II SA/Rz 820/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w RzeszowieRzeszów2021-09-09
NSAinneŚredniawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymobowiązek alimentacyjnypokrewieństwoustawa o świadczeniach rodzinnychKodeks rodzinny i opiekuńczyprawo administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla bratanka sprawującego opiekę nad niepełnosprawną ciotką, uznając brak ustawowego obowiązku alimentacyjnego.

Skarżący, bratanek niepełnosprawnej ciotki, ubiegał się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania nad nią opieki. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, wskazując, że zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczenia przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Skarżący, będący krewnym w linii bocznej, nie spełniał tego kryterium. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie podzielił stanowisko organów, oddalając skargę i podkreślając, że brak obowiązku alimentacyjnego wyklucza możliwość przyznania świadczenia, niezależnie od faktycznego sprawowania opieki.

Przedmiotem skargi była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiająca przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz J. G., który sprawował opiekę nad swoją niepełnosprawną ciotką GW. Wnioskodawca, będący bratankiem ciotki, posiadał orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i zrezygnował z pracy zarobkowej, aby opiekować się ciotką. Organy administracji obu instancji odmówiły przyznania świadczenia, powołując się na art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz uchwałę NSA I OPS 5/13. Kluczowym argumentem było to, że skarżący, jako bratanek, nie jest krewnym w linii prostej ani rodzeństwem osoby wymagającej opieki, a zatem nie ciąży na nim ustawowy obowiązek alimentacyjny w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Skarżący zarzucał błędną wykładnię przepisów i naruszenie zasady równości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd podkreślił, że ustawa o świadczeniach rodzinnych wprost odsyła do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w kwestii obowiązku alimentacyjnego, który jest ściśle określony i nie obejmuje dalszych krewnych w linii bocznej, takich jak bratanek. Sąd zaznaczył, że celem świadczenia jest wsparcie osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, które rezygnują z pracy, a nie wszystkich osób dobrowolnie podejmujących się opieki. Nawet nowelizacje przepisów nie zmieniły warunku istnienia obowiązku alimentacyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, bratanek nie jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie ciąży na nim ustawowy obowiązek alimentacyjny wobec ciotki w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Uzasadnienie

Ustawa o świadczeniach rodzinnych uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia obowiązku alimentacyjnego między opiekunem a osobą niepełnosprawną. Obowiązek ten, zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Bratanek jest krewnym w linii bocznej i nie podlega temu obowiązkowi.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (22)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § ust. 1a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § pkt 4

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

k.r.o. art. 128

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

k.r.o. art. 671

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

k.r.o. art. 671 § § 1

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

k.r.o. art. 671 § § 2

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

k.r.o.

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy

u.ś.r. art. 17 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § ust. 1a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 134

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 137

u.ś.r. art. 3 § pkt 14

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

k.r.o. art. 132

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Konstytucja RP art. 71

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 69

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak ustawowego obowiązku alimentacyjnego skarżącego wobec ciotki, co wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Odrzucone argumenty

Argumentacja skarżącego oparta na wykładni funkcjonalnej i prokonstytucyjnej, mająca na celu rozszerzenie kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego poza krąg osób zobowiązanych alimentacyjnie.

Godne uwagi sformułowania

Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Wyniki wykładni gramatycznej omawianych przepisów, ich znaczenie językowe, są zatem zgodne z rezultatem wykładni systemowej i funkcjonalnej. Treść omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Skład orzekający

Elżbieta Mazur-Selwa

przewodniczący sprawozdawca

Maria Mikolik

członek

Piotr Godlewski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczących kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności w kontekście obowiązku alimentacyjnego i pokrewieństwa."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego i interpretacji przepisów, które mogą ulec zmianie. Koncentruje się na ścisłej wykładni przepisów, ignorując potencjalne luki prawne lub nierówności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia socjalnego i jego interpretacji prawnej, co jest istotne dla prawników zajmujących się prawem rodzinnym i administracyjnym. Pokazuje, jak ścisła wykładnia przepisów może wpływać na dostęp do pomocy.

Czy opieka nad ciotką gwarantuje świadczenie pielęgnacyjne? Sąd wyjaśnia kluczowy warunek.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Rz 820/21 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2021-09-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-05-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Mikolik
Piotr Godlewski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2285/21 - Wyrok NSA z 2022-09-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 września 2021 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi JG, dalej "skarżący", jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], dalej "Kolegium", z [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Wnioskiem z 2 października 2020 r. JG wystąpił do Burmistrza [...], dalej "Burmistrz", o ustalenie prawa do świadczenia z tytułu opieki nad niepełnosprawną ciotką GW. Do przedmiotowego wniosku załączył: orzeczenie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego [...] stwierdzające trwałą niezdolność GW do samodzielnej egzystencji, oświadczenia złożone pod odpowiedzialnością kamą dot. pokrewieństwa, sprawowania opieki i wykonywanych czynności podczas opieki, orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] zaliczające wnioskodawcę do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia 31-01-2022 r., odpisy skrócone aktów zgonu męża i rodzeństwa podopiecznej, dane ze zbioru PESEL dotyczące GW, dane ze zbioru PESEL JG. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia 20 października 2020 r. ustalono, że wnioskodawca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną ciotką. Wnioskodawca posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie podejmuje zatrudnienia, nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, nie pobiera emerytury, renty i sprawuje opiekę nad niepełnosprawną ciotką, która jest osobą niepełnosprawną. Jest bratankiem swojej bezdzietnej ciotki, zamieszkuje z nią wspólnie pod jednym adresem, a rodzeństwo podopiecznej nie żyje. Z oświadczenia GW wynika, że jest bezdzietną wdową zamieszkującą wraz ze swoim bratankiem - wnioskodawcą.
Decyzją z [...] stycznia 2021 r. nr [...] Burmistrz odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wskazując, że za dominujące, a potwierdzone uchwałą Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2013 r. I OPS 5/13 należy uznać stanowisko, zgodnie z którym osoby opiekujące niepełnosprawnymi członkami rodziny, spokrewnione w dalszym stopniu, tak jak skarżący, nie są uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego.
W odwołaniu od powyżej decyzji JG zarzucił błędne zastosowanie art. 17 ust. 1 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej "u.ś.r.") stanowiącego o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych, chyba że zstępni ci posiadają orzeczenia o niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na jego rzecz. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy.
Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej "k.p.a.") w zw. art. 17 ust. 1a pkt 4 u.ś.r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. stanowiącego o osobach uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W myśl art. 17 ust. 1a powołanej ustawy, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Niewątpliwie więc świadczenie to przysługuje, oprócz rodziców i opiekuna faktycznego dziecka, tylko osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny.
Zgodnie z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2086 ze zm., dalej "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei zgodnie z art. 671 ww. ustawy krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (§ 1). Stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2).
W świetle powyższych regulacji niewątpliwie odwołujący jako bratanek wymagającej opieki GW jest spokrewniony z nią w linii bocznej, w stopniu dalszym niż rodzeństwo. Pozostaje więc poza kręgiem osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest jej rodzicem ani też inną osobą, na której ciąży względem ww. obowiązek alimentacyjny tj. krewnym w linii prostej czy rodzeństwem. Nie może być też uznany za opiekuna faktycznego tej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy, ponieważ GW nie jest osobą małoletnią. Zatem odwołujący z racji braku obciążenia ustawowym obowiązkiem alimentowania wymagającej opieki ciotki, nie jest osobą legitymowaną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad nim. Fakt sprawowania przez niego tej opieki, mimo iż jest oczywisty, nie może sam w sobie stanowić przesłanki dla uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Kolegium z 15 marca 2021 r. JG reprezentowany przez adw. MZ zaskarżył ją w całości, zarzucając jej rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się bratanka, będącego jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez rodzeństwo niepełnosprawnej, którzy nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.
Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie decyzji obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie JG prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych
W ocenie skarżącego wykładnia językowa art. 17 ust. 1a u.ś.r. dokonana przez organ II instancji prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami u.ś.r. oraz przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki. Jak trafnie wskazał Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w wyroku z 7 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 80/19 w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w k.r.o. Nie można zatem pominąć treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) – dalej: "P.p.s.a.", zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Sądu ustalenia dokonane w sprawie przez organy są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli prawidłowości stanowiska wyrażonego w wydanej decyzji administracyjnej, w tym zastosowanych przepisów prawa. Sąd podziela stanowisko organów obydwu instancji odnośnie braku prawnej możliwości przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, z uwagi na brak zaistnienia okoliczności, które pozwalałyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącej względem jej babki przed obowiązkiem alimentacyjnym dziecka osoby wymagającej opieki.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Jak słusznie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 16 czerwca 2021 r. II SA/Rz 516/21 (dostępny na stronie: orzezcenia.nsa.gov.pl), brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje, że adresatem świadczenia pielęgnacyjnego nie jest jakakolwiek osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, ale tylko taka, która mieści się w podanym wyżej katalogu. Jeśli czynności opiekuńczych nie wykonuje matka, ojciec, rodzina zastępcza, opiekun faktyczny dziecka w rozumieniu art. 3 pkt 14 u.ś.r. (tj. osoba faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka), to musi to być osoba, na której zgodnie z przepisami K.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego. Nie może zatem budzić wątpliwości, że w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. tylko osoba, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego może uzyskać rekompensatę za brak podjęcia zatrudnienia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Co do zaś definicji takiego obowiązku przepis ten wprost odsyła do ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Stosownie do art. 128 tej ustawy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są osoby pochodzące jedna od drugiej tj. wstępni: rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd. oraz zstępni: dzieci, wnukowie, prawnukowie itd. Krewnymi w linii bocznej są natomiast osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (art. 617 K.r.o.). Jasne sprecyzowanie przez prawodawcę, kogo należy uznawać za obciążonego tego rodzaju obowiązkiem nie pozwala na dokonywanie modyfikacji w tym zakresie. Nie jest zatem możliwe jakiekolwiek zawężenie czy też rozszerzenie granic podmiotowych przedmiotowego obowiązku.
Unormowania odnoszące się do obowiązku alimentacyjnego są klarowne i bezwzględnie obowiązujące, a zatem nie podlegają analizie mającej na celu w istocie zmodyfikowanie treści czy podmiotów tego obowiązku. Nie można też opowiedzieć się za prokonstytucyjną wykładnią art. 17 ust. 1 pkt 4 K.p.a., bowiem przepis ten w sposób jednoznaczny odsyła w zakresie rozumienia pojęcia "obowiązek alimentacyjny" do unormowań ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, które – jak wyżej zaznaczono – są sztywne i nie pozostawiają pola do uznaniowego ujęcia przedmiotowych kwestii. Skarżąca powołała się na art. 71 Konstytucji RP, który stanowi, że państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Można też wskazać w tym miejscu inny przepis Konstytucji tj. art. 69, zgodnie z którym osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Należy jednak mieć na uwadze, że regulacje konstytucyjne mają wymiar ogólny i podlegają konkretyzacji w aktach prawnych niższego rzędu, do których zresztą wprost odsyła ostatni z przywołanych przepisów tzn. art. 69. To zatem w poszczególnych ustawach należy poszukiwać konkretnych rozwiązań co do rodzaju i zakresu pomocy udzielanej przez Państwo podmiotom jej potrzebującym. Skoro w niniejszej sprawie skarżący jest bratankiem swojej niepełnosprawnej ciotki GW, to brak jest podstaw prawnych do przyjęcia, ze należy on do kręgu podmiotów określonych art. 17 ust. 1 u.ś.r., uprawnionych do skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.
Uznając odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie za prawidłową należy wskazać na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2013 r. (I OPS 5/13), na którą powołało się także Kolegium, a w której przyjęto, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym przed dniem 1 stycznia 2013 r. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W tym miejscu należy od razu zaznaczyć, że wprawdzie art. 17 u.ś.r., który podlegał interpretacji przez NSA został następnie znowelizowany i obecnie ma inne brzmienie (przewidując szerszy krąg podmiotów uprawionych do świadczenia pielęgnacyjnego), jednak nie uległ zmianie zapis, który uzależnia prawo do takiego świadczenia od istnienia obowiązku alimentacyjnego między opiekunem i niepełnosprawnym. Dlatego też stanowisko NSA wyrażone w tej uchwale, jak też powołane przez Sąd argumenty na jego poparcie należy uznać za wciąż aktualne.
W uchwale tej NSA zwrócił uwagę, że pierwotnie świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało tylko w wypadku opieki sprawowanej przez rodziców lub opiekunów nad dzieckiem. Na skutek wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r. sygn. akt P 27/07 (OTK-A 2008, nr 6, poz. 107) i z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 (OTK-A 2008, nr 6, poz. 109), którymi uznano za sprzeczne z Konstytucją RP pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego innych członków rodziny, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, sprawujących opiekę nad niepełnoletnim, niepełnosprawnym członkiem rodziny, a także nad innym członkiem rodziny wymagającym opieki, ustawodawca rozszerzył krąg osób uprawnionych do tego świadczenia. W każdej jednak z kolejnych wersji prawnych przyjmowano warunek, by osoba świadcząca opiekę była obciążona w stosunku do podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca uznawał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia, jest to, aby opiekę wykonywała osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym, i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił. NSA wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w powołanych wyżej wyrokach nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego warunku obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę a podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. NSA podniósł, że celem omawianych uregulowań jest to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonywaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Wyniki wykładni gramatycznej omawianych przepisów, ich znaczenie językowe, są zatem zgodne z rezultatem wykładni systemowej i funkcjonalnej. NSA podkreślił wyraźnie, że treść omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Mając powyższe na uwadze Sąd przyjął, że okolicznością niezbędną do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. jest przynależenie przez wnioskodawcę do grupy osób zobowiązanych alimentacyjnie względem niepełnosprawnego. Brak spełnienia powyższego warunku oznacza zaś niemożność przychylenia się do wniosku. JG jako zstępny rodzeństwa osoby niepełnosprawnej bez wątpienia nie mieści się w powyższym kręgu podmiotów, a zatem prawidłowo rozpoznające sprawę organy uznały, że brak jest podstaw do uwzględnienia jej wniosku.
W związku z powyższym, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd skargę oddalił.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI