II SA/RZ 781/24

II SA/Rz 781/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-11-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Karina Gniewek-Berezowska
Piotr Godlewski /sprawozdawca/
Stanisław Śliwa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Odpady
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji i postanowienia
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 200, art. 205 § 1, art. 145 § 1 pkt 2, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 37 § 1, art. 156 § 1 pkt 2, art. 61 a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska WSA Piotr Godlewski /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2024 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 14 maja 2024 r. nr SKO.4170/72/2023 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ponaglenia na niezałatwienie sprawy I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 13 września 2023 r. nr SKO.4170/58/2023; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącego S. L. kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
II SA/Rz 781/24
U z a s a d n i e n i e
Przedmiotem skargi S.L. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 14 maja 2024 r. nr SKO.4170/72/2023 dotycząca wszczęcia postępowania w sprawie ponaglenia na niezałatwienie sprawy.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, pismem z 12 lipca 2023 r. zatytułowanym jako "ponaglenie" (złożonym w Urzędzie Gminy [...] 13 lipca 2023 r.) – skierowanym do SKO w Rzeszowie za pośrednictwem Wójta Gminy [...] – S.L. wskazał na brak załatwienia w terminie określonym w art. 35 k.p.a. sprawy z jego wniosku z 30 marca 2022 r.; wnioskiem tym zwrócił się do Wójta o nakazanie – na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach - usunięcia z terenu działki Skarbu Państwa nr [...] w S. stanowiącej potok [....] oraz z terenu działki nr [...] będącej własnością A.A. wyrzuconych przez nią odpadów (śmieci, gruzu).
Postanowieniem z 13 września 2023 r. nr SKO.4170/58/2023 Kolegium odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie ponaglenia S.L. na niezałatwienie przez Wójta sprawy dotyczącej nakazania usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania (terenu potoku [...]), tj. działki nr [...] położonej w S.L. nie posiada przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym którego wszczęcia się domaga (które może być prowadzone jedynie z urzędu), zatem nie jest również uprawniony do wniesienia ponaglenia na niezałatwienie przez Wójta tej sprawy.
Równocześnie Kolegium wyjaśniło, że podmiot który nie jest stroną postępowania, nie został pozbawiony jakiejkolwiek ochrony prawnej. W przypadku gdyby Wójt nie wszczął z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania, wówczas skarżący powinien rozważyć możliwość złożenia skargi do Rady Gminy [...] w trybie art. 227, art. 229 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.) na nienależyte wykonywanie we wskazanym wyżej zakresie zadań przez Wójta.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S.L. zakwestionował zasadność rozstrzygnięcia.
Kolegium wskazaną na wstępie decyzją z 14 maja 2024 r. - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. – "utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy", podtrzymując dotychczasową argumentację.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie S. L. zaskarżył w całości decyzję SKO z 14 maja 2024 r., wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją SKO z 13 września 2023 r. i nakazanie rozpoznania ponaglenia zgodnie z przepisami k.p.a.
Zarzucił organowi naruszenie art. 28 kpa poprzez nieuznanie go za stronę postępowania w przedmiotowej sprawie, naruszenie zasad postępowania administracyjnego (m.in. art. 7, art. 7b i art. 8 k.p.a.), wadliwe i "niechlujne" sporządzenie decyzji oraz nierozpoznanie istoty sprawy.
Podniósł, że decyzja wygląda tak, jakby ktoś ją skserował po wcześniejszym zasłonięciu części treści i nie jest przekonany, czy otrzymał całość decyzji. Zapadła decyzja nie odpowiada wymogom ustawowym (nie posiada uzasadnienia prawnego ani faktycznego).
Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przede wszystkim organ nigdy nie wezwał go do wykazania swojego interesu prawnego. W zaskarżonej decyzji brak jest uzasadnienia powodów nieuznania go za stronę postępowania. SKO wadliwie nie uznało go za stronę postępowania, bezprawnie pozbawiając legitymacji czynnej do działania w sprawie o nakazanie usunięcia odpadów
Celem przykrycia odpadów w wodzie A.A. wykonała urządzenie wodne - mur oporowy przy wykorzystaniu słupów metalowych zabetonowanych w wodzie, do których przyspawano blachę falistą i zamontowano podkłady drogowe. W/w urządzenie przy podniesionym stanie wody powoduje, że woda potoku [....] płynie jedynie po jego działce na szerokości od 5 do 7 m. Wynika to z faktu, że zbudowanie tego urządzenia spowodowało podwyższenie rzędnej terenu po stronie A.A. i woda płynie tylko niżej - na jego działce, co narusza jego własność. Ciek wodny [...] cały czas wylewa i zalewa jego działkę, czyniąc szkody, co potwierdzają zdjęcia w aktach spraw. Czyn dokonany przez A.A. (porzucenie odpadów, a następnie ich zabetonowanie) w sposób negatywny oddziałuje na jego nieruchomość. W ochronie własności swych zalewanych działek (nr [...] i [...]) upatruje on źródła swojego interesu prawnego.
Właściciel nieruchomości położonej w zasięgu negatywnego oddziaływania na środowisko ma przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Tak orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 września 2009 r. II OSK 1357/08; "naruszenie zasad ochrony środowiska może oddziaływać na nieruchomości położone w zasięgu tego szkodliwego oddziaływania, np. na teren sąsiednich nieruchomości i utrudniać lub uniemożliwiać korzystanie z nich zgodnie z ich społeczno - gospodarczym przeznaczeniem (art. 140 kc). Postępowanie w tym przedmiocie ma doprowadzić do usunięcia negatywnego oddziaływania na środowisko".
Odpady zdeponowane przez A.A. negatywnie oddziaływują na środowisko. Za wyżej wymienionym wyrokiem, w tym stanie rzeczy podmioty którym przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości położonych w zasięgu oddziaływania na środowisko, mają interes w tym, aby negatywne oddziaływanie zostało wyeliminowane. Interes ten ma źródło w prawach rzeczowych do nieruchomości i jest interesem prawnym a nie faktycznym i powinien podlegać ochronie. Przedmiotowe orzeczenie zapadło w sprawie z analogicznym problemem: odmowa uznania właściciela sąsiedniej nieruchomości za stronę postępowania w sytuacji, gdy konkretny przepis prawa materialnego nie wskazywał, kto jest stroną postępowania, a zatem znajdował zastosowanie art. 28 k.p.a. (podobne orzeczenie: wyrok WSA w Poznaniu z 21 listopada 2019 r. II SA/Po 682/19).
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO z 14 maja 2024 r., utrzymująca w mocy postanowienie tego organu z 13 września 2023 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie ponaglenia skarżącego na niezałatwienie przez Wójta sprawy dotyczącej nakazania usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania (terenu potoku [...], tj. działki nr [...] położonej w S.
Poddawszy względem powyższych kryteriów kontroli zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającym ją postanowieniem organu I instancji, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2023 r., poz. 1587 ze zm.), z zastrzeżeniem art. 26a, w przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania (...).
W kontekście powyższego nie budzi wątpliwości i prawidłowe jest w tym względzie stanowisko SKO, że postępowanie w przedmiocie nakazania usunięcia odpadów – którego wszczęcia i przeprowadzenia domaga się skarżący – może toczyć się wyłącznie z urzędu i właściwym w tym zakresie w okolicznościach sprawy pozostaje Wójt Gminy [...], któremu skarżący wielokrotnie – poczynając od 30 marca 2022 r. – zgłaszał taką potrzebę.
W myśl art. 37 § 1 k.p.a., stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność).
Nie jest kwestionowane, że – co do zasady – Wójt nie podjął żadnych czynności w sprawie, usiłując ciężar załatwienia sprawy "przerzucić" na Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie – Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w [....] oraz na Starostę [...].
Ponieważ w sprawie formalnie nie doszło nawet do wszczęcia przez Wójta postępowania, przedwczesne jest stanowisko SKO, że skarżącemu w sprawie o nakazanie usunięcia odpadów nie przysługiwałby status strony. Decyduje o tym organ I instancji wszczynając postępowanie z urzędu w przypadku uznania zaistnienia przemawiających za tym przesłanek (ewentualnie odmawiając stosownym postanowieniem, zaskarżalnym w drodze zażalenia, jego wszczęcia – art. 61a § 1 k.p.a.). Mimo wskazania przez skarżącego w ponagleniu, że domaga się usunięcia odpadów z działki Skarbu Państwa nr [...] w [...] (potok [...]), należy zauważyć, że organ I instancji negując początkowo istnienie odpadów, nie czynił żadnych ustaleń, czy i na jakich działkach faktycznie się one znajdują (jak wynika z akt administracyjnych sprawy oraz ponaglenia, może to dotyczyć w szczególności także działki nr [...] będącej własnością A.A., a także – chociaż w niewielkim stopniu - działki skarżącego, która ponadto objęta jest wynikającym z usytuowania i nagromadzenia odpadów negatywnym oddziaływaniem w/w potoku na jego działkę poprzez jej zalewanie). Ponieważ Wójt w przewidziany prawem sposób nie zareagował na kierowane do niego przez skarżącego informacje na temat nieuprawnionego nagromadzenia odpadów, brak jest w tej sytuacji uzasadnionych podstaw do wywodzenia przez Kolegium, że skarżący nie jest osobą uprawnioną do wniesienia ponaglenia na niezałatwienie przez Wójta Gminy sprawy dotyczącej nakazania usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania.
W następstwie powyższego wadliwie także Kolegium - powołując się na art. 61a § 1 k.p.a. - uznało, że skarżący domaga się wszczęcia postępowania co do jego ponaglenia na niezałatwienie przez Wójta sprawy dotyczącej nakazania usunięcia odpadów, gdy w tym zakresie SKO powinno rozpatrzyć ponaglenie merytorycznie (uznając je za zasadne lub nie), a nie odmawiać wszczęcia postępowania w sprawie ponaglenia z przyczyn formalnych.
Nakłada się na to dodatkowo nieprawidłowość formy zaskarżonego aktu (decyzja) i zawartego w nim rozstrzygnięcia (utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji), podczas gdy w I instancji SKO orzekało w formie postanowienia (co w ocenie Sądu wyłącznie samoistnie można by ewentualnie zakwalifikować jako oczywistą omyłkę).
Wskazane wadliwości proceduralne skutkowały uznaniem przez Sąd, że Kolegium przy wydawaniu zaskarżonej decyzji z 14 maja 2024 r. i poprzedzającego ją postanowienia z 13 września 2023 r. dopuściło się rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co uzasadniało stwierdzenie przez Sąd ich nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. (pkt I sentencji wyroku).
Ponownie rozpatrując ponaglenie SKO uwzględni powyższe rozważania stosownie do postanowień art. 153 P.p.s.a. (ubocznie Sąd zwraca uwagę na zapis art. 37 § 5 k.p.a., z którego wynika wymóg rozpatrzenia ponaglenie w terminie siedmiu dni od dnia jego otrzymania; w okolicznościach sprawy termin ten należy liczyć od zwrotu do Kolegium akt sprawy z odpisem prawomocnego wyroku).
O kosztach postępowania sądowego obejmujących opłacony przez skarżącego wpis od skargi (200 zł) Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a.