 26 ust. 1
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur-Selwa Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 19 maja 2022 r.nr SKO.4170/31/2022 w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 11 kwietnia 2022 r. nr OŚG.6236.1.26.2020; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącej M. K. kwotę 680 zł /słownie: sześćset osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
II SA/Rz 831/22
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z 19 maja 2022 r. nr SKO.4170/31/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie, po rozpoznaniu odwołania M. K., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 11 kwietnia 2022 r. n OŚG.6236. 1.26.2020, nakazującą M. K., właścicielce działki nr [...] usunięcie odpadów.
Jak wynika z akt sprawy, pismem z 16 czerwca 2020r. M. K. zwróciła się o wszczęcie postępowania w sprawie usunięcia odpadów i materiałów niebezpiecznych z działki nr [...], będącej jej własnością a pozostawionych przez K. K.
Wójt Gminy [...] wszczął postępowanie w sprawie obowiązku usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania zlokalizowanego na działce nr [...] a w jego trakcie przeprowadził dwukrotnie oględziny w dniach 4 listopada 2020r. oraz 26 sierpnia 2021r. oraz przyjął oświadczenia stron postępowania.
Następnie Wójt Gminy [...] wydał decyzję z 11 kwietnia 2022r. nr OSG.d246.1.26.2020, w której ustalił wobec M. K., właścicielki ww. nieruchomości, jako posiadacza odpadów obowiązek usunięcia odpadów o kodach: 16 01 03 - zużyte opony; 13 02 05 - mineralne oleje silnikowe, przekładniowe i smarowe nie zawierające związków chlorowcoorganicznych; 17 02 03 - tworzywa sztuczne - 20.01.40 - metale składowane na działce nr [...] w miejscowości R.
W decyzji tej Wójt ustalił, że ww. obowiązek zostanie wykonany w ten sposób, że odpady zostaną wywiezione zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, tj. poprzez zawarcie umowy na usunięcie, transport i zagospodarowanie odpadów z przedsiębiorcą posiadającym odpowiednie zezwolenie, wydane przez właściwy organ. Ustalił, że ww. obowiązek zostanie wykonany w terminie 30 dni od dnia, w którym przedmiotowa decyzja stanie się ostateczna. Ustalił również obowiązek pisemnego powiadomienia Organu o wykonaniu nałożonego obowiązku oraz potwierdzenia wypełnienia nałożonego obowiązku stosownymi dokumentami.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że w trakcie przeprowadzonej rozprawy administracyjnej strony postępowania złożyły sprzeczne i nawzajem wykluczające się oświadczenia dotyczące wytwórcy odpadów.
Organ I instancji po przytoczeniu treści art. 26 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012r. o odpadach (Dz.U. z 2021r., poz. 779 ze zm.), stwierdził, że właścicielka przedmiotowej nieruchomości jest posiadaczem odpadów. Ustawa o odpadach definiuje bowiem posiadacza odpadów jako wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadająca osobowości prawnej będącej w posiadaniu odpadów. Domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Zgodnie z art. 3 pkt 44 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2021r., poz. 1975), władającym powierzchnią ziemi jest właściciel nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem — podmiot ujawniony jako władający.
Organ I instancji powołał się na domniemanie, że posiadaczem odpadów jest władający powierzchnią ziemi, na której się one znajdują. Obalenie tego domniemania należy w tym wypadku do władającego powierzchnią ziemi. W orzecznictwie przyjmuje się, iż wprowadzone przez ustawodawcę domniemanie prawne odpowiedzialności za odpady władającego powierzchnią gruntu, zdejmuje z organów prowadzących postępowanie obowiązek dociekania z urzędu, kto był wytwórcą odpadów. Władający gruntem muszą mieć świadomość dbałości o porządek na swoich nieruchomościach i odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich, prowadzące do zanieczyszczenia ich nieruchomości. Dalej organ I instancji wywodził, że obalenie domniemania przez władającego powierzchnią ziemi winno być oparte na wykazaniu, kto jest posiadaczem odpadów znajdujących się na jego terenie, a nie tylko na jego wskazaniu. Zatem ustawodawca zastosował w niniejszym trybie postępowania domniemanie co do posiadacza odpadów.
Wójt wskazał, że zgodnie z ewidencją gruntów i budynków, właścicielem nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], położona w miejscowości R. jest M. K.
M. K. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o jej zmianę i zobowiązanie do usunięcia odpadów jej brata K. K., ewentualnie o uchylenie tego orzeczenia w tym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
W uzasadnieniu Odwołująca wskazała na uchybienia jakich dopuszczał się Wójt prowadząc przedmiotowe postępowanie. Organ I instancji zwlekał bowiem z podejmowaniem czynności wyjaśniających w sprawie i nie reagował na kolejne pisma Odwołującej, jak również utrudniał jej dostęp do gromadzonego materiału dowodowego. Odwołująca zarzuciła, że w protokole oględzin z 4 listopada 2020r. nie zawarto zeznań prawidłowo wezwanego świadka, K. K1. Ponadto przed oględzinami wersja wydarzeń ustalana była na osobności przez T. K. i Pana T. Odwołująca zwróciła uwagę na wyjaśnienia złożone przez K. K1. z których wnikało, że K. K. kilkanaście lat świadczył usługi mechanika na działce nr [...]. Zabrał jedynie wartościowe rzeczy. Zarzuciła, że zeznania K. K1. oraz P. K. zostały zbagatelizowane. Podczas oględzin w dnu 4 listopada 2020r. K. K. przyznał, że wśród rzeczy subofer (głośnik) i widły do cyklopa są jego własnością, które od razu zabrał. Sytuacja ta potwierdza, że wszystkie rzeczy są jego, ale zabiera tylko te, które mu pasują i są wartościowe. Odwołująca stwierdziła, że w roli świadka nie powinien występować T. K., gdyż został wielokrotnie [...]. Odwołująca podniosła również, że kserokopie oddania do utylizacji substancji oraz zużytych opon nie mają znaczenia w sprawie, gdyż K. K. pracuje jako mechanik i często oddaje do utylizacji takie rzeczy z firmy S. na swoje imię i nazwisko.
SKO w Rzeszowie opisaną na wstępie decyzją z 19 maja 2022r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że przez posiadacza odpadów rozumie się wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną, nieposiadającą osobowości prawnej, będącą w posiadaniu odpadów. Domniemywa się przy tym, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Po przytoczeniu definicji władającego powierzchnią ziemi z art. 3 pkt 44 ustawy Prawo ochrony środowiska Kolegium stwierdziło, że wprowadzone przez ustawodawcę domniemanie prawne odpowiedzialności za odpady władającego powierzchnią gruntu zanieczyszczonego odpadami, zdejmuje z organów prowadzących postępowanie obowiązek dociekania z urzędu, kto był wytwórcą odpadów. Władający gruntem muszą mieć świadomość dbałości o porządek na swoich nieruchomościach i odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadzące do zanieczyszczenia ich nieruchomości. Ponadto obalenie domniemania przez władającego powierzchnią ziemi winno być oparte na wykazaniu kto jest posiadaczem odpadów znajdujących się na jego terenie, a nie tylko na jego wskazaniu. Po przytoczeniu treści art. 26 i art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach, jak również orzecznictwa sądów administracyjnych, dotyczącego domniemania co do posiadania odpadów przez władającego powierzchnią ziemi Kolegium uznało za okoliczność potwierdzoną, że odpady znajdują się na działce o nr [...] będącej własnością M. K. Zdaniem Kolegium w wyniku przeprowadzonego postępowania nie wykazano, iż wymienione w decyzji odpady stanowią własność innej osoby lub zostały nawiezione na działkę M. K. Z tego powodu organ odwoławczy stwierdził, że decyzja organu I instancji jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa.
M. K., reprezentowana przez adw. M. L. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 19 maja 2022 r., zarzucając ww. rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj.:
- art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach, poprzez stwierdzenie, że posiadaczem przedmiotowych odpadów jest Skarżąca w sytuacji gdy posiadaczem tych odpadów jest jej brat K. K. a to w oparciu o domniemanie prawne obalone poprzez przeprowadzone w sprawie dowody;
- art. 3 ust. 1 pkt. 32 ustawy o odpadach, poprzez uznanie, iż w sprawie wytwórcą odpadów powstałych w wyniku prowadzonej działalności jest Skarżąca w sytuacji gdy działalność gospodarczą na przedmiotowej w sprawie działce prowadził K. K.
Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 7 k.p.a. w związku z art. 75 § 1 k.p.a. w związku z art. 77 w związku z art. 80 k.p.a., poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie i w konsekwencji dokonanie błędu w ustaleniach faktycznych przez uznanie, że odpady znajdujące się na działce ewid. [...] zostały wytworzone przez Skarżącą; a nadto stwierdzenie, iż zgromadzony materiał dowodowy wskazuje na domniemanie posiadania przedmiotowych w sprawie odpadów przez Skarżącą w sytuacji gdy materiał dowodowy w sposób oczywisty obala to domniemanie, brak uwzględnienia, iż to Skarżąca zwróciła się o pomoc do Organu I Instancji w celu usunięcia odpadów z jej działki a jej stanowisko zostało poparte przez świadków P. K. oraz K. K1. i jednoznacznie wskazała, iż na przedmiotowej działce działalność gospodarczą prowadził K. K. i nie mogła ona rozporządzać ta działką jak swoją własnością, brak uwzględnienia faktu, iż Skarżąca włada działką dopiero od momentu gdy odzyskała władanie swoją nieruchomością i dopiero wtedy odkryła, iż pozostawione na niej są odpady, brak uwzględnienia faktu, iż K. K. przedłożył zaświadczenia potwierdzające utylizację odpadów tożsamych do tych pozostawionych na gruncie i potwierdził, iż takie odpady pochodziły w wyniku działania jego działalności gospodarczej;
- art. 107 § 3 pkt 1 k.p.a., polegające na braku wskazania w zaskarżonej decyzji Organu II Instancji dowodów na jakich oparł się ten organ, którym dowodom odmówił wiarygodności i mocy prawnej.
W związku z powyższym Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie na jej rzecz od SKO zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu Skarżąca zakwestionowała ustalenia organów I oraz II instancji co do tego, że domniemanie prawne istniejące w ustawie o odpadach jednoznacznie wskazuje ją jako osobę, która winna zutylizować odpady znajdujące się na nieruchomości będącej jej własnością. W postępowaniu przed Organem I Instancji zostało przeprowadzonych szereg dowodów, w tym wizje lokalne jak i przesłuchanie świadków oraz stron. Dowody te jednoznacznie wskazały na osobę K. K. jako prowadzącego na przedmiotowej działce działalność gospodarcza w postaci zakładu naprawy aut. Jak logicznie można z tego wywnioskować taki profil działalności powoduje wytwarzanie odpadów w postaci zużytego oleju silnikowego, opon oraz innych części samochodowych oraz odpadów metalowych, a takie właśnie odpady zostały ujawnione podczas wizji lokalnej na działce należącej do Skarżącej. Ponadto w trakcie zbierania materiału dowodowego okazało się, iż M. K. o ile jest właścicielką gruntu to jednak przez szereg lat faktycznie władał nią jej brat – K. K. Przez lata zaczął się pomiędzy nimi konflikt, który objawiał się chociażby tym, iż K. K. zabraniał swojej siostrze a to Skarżącej wchodzenia na teren jego zakładu naprawy aut i nie pozwalał jej dokonywać jakichkolwiek rozporządzeń jej terenem. Konflikt ten narastał wraz z biegiem czasu a pomiędzy stronami obecnie panuje głęboka niechęć. Ta okoliczność została zupełnie zlekceważona przez Organy prowadzące postępowanie.
Skarżąca zarzuciła, że Organy pominęły fakt, iż to właśnie ona zainicjowała postępowanie prosząc o pomoc w piśmie z 16 czerwca 2020r., w którym wskazała kto pozostawił odpady i jaka jest jej sytuacja. Powyższe podważa domniemanie prawne, na które powoływały się organy. Organy nie uwzględniły również odzyskania władztwa nad działką. Podobnie pominęły zeznania świadków oraz stron a to Skarżącej, P. K. oraz K. K1., które wskazują jednoznacznie na osobę K. K. jako odpowiedzialnego za powstanie odpadów oraz sposobu, w jaki odpady powstały. Nie można zatem uznać, że domniemanie nie zostało obalone w trakcie postępowania.
Zdaniem Skarżącej materiał dowodowy złożony przez samego K. K., który okazał dokumenty świadczące o przekazaniu przez niego do utylizacji opon oraz składowaniu smarów i przepracowanego oleju silnikowego wskazuje na te same odpady, które w dużej mierze zalegają na jej działce Logicznym zatem jest wniosek, że skoro K. K. zutylizował takie materiały jako pochodzące z jego działalności gospodarczej to mógł nie oddać do utylizacji wszystkich odpadów ze względu na koszt utylizacji i część ich pozostawić po zamknięciu swojej działalności gospodarczej na nieruchomości, która służyła mu do jej prowadzenia. Skarżąca podniosła, że oględziny, świadkowie jak i strony postępowania oraz ujawnione okoliczności uzasadniają tezę, iż to właśnie K. K. pozostawił na przedmiotowej w sprawie nieruchomości odpady powstałe w wyniku prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Skarżąca zarzuciła również, że organy I oraz II instancji w żaden sposób nie określił, jakie dowody uznał za prawdziwe i na jakich oparł swoją decyzję.
Skarżąca podkreśliła, że uczestnik K. K. prowadził warsztat samochodowy, z niego pochodzą odpady zalegające na działce Skarżącej. Ze względu na konflikt w rodzinie, który został potwierdzony przez materiał dowodowy, nie mogła wejść i swobodnie rozporządzać swoją nieruchomością, aż do momentu w którym to K. K. opuścił zajmowaną przez niego nieruchomość. Skarżąca zwracała się do niego o usunięcie odpadów a gdy to nie pomogło zwróciła się o pomoc do Organu I Instancji. Skarżąca nie mogła zapobiec składowaniu oraz w inny sposób wpłynąć na postępowanie K. K., nie gromadziła ona odpadów a jedynie wykryła je, za co został ukarana przez Organ I i II Instancji obowiązkiem utylizacji nie swoich odpadów, ale już na swój koszt.
W odpowiedzi na skargę SKO w Rzeszowie wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji lub postanowienia, stosownie do art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: P.p.s.a.), jest możliwe w razie naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na treść art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - z zastrzeżeniem art. 57a, który w tej sprawie nie ma zastosowania.
Sąd po rozpoznaniu skargi w wyżej wskazanych granicach doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Organy nie wyjaśniły w dostateczny sposób, który spełniałby wymagania stawiane przez przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. – kwestii, która dotyczyła podmiotu zobowiązanego do usunięcia odpadów składowanych na działce nr [...] w R.
Należy przyznać rację organom, że co do zasady obowiązek usunięcia odpadów spoczywać będzie na osobie władającej powierzchnią ziemi, na której składowane i magazynowane są odpady w miejscu do tego nieprzeznaczonym.
Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach, posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Przy czym pojęcie posiadacza odpadów zostało wprost zdefiniowane w art. 3 ust. 1 pkt 19 ww. ustawy. Zgodnie z tym przepisem, przez posiadacza odpadów - rozumie się wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Z kolei, zgodnie z art. 3 pkt 44 ustawy Prawo ochrony środowiska, przez władającego powierzchnią ziemi - rozumie się właściciela nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem - podmiot ujawniony jako władający. Zatem z uwagi na wprowadzone domniemanie w art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach w zw. z art. 3 pkt 44 ustawy Prawo ochrony środowiska, w pierwszej kolejności osobą zobowiązaną do usunięcia odpadów będzie właściciel nieruchomości, chyba, że w ewidencji gruntów i budynków został ujawniony inny podmiot – jako władający.
W niniejszej sprawie nie było kwestionowane, że właścicielką działki nr [...] jest skarżąca M. K. Stąd też organy I oraz II instancji uznały, że to w stosunku do Skarżącej należało skierować nakaz usunięcia odpadów. Jednakże na obecnym etapie rozpoznania sprawy Sąd nie podzielił zapatrywania organów co do tego, że nie doszło do obalenia domniemania, że Skarżąca jest posiadaczem odpadów.
Już na wstępie należy zaznaczyć, że decyzje Organów obydwu instancji obarczone są wadą naruszenia w sposób istotny art. 107 § 3 k.p.a., bowiem w uzasadnieniach obydwu rozstrzygnięć zabrakło oceny dowodów zgormadzonych w sprawie. Organ I instancji po przytoczeniu treści różnorakich oświadczeń uczestników postępowania ograniczył się do stwierdzenia, że strony złożyły sprzeczne ze sobą oświadczenia. Jednakże stwierdzenie to nie przyczyniło się ostatecznie do wyjaśnienia wątpliwości zaistniałych w sprawie. Również zaskarżona decyzja nie zawiera w istocie oceny zgromadzonych dowodów w sprawie.
Obowiązujące domniemanie co do właściciela nieruchomości jako równoczesnego posiadacza odpadów na niej się znajdujących - nie zwalnia organu administracji publicznej od obowiązku podjęcia próby wyjaśnienia kto jest faktycznym posiadaczem odpadów. Dopiero brak możliwości wyjaśnienia tej kwestii ze względu na brak jednoznacznych dowodów pozwalających przypisać posiadanie odpadów konkretnemu podmiotowi pozwala na skorzystanie z domniemania i nałożenie obowiązku na właścicieli działki. Za takim rozumieniem art. 26 ust. 1 w zw. art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach przemawia okoliczność, że z art. 26 ust. 3a i 3b tej ustawy wynika obowiązek uwzględnienia w decyzji wszystkich posiadaczy odpadów odpowiedzialnych za ich gospodarowanie (zob. wyrok WSA w Warszawie z 3 czerwca 2022r., IV SA/Wa 627/22, dost. baza CBOSA). Według utrwalonego w orzecznictwie poglądu, domniemanie prawne zgodnie z którym, władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości zostało wprowadzone przez ustawodawcę w celu uniknięcia sytuacji, gdy brak jest podmiotu odpowiedzialnego za umieszczenie odpadów na nieruchomości (wytwórcy odpadów). Oznacza to, że domniemanie to może być obalone w przypadku, kiedy możliwe jest ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za składowanie odpadów (por. np. wyroki: WSA w Krakowie z dnia 14 lutego 2018 r. II SA/Kr 1548/17, WSA w Gdańsku z dnia 7 grudnia 2017 r. II SA/Gd 626/17, WSA w Warszawie z dnia 10 maja 2017 r. IV SA/Wa 3167/16). Władający powierzchnią ziemi może więc zwolnić się z odpowiedzialności za odpady wykazując, że odpadem faktycznie władał inny podmiot, czyli wskazując na innego posiadacza odpadów (por. W. Radecki "Ustawa o odpadach. Komentarz". Wydawnictwo ABC, Warszawa 2008, s.327, NSA w wyroku z dnia 26 września 2013 r. II OSK 330/12). Wprowadzenie przez ustawodawcę omawianego domniemania prawnego zdejmuje z organów prowadzących postępowanie obowiązek dociekania z urzędu, kto jest wytwórcą odpadów, co jednak nie oznacza możliwości zignorowania dowodów wskazujących tę osobę (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z 22 marca 2022 r., II SA/Wr 236/21, LEX nr 3341698). W niniejszej sprawie zostały natomiast zgromadzone dowody, które wskazywały, że wytwórcą opadów nie jest Skarżąca.
W ramach oceny dotyczącej obalenia domniemania, wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach należało zwrócić uwagę na następujące okoliczności. Postępowanie zostało wszczęte na skutek wniosku Skarżącej, która poinformowała, że na jej działce znajdują się odpady, pozostawione przez jej brata K. K., które stanowią pozostałość po prowadzonej przez niego działalności, polegającej na naprawie pojazdów. Co istotne Skarżąca wskazywała, również na rozprawie przed sądem administracyjnym, że choć była od dawna właścicielem nieruchomości, to jednak z uwagi na konflikt rodzinny nie mogła ww. działką władać. W tym czasie doszło do pozostawienia opadów na jej działce. Po odzyskaniu zaś władztwa nad nieruchomością Skarżąca zwróciła się do Wójta w celu skierowania nakazu usunięcia odpadów w stosunku do jej brata, który je pozostawił po zakończonej działalności. W wyniku pierwszych oględzin z 4 listopada 2020r. ujawniono, że na spornej działce znajdują się odpady t.j. zużyte opony, przepracowany olej silnikowy w baniakach i kanistrach, olej transformatorowy w beczce, zderzak samochody, jak również mieszarka do betonu, kasterka do zaprawy murarskiej, drobny złom, widły do cyklopa, subofor/głośnik. K. K. w trakcie ww. oględzin przyznał, że jest właścicielem dwóch ostatnich z wymienionych rzeczy. Należy tutaj zwrócić uwagę, że rodzaj ujawnionych odpadów w znacznej części wskazuje, że były związane z naprawą, czy też konserwacją pojazdów, co już na początkowym etapie postępowania uprawdopodobniło tezę Skarżącej, że odpady te były wynikiem prowadzonej na jej działce naprawy pojazdów przez jej brata. Ponadto w toku postępowania oświadczenia składała matka Skarżącej – K. K1. oraz jej brat P. K. K. K1. wskazywała, że K. K. świadczył na działce nr [...] usługi mechanika przez kilkanaście lat. Zabrał wartościowe rzeczy, pozostawiając złom, zużyte opony oraz substancje niebezpieczne. Tym twierdzeniom konsekwentnie zaprzeczał K. K., który jednakże nie negował, że na działce prowadził naprawy pojazdów. Twierdził jednakże, że odpady znajdujące się na ww. działce nie są jego własnością, gdyż należące do niego przedmioty zabrał w dniu oględzin – 4 listopada 2020r. W trakcie oględzin w dniu 26 sierpnia 2021r. twierdził, że znajdujące się na działce odpady pochodzą z pojazdów, które są własnością wszystkich stron postępowania. Swoją część opon i oleju zutylizował. Twierdził również, że część olejów pochodzi z samochodów, które zostały przez niego i brata zezłomowane. Część natomiast pochodzi z samochodów, których właścicielem był P. K. Z kolei P. K. zaprzeczył, aby był właścicielem odpadów. Twierdził, że pojazdy użytkował K. K. Wyjaśniał, że odpady na ww. działkę zwoził K. K., który również naprawiał tam samochody będące jego własnością. Należy również wskazać, że w trakcie postępowania pisemne oświadczenie złożył T. K. – ojciec Skarżącej który twierdził, że pozostawione odpady są własnością wszystkich – M. K., K. K. oraz P. K.
Odnosząc się do złożonych wyjaśnień należy w pierwszej kolejności zauważyć, że organ nie przeprowadzał dowodów w postaci przesłuchania świadków, czy też stron postępowania. Czynności tych nie dokumentował protokołem z przesłuchania świadków, czy też stron a ograniczał się do przyjmowania pisemnych oświadczeń ww. osób. Stąd też w ponownie prowadzonym postępowaniu należałoby udokumentować zeznania świadków, czy też stron w sposób odpowiadający wymogom z art. 67-69 k.p.a. Jednakże na podstawie złożonych wyjaśnień można stwierdzić, że Skarżąca obaliła domniemanie co najmniej co do tego, że jest wyłącznym posiadaczem odpadów zgromadzonych na jej działce. Należy zwrócić uwagę, że K. K1. potwierdziła twierdzenia Skarżącej, że na kontrolowanej działce K. K. naprawiał pojazdy a pozostawione odpady pochodzą z tej działalności. P. K. z kolei potwierdził, że odpady na działkę zwoził jego brat K. K. Powyższe wyjaśnienia potwierdzają tezę Skarżącej, że nie jest ona posiadaczem odpadów, które zostały pozostawione przez jej brata. Wobec złożonych wyjaśnień, nie tylko samej Skarżącej, ale również dwóch innych osób należało stwierdzić, że domniemanie dotyczące władającego powierzchnią ziemi – jako posiadacza odpadów zostało obalone. Stąd też na organach spoczywał obowiązek wyjaśnienia osoby posiadacza odpadów w sposób, który odpowiadałby wymogom z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Należy pamiętać, że ustawodawca w art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach za posiadacza odpadów uznał alternatywnie wytwórcę odpadów lub osobę będącą w posiadaniu odpadów.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy o odpadach wytwórcą odpadów jest: każdy, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów (pierwotny wytwórca odpadów), oraz każdy, kto przeprowadza wstępną obróbkę, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów; wytwórcą odpadów powstających w wyniku świadczenia usług w zakresie budowy, rozbiórki, remontu obiektów, czyszczenia zbiorników lub urządzeń oraz sprzątania, konserwacji i napraw jest podmiot, który świadczy usługę, chyba że umowa o świadczenie usługi stanowi inaczej; wytwórcą odpadów zdawanych do portowych urządzeń do odbioru odpadów ze statków w rozumieniu art. 5 pkt 9 ustawy z dnia 12 maja 2022r. o portowych urządzeniach do odbioru odpadów (Dz. U. poz. 1250) jest podmiot świadczący usługę odbioru odpadów w porcie lub przystani morskiej.
Należy tutaj zwrócić uwagę, że przepis art. 3 ust. 1 pkt 32 ww. ustawy wśród wytwórcy odpadów wymienia podmiot, który świadczy usługę konserwacji, napraw, jeżeli odpady powstały w wyniku świadczenia usług w tym zakresie. Przepis ten ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie wobec ujawnionej okoliczności prowadzenia usług napraw pojazdów na kontrolowanej działce przez K. K.
Znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia stron i świadków wskazują na poważny konflikt pomiędzy Skarżącą jako właścicielką nieruchomości a jej bratem, którego konsekwencją są sprzeczne oświadczenia ww. osób, jak i powoływanych przez nich świadków. Stąd też organy powinny były podjąć próbę przesłuchania osób trzecich, niezaangażowanych bezpośrednio w konflikt rodzinny, które były świadkami sposobu użytkowania spornej działki. W szczególności należało zwrócić się do właścicieli nieruchomości sąsiadujących z kontrolowaną działką, ażeby ustalić osoby odpowiadające za składowanie na działce nr [...] odpadów. Na obecnym etapie postępowania Sąd uznał, że zgromadzony materiał dowodowy nie mógł stanowić podstawy do skierowania nakazu usunięcia odpadów wobec Skarżącej jako właścicielki nieruchomości, mając na uwadze wyjaśnienia zarówno samej Strony, jak i K. K1. oraz P. K.
Uznając, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. w zw. z art. 135 P.p.s.a. Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.). - Sąd zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 680 zł.