II SA/Rz 792/23

II SA/Rz 792/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-10-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Karina Gniewek-Berezowska /sprawozdawca/
Magdalena Józefczyk
Piotr Godlewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 25/24 - Wyrok NSA z 2025-01-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1205
art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c. i art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2023 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 22 lutego 2023 r. nr SKO.405.ZA.473.4.2023 w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości alimentacyjnych I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 16 stycznia 2023 r. nr MOPS.DSR.5222.228.1.2023; II. zarządza zwrot od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz skarżącego J. K. kwoty 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem nienależnie uiszczonego wpisu sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu ( dalej: "Kolegium" "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji", "SKO") z 22 lutego 2023 r. nr SKO.405.ZA.473.4.2023 w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości alimentacyjnych.
W podstawie prawnej decyzji Organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.; dalej: "k.p.a.") i art. 30 ust. 2, ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1205; dalej: "u.p.o.u.a.").
Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu.
Wnioskiem z 2 listopada 2022 r. J. K. (dalej: "Skarżący") zwrócił się o rozłożenie na raty zadłużenia powstałego z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z jednoczesnym zobowiązaniem do regularnych, comiesięcznych wpłat z tego tytułu po 300,00 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku Skarżący opisał swoją trudną sytuację materialną i wyjaśnił, że utrzymuje się z renty oraz zasiłku z pomocy społecznej.
Prezydent Miasta [...] (dalej: "Organ I instancji", "Prezydent") wezwał Skarżącego do uzupełnienia wniosku o dokumenty niezbędne do oceny aktualnej sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodowej.
W odpowiedzi na wezwanie Skarżący przedłożył dokumenty, z których wynika, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i zamieszkuje w domu z prawem dożywotniej osobistej służebności polegającej na korzystaniu z całego domu mieszkalnego. Skarżący oświadczył, że zajmuje mały pokój oraz dokłada się do kosztów utrzymania (dowód: Akt Notarialny nr [...] oraz Oświadczenie D. W. z 8 grudnia 2022 r.). Skarżący posiada orzeczenie zaliczające go do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności wraz [...] wydane do [...] marca 2024 r. Skarżący podał, że wymaga opieki i wsparcia innej osoby, nie wskazując jednocześnie kto oraz w jakiej formie opiekę sprawuje. Pozostaje pod opieką lekarską Poradni [...] oraz Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej [...].
Organ I instancji ustalił także, że Skarżący pozostaje bierny zawodowo, ma ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, której wysokość netto wynosi 1.217,80 zł. (po odliczeniu potrąceń [...] wynosi 594,05 zł). Z oświadczenia strony wynika, że nie posiada on nieruchomości, ruchomości i innych zasobów poza motorowerem o wartości szacowanej 500,00 zł. Utrzymuje się z zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności w kwocie 215,84 zł miesięcznie, wypłacanego przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...]. Karta obiegowa Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] wskazuje, że Skarżący aktualnie nie korzysta z pomocy Ośrodka w oparciu o ustawę o pomocy społecznej. Miesięczne wydatki Skarżącego wynoszą ok. 730,00 zł i związane są przede wszystkim z bieżącymi wydatkami z tytułu opłaty za mieszkanie - 200,00 zł oraz energii - 80,00 zł. Dodatkowo Skarżący oświadczył, że ponosi wydatki na wyżywienie w wysokości 300 zł oraz leczenie ok. 150,00 zł.
Decyzją z 16 stycznia 2023 r. Prezydent Miasta [...] odmówił Skarżącemu rozłożenia na raty należności w łącznej wysokości 94.170,75 zł obejmującej kwotę 34.152,84 zł wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. ponadto kwotę 31.205,66 zł wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2011 r. oraz w okresie od 1 grudnia 2011 r. do 30 września 2012 r. na rzecz osób uprawnionych M. K., J. K., E. K., N. K. oraz kwotę 28.812,25 zł odsetek naliczonych na dzień wydania niniejszej decyzji.
W uzasadnieniu decyzji Organ I instancji wskazał, że Skarżący jest dłużnikiem alimentacyjnym, zobowiązanym wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z [...] czerwca 1993 r. sygn. akt. [...] do łożenia alimentów na rzecz dzieci: N. K. w kwocie 800,000 zł miesięcznie, J. K. w kwocie 800,000 zł (kwota alimentów ustalona wyrokiem sprzed denominacji złotego z 1995 r.).
Następnie Skarżący został zobowiązany orzeczeniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] września 2003 r. sygn. akt [...] do łożenia alimentów na rzecz N. K., J. K., E. K., M. K. w kwocie po 270,00 zł miesięcznie na rzecz każdej z nich, w miejsce alimentów po 250,00 zł miesięcznie zasądzonych wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z [...] lutego 2002 r. sygn. akt. [...].
Wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z [...] marca 2018 r. sygn. akt. [...] z dniem [...] stycznia 2018 r. zniesiono obowiązek alimentacyjny Skarżącego wobec córki: N. K., J. K. i E. S. (wcześniej K.), podwyższając jednocześnie raty alimentacyjne na rzecz córki M. K. orzeczone wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z [...] września 2003 r. sygn. akt. [...], a który to obowiązek został potwierdzony wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z [...] października 2004 r. sygn akt [...] z kwoty 270,00 zł do kwoty 450,00 zł miesięcznie.
W związku z bezskuteczną egzekucją zasądzonych alimentów D. K. działająca w imieniu osób uprawnionych, tj. M. K., J. K., E. K., N. K. na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] ustalających prawo do świadczeń z zaliczki alimentacyjnej oraz funduszu alimentacyjnego pobierała na rzecz ww. dzieci świadczenia w okresie [...] września 2005 r. do [...] września 2011 r. oraz od [...] grudnia 2011 r. do [...] września 2012 r.
Całkowite zobowiązanie Skarżącego z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z zaliczki alimentacyjnej oraz funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami na dzień wydania przedmiotowej decyzji wynosi 94.170,75 zł (tj. zadłużenie z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w kwocie 34.152,84 zł) oraz całkowite zadłużenie z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego 60.017,91 zł (31.205,66 zł należność główna 28.812,25 zł odsetki).
W ocenie Organu I instancji Skarżący nie przedstawił żadnych szczególnie uzasadnionych okoliczności mogących być podstawą do zastosowania ulgi w postaci rozłożenia na raty należności, o które wnioskuje. Wskazywane okoliczności, tj. trudna sytuacja zdrowotna oraz materialna, nie czynią jego sytuacji wyjątkową na tle innych dłużników alimentacyjnych. Wypłacane świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie mają na celu zwolnienia rodziców z ponoszenia świadczenia kosztów utrzymania dzieci, bowiem państwo ma wspierać, a nie zastępować w alimentacji osoby do tego zobowiązane. Fakt niewywiązywania się dłużnika alimentacyjnego z zobowiązań alimentacyjnych w stosunku do swoich dzieci spowodował konieczność wypłaty środków na utrzymanie osób uprawnionych ze środków publicznych w postaci świadczeń z zaliczki alimentacyjnej, funduszu alimentacyjnego.
W ocenie Organu I instancji powstanie zadłużenia i obowiązku jego uregulowania jest następstwem zaniechania Skarżącego, które polegało na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci.
Rozpoznając przedmiotowy wniosek Prezydent ustalił, że w chwili obecnej Skarżący ma stałe źródło dochodu w postaci renty co sprawia, że jego sytuacja finansowa jest stabilna. Niepełnosprawność Skarżącego natomiast nie ma charakteru stałego, orzeczenie o znacznym stopniu ustalone jest na czas określony. Wysokość potrąceń [...] niewątpliwie stanowi znaczne obciążenie jednakże kwota pozostała na utrzymanie zaspokaja podstawowe potrzeby Skarżącego.
Zdaniem Organu I instancji deklaracja Skarżącego dotycząca spłaty zadłużenia w ratach po 300,00 zł miesięcznie nie daje gwarancji spłaty całego zadłużenia. Na dzień wydania przedmiotowej decyzji całkowite zadłużenie Skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z zaliczki alimentacyjnej oraz funduszu alimentacyjnego wynosi 94.170,75 zł. Natomiast spłata zadłużenia w ratach po 300,00 zł miesięcznie wymagałaby 26 letniego okresu spłaty, co nie jest możliwe.
Mając na uwadze powyższe, Organ I instancji stwierdził, że sytuacja życiowa jaką wykazał Skarżący jest niewątpliwie trudna lecz nie nosi cech "szczególnych okoliczności" przemawiających za zastosowaniem ulgi w postaci rozłożenia na raty zobowiązania z tytułu wypłacanych świadczeń z zaliczki alimentacyjnej oraz z funduszu alimentacyjnego.
Od powyższej decyzji Skarżący złożył odwołanie wnosząc o ponowne rozpatrzenie jego sprawy i zmianę zaskarżonej decyzji przez wyrażenie zgody na spłatę zadłużenia alimentacyjnego w ratach po 300 zł.
W uzasadnieniu odwołania Skarżący opisał swoją sytuację materialną i zdrowotną, podał, że mieszka w domu, w którym ma prawo dożywotniej osobistej służebności polegającej na korzystaniu z całego domu. Zajmuje w nim jedynie mały pokój i w miarę możliwości dokłada się do kosztów utrzymania. Wskazał, że nie otrzymuje żadnego wsparcia finansowego, bo prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest renta z tytułu niezdolności do pracy w kwocie netto 1.217,80 zł, z której prowadzona jest egzekucja [...]. Po odliczeniu potrąceń [...] pozostaje kwota 594,05 zł. Dodatkowo z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności w kwocie 215,84 zł. Koszty utrzymania wynikają z możliwości finansowych i wynosiły ok. 730 zł (bieżące wydatki z tytułu opłat za mieszkanie, energii, wyżywienia i leków).
Skarżący podniósł, że wykazane przez niego wydatki dotyczyły tylko tych podstawowych kwestii, które musi uregulować. Nie uwzględnił innych wydatków, których ponoszenie jest oczywiste do zaspakajania potrzeb życiowych na godziwym poziomie. Zdaniem Skarżącego, Organ I instancji nie zauważył, że na wydatki te składają się: higiena osobista, odzież, obuwie oraz inne wydatki. Poziom takich wydatków określają szacunki minimum socjalnego, które przewidują taki zakres i poziom zaspakajanych potrzeb, aby osoba mogła prowadzić skromne życie.
Dochody Skarżącego w stosunku do ponoszonych wydatków i potrąceń [...] (które stanowią znaczne obciążenie jego budżetu domowego) znajdują się poniżej szacunków minimum socjalnego. W jego sytuacji zwiększone potrzeby wynikają głównie z niepełnosprawności i konieczności otrzymywania pomocy w samodzielnej egzystencji. Aktualnie z uwagi na rosnące koszty energii, ogrzewania, żywności i leków, których tak bardzo potrzebuje, wydatki są znacznie wyższe od tych wskazanych we wniosku z 2 listopada 2022 r. i coraz bardziej utrudniają codzienne funkcjonowanie. Wskazał, że został zaliczony do kategorii znacznego stopnia niepełnosprawności, wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, co związane jest z ograniczeniem w samodzielnej egzystencji, w stopniu uniemożliwiającym zaspakajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych. Oznacza to, że jest osobą niezdolną do pracy. W związku z tym jego możliwości zarobkowania są bardzo ograniczone a biorąc pod uwagę wiek i sytuację na lokalnym rynku pracy - praktycznie żadne.
Skarżący wyjaśnił, że kwoty jego zaległości przekraczają jego możliwości finansowe do ich jednorazowego uregulowania. Natomiast wnioskując o rozłożenie zadłużenia na raty wyraża chęć dobrowolnego regulowania ciążących na nim zobowiązań i nie uchyla się od ich spłaty. Deklaruje jednocześnie sumienną spłatę zaległości w wyznaczonych ratach i terminach.
Po rozpoznaniu złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu, opisaną na wstępie decyzją z 22 lutego 2023 r. nr SKO.405.ZA.473.4.2023 utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Organ II instancji wskazał, że dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna, co oznacza, co do zasady, że każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Wobec tego, sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o rozłożenie na raty należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych.
Rozpatrując tego typu sprawy należy mieć na względzie, że zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest się w stanie utrzymać samodzielnie. Trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Zobowiązania o charakterze alimentacyjnym mają zatem charakter obligatoryjny. Wobec tego art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający.
W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie nie wystąpiły wyjątkowe okoliczności uzasadniające rozłożenie na raty należności z funduszu alimentacyjnego na tak znaczny okres czasu we wnioskowanej przez Skarżącego kwocie. Sam fakt pobierania renty inwalidzkiej osoby zobowiązanej nie jest sytuacją nadzwyczajną uzasadniającą zastosowanie instytucji rozłożenia na raty, takim argumentem nie jest również brak innych dochodów i korzystanie z pomocy społecznej w formie zasiłku pielęgnacyjnego. Dłużnik alimentacyjny co do zasady jest bowiem osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych.
Skarżący nie ma żadnych osób na utrzymaniu, jego znaczny stopień niepełnosprawności ustalony na czas określony od [...].04.2016 r do [...].03.2024 r. nie uniemożliwiał wcześniej dłużnikowi podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia i regulowania zobowiązań wobec dzieci. Skarżący posiadał również środki ze zbycia nieruchomości w maju 2005 r. i nie podjął działań w celu uregulowania zaległych alimentów. Wobec powyższego oczywiste jest więc, że obecna sytuacja finansowa dłużnika nie może być uznana za trwałą, uniemożliwiającą podejmowanie również w przyszłości działań, które pozwoliłoby na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego w większym zakresie i w krótszym okresie czasu niż obecnie proponuje. Aktualnie dłużnik pobiera świadczenie rentowe i zasiłek pielęgnacyjny, a zatem są to źródła dochodów, pozwalające na zaspokojenia niezbędnych potrzeb.
W ocenie Kolegium sytuacja dochodowa Skarżącego jest trudna, jednak nie można przy jej ocenie abstrahować od zdarzeń, które do niej doprowadziły, gdyż umorzenie, rozłożenie na raty należności jest możliwe jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwiała zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Brak chęci uiszczania zobowiązań wobec dzieci nie stanowi usprawiedliwienie dla zwolnienia od obowiązku alimentacyjnego wobec własnych dzieci.
W skardze do Sądu Skarżący sformułował zarówno zarzuty materialne, jak i procesowe względem zaskarżonej decyzji.
Do zarzutów materialnych Skarżący zaliczył naruszenie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., przez jego błędną wykładnię i przekroczenie granic uznania administracyjnego przy wydawaniu skarżonych decyzji, w szczególności przez:
– błędne i niepoparte pogłębioną argumentacją przyjęcie przez Organ, że okoliczność posiadania przez Skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie różnicuje jego sytuacji na tle innych dłużników alimentacyjnych;
– błędne założenie, że trwała niezdolność do pracy w połączeniu ze znacznym stopniem niepełnosprawności Skarżącego nie różnicuje jego sytuacji na tle innych dłużników alimentacyjnych;
– sprzeczne z zasadami logiki przyjęcie, że pomimo pobierania renty z tytułu trwałej niezdolności do pracy, Skarżący jest winny "bierności na rynku pracy", a tym samym nieprawidłowe niezakwalifikowanie przyczyn złej sytuacji majątkowej dłużnika jako "niezależnych od niego",
co miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, ponieważ prawidłowo wykładając powołany przepis ustawy o pomocy należało przyjąć, że Skarżący jako osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym i trwale niezdolna do pracy znajduje się w sytuacji wyjątkowej, znacząco gorszej niż przeciętny dłużnik alimentacyjny, a ponadto, że są to w istotnej mierze okoliczności niezależne od Skarżącego i przez niego niezawinione. Zatem wniosek o rozłożenie na raty zaległości alimentacyjnych zasługiwał na uwzględnienie, ponieważ przesłanki zastosowania normy z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. zostały spełnione.
Z kolei zarzuty proceduralne sformułowane przez Skarżącego obejmują:
– zasady ważenia interesu publicznego i uwzględniania słusznego interesu stron, wynikającej z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 30 u.p.o.u.a. polegającego na powierzchownym i stereotypowym potraktowaniu występujących w sprawie interesów i braku określenia, co w sprawie stanowi rzeczywisty interes publiczny, a na czym polega słuszny interes Skarżącego, a wreszcie na niedostrzeżeniu przez Organ, że nieuwzględnienie słusznego interesu Skarżącego doprowadzi w dalszej perspektywie do naruszenia interesu społecznego: Skarżący wyraził bowiem wolę dobrowolnej spłaty zadłużenia w ratach, a potrzebę tę umotywował sytuacją zdrowotną i pogarszającą się sytuacją ekonomiczną - odmowa Organu oznacza, że w niedługim czasie dalsza egzekucja z renty doprowadzi do ruiny Skarżącego i zmusi go do polegania na pomocy społecznej, czego można uniknąć, zgadzając się na ratalną spłatę zadłużenia zgodnie z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. i godząc w ten sposób ze sobą interes społeczny i indywidualny;
– samej zasady prawdy obiektywnej z art. 7 k.p.a. przez: brak całościowej i spójnej oceny materiału dowodowego: rozpatrywanie poszczególnych elementów materiału dowodowego w izolacji, bez poddania ich w sposób uargumentowany kwalifikacją prawną, brak uzasadnienia wagi przypisywanej poszczególnym okolicznościom; nieprzywiązanie należytej wagi do okoliczności stwierdzonych dokumentami urzędowymi: orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i trwałej niezdolności do pracy; nie wzięcie pod uwagę faktów notoryjnych, tj. stale rosnącej inflacji i wzrostu kosztów życia w Polsce, na które strona zwracała uwagę Organu; brak obiektywizmu, tj. wybiórcze ustalenie faktów i ich interpretację na niekorzyść strony, w szczególności faktu zbycia nieruchomości przez Skarżącego, ale już nie faktu przekazania uzyskanej kwoty na poczet spłaty zadłużenia (nie wiadomo zresztą, na jakiej podstawie organ ustalił wymieniony fakt zbycia nieruchomości i dlaczego zaniechał ustalenia, że uzyskana suma przeznaczona była na spłatę zobowiązania);
– zasady zaufania obywatela do państwa, wyrażonej w art. 8 k.p.a. w zw. z art 11 k.p.a., przez powielenie argumentacji Organu I instancji i nieodniesienie się uczciwie i w pełni do argumentów Skarżącego podniesionych w odwołaniu, a ponadto prowadzenie postępowania pod tezę i w sposób uprzedzony względem Skarżącego (brak bezstronności): organ prowadzi wywód pod umoralniającą tezę, że "brak chęci uiszczania zobowiązań wobec dzieci nie stanowi usprawiedliwienia dla zwolnienia od obowiązku alimentacyjnego wobec własnych dzieci", co wskazuje wyraźnie na jednostronność i aprioryczność procesu decyzyjnego Organów, a z drugiej strony pokazuje, że Organ zamyka oczy na argumenty strony i jej słuszny interes, a przecież Skarżący chce dobrowolnie spłacać swoje zobowiązanie.
Wobec tak sformułowanych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Organowi I instancji; o przedstawienie Organowi wskazań co do dalszego postępowania oraz o zasądzenie na jego rzecz od Organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Decyzja wydana na podstawie powyższego przepisu ma charakter uznaniowy.
Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak to wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Nie oznacza to dowolności. Jak w każdym postępowaniu Organ jest obowiązany zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i wyciągnąć wnioski mając na uwadze słuszny interes strony oraz interes społeczny na tle okoliczności faktycznych sprawy.
Sąd nie zgadza się z decyzjami Organów, które w istocie zdominowane są przez interes społeczny postrzegany jako obowiązek obywatela zwrotu całego powstałego zadłużenia.
Tymczasem w ocenie Sądu okoliczności sprawy pozwalały na zaspokojenie obu tych interesów przez zaproponowaną przez Skarżącego instytucję rozłożenia zadłużenia na raty, jako słabsza forma ulgi aniżeli np. umorzenie należności, adekwatna do sytuacji finansowej i zdrowotnej Skarżącego.
Podstawą materialnoprawną wnioskowanej przez Skarżącego ulgi stanowił art. 30 ust. 2 u.p.u.o.a.
Zgodnie z tym przepisem: organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Sytuacja Skarżącego nie jest sporna. Organy obu instancji przyznają, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i zamieszkuje w domu z prawem dożywotniej osobistej służebności polegającej na korzystaniu z całego domu mieszkalnego. Według oświadczenia zajmuje mały pokój i dokłada się do kosztów utrzymania. Posiada orzeczenie zaliczające go do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji wydane do [...] marca 2024 r. Według złożonego oświadczenia Skarżący wymaga opieki i wsparcia innej osoby. Pozostaje pod opieką lekarską Poradni [...] oraz Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej. Skarżący nie pracuje. Utrzymuje się z renty z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1.217,80 zł ( po odliczeniu potrąceń komorniczych zostaje mu 594,05 zł), zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności w kwocie 215,84 zł. Według oświadczenia nie posiada nieruchomości, ruchomości i innych zasobów poza motorowerem o wartości 500 zł. Miesięczne wydatki wynoszą około 730 zł i związane są z bieżącymi wydatkami z tytułu opłat za: mieszkanie w kwocie 200 zł, energii - 80 zł, wydatków na wyżywienie - 300 zł i leczenie - 150 zł.
Całkowite zadłużenie Skarżącego z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym do świadczeń z tytułu zaliczki alimentacyjnej wraz z odsetkami, na dzień wydania decyzji przez Organ I instancji wynosi 94.175,75 zł ( zadłużenie z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w kwocie 34.152,84 zł oraz całkowite zadłużenie z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego 60.017,91 zł.)
W ocenie Sądu porównanie kwoty zadłużenia z realnymi możliwościami dochodowymi Skarżącego abstrakcyjnym czyni oczekiwanie spłaty przez zadłużenia w całości.
W ocenie Sądu zaproponowany przez Skarżącego sposób uregulowania długu w sposób ratalny stanowi jedyną realną możliwość zaspokojenia, chociaż części powstałego zadłużenia.
Bez wpływ na ocenę wniosku pozostaje kwestia negatywnej oceny postępowania osób uchylających się od płacenia tych alimentów. Oczywiste jest bowiem, że tego rodzaju zachowanie zasługuje na dezaprobatę. Aktualnie jednak rozpoznajemy sytuację w której zadłużenie istnieje mając na względzie przesłanki opisane we wcześniej cytowanym przepisie art. 30 ust. 2 u.p.u.o.a.
Organy obu instancji wskazują, że sytuacja Skarżącego nie jest na tyle wyjątkowa by mógł on skorzystać z wnioskowanej ulgi. Tymczasem, jak wynika z akt Skarżący jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, niezdolną do pracy i wymagającą stałej opieki. Już z tego powodu jego zdolności dochodowe są znacznie ograniczone. Nie można zatem w takiej sytuacji wskazywać, że rokuje poprawę zdolności płatniczych. O wyjątkowości sytuacji świadczy również fakt, że wymaga stałej opieki i pozostaje pod opieką lekarską, co generuje wyższe koszty utrzymania niż w przypadku osoby zdrowej.
W świetle takich okoliczności stwierdzenie, że Skarżący nie znajduje się w sytuacji wyjątkowej pozostaje w sprzeczności z dokonanymi ustaleniami i zdaniem Sądu wykracza poza swobodne uznanie.
Sąd zwraca uwagę, że na tle tej sprawy przyznanie prymatu interesowi społecznemu jest pozorne w sytuacji stale rosnącego zadłużenia i braku perspektywy spłaty oraz wysokości długu. W sytuacji, gdy dłużnik alimentacyjny zgłasza propozycję spłaty ratalnej, a wysokość zaproponowanych rat jest adekwatna do jego zdolności dochodowych a także płatniczych, a stan zdrowia i orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie rokuje poprawy sytuacji, odmowa przyznania ulgi jest nieuzasadniona.
Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c. p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. Na podstawie art. 225 p.p.s.a. Sąd zwrócił Skarżącemu nadpłacony wpis od skargi w kwocie 200 zł. Postępowanie, którego dotyczy skarga na podstawie art. 239 §1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. wolne jest od kosztów sądowych.