II SA/Rz 827/20

II SA/Rz 827/20 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2020-12-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-07-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Karina Gniewek-Berezowska
Marcin Kamiński /sprawozdawca/
Stanisław Śliwa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Sygn. powiązane
II GSK 528/21 - Wyrok NSA z 2024-05-16
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2013 poz 1367
par. 5, par. 6 ust. 1, 5, 6, par. 7 ust. 1, par. 8 ust. 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
Dz.U. 2019 poz 1040
art. 235(1), art. 235(2)
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Marcin Kamiński /spr./ AWSA Karina Gniewek-Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej - skargę oddala -
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi "A" Sp. z o. o. z siedzibą w [...] (skarżąca Spółka) jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] (organ odwoławczy) z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] (organ I instancji) z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] wydaną w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej.
Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej – stwierdził u J.Z. (wnioskodawczyni) chorobę zawodową: przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka, wymienioną w poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca Spółka zarzuciła:
1. naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności:
1) art. 77 § 1 i art. 7 k.p.a., poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego, polegające na:
- błędnym ustaleniu okresu zatrudnienia w skarżącej Spółce,
- błędnym ustaleniu, iż w okresie wykonywania przez J.Z. pracy w "B" na stanowisku tkacza, nie była ona narażona na czynniki powodujące chorobę zawodową - zespół cieśni nadgarstka,
2) art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez:
- pominięcie dowodu z karty oceny narażenia zawodowego z dnia 7 maja 2018 r. oraz pisma Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] maja 2018 r. przy ustalaniu okresu narażenia zawodowego,
- brak wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji, dlaczego organ odmówił mocy dowodowej ww. dokumentom,
3) art. 77 § 1, art. 7 i art. 80 k.p.a. poprzez wydanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej w sytuacji, gdy z orzeczenia lekarskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy wynika, iż w dacie jego sporządzenia u badanej pacjentki nie występują już objawy zespołu cieśni nadgarstka,
4) art. 77 § 1 i art. 7 k.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, pozwalającego na obiektywną ocenę stanu zdrowia J.Z. oraz przyczyn wystąpienia u niej opisanego wyżej schorzenia i chwili jego powstania, wyrażające się w zaniechaniu wykluczenia pozazawodwych przyczyn powstania u J.Z. stwierdzonej choroby przewlekłego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, a także jednoznacznego ustalenia, czy była ona związana wyłącznie z wykonywaną pracą,
5) art. 77 § 1, art. 7 i art. 80 k.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, wyrażające się w:
- zaniechaniu zebrania i dołączenia do akt sprawy dokumentacji medycznej strony, w tym z poradni lekarza pierwszego kontaktu z okresu przed podjęciem pracy u skarżącej Spółki oraz dokumentacji powstałej w okresie jej pracy u innych pracodawców,
- stwierdzeniu, że praca w skarżącej Spółce przyczyniła się do powstania choroby zawodowej J.Z. wyłącznie na podstawie orzeczenia lekarskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w [...], podczas, gdy z jego treści nie wynika, aby zespół orzekający zapoznał się dokumentacją medyczną, w tym z poradni lekarza pierwszego kontaktu z okresu przed podjęciem pracy w skarżącej Spółce, a także dokumentacji powstałej w okresie pracy u innych pracodawców.
Po rozpoznaniu odwołania, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej u J.Z. zostało wszczęte w dniu [...] marca 2018 r. W toku oceny narażenia zawodowego organ I instancji ustalił, że J.Z. pracowała:
- od 4 października 1974 r. do 29 lipca 1982 r. w "B" w [...] (obecnie "A" S.A.) na stanowisku tkacz - przyuczenie do zawodu - po oświadczeniu strony nie zakwalifikowano tego okresu do narażenia zawodowego,
- od 2 marca 1987 r. do 17 grudnia 1988 r. w "C" w [...] na stanowisku Kierownik Sklepu nr [...] w [...] - brak narażenia na ruchy monotypowe,
- od 27 czerwca 1988 r. do 30 kwietnia 1990 r. w "D" w [...] na stanowisku sprzedawca w sklepie w [...] - brak narażenia na ruchy monotypowe,
- od 2 sierpnia 1997 r. do 31 maja 1999 r. w "E" w [...] w wymiarze 1/2 etatu jako sprzedawca - brak narażenia na ruchy monotypowe,
- od 1 czerwca 1999 r. do 31 lipca 2004 r. w "F" w [...] jako sprzedawca - brak narażenia na ruchy monotypowe,
- od 8 września 2008 r. do 7 grudnia 2008 r., od 8 kwietnia 2009 r. do 31 stycznia 2010 r. (1/2 etatu) i od 1 lutego 2010 r. do 18 marca 2018 r. w "A" Sp. z o.o. Oddział w [...] na stanowisku szwaczka, szwaczka/krojczy.
Organ odwoławczy podał, że obecnie J.Z. przebywa na emeryturze.
Dalej organ odwoławczy wskazał, że dokonując oceny narażenia zawodowego organ I instancji ustalił, że okres narażenia zawodowego, który mógł spowodować chorobę zawodową wynosił 7 lat i 5 miesięcy (w tym 9 miesięcy na 1/2 etatu) w zakładzie skarżącej Spółki. Na stanowisku szwaczki J.Z. szyjąc poszycia i zagłówki samochodowe wykonywała pracę wymagającą ruchów monotypowych zginania i prostowania oraz zakręcania i odkręcania w stawach nadgarstkowych ze znacznym obciążeniem stawów. Nie można ustalić szczegółowej ilości wykonywania poszczególnych pojedynczych zakresów ruchów, natomiast podczas zmiany roboczej grupa pracowników licząca ok. 25 osób wykonywała 220-240 sztuk poszyć.
Organ odwoławczy podał, że Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [...] w dniu [...] marca 2020 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o stwierdzeniu choroby zawodowej z poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych. W wywiadzie lekarskim ustalono, że u J.Z. pierwsze dolegliwości ujawniły się w prawej ręce w 2014 r., a następnie w 2016 r. w ręce lewej. J.Z. była leczona neurologicznie i ortopedycznie z rozpoznaniem zespołu cieśni w obrębie obu nadgarstków. Wykonane badanie EMG n. pośrodkowego, konsultacje specjalistyczne oraz analiza narażenia zawodowego pozwoliły ustalić związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rodzajem narażenia zawodowego, a występującą patologią w obrębie nadgarstków. Ponadto zwrócono uwagę na fakt ustąpienie objawów ucisku na nerw pośrodkowy prawy po zaprzestaniu narażenia zawodowego.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że dla wydania pozytywnego rozstrzygnięcia w sprawie o stwierdzenie choroby zawodowej organ administracji ustalić musi istnienie trzech przesłanek: po pierwsze istnienia narażenia na czynnik chorobotwórczy w środowisku pracy strony, po drugie wystąpienia u niego schorzenia medycznego odpowiadającego wykazowi chorób zawodowych, po trzecie wreszcie związku typu przyczyna - skutek między narażeniem zawodowym, a chorobą. O obecności u strony choroby w sensie medycznym przesądzają orzeczenia lekarskie, bowiem do orzekania w powyższej kwestii wymagana jest specjalistyczna wiedza. Organ administracji nie ma prawa treści orzeczeń podważać w innym zakresie, jak tylko w kwestii zgodności z przepisami postępowania. Musi zatem baczyć, czy opinie są spójne, zgodne, należycie uzasadnione i logiczne, w razie braku tych cech winien wzywać biegłych do ich uzupełnienia. Kwestie istnienia narażenia na czynnik chorobotwórczy w środowisku pracy strony oraz związku typu przyczyna - skutek między narażeniem, a chorobą organ administracji ma ustalić samodzielnie, bowiem to organ, nie zaś biegli orzeka o stwierdzeniu choroby zawodowej. Aby sprawę rozstrzygnąć pozytywnie musi stwierdzić łączne istnienie wszystkich powyższych przesłanek.
Organ odwoławczy stwierdził, że J.Z. była w środowisku pracy narażona na obciążenia narządu ruchu. Warunkiem potwierdzenia w środowisku pracy narażenia zawodowego koniecznego do powstania zespołu cieśni nadgarstka jest stwierdzenie wykonywania podczas czynności zawodowych przez zainteresowaną ruchów monotypowych w obrębie nadgarstków w zakresie zginania i prostowania w tym stawie oraz ruchów skręcania lub odkręcania z jednoczesnym używaniem siły. Takie narażenie zostało potwierdzone przez organ I instancji w trakcie pracy na stanowisku szwaczki. Ponadto biegli skłonili się do twierdzenia, że takie obciążenie mogło spowodować chorobę nadgarstków. Rozpoznali oni chorobę w sensie medycznym i powiązali ją z w/w narażeniem zawodowym. Zatem przesłanka pierwsza pozostała w sprawie spełniona.
Organ odwoławczy wskazał, że choroba jaką biegli rozpoznali u zainteresowanej mieści się w wykazie chorób zawodowych, a jednocześnie wywołana jest przyczynami zawodowymi. Za faktem tym przemawia powstanie choroby podczas narażenia zawodowego oraz ustąpienie objawów po zakończeniu pracy. Jednocześnie biegli nie dopatrzyli się innych chorób współistniejących, które mogłyby wywołać lub przyczynić się do powstania tej choroby.
Organ odwoławczy stwierdził w niniejszej sprawie istnienie związku typu przyczyna - skutek między narażeniem zawodowym w środowisku pracy, a dolegliwościami zainteresowanej. Związek przyczynowy między narażeniem na czynnik chorobotwórczy, a chorobą jest objęty domniemaniem wzruszalnym. Przy ocenie powyższego zagadnienia bez wątpienia postępować należy ostrożnie, z uwagi na zasadę prawdy obiektywnej. Zgodnie z przepisami Kodeksu Pracy chorobę zawodową stwierdza się tylko w razie ustalenia bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Oznacza to, że organ administracji w razie pozytywnego rozpoznania winien uznać, że za zawodowe źródło dolegliwości strony jest bardziej prawdopodobne niż źródło pozazawodowe. Brak w przepisach prawa przepisu nakazującego związek przyczynowy domniemywać, przeciwko domniemaniu przemawia zasada prawdy obiektywnej. W ocenie organu odwoławczego analiza przeprowadzonych w sprawie dowodów pozwala na ustalenie z przeważającym prawdopodobieństwem zawodowego źródła powstania choroby. Orzeczenie lekarskie jednoznacznie wywodzi, że zdiagnozowane u zainteresowanej powstało na skutek przeciążenia narządu ruchu w pracy zawodowej. Zarzut skarżącej Spółki odnośnie zaniechania zebrania i dołączenia do akt sprawy dokumentacji medycznej strony, jak i wątpliwości co do analizy przez biegłych całości dokumentacji medycznej organ odwoławczy uznał za niewłaściwy, ponieważ na etapie wydawania orzeczenia lekarskiego dokumenty medyczne gromadzone są przez lekarza orzecznika, to on jako biegły przyjmuje co jest istotne, a co nie jest, w rozstrzygnięciu sprawy. Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie gromadzą dokumentacji medycznej, nie mają również wpływu jaką dokumentację przyjmuje biegły. Jednak dla organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej istotnym jest stwierdzenie, czy została rozpoznana choroba w sensie medycznym, czy mieści się ona wykazie chorób zarodowych oraz czy biegły z zakresu medyny pracy powiąże daną chorobę z narażeniem zawodowym u danej osoby zgodnie z definicja schorzenia zawodowego zakreślonego w przepisach prawnych. Weryfikacja dalszych procedur medycznych podejmowanych w związku z następstwem choroby pozostaje poza kompetencją Inspekcji Sanitarnej.
Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, że powyższe zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do stwierdzenia choroby zawodowej u J.Z.
W ustawowym terminie skarżąca Spółka wniosła skargę na powyższą decyzję, zaskarżając ją w całości.
Skarżąca Spółka powtórzyła zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a ponadto zarzuciła naruszenie art. 8 i art. 11 k.p.a. poprzez nieodniesienie się przez organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, do większości zarzutów podniesionych w odwołaniu przez skarżącą Spółkę.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca Spółka wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżąca Spółka wskazała, że organ odwoławczy nie odniósł się do większości zarzutów podniesionych w toku postępowania. Przytaczając wyroki sądów administracyjnych skarżąca Spółka stwierdziła, że obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę - w ramach uzasadnienia podjętego orzeczenia - jest ustosunkowanie się do wszystkich okoliczności podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania. Odzwierciedlenie tego obowiązku winno znaleźć się w uzasadnieniu orzeczenia. Brak odniesienia się przez organ rozstrzygający sprawę do podnoszonych przez stronę kwestii stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonego orzeczenia. Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez stronę za istotne dla sposobu załatwienia sprawy lub czyni to ogólnikowo, uchybia swym obowiązkom wynikającym z art. 8 i art. 11 k.p.a. w sposób, który ma istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż sprawa nie zostaje załatwiona zgodnie z wynikającymi z tych przepisów zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. Nie ustosunkowanie się do zarzutów narusza przepis art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, z tym, że odniesienie się do zarzutów nie może mieć charakteru "sygnalnego". Chodzi bowiem o to, by organ w sposób wyczerpujący i jawny wskazał stronie motywy, które w jego ocenie stanowią o ich bezzasadności. Obowiązek odniesienia się do stawianych przez stronę postępowania zarzutów wiąże się z regułą "uczciwego procesowania", która według Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza powinność wyczerpującego odniesienia się do wszystkich wysuniętych przez odwołujący się podmiot zarzutów i żądań.
Skarżąca Spółka wskazała, że prowadzący postępowanie organ I instancji dokonał nieprawidłowych ustaleń faktycznych, dotyczących okresu zatrudnienia J.Z. w Spółce. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał bowiem, że pracownica jest nadal zatrudniona przez Spółkę, zaznaczając, że informacja ta jest aktualna na rok 2018. Tymczasem w postępowaniu administracyjnym organy administracyjne mają obowiązek orzekania według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydawania przez nie decyzji. W dniu wydania zaskarżonej decyzji, tj. [...] kwietnia 2020 r., J.Z. nie była już pracownikiem skarżącej Spółki, gdyż osiągnąwszy wiek emerytalny, z dniem 18 marca 2018 r. przeszła na emeryturę.
Skarżąca Spółka nie zgadza się również z ustaleniem organów, dotyczącym braku narażenia zawodowego w okresie wykonywania przez J.Z. pracy na rzecz "B" w [...] (obecnie "A" S.A.). W kracie oceny narażenia zawodowego z dnia 7 maja 2018 r., sporządzonej przez specjalistę ds. BHP spółki "A" S.A. podano, iż w okresie od 4 kwietnia 1975 r. do 17 marca 1976 r. oraz od 7 maja 1976 r. do 30 lipca 1976 r., zainteresowana była zatrudniona na stanowisku tkacza. Z omawianego dokumentu w sposób jednoznaczny wynika, że praca na tym stanowisku wiązała się z narażeniem zawodowym na czynnik - w postaci sposobu wykonywania pracy - stanowiący przyczynę zespołu cieśni nadgarstka (pkt 13 i 15 karty). W punkcie zatytułowanym: charakterystyka wykonywanej pracy podano, iż "do obowiązków tkacza brezentu należała obsługa krosna czółenkowego, praca związana z zasilaniem czółna w wątek, usuwanie zrywów osnowowych i wątkowych, dociąganie zrywów osnowy przez lamele i nicielnice do brzegu tkaniny, odcinanie nożyczkami wykonywanych sztuk." Wprawdzie w okresie zatrudnienia J.Z. nie prowadzono chronometrażu czynności, co pozwoliłoby ustalić ilość wykonywanych czynności w ciągu zmiany roboczej, jednak niewątpliwie opis wykonywanych na stanowisku tkacza czynności wskazuje na ich powtarzalność, monotypowość.
Z zaskarżonej decyzji wynika natomiast, że okres pracy J.Z. w "B" w [...] nie został przez organ zakwalifikowany jako okres pracy w narażeniu zawodowym. Oznacza to, że wydając decyzję organ I instancji odmówił mocy dowodowej zgromadzonym w toku postępowania dokumentom w postaci karty oceny narażenia zawodowego z dnia 7 maja 2018 r. oraz pisma PPIS w [...] z dnia 8 maja 2018 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy nie odniósł się w ogóle do tej kwestii i nie wyjaśnił, dlaczego ww. dowody zostały uznane za niewiarygodne. Zdaniem skarżącej Spółki, opisane nieprawidłowości miały istotny wpływ na treść wydanej decyzji, gdyż powodowały wadliwe ustalenie okresu narażenia na czynniki stanowiące przyczynę zespołu cieśni nadgarstka.
Dalej skarżąca Spółka wskazała, że jak wynika z treści orzeczenia lekarskiego nr [...] Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej, do rozpoznania u J.Z. zespołu cieśni nadgarstka prawego o łagodnym nasileniu, doszło w grudniu 2017 r., kiedy zostało przeprowadzone badanie EMG. W przedmiotowym orzeczeniu zaznaczono, iż w dacie jego sporządzenia, na podstawie przeprowadzonych w WOMP badań i konsultacji specjalistycznych, rozpoznano u J.Z. "przebyty zespół cieśni nadgarstka prawego". Lekarz orzecznik podał również, iż objawy zespołu cieśni nadgarstka w postaci ucisku nerwu pośrodkowego prawego ustąpiły. Zdaniem skarżącej Spółki należy więc uznać, że w dacie wydawania zaskarżonej decyzji brak było podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Ustalenia zawarte w orzeczeniu lekarskim, będącym podstawą decyzji organu I instancji, prowadzą do wniosku, iż na dzień orzekania u J.Z. nie występowały już objawy zespołu cieśni nadgarstka, zaś organ powinien ustalać stan faktyczny na dzień wydawania decyzji.
Skarżąca Spółka wskazała przy tym, że wydana w niniejszej sprawie opinia lekarska nie zawiera żadnego odniesienia do ewentualnych pozazawodowych czynników ryzyka zespołu cieśni nadgarstka. W orzeczeniu organ medycyny pracy powołuje się na fakt przeprowadzenia konsultacji specjalistycznych, bez opisu rodzaju badań, wyników tychże oraz wniosków, jakie wypływają z ich przeprowadzenia. Zatem nieprawidłowa jest argumentacja organu odwoławczego, iż biegli nie dopatrzyli się innych chorób współistniejących, gdyż w rzeczywistości z treści opinii lekarskiej wynika, że nie przeprowadzili badań w tym kierunku, a w konsekwencji nie wykluczyli wpływu czynników pozazawodowych.
Skarżąca Spółka podkreśliła, że to na prowadzącym postępowanie organie ciąży obowiązek skontrolowania, czy wydane orzeczenie lekarskie wyjaśniło istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych, czego w niniejszej sprawie zaniechano. Tymczasem wydane w sprawie orzeczenie lekarskie zawiera liczne nieprawidłowości, przez co nie odpowiada wymogom stawianym dowodowi z opinii lekarskiej w przedmiocie rozpoznania choroby zawodowej.
Skarżąca Spółka podkreśliła, że organ orzekający ma obowiązek dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. Orzeczenie lekarskie w sprawie choroby zawodowej jest bowiem dowodem, o którym mowa w art. 84 § 1 k.p.a. i jako takie, posiadając walor opinii biegłego podlega ocenie organu administracyjnego, który na jego podstawie wydaje decyzję administracyjną. Organ jest obowiązany dokonać oceny opinii lekarskiej pod względem formalnym, czyli zbadać, czy wyjaśnia istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych i czy jest rzeczowo i przekonywająco uzasadniona z uwzględnieniem zagrożenia zawodowego, przebiegu i charakteru pracy osoby, która ubiega się o stwierdzenie choroby zawodowej. Przytaczając orzeczenia sądów administracyjnych skarżąca Spółka podniosła, że orzeczenie lekarskie musi być przekonywające i czytelne, a przede wszystkim uzasadnione w taki sposób, by wyjaśnić wszelkie wątpliwości z odniesieniem się nie tylko do wyników badań przeprowadzonych przez daną jednostkę, ale również do dokumentacji medycznej, ponadto opinia lekarska oprócz konkluzji powinna zawierać merytoryczne uzasadnienie zajętego stanowiska z doniesieniem się nie tylko do wyników badań przeprowadzonych przez daną jednostkę, ale również do innych zebranych dowodów, zwłaszcza gdy wynikają z nich odmienne oceny.
Biorąc pod uwagę podniesione wyżej okoliczności, w ocenie skarżącej Spółki nie sposób przyjąć, że postępowanie administracyjne przeprowadzone w niniejszej sprawie, a w szczególności na podstawie orzeczeń lekarskich, nie spełniających kryterium dowodu w rozumieniu przepisów k.p.a., zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, pozwalający na ocenę "z wysokim prawdopodobieństwem", że stwierdzona choroba ma charakter zawodowy. W związku z powyższym, konieczne w niniejszej sprawie jest uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, celem prawidłowego przeprowadzenia wskazanych dowodów, w tym uzupełniającego orzeczenia lekarskiego spełniającego wszystkie wymogi przepisane prawem, na okoliczności wnioskowane przez skarżącą Spółkę w toku postępowania. Dopiero bowiem po dokonaniu tych czynności będzie możliwe wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, z zachowaniem zasady prawdy obiektywnej i przeprowadzania dowodów oraz swobodnej ich oceny.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga została oddalona jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw.
W toku przeprowadzonej z urzędu i w pełnym zakresie (art. 134 § 1 p.p.s.a.) legalnościowej kontroli zaskarżonej decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa procesowego i materialnego, których rodzaj lub stopień uzasadniałyby wzruszenie mocy obowiązującej powyższych orzeczeń na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.
Strona skarżąca zakwestionowania legalność proceduralną i materialnoprawną kontrolowanych orzeczeń, formułując określone zarzuty, które Sąd poddał szerszej ocenie, uwzględniającej zasadę niezwiązania granicami skargi.
Zgodnie z treścią art. 235(1) i art. 235(2) kodeksu pracy (k.p.) stwierdzenie w drodze decyzji organów administracji sanitarnej istnienia u pracownika lub byłego pracownika choroby zawodowej wymaga kumulatywnego spełnienia następujących warunków:
1) rozpoznania przez lekarza zatrudnionego w jednostce orzeczniczej medycyny pracy I lub II stopnia, o której mowa w § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r.), stanowiącym załącznik do powyższego rozporządzenia;
2) stwierdzenia, w wyniku oceny warunków pracy, bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że rozpoznana choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, co oznacza, że pomiędzy powstaniem choroby a warunkami pracy (tzw. narażeniem zawodowym) musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy;
3) rozpoznania choroby zawodowej w okresie zatrudnienia pracownika w warunkach narażenia zawodowego albo po ustaniu tego rodzaju zatrudnienia, jednakże pod warunkiem, że wystąpienie udokumentowanych medycznie objawów stwierdzonej choroby nastąpiło w okresie, o którym mowa w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r.
Brak spełnienia choćby jednego z powyższych warunków skutkuje niemożnością stwierdzenia przez właściwego inspektora sanitarnego w drodze decyzji istnienia choroby zawodowej.
Organy orzekające w przedmiotowej sprawie najpierw przeprowadziły postępowanie dowodowe na okoliczności istotne z punktu widzenia treści powyższych warunków materialnoprawnych, a następnie dokonały oceny tak zebranego materiału. Podstawa dowodowa ustaleń faktycznych została szczegółowa opisana w uzasadnieniach decyzji, jak również znajduje pełne odzwierciedlenie w aktach sprawy administracyjnej.
Z akt sprawy administracyjnej wynika, że okres narażenia zawodowego, który mógł spowodować chorobę zawodową u wnioskodawczyni wynosił 7 lat i 5 miesięcy (w tym 9 miesięcy w ramach pracy w połowie etatu). Okres ten (lata 2008-2018) wiązał się z pracą na stanowisku szwaczki (krojczego) w przedsiębiorstwie prowadzonym przez skarżącą Spółkę i w ocenie organów pozostaje miarodajny jako okres narażenia zawodowego. Praca wnioskodawczyni na ww. stanowisku polegała na szyciu tapicerki samochodowej (poszycia foteli i zagłówków samochodowych). Czynności te wymagały ruchów monotypowych zginania i prostowania oraz zakręcania i odkręcania w stawach nadgarstkowych ze znacznym obciążeniem stawów. Jakkolwiek nie można ustalić precyzyjnie ilości wykonywania obciążających ruchów w ramach danego cyklu pracy, to jednak, jak ustaliły organy, podczas jednej zmiany roboczej grupa pracowników licząca ok. 25 osób wykonywała 220-240 sztuk poszyć. Oznacza to, że średnio jeden pracownik wykonał w trakcie zmiany 8-9 sztuk poszyć.
Organy uznały, że okres pracy od 4 października 1974 r. do dnia 29 lipca 1982 r. (praca w "B") nie stanowił okresu narażenia zawodowego, albowiem w tym czasie wnioskodawczyni była jedynie przyuczana do zawodu oraz pracowała na stanowisku tkacza (efektywnie jedynie przez okres 13 miesięcy). Jak wynika z oświadczenia wnioskodawczyni z dnia 17 maja 2018 r. (k. 14 akt organu I instancji), w okresie tym praca ww. polegała na dozorze maszyny tkackiej (wiązanie zerwanej przez maszynę nitki i ponowne włączanie maszyny), z tym zastrzeżeniem, że zatrzymanie maszyny (w razie zerwania nitki) następowało sporadycznie (rzadko), a zatem ewentualne obciążenie nadgarstka nie było nadmierne. Należy uznać, że tak dokonana ocena organów jest prawidłowa, mieszcząc się w ustawowych granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Nie jest natomiast uzasadniony zarzut strony skarżącej, że organ pominął dowód w postaci karty oceny narażenia zawodowego z dnia 7 maja 2018 r., sporządzonej przez b. pracodawcę wnioskodawczyni (następcę "B" – "A" S.A. w [...]) oraz powiązany z nim dowód w postaci pisma Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia 8 maja 2018 r. Organ poddał te dowody swobodnej ocenie, zasadnie przyjmując, że ze względu na niejednoznaczne stwierdzenia zawarte w karcie (m.in. "trudno określić, jakie czynności wykonywała w okresie przyuczenia do zawodu"), krótki okres pracy na stanowisku tkacza (łącznie 13 miesięcy), brak możliwości odtworzenia szczegółowych danych co do wykonywanych czynności (pismo Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia 8 maja 2018 r.) oraz ww. oświadczenie wnioskodawczyni, okres ten należy pominąć jako okres narażenia zawodowego.
Nie budzi wątpliwości Sądu także dokonana przez kontrolowane organy pozytywna ocena orzeczenia lekarskiego nr [...] Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] z dnia [...] marca 2020 r. o stwierdzeniu u wnioskodawczyni choroby zawodowej z poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych: zespół cieśni w obrębie nadgarstka, należącej do grupy przewlekłych chorób obwodowego układu nerwowego wywołanych sposobem wykonywania pracy. W ocenie lekarzy specjalistów z zakresu medycyny pracy pierwsze dolegliwości u wnioskodawczyni ujawniły się w prawej ręce w 2014 r. (bole w obrębie nadgarstka, cierpnięcia, zaburzenia czucia palców, obrzęk prawej dłoni), a następnie w 2016 r. w ręce lewej. Wnioskodawczyni była leczona neurologicznie i ortopedycznie z rozpoznaniem zespołu cieśni w obrębie obu nadgarstków. Wykonane w 2017 r. badanie USG nadgarstka prawego wykazało istnienie zaawansowanego zespołu cieśni nadgarstka. Również badanie EMG nerwu pośrodkowego wykazało demielinizację i zaniki aksonalne w zakresie gałęzi nerwu pośrodkowego prawego. Kontrolowane organy prawidłowo stwierdziły również na podstawie powyższego orzeczenia oraz pozostałego materiału dowodowego, że wskazane przez lekarzy orzeczników konsultacje specjalistyczne oraz analiza narażenia zawodowego stanowią wystarczającą podstawę, aby przyjąć, że "niewątpliwie występuje" związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rodzajem narażenia zawodowego a występującą patologią w obrębie nadgarstków. Taka kwalifikacja ma mocne podstawy medyczne (powtarzające się ruchy monotypowe nadgarstka o znacznym nasileniu, wymagające użycia siły fizycznej, spowodowały ucisk na nerw pośrodkowy znajdujący się w kanale nadgarstka), a dodatkowym dowodem prawidłowości powyższej diagnozy jest właśnie ustąpienie objawów ucisku nerwu pośrodkowego prawego po zakończeniu narażenia zawodowego. Nie jest zatem uzasadniony zarzut strony skarżącej, że organy naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez wydanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej w sytuacji, gdy z orzeczenia lekarskiego wynika, że w dacie jego sporządzenia u badanej pacjentki "nie występują już objawy zespołu cieśni nadgarstka". Strona skarżąca nie zauważyła, że ustąpiły jedynie objawy "ucisku nerwu pośrodkowego prawego", a nie wszystkie objawy i skutki złożonego schorzenia neurologicznego pn. "zespół cieśni nadgarstka". Ponadto, jak wyraźnie podkreślono w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] marca 2020 r., fakt ustąpienie tego rodzaju objawów ucisku nerwu po zakończeniu ekspozycji na działanie czynników szkodliwych świadczy nie tylko o zawodowej etiologii powstania choroby, lecz także o istnieniu samego schorzenia, które bynajmniej nie przestało istnieć w następstwie zakończenia narażenia zawodowego (choćby ze względu na wspomniane i trwałe skutki neurologiczne).
Sąd podziela zatem ocenę organów, że w wyniku oceny warunków pracy, u wnioskodawczyni można co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem (według lekarzy orzeczników nawet bezspornie) stwierdzić, że rozpoznana choroba z poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych powstała w związku ze sposobem wykonywania pracy.
Tym samym zarzut wadliwej oceny istnienie związku przyczynowego pomiędzy wykonywaniem pracy w skarżącej Spółce w warunkach narażenia zawodowego (wynikającego ze sposobu wykonywania pracy) a powstaniem schorzenia podlega oddaleniu jako bezzasadny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że "tylko wykazanie, że choroba została spowodowana (wyłącznie) przyczynami niepozostającymi w związku z pracą pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami" (zob. np. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2019 r., II OSK 285/18; wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2019 r., II OSK 611/18; wyrok NSA z dnia 21 maja 2009 r., II OSK 222/09; wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., II OSK 1743/09). W wyroku z dnia 12 grudnia 2019 r., II OSK 285/18, NSA stwierdził, że: "Skoro (...) choroba zawodowa powstała w warunkach narażenia zawodowego (w tym działania czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy), a nie ustalono w sposób pewny lub z wysokim prawdopodobieństwem, że schorzenie to powstało w wyniku działania pozazawodowych czynników etiologicznych, to brak jest podstaw, aby apriorycznie przyjąć, że dana choroba zawodowa nie powstała co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem w następstwie działania czynników narażenia zawodowego. Obalenie domniemania związku przyczynowego pomiędzy zaistnieniem schorzenia prawnie uznanego za chorobę zawodową a warunkami pracy narażającymi na jego powstanie może zatem nastąpić tylko wtedy, gdy na podstawie orzeczeń lub opinii lekarskich organy administracji sanitarnej wykażą, że określone schorzenie zaliczone do wykazu chorób zawodowych powstało bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem wyłącznie w wyniku działania czynników pozazawodowych". Naczelny Sąd stwierdził ponadto, że "nawet w sytuacji, w której nie ustalono właściwego czynnika etiologicznego lub zespołu czynników etiologicznych powstania choroby zawodowej, a jej zaistnienie nie budzi wątpliwości, domniemanie przemawia za zawodową etiologią tego rodzaju schorzenia". W przedmiotowej sprawie nie obalono zresztą powyższego domniemania, gdyż w świetle orzeczenia lekarskiego i materiału dowodowego brak było podstaw do przyznania czynnikom pozazawodowym takiej roli, która prowadziłaby do przerwania związku przyczynowego pomiędzy powstaniem schorzenia a działaniem narażenia zawodowego.
Nie znajduje również żadnego uzasadnienia zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. przez "niedopełnienie obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, pozwalającego na obiektywną ocenę stanu zdrowia" wnioskodawczyni oraz "przyczyn wystąpienia u niej opisanego wyżej schorzenia", "wyrażające się w zaniechaniu wykluczenia pozazawodwych przyczyn powstania" choroby przewlekłego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka" oraz brak "jednoznacznego ustalenia, czy była ona związana wyłącznie z wykonywaną pracą". Bezzasadne są także zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez "niedopełnienie obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, wyrażające się w" "zaniechaniu zebrania i dołączenia do akt sprawy dokumentacji medycznej strony, w tym z poradni lekarza pierwszego kontaktu z okresu przed podjęciem pracy u skarżącej Spółki oraz dokumentacji powstałej w okresie jej pracy u innych pracodawców" oraz "stwierdzeniu, że praca w skarżącej Spółce przyczyniła się do powstania choroby zawodowej (...) wyłącznie na podstawie orzeczenia lekarskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy (...), podczas, gdy z jego treści nie wynika, aby zespół orzekający zapoznał się dokumentacją medyczną, w tym z poradni lekarza pierwszego kontaktu z okresu przed podjęciem pracy w skarżącej Spółce, a także dokumentacji powstałej w okresie pracy u innych pracodawców".
Oceny i wnioski lekarzy orzeczników są na tyle jednoznaczne i pełne, że nie było podstaw do przedstawiania dalszego uzasadnienia medycznego (m.in. na tle załączonych do odwołania przez skarżącą Spółkę artykułów z czasopisma "Medycyna Pracy" oraz prywatnej opinii naukowej, k. 39-68 akt adm.). Nie jest również uzasadnione twierdzenie skargi, że materiał dowodowy będący podstawą do wydania orzeczenia lekarskiego był niepełny.
Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych uprawniony lekarz orzecznik wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Wyznaczenie zakresu i rodzaju dokumentacji medycznej lub pracowniczej oraz badań diagnostycznych należy do wyłącznej kompetencji lekarzy orzeczników. Lekarze orzecznicy w razie uznania, że zakres informacji zawartych w dokumentacji, o której mowa w § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r., jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, są uprawnieni na podstawie § 6 ust. 5 cyt. rozporządzenia do wystąpienia o ich uzupełnienie do pracodawcy, lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, którego dotyczy podejrzenie choroby zawodowej, lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub innego lekarza prowadzącego leczenie pracownika lub byłego pracownika, którego dotyczy podejrzenie choroby zawodowej, właściwego państwowego inspektora sanitarnego, pracownika lub byłego pracownika. Decyzja w zakresie oceny kompletności dokumentacji koniecznej do wydania orzeczenia należy więc do lekarzy orzeczników.
Orzeczenie lekarskie w postępowaniu orzeczniczym w sprawach chorób zawodowych korzysta jako dokument urzędowy z domniemania wiarygodności i autentyczności, a zatem zakresem tego domniemania objęte są także twierdzenia i wnioski medyczne z przeprowadzonych badań specjalistycznych (m.in. badań laboratoryjnych, obrazowych i neurologicznych). Szczegółowa dokumentacja ze specjalistycznych badań lekarskich przeprowadzanych w ramach postępowania orzeczniczego z zakresu medycyny pracy nie jest zresztą załączana do akt administracyjnych. Zgodnie natomiast z § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r., jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy (w szczególności dane zawarte w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika) jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. Rzecz jednak w tym, że w przedmiotowej sprawie organy administracji sanitarnej trafnie uznały, że materiał dowodowy jest wystarczający do wydania orzeczenia i nie zachodzi konieczność podejmowania dalszych czynności dowodowych. Nawet jednak gdyby organy uznały, ze zachodzi konieczność uzupełnienia materiału dowodowego, to i tak zgodnie z powyższym przepisem – w zakresie ocen i wniosków medycznych – byłyby uprawnione jedynie do zażądania od lekarzy orzeczników dodatkowego uzasadnienia lub do wystąpienia do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację. Dotyczy m.in. podnoszonych w odwołaniu i skardze okoliczności związanych pozazawodową etiologią schorzenia. Organy nie miały podstaw do zastępowania uprawnionych lekarzy orzeczników w wyznaczaniu zakresu koniecznych do wydania orzeczenia danych lub dokumentów medycznych, jeśli konkluzje lekarskie były jednoznaczne, spójne i kategoryczne. Organy administracji sanitarnej nie są natomiast uprawnione do wkraczania w sferę ustaleń i ocen medycznych orzeczników, lecz jedynie mogą żądać uzupełnienia uzasadnienia orzeczeń lekarskich albo poddać te orzeczenia weryfikacji przez jednostki orzecznicze wyższego stopnia. Oczywiście nie wykluczało to inicjatywy dowodowej skarżącej Spółki, która mogła złożyć formalny wniosek o dopuszczenie dowodu z określonych dokumentów.
Warto również zauważyć, że w postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym pozycja pracodawcy lub byłego pracodawcy jest inna niż pozycja pracownika lub byłego pracownika. Zgodnie z § 6 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. orzeczenie lekarskie przesyła się właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu, zainteresowanemu pracownikowi lub byłemu pracownikowi oraz lekarzowi kierującemu na badania, a w przypadku gdy orzeczenie lekarskie zostało wydane przez lekarza zatrudnionego w jednostce orzeczniczej II stopnia - również jednostce orzeczniczej I stopnia. Z przepisu tego wynika, że orzeczenie lekarskie nie jest przesyłane pracodawcy, co świadczy o tym, że w części orzeczniczej postępowania o stwierdzenie choroby zawodowej udział pracodawcy nie jest obligatoryjny. Ponadto zgodnie z § 7 ust. 1 cyt. rozporządzenia jedynie pracownik lub były pracownik, badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia.
Nie są wreszcie uzasadnione zarzuty naruszenia art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia w stopniu dostatecznym warunki legalności, w tym zakresie oceny zarzutów odwołania strony skarżącej.
W tym stanie rzeczy, mając na względzie całość podniesionej argumentacji, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.