II SA/Rz 826/12

II SA/Rz 826/12 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2012-12-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-09-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Ewa Partyka
Krystyna Józefczyk. /przewodniczący sprawozdawca/
Stanisław Śliwa
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 821/13 - Wyrok NSA z 2014-11-28
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
art. 112 ust. 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka NSA Stanisław Śliwa Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi M. S. i R. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących M. S. i R. S. solidarnie kwotę 457 zł /słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Sygn. II SA/Rz 826/12
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.
o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., Nr 102 poz. 651 ze zm.) – określanej dalej jako u.g.n., decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2012 r. [...], utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. Nr [...].
Decyzją tą Starosta - działając na wniosek Burmistrza [...] - na podstawie
art. 112, art. 113 ust. 1, art. 115 ust. 2 i 3, art. 118 ust. 1, art. 119 ust. 1, art. 121 ust. 1, art. 123 ust. 1 w związku z art. 6 pkt 3, art. 128 ust. 1, art. 129 ust. 1, art. 130, art. 132 ust. 1 i art. 134 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., Nr 102 poz. 651 ze zm.) oraz art. 104 i art. 107 Kpa orzekł:
1. O wywłaszczeniu - poprzez pozbawienie prawa własności – nieruchomości gruntowej położonej w R., oznaczonej jako działka nr 995/1 o pow. 0,0017 ha, stanowiącej własność M. S. i R. S.,
2. Że wywłaszczenie następuje na rzecz Gminy [...] z przeznaczeniem pod budowę przepompowni ścieków na trasie kanalizacji sanitarnej dla R.,
3. Że przejście własności nieruchomości na Gminę [...] nastąpi z dniem, w którym decyzja stanie się ostateczna,
4. O ustaleniu odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości w wysokości 768 zł., do którego zapłaty zobowiązany jest Burmistrz Gminy [...],
5. Że zapłata odszkodowania następuje jednorazowo w terminie 14 dni od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu podlega wykonaniu,
6. Że ostateczna decyzja o wywłaszczeniu stanowi podstawę do dokonania wpisu w księdze wieczystej.
/wydana w tym samym przedmiocie wcześniejsza decyzja Starosty [...] z dnia 8 listopada 2011 r. Nr [...] została w całości uchylona decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] z jednoczesnym przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji z uwagi na dotknięcie jego postępowania wadą nieważności wynikającą z braku wyznaczenia w nim wynikającego z art. 115 ust. 2 u.g.n. dwumiesięcznego terminu do zawarcia umowy pomiędzy Gminą [...] a właścicielem nieruchomości/.
Odwołanie od decyzji Starosty z dnia [...] czerwca 2012 r. wnieśli M. i R. S. podnosząc, że wbrew wywodom jej uzasadnienia, wywłaszczenie nie było jedyną formą realizacji celu publicznego. Proponowali oni bowiem inwestorowi, tj. Gminie [...] ustanowienie na stanowiącej ich własność nieruchomości służebności przesyłu wraz ze służebnością dostępu do zlokalizowanych na niej urządzeń sieci kanalizacyjnej.
Wskazali także, że nie został prawidłowo wyznaczony termin do prowadzenia rokowań; Burmistrz wyznaczył go od doręczenia pisma z dnia 10 stycznia 2012 r., podczas gdy nie upłynął jeszcze termin do zaskarżenia decyzji Wojewody z dnia [...] grudnia 2011 r. W tej sytuacji termin ten powinien być liczony najwcześniej od wykonalności powyższej decyzji, tj. od 14 lutego 2012 r.
Rozpatrujący odwołanie Wojewoda [...] opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia [...] czerwca 2012 r., uznając ją za zgodną z przepisami prawa.
W jej uzasadnieniu wskazał, że z treści art. 112 ust. 1 u.g.n. wynika, że wywłaszczona może zostać każda nieruchomość, która w planie miejscowym została przeznaczona pod cele publiczne albo dla której została wydana decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu, wywłaszczenie nieruchomości może być dokonane, jeżeli cele publiczne nie mogą być zrealizowane w inny sposób niż przez pozbawienie prawa własności, a prawa te nie mogą być nabyte w drodze umowy.
Przeznaczona do wywłaszczenia działka nr 995/1 o pow. 0,0017 ha jest niezbędna na realizację celu publicznego – budowy przepompowni ścieków na trasie kanalizacji sanitarnej R., zgodnie z decyzją Burmistrza tego Miasta z dnia [...] października 2005 r. [...] o lokalizacji inwestycji celu publicznego. Tym samym nieruchomość skarżących przeznaczona została na cel publiczny o jakim mowa w art. 6 pkt 3 u.g.n. Jeśli okaże się przy tym, że realizacja tego celu na trwale uniemożliwia dalsze korzystanie z nieruchomości w dotychczasowy sposób, konieczne jest jej wywłaszczenie polegające na pozbawieniu prawa własności, wykluczając tym samym możliwość zastosowania art. 124 ust. 1 tej ustawy, regulującym kwestię ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości poprzez zezwolenia na zakładanie i przeprowadzanie na niej ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania i dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń.
Planowana na przedmiotowej działce przepompownia ścieków stanowi trwałą budowlę, która po zakończeniu realizacji celu będzie stale uniemożliwiała wykonywanie prawa własności zgodnie z jej dotychczasowym przeznaczeniem. W związku z powyższym wszczęcie procedury wywłaszczeniowej polegającej na pozbawieniu prawa własności nieruchomości było zasadne.
Odnosząc się do zarzutu nieprawidłowego wyznaczenia dwumiesięcznego terminu do zawarcia umowy pomiędzy Gminą [...] a właścicielem nieruchomości Wojewoda stwierdził, że uchybienie to nie jest wystarczającą przesłanką do uchylenia decyzji organu I instancji. Jego decyzja z dnia [...] grudnia 2011 r. była decyzją ostateczną, tj. w myśl art. 16 § 1 Kpa nie służyło od niej odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Fakt, że dwumiesięczny termin do zawarcia umowy został wskazany w czasie gdy decyzja ta nie była jeszcze wykonalna nie miał istotnego wpływu na wynik postępowania, bowiem ustawodawca uzależnił termin wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego od daty doręczenia właścicielowi, użytkownikowi wieczystemu lub innej osobie mającej ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości pisma wyznaczającego dwumiesięczny termin do zawarcia umowy jej zakupu lub zamiany, co w niniejszej sprawie zostało spełnione.
Decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zaskarżyli M. i R. S., zarzucając jej wydanie z naruszeniem przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Na tej podstawie wnieśli o uchylenie jej w całości i umorzenie postępowania, względnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W jej uzasadnieniu ponownie zakwestionowali stanowisko organów administracji, że ze względu na trwały charakter budowli uniemożliwiający korzystanie z nieruchomości przez dotychczasowych właścicieli, wyłącznym rozwiązaniem w przedmiotowej sprawie było wywłaszczenie. Możliwość realizacji celu publicznego przy zastosowaniu mniej dotkliwej dla obywatela instytucji wyłącza stosowanie najbardziej dotkliwych, jakim jest odjęcie prawa własności. W niniejszej sprawie służebność przesyłu i dostępu do posadowionych na działce urządzeń stanowiłaby wystarczający tytuł prawny do użytkowania wybudowanej na działce nr 995/1 przepompowni, która z pewnością już działa, a nie pozbawia to dotychczasowych właścicieli możliwości korzystania z działki.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zawartych w niej zarzutów stwierdził, że są one powtórzeniem zawartych w odwołaniu, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz obowiązujące przepisy prawa regulujące kwestię której dotyczy zaskarżona decyzja nie dają podstaw do jej uwzględnienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Na wstępie wskazać należy, że kontrola sądu administracyjnego zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 1269, poz. 153) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) sprowadza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych.
Kontrola sądu ogranicza się więc do zbadania czy w toku rozpoznawania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu określonym przez art. 145 § 1 pkt 1 a i 1 c p.p.s.a.
Ustalenia stanu faktycznego są bezsporne. Nie budzi również wątpliwości, że urządzenia przepompowni ścieków na przedmiotowej działce zostały wybudowane i uruchomione.
Materialno – prawną podstawą rozstrzygnięcia jest przepis art. 112 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 261, poz. 2603 ze zm.).
Instytucja wywłaszczenia nieruchomości szczegółowo uregulowana została w Rozdziale 4 ustawy pt.: "Wywłaszczenie nieruchomości".
Jest ona instrumentem uniemożliwiającym organom administracji publicznej ingerencję w sferę cudzej własności poprzez jej ograniczenie bądź pozbawienie prawa własności nieruchomości w celu prawidłowej realizacji i wykonywania zadań publicznych. Szczególny charakter przedmiotu orzekania w sprawach o wywłaszczenie nieruchomości skutkuje tym, że organy administracji publicznej w toczącym się postępowaniu o wywłaszczenie zobowiązane są dowieść wystąpienia wszystkich określonych ustawą o gospodarce nieruchomościami przesłanek podjęcia rozstrzygnięcia o pozbawieniu bądź ograniczeniu praw do nieruchomości.
Wyznacznikiem dopuszczalności wywłaszczenia jest cel publiczny, co wynika z treści art. 112 ust. 3 ustawy, który stanowi, że wywłaszczenie nieruchomości może być dokonane, jeżeli cele publiczne nie mogą być zrealizowane w inny sposób niż poprzez pozbawienie albo ograniczenie praw do nieruchomości, a prawa te nie mogą być nabyte w drodze umowy.
Przepis art. 6 ustawy wyczerpująco definiuje "cel publiczny", a wśród nich wymienia "budowa i utrzymanie publicznych urządzeń służących do zaopatrzenia ludności w wodę, gromadzenia, przesyłania, oczyszczania i odprowadzania ścieków" – pkt 3. Wykładnia językowa przepisu art. 112 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie pozostawia złudzeń, iż "wywłaszczenia można dokonać wyłącznie na cel publiczny, który będzie zrealizowany". Zdaniem Sądu orzekającego w sprawie brzmienie przepisu "jeżeli cel publiczny nie może być zrealizowany" można dokonać wywłaszczenia jest jednoznaczne.
W sytuacji gdy cel publiczny został już zrealizowany, wyłączona jest możliwość wydania ex post decyzji o wywłaszczeniu, gdyż brak jest ustawowych przesłanek do podjęcia takiej decyzji. Decyzja o wywłaszczeniu ma dopiero umożliwić przyszłą realizację celu wywłaszczenia.
W innym przypadku stosunki pomiędzy stronami kształtują się według zasad określonych w kodeksie cywilnym (art. 224 – 231 k.c.).
Rozpatrywanie wynikających z tych stosunków roszczeń należy do drogi postępowania cywilnego (patrz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 maja 2010 r., I OSK 1076, wyrok z dnia 22 kwietnia 2008 r., II SA/Kr 163/08).
Z tych względów na zasadzie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 a ustawy z dnia 31 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) w związku z art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 102, poz. 651) Sąd uwzględnił skargę.
Na podstawie przepisu art. 152 cyt. ustawy orzekł o tymczasowej ochronie rozstrzygnięcia.
O kosztach orzeczono na zasadzie przepisu art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a.