II SA/Rz 811/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w RzeszowieRzeszów2022-11-16
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjnepomoc społecznaemeryturaprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymikodeks postępowania administracyjnegoprawo rodzinneniepełnosprawnośćorzecznictwosąd administracyjny

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że organ nie poinformował prawidłowo skarżącej o możliwości zawieszenia emerytury w celu uzyskania świadczenia.

Skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem, jednak organ odmówił, wskazując na pobieranie przez nią emerytury. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję, uznając, że pobieranie emerytury wyklucza świadczenie pielęgnacyjne, chyba że emerytura zostanie zawieszona. WSA uchylił decyzję SKO, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, w szczególności obowiązek informacyjny organu wobec strony.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej S.Z. z tytułu opieki nad mężem. Organ pierwszej instancji odmówił świadczenia, wskazując na dwie przesłanki negatywne: nieustalony moment powstania niepełnosprawności u męża oraz fakt pobierania przez skarżącą emerytury. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) utrzymało decyzję w mocy, uznając, że choć moment powstania niepełnosprawności nie jest przeszkodą (powołując się na wyrok TK K 38/13), to pobieranie emerytury zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, chyba że emerytura zostanie zawieszona. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając błędną wykładnię przepisów oraz naruszenie procedury, w tym brak poinformowania o konieczności zawieszenia emerytury. WSA uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organy naruszyły przepisy postępowania, w szczególności art. 9 k.p.a. Sąd podkreślił, że nawet przy profesjonalnym pełnomocniku, organ ma obowiązek informowania strony o jej prawach i obowiązkach. Wskazał, że skarżąca miała wolę wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie została prawidłowo poinformowana o możliwości i konsekwencjach zawieszenia emerytury, co uniemożliwiło jej skorzystanie z tego prawa. Sąd zasądził też koszty zastępstwa procesowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, ale osoba sprawująca opiekę ma prawo wyboru świadczenia, pod warunkiem zawieszenia pobierania emerytury. Organ ma obowiązek poinformować o tej możliwości.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. należy interpretować systemowo i celowościowo, a nie tylko językowo. Pobieranie emerytury nie powinno bezwzględnie wykluczać świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli jest ono korzystniejsze. Kluczowe jest jednak poinformowanie strony przez organ o możliwości zawieszenia emerytury.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (22)

Główne

P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.ś.r. art. 17 § ust. 1a pkt 2

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § ust. 1b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.ś.r. art. 27 § ust. 5

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

P.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

P.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.ś.r. art. 17 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.w.s.r.i.s.p.z.

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

k.r.o.

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy

u.u.w.z.d.o.

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

u.r.ś.u.

Ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym

Ustawa z dnia 11 maja 2017 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw

p.e. art. 134

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Prawo emerytalne

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przez organ obowiązku informacyjnego wobec strony (art. 9 k.p.a.). Błędna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez organy, która nie uwzględnia możliwości wyboru świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu emerytury. Niewłaściwe zastosowanie przepisów k.p.a. w zakresie informowania strony o konieczności podjęcia określonych kroków (zawieszenie emerytury) w celu uzyskania świadczenia.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów opierająca się na ścisłej wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która wyklucza świadczenie pielęgnacyjne w przypadku posiadania prawa do emerytury.

Godne uwagi sformułowania

nie jest wystarczające skorzystanie wyłącznie z wykładni językowej tego przepisu, ale konieczne jest sięgnięcie także do innych metod wykładni nie można wymagać od strony, aby ta zawiesiła prawo do świadczenia niejako z 'góry' w sytuacji gdy nie ma pewności, że otrzyma prawo do świadczenia pielęgnacyjnego Fakt, że skarżąca korzysta z pomocy fachowego pełnomocnika nie zwalnia organu z obowiązku wyczerpującego i jasnego pouczania o przysługujących prawach i obowiązkach.

Skład orzekający

Elżbieta Mazur-Selwa

sprawozdawca

Ewa Partyka

przewodniczący

Karina Gniewek-Berezowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście zbiegu prawa do emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego, a także obowiązek informacyjny organów administracji publicznej."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji pobierania emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego, a jego zastosowanie może być ograniczone do podobnych stanów faktycznych. Kluczowe jest ustalenie, czy świadczenie pielęgnacyjne jest faktycznie korzystniejsze od emerytury.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego i pokazuje, jak kluczowe dla rozstrzygnięcia mogą być błędy proceduralne organów, nawet przy obecności profesjonalnego pełnomocnika. Podkreśla znaczenie prawa do informacji.

Czy emerytura zawsze odbiera prawo do świadczenia pielęgnacyjnego? Sąd wyjaśnia kluczowy obowiązek urzędników.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Rz 811/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2022-11-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /sprawozdawca/
Ewa Partyka /przewodniczący/
Karina Gniewek-Berezowska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1a pkt 2, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 27 ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ AWSA Karina Gniewek-Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2022 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 26 kwietnia 2022 r. nr SKO.4111/371/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącej S. Z. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi S.Z. (dalej: "Skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "SKO", "Kolegium") w Rzeszowie z dnia 26 kwietnia 2022 r. nr SKO.4111/371/2022 wydana w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm. – dalej "k.p.a.") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm. – zwana dalej: "u.ś.r.").
Z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy wynika, że wnioskiem z 16 grudnia 2021 r. S.Z. zwróciła się do Burmistrza [...] o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem F.Z.
Organ ten decyzją z dnia 29 marca 2022 r. nr MOPS.5212.4.2022 odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazał, że osoba wymagająca opieki posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z 28 listopada 2014 r. wydane na stałe, z którego wynika, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Nie została zatem spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ wskazał także na drugą negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., a mianowicie wnioskodawczyni pobiera emeryturę.
W odwołaniu od ww. decyzji Skarżąca zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. poprzez ich błędną wykładnię skutkującą odmową prawa do dochodzonego świadczenia. Odnośnie pierwszego przepisu wskazała, że w kwestii momentu powstania niepełnosprawności wypowiedział się TK w wyroku z 21.10.2014 r., sygn. K 38/13, który stwierdził w tej części niezgodność przepisu z Konstytucją. Odnośnie drugiego przepisu podała, że pobieranie emerytury nie wyklucza możliwości przyznania świadczenia. Zawnioskowała o uchylenie decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Po rozpoznaniu odwołania SKO wskazaną na wstępie decyzją z dnia 26 kwietnia 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Powołując się na wyrok TK z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium nie zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji o niespełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Na tej podstawie nie można było odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przeszkody w tym zakresie nie stanowi moment powstania niepełnosprawności u męża odwołującej.
SKO podzieliło natomiast stanowisko Burmistrza, że warunkiem koniecznym przyznania żądanego świadczenia jest rezygnacja z pobieranego świadczenia emerytalnego, co może nastąpić poprzez wstrzymanie jego pobierania. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wymienia w formie katalogu zamkniętego osoby nieuprawnione do otrzymania świadczenia. Wśród niech wymienia m. in. osobę posiadającą prawo do emerytury i nie przewidział możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem emerytalnym a świadczeniem pielęgnacyjnym, ewentualnie dopłatą wyrównującą niższe świadczenie. Brak jest podstawy prawnej by dokonać swoistego "wyrównania" pomiędzy kwotą przyznanej emerytury a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. SKO wyjaśniło, że dopiero zawieszenie prawa do emerytury, skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Odwołująca, działająca przez profesjonalnego prawnika miała wiedzę co do możliwości dokonania wyboru pomiędzy emeryturą a świadczeniem pielęgnacyjnym oraz co do zasadności złożenia wniosku o zawieszenie emerytury. Do dnia wydania decyzji nie przedłożyła decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury ani nie poinformowała o wystąpieniu do właściwego organu z wnioskiem o zawieszenie prawa do emerytury.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyła S.Z. (reprezentowana przez pełnomocnika). Zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i błędne uznanie, że pobieranie przez nią świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77, art. 79 k.p.a. poprzez niepoinformowanie przez organ strony przed wydaniem decyzji o konieczności zawieszenia pobieranej przez nią emerytury jako negatywnej przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zawnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji i ustalenie na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę SKO w Rzeszowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, jak wynika z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a. w związku z wnioskiem skarżącej i przy braku sprzeciwu organu sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
5. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:
1) osoba sprawująca opiekę:
a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,
b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów,
2) osoba wymagająca opieki:
a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Dokonując analizy powyższego przepisu na tle analizowanej sprawy stwierdzić bezspornie należy, że skarżąca jako żona wymagającego opieki jest uprawniona w pierwszej kolejności do świadczenia pielęgnacyjnego.
Nie jest również w sprawie kwestionowane, że skarżąca w związku z opieką nad mężem nie podejmuje zatrudnienia. Nie ulega również wątpliwości że opieka ta wykonywana jest w sposób prawidłowy o czym świadczy przeprowadzony wywiad środowiskowy.
Faktem jest, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W toku postepowania odpadła również podnoszona przez organ I instancji okoliczność daty powstania niepełnosprawności. W tym zakresie Kolegium prawidłowo powołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 stwierdzający, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Przechodząc zatem do punktu spornego w sprawie tj. przysługującej skarżącej emerytury jako negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Sąd stwierdza nieprawidłową wykładnię tego przepisu, która miała wpływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia.
Skład orzekający w niniejszej sprawie wyraża stanowisko, zbieżne z resztą z dominującym obecnie w orzecznictwie, że dla sposobu rozumienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. nie jest wystarczające skorzystanie wyłącznie z wykładni językowej tego przepisu, ale konieczne jest sięgnięcie także do innych metod wykładni, co jest dopuszczalne nawet wówczas, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów jednoznacznych, lecz przemawia za tym silne uzasadnienie aksjologiczne albo wykładnia językowa prowadzi do absurdalnych lub niemożliwych do zaakceptowania konsekwencji (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z 10 grudnia 2009 r., I OPS 8/09, M. Zirk-Sadowski, Wykładnia w prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego. Tom 4, W. Jakimowicz Wykładnia w prawie administracyjnym Zakamycze 2006, str. 551-552).
Należy również zaznaczyć, że omawiana regulacja stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., o sygn. SK 2/17, orzekł w części I, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, tj. od 8 lipca 2019 r.
W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podnoszono, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (wyroki TK z 6 maja 1998 r., K 37/97, 20 października 1998 r., K 7/98, 17 maja 1999 r., P 6/98 i 18 marca 2014 r., SK 53/12). Wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach (por. wyroki TK z 23 listopada 2010 r., K 5/10 i z 17 czerwca 2014 r., P 6/12). W kwestii zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2015 r., K 38/13 wskazując, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.
W ustawie o świadczeniach rodzinnych uregulowany został przypadek zbiegu uprawnień do świadczeń. W art. 27 ust. 5 wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Tymczasem w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego te osoby, które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie, a uprawnionym do świadczeń wskazanych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Zatem sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana.
W szeregu orzeczeniach przyjęto, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia, w tym emerytury i renty. Wskazały, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było ono niższe niż świadczenia wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Aktualnie często jest odwrotnie, a pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej oraz narusza konstytucyjną zasadę równości (por. wyroki WSA: w Rzeszowie z dnia 16 października 2019 r., II SA/Rz 828/19, w Gliwicach z dnia 22 stycznia 2020 r., II SA/Gl 1141/19, w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2020 r., IV SA/Po 921/19, w Bydgoszczy z dnia 8 czerwca 2020 r., II SA/Bd 145/20, wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2020r., I OSK 1546/19).
Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie podziela co do zasady wyrażone w powołanych orzeczeniach stanowiska.
Nie jest również możliwe, i w tym zakresie Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu II instancji, przyznanie w ramach wniosku o świadczenie pielęgnacyjne różnicy w postaci nadwyżki pomiędzy przyznanym świadczeniem emerytalnym, a przewidzianym w ustawie świadczeniem pielęgnacyjnym. Takie rozliczanie nie znajduje bowiem podstawy prawnej w obowiązujących przepisach a ponadto powodowałoby dalsze wątpliwości, w zakresie chociażby opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ich wysokości i podstawy. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na ich podstawie oraz wypłacanych przez wskazane w tych ustawach organy. Nie ma przepisu regulującego zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy.
Skutkiem przyjęcia powyższego poglądu jest istniejące po stronie wnioskodawczyni prawo do wyboru jednego ze świadczeń, w przypadku dokonania wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, zawieszenie prawa do emerytury czy renty na podstawie art. 134 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ powinien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
W niniejszej sprawie organ II instancji podzielając w zasadzie zaprezentowane wyżej stanowisko przyjął, że wobec nie wystąpienia przez skarżącą z wnioskiem o zawieszenie prawa do emerytury, świadczenie pielęgnacyjne nie należy się. Tymczasem obowiązkiem organu było pouczenie skarżącej o sposobie postępowania, by mogła realnie skorzystać z prawa wyboru świadczeń.
W niniejszej sprawie organ I instancji nie skierował do skarżącej takiego wezwania, a organ II instancji stwierdził, że z uwagi na to, że skarżąca korzysta z pomocy zawodowego pełnomocnika, który ma świadomość, że dla pozytywnego rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest przedłożenie decyzji o zawieszeniu prawa do emerytury, zwolniony jest z obowiązku informacyjnego.
Sąd z powyższym stanowiskiem się nie zgadza. Fakt, że skarżąca korzysta z pomocy fachowego pełnomocnika nie zwalnia organu z obowiązku wyczerpującego i jasnego pouczania o przysługujących prawach i obowiązkach.
Nie wywiązując się z obowiązku informacyjnego organy doprowadziły do niekorzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia. Od początku wolą skarżącej była rezygnacja z prawa do emerytury na poczet korzystniejszego dla niej finansowo świadczenia pielęgnacyjnego.
Zwrócić należy uwagę na to, że we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca powołała się na przysługujące jej prawo wyboru jednego ze świadczeń. Na etapie składania wniosku nie mogła mieć jeszcze pewności co do uznania przez organ spełnienia przez nią pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zawieszenie prawa do emerytury wywołuje daleko idące skutki dla strony, gdyż w jego wyniku strona świadczenia emerytalnego nie otrzymuje. Trudno więc wymagać od strony, aby ta zawiesiła prawo do świadczenia niejako z "góry" w sytuacji gdy nie ma pewności, że otrzyma prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
SKO wykluczając negatywną przesłankę z art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie uprzedziło o tym skarżącej, nie pouczyło jej o możliwości zawieszenia emerytury przed wydaniem przez siebie decyzji i nie wyznaczyło w tym zakresie stosownego terminu do przedłożenia decyzji o zawieszeniu emerytury. Naruszyło ono w ten sposób art. 10 ust. 1, 8, 9 k.p.a. oraz art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy SKO będzie miało na względzie treść niniejszego uzasadnienia.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI