II SA/Rz 775/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą przyznania świadczenia "Dobry start" osobie sprawującej faktyczną pieczę nad dzieckiem na mocy postanowienia sądu, uznając, że przepisy rozporządzenia są zbyt restrykcyjne i naruszają prawa dziecka wynikające z Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka.
Skarżący ZM, któremu sąd powierzył bieżącą pieczę nad dzieckiem, został pozbawiony świadczenia "Dobry start" przez ZUS i Prezesa ZUS. Organy uznały, że nie spełnia on definicji opiekuna faktycznego ani prawnego zawartej w rozporządzeniu. WSA w Rzeszowie uchylił te decyzje, stwierdzając, że wąska interpretacja przepisów rozporządzenia jest sprzeczna z Konstytucją RP i Konwencją o Prawach Dziecka, które nakazują priorytetowe traktowanie dobra dziecka i zapewnienie mu ochrony oraz pomocy.
Przedmiotem sprawy była skarga ZM na decyzję Prezesa ZUS odmawiającą przyznania świadczenia "Dobry start". Skarżący, któremu sąd powierzył bieżącą pieczę nad dzieckiem na czas trwania postępowania opiekuńczego, nie otrzymał świadczenia, ponieważ organy uznały, że nie spełnia on definicji opiekuna faktycznego ani prawnego zawartych w rozporządzeniu Rady Ministrów z 2021 r. WSA w Rzeszowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Sąd uznał, że wąska, literalna wykładnia przepisów rozporządzenia, która wyklucza osoby sprawujące faktyczną pieczę na mocy orzeczenia sądowego, jest sprzeczna z celem świadczenia "Dobry start", a także z przepisami Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka. Podkreślono, że nadrzędnym dobrem dziecka jest zapewnienie mu ochrony i pomocy, a państwo ma obowiązek wspierać osoby sprawujące nad nim opiekę. Sąd wskazał, że rozporządzenie w tym zakresie może być wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej i naruszać zasadę równości wobec prawa. W związku z tym, sąd nakazał pominięcie restrykcyjnych kryteriów rozporządzenia i przyznanie świadczenia na podstawie przepisów konstytucyjnych i konwencyjnych.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, osoba sprawująca faktyczną pieczę nad dzieckiem na mocy postanowienia sądu jest uprawniona do świadczenia "Dobry start", nawet jeśli nie spełnia ścisłych definicji opiekuna prawnego lub faktycznego zawartych w rozporządzeniu.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wąska interpretacja przepisów rozporządzenia jest sprzeczna z celem świadczenia, Konstytucją RP i Konwencją o Prawach Dziecka, które nakazują priorytetowe traktowanie dobra dziecka i zapewnienie mu ochrony oraz pomocy. Państwo ma obowiązek wspierać osoby sprawujące opiekę nad dzieckiem.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (16)
Główne
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" art. 4 § ust. 1 pkt 1
Sąd uznał, że literalna wykładnia tego przepisu w powiązaniu z § 3 pkt 3 jest zbyt wąska i nie uwzględnia osób sprawujących faktyczną pieczę na mocy orzeczenia sądu.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" art. 3 § pkt 3
Definicja opiekuna faktycznego, która wymaga wniosku o przysposobienie, została uznana za zbyt restrykcyjną.
k.r.o. art. 96 § § 2
Ustawa z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej art. 37 § ust. 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 156
Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Konstytucja RP art. 72 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 8 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 91 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 32 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
k.p.a. art. 107 § § 3
Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wąska interpretacja przepisów rozporządzenia jest sprzeczna z Konstytucją RP i Konwencją o Prawach Dziecka. Osoba sprawująca faktyczną pieczę nad dzieckiem na mocy orzeczenia sądu powinna być uprawniona do świadczenia "Dobry start". Państwo ma obowiązek zapewnić ochronę i pomoc dziecku oraz wspierać osoby sprawujące nad nim opiekę.
Odrzucone argumenty
Argumentacja organów oparta na literalnej wykładni przepisów rozporządzenia, wykluczająca skarżącego z kręgu uprawnionych.
Godne uwagi sformułowania
Sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka i ochrona jego praw. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Rozwiązanie prawne przewidziane w § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2021 r. pozostaje w kolizji również z postanowieniami Konwencji o Prawach Dziecka.
Skład orzekający
Joanna Zdrzałka
sędzia
Magdalena Józefczyk
przewodniczący sprawozdawca
Paweł Zaborniak
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczeń socjalnych w kontekście praw dziecka, zgodność przepisów wykonawczych z Konstytucją RP i prawem międzynarodowym, obowiązki państwa wobec dzieci pozbawionych opieki rodzicielskiej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej opiekuna faktycznego na mocy orzeczenia sądu, w kontekście programu "Dobry start". Może wymagać dalszych orzeczeń w celu ugruntowania linii orzeczniczej dla innych świadczeń.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje konflikt między literalną wykładnią przepisów a nadrzędnymi zasadami ochrony praw dziecka, co jest ważnym tematem społecznym i prawnym. Pokazuje, jak sądy mogą korygować restrykcyjne interpretacje organów administracji w imię sprawiedliwości.
“Sąd: Opiekun dziecka na mocy postanowienia sądu zasługuje na "Dobry start", mimo przepisów ZUS!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Rz 775/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie Data orzeczenia 2025-10-29 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2025-06-05 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Sędziowie Joanna Zdrzałka Magdalena Józefczyk /przewodniczący sprawozdawca/ Paweł Zaborniak Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Inne Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Dz.U. 2021 poz 1092 § 4 ust. 1 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 października 2025 r. sprawy ze skargi ZM na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 maja 2025 r. nr 010070/680/9166977/2024 w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia z programu dobry start uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2024 r. nr [...]. Uzasadnienie Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z 12 maja 2025 r. nr 010070/680/9166977/2024, wydana w przedmiocie świadczenia dobry start. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Decyzją z [...] października 2024 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS" lub "organ I instancji") odmówił przyznania ZM (dalej: "skarżący") świadczenia dobry start na rzecz dziecka – [...]. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z 12 maja 2025 r. nr 010070/680/9166977/2024, Prezes ZUS, utrzymał w mocy opisaną wyżej decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ odwoławczy podał, że skarżący do wniosku dołączył postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] października 2022 r. [...], o powierzeniu skarżącemu i [...] sprawowania bieżącej pieczy nad małoletnim [...] oraz jego majątkiem, a ponadto o upoważnieniu do decydowania o sytuacji edukacyjnej małoletniego oraz do podejmowania decyzji odnośnie leczenia. W ocenie Prezesa ZUS, powierzona w formie zabezpieczenia piecza nad dzieckiem nie spełnia warunków określonych w § 4 ust. 1 rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz.U. z 2021 r. poz. 1092). Opieka sprawowana nad [...] ma charakter pieczy bieżącej, której powierzenie następuje sądownie na podstawie art. 96 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r. poz. 2809 z późn. zm.) – dalej: "k.r.o.". Piecza bieżąca nie jest natomiast równoważna z pieczą zastępczą i w znacznej części przypadków powierzana jest osobom spokrewnionym z dzieckiem, a charakter ustanowionej pieczy jest doraźny. Tym samym zasadnie Organ I instancji uznał, że brak jest podstaw prawnych do przyznania wnioskowanego świadczenia dobry start. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, ZM wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący podniósł, że [...] od 28 października 2022 r. przebywa pod jego opieką. Jako opiekun wypełnia wszystkie powierzone przez Sąd Rejonowy obowiązki, zapewniając dziecku całodobową opiekę i wychowanie. W ocenie skarżącego, decyzja Prezesa ZUS jest niesprawiedliwa i krzywdząca dla dziecka. Nie do zaakceptowania jest bowiem sytuacja, gdy dziecko pozbawione pieczy rodziców biologicznych może znaleźć się poza wsparciem ze strony państwa. W ocenie skarżącego, skuteczna pomoc dla rodziny przeżywającej trudności w opiekowaniu się i wychowywaniu dzieci oraz skuteczna ochrona dzieci i pomoc dla nich powinna zostać osiągnięta przez współpracę wszystkich osób, instytucji i organizacji pracujących z dziećmi i rodzicami. Organy administracji mają obowiązek zadbać, aby w każdym czasie potrzeby dziecka były zapewnione. Tym bardziej, że w świetle Konstytucji RP oraz Konwencji o Prawach Dziecka, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka i ochrona jego praw. Skarżący podniósł, że w przypadku jego rodziny takie zabezpieczenie interesów dziecka powierzonych przez Sąd Rejonowy zostało pominięte. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. W piśmie z 21 czerwca 2025 r. Rzecznik Praw Dziecka zgłosił swój udział w postępowaniu oraz wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, a wyłącznym jej kryterium jest legalność czyli zgodność z prawem, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 2492). W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę naruszenia prawa i przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935) - zwanej dalej w skrócie: p.p.s.a. Z istoty kontroli legalności wynika, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Ustalenia dokonane w sprawie przez organ I instancji i zaaprobowane przez organ odwoławczy, są wystarczające do dalszego procedowania przed Sądem. Poddawszy ocenie legalności zaskarżoną decyzję w granicach wyżej wskazanych Sąd stwierdził, że skarga okazała się zasadna, bowiem skarżący jest podmiotem uprawnionym do pobierania świadczenia z programu "Dobry start" na dziecko. Przedmiot kontroli w niniejszym postępowaniu stanowi decyzja Prezesa ZUS utrzymująca w mocy decyzję ZUS o odmowie przyznania prawa do świadczenia "Dobry start". Z akt administracyjnych sprawy wynika, że wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia "Dobry start" skarżący wystąpił 8 października 2024 r., do którego dołączył postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2022 r., sygn. akt [...]. Orzeczenie to zapadło w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia w sprawie o wydanie zarządzeń opiekuńczych wobec małoletniego [...]. Sąd udzielił zabezpieczenia w ten sposób, że na czas trwania postępowania opiekuńczego powierzył ZM i [...] sprawowanie bieżącej pieczy nad osobą i majątkiem małoletniego [...] oraz upoważnił ZM i [...] do podejmowania decyzji dotyczących leczenia i realizowania obowiązku szkolnego przez małoletniego. Odmawiając przyznania świadczenia "Dobry start" organ w wydanej decyzji powołał regulacje rozporządzenia z 2021 r. wskazujące komu ono przysługuje, jak również przesłanki negatywne w tym zakresie. Podniósł, że skarżący nie dostarczył dokumentu, o który był wzywany w piśmie z 9 października 2024r. o uzupełnienie wniosku o zaświadczenie z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie albo od innego organizatora pieczy zastępczej, które potwierdza umieszczenie dziecka w pieczy. Organ zakreślił 14 – dniowy termin na uzupełnienie wniosku. Nieuzupełnienie wniosku spowoduje pozostawienie sprawy bez rozpatrzenia. Krąg podmiotów legitymowanych do otrzymania świadczenia "Dobry start" określa § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2021 r., według którego przysługuje ono: 1) rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych - raz w roku na dziecko; 2) osobom uczącym się - raz w roku. Definicja powyższa związana jest z definicją dziecka, zawartą w § 3 pkt 1 rozporządzenia z 2021 r., stosownie do której, dziecko to uczące się w szkole dziecko własne, dziecko znajdujące się pod opieką opiekuna faktycznego, dziecko znajdujące się pod opieką prawną lub dziecko, które zostało umieszczone w pieczy zastępczej, oraz osobę, o której mowa w art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025r., poz. 49, zwana dalej: "ustawą"). Z literalnego brzmienia powołanego unormowania z § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2021 r., nie może budzić wątpliwości, że skarżący rzeczywiście nie mieści się w żadnym z powyższych punktów. Nie jest więc ani opiekunem faktycznym ani opiekunem prawnym, jak też nie został ustanowiony dla wnuka rodziną zastępczą. Przy czym, jeśli chodzi o opiekuna faktycznego, to jego definicję zawiera § 3 pkt 3 powyższego aktu, który wskazuje, że jest to osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie tego dziecka. Kluczowe znaczenie w sprawie ma więc zagadnienie, czy skarżącego można było uznać za opiekuna faktycznego w rozumieniu cytowanego § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2021 r. Orzekające w sprawie organy udzieliły na to pytanie odpowiedzi przeczącej, dokonując literalnej wykładni powyższej normy, w powiązaniu z § 3 pkt 3 cytowanego aktu prawnego. Z powyższym stanowiskiem Sąd się nie zgadza. Prezentując odmienny niż organy pogląd podziela w tym przedmiocie ugruntowane orzecznictwo sądowe, w którym zwraca się uwagę na cel świadczenia "Dobry start", normy zawarte w Konstytucji RP oraz w akcie międzynarodowym, stanowiącym część krajowego porządku prawnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lipca 2022 r. I OSK 1620/19, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Bydgoszczy z 30 września 2024 r. II SA/Bd 318/24, wyrok WSA w Gliwicach z 24 kwietnia 2024 r. II SA/Gl 1989/23). Sąd w składzie niniejszym zgadza się więc także z wyrokiem tut. Sądu z dnia 18 marca 2025r. II SA/Rz 1611/24 w sprawie tożsamej przedmiotowo to znaczy o świadczenie z programu "Dobry Start". Sąd podziela tez stanowisko i argumentację zawartą w prawomocnym wyroku, który zapadł przed tut. Sądem w sprawie zainicjowanej przez skarżącego, odnoszącej się wprawdzie do prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad wnukiem jednak dotyczącej takiej samej problematyki z uwagi na tożsame brzmienie istotnych dla sprawy przepisów wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2024r., sygn. akt II SA/Rz 387/24, który w dacie orzekania był znany organom ZUS (por też wyrok WSA w Rzeszowie z 29 października 2025r., II SA/Rz 774/25). Wedle uchwały Rady Ministrów nr 80 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie ustanowienia rządowego programu "Dobry start" (M. P. z 2018 r. poz. 514), program ten został ustanowiony w celu wsparcia rodzin z dziećmi w ponoszeniu wydatków związanych z rozpoczęciem roku szkolnego. Świadczenie to ma zatem na celu częściowe pokrycie tych wydatków na utrzymanie dziecka, które związane są z realizacją obowiązku szkolnego. Służy ono więc zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę, a co za tym idzie skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem sprawują. W świetle tego celu, prawny rodzaj tej opieki jest kwestią wtórną, a liczy się to, czy faktycznie, istotne z punktu widzenia rozwoju dziecka jego potrzeby podlegają zaspokojeniu przez określoną osobę, a nadto, że osobie tej opieka została powierzona przez Państwo. W orzecznictwie sądowym podnosi się wyznaczony w Konstytucji RP zakres obowiązków Państwa wobec dziecka. I tak, według art. 72 tego aktu, Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją. Stosownie zaś do art. 72 ust. 2 ustawy zasadniczej, dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Podkreśla się więc, że w ustawie zasadniczej nie ograniczono się jedynie do zapewnienia dziecku ochrony, ale przewidziano nadto prawo żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka, które pozbawione jest opieki rodzicielskiej. W oparciu na powyższe, wyprowadza się, że osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tego państwa pomocy w sprawowaniu opieki, w tym również pomocy materialnej zmierzającej do przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka. W świetle art. 8 ust. 1 Konstytucji RP, jest ona najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie natomiast z jej art. 8 ust. 2, przepisy w niej zawarte stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. We wskazanym orzecznictwie sądowym podkreśla się, że rozwiązanie prawne przewidziane w § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2021 r. pozostaje w kolizji również z postanowieniami Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską 30 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526). Akt ten w art. 20 ust. 1 stanowi, że dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. Należy także powołać art. 3 ust. 1 Konwencji, wedle którego, we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. Nadto, zgodnie z art. 3 ust. 2 tego aktu, Państwa-Strony działają na rzecz zapewnienia dziecku ochrony i opieki w takim stopniu, w jakim jest to niezbędne dla jego dobra, biorąc pod uwagę prawa i obowiązki jego rodziców, opiekunów prawnych lub innych osób prawnie za nie odpowiedzialnych, i w tym celu będą podejmowały wszelkie właściwe kroki ustawodawcze oraz administracyjne. Istotne jest także brzmienie art. 27 ust. 3 Konwencji, wedle którego, Państwa-Strony, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań. W myśl art. 91 ust. 1 Konstytucji RP, ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Biorąc pod uwagę wyżej przedstawione unormowania, czy to znajdujące się w Konstytucji RP, czy też w Konwencji należy uznać, że regulacja wynikająca z § 4 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 3 pkt 3 rozporządzenia z 2021 r. w sposób niewystarczający chroni prawa rzeczywistych opiekunów dzieci tj. takich, którzy sprawują nad nimi faktyczną pieczę, dbając o zaspokojenie rożnych ich potrzeb, a tym samym niedostatecznie dba o dzieci pozostające pod legalnie orzeczoną pieczę bieżącą. Literalna więc wykładnia tych przepisów powołanego rozporządzenia w zakresie, w jakim wyznacza kryteria podmiotowe prawa do świadczenia "Dobry start", które nie gwarantują realizacji celów sformułowanych w przedstawionych regulacjach konstytucyjnych i konwencyjnych, nie daje zadowalających wyników. Interpretacja taka koliduje też z art. 2 oraz art. 32 ust. 2 Konstytucji RP, określającymi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej oraz, że wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, a nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Mimo, że istnieje możliwość wprowadzenia odstępstwa od zasady równości podmiotów, które charakteryzują się wspólną istotną cechą, to owo zróżnicowanie, aby było dopuszczalne, powinno opierać się o jasno sformułowane kryterium, które stanowi jego podstawę, przy czym kryterium takie musi pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest owa wartościująca norma. O takiej zaś sytuacji nie można zaś mówić w okolicznościach niniejszej sprawy. Wymogu odstępstwa nie spełnia więc norma prawna wyprowadzona w drodze wykładni językowej z przepisów § 4 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 3 pkt 3 rozporządzenia z 2021 r., gdyż wykluczenie z grona uprawnionych do świadczenia "Dobry start" tych osób, które sprawują faktyczną pieczę nad dzieckiem na mocy stosownego orzeczenia sądu, pozostaje w sprzeczności z celem świadczenia "Dobry start" sprowadzającym się do częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowaniem dziecka tj. w zakresie odnoszącym się do wydatków szkolnych, i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych w tym właśnie zakresie. Wskazane przepisy pozbawiają więc możliwości uzyskania wsparcia faktycznego opiekuna dziecka sprawującego nad nim bieżącą pieczę, w sytuacji gdy sprawowanie tej pieczy wynika z orzeczenia sądowego, a jednocześnie nie jest efektem wniosku o przysposobienie. Takie zawężenie jest w świetle powyższych rozważań niedopuszczalne. Nie uwzględnia bowiem zaprezentowanych przepisów Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka, których celem jest zapewnienie w jak najwyższym stopniu interesów dziecka. Z uwagi na powyższe w orzecznictwie sądowym podnosi się także, że rozporządzenie wykonawcze określając zakres podmiotowy beneficjentów świadczenia "Dobry start" zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej, o której mowa w art. 187a ust. 2 ustawy o wspieraniu. Przepis ten upoważnił bowiem Radę Ministrów wyłącznie do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych warunków realizacji programu "Dobry start", co nie może być uznane za stworzenie możliwości dokonania zmian w zakresie podmiotowym samej ustawy, wyznaczonym treścią art. 5 ust. 1. Na uzasadnienie powyższego powołuje się treść art. 87 ust. 1 i art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie z pierwszym z tych przepisów, rozporządzenie stanowi jedno ze źródeł powszechnie obowiązującego prawa. Wedle natomiast drugiego, rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. Rozporządzenie jako akt wykonawczy do ustawy musi być więc wydane na podstawie wyraźnego i szczegółowego upoważnienia zawartego w tej ustawie. Musi mieścić się w jego granicach i zmierzać do wykonania ustawy. Istotne jest, że nie może być ono sprzeczne z normami Konstytucji i aktem ustawodawczym, na podstawie którego zostało wydane, a także z innymi obowiązującymi ustawami, które w sposób bezpośredni regulują materie będące przedmiotem rozporządzenia. Tym samym, rozporządzenie nie może dowolnie modyfikować ani uzupełniać upoważnienia. Do kontroli, czy określone rozporządzenie spełnia powyższe warunki uprawnione są sądy administracyjne, które w razie stwierdzenia niezgodności rozporządzenia z ustawą zwykłą czy ustawą zasadniczą zobowiązane są do odmowy zastosowania w sprawie przepisów takiego aktu wykonawczego i zobligować do tego organ administracji (por. wyrok WSA w Łodzi z 12 marca 2024 r. II SA/Łd 26/24). W konsekwencji należało przyjąć, że pozbawienie skarżącego - któremu legalnie powierzona została bezpośrednia bieżąca piecza nad małoletnim i którą faktycznie sprawuje, co nie było w sprawie kwestionowane - dostępności do świadczenia "Dobry start" przy uwzględnieniu kryteriów z § 4 ust. 1 pkt 1 i § 3 pkt 3 rozporządzenia z 2021 r., nie uwzględnia istoty tego świadczenia oraz praw wynikających z Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka, co stanowi o konieczności pominięcia tychże kryteriów i wywiedzenie uprawnienia do przedmiotowego świadczenia z powołanych wcześniej regulacji Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka. Odmowa przyznania skarżącemu prawa do świadczenia "Dobry start" nie była prawidłowa. Sąd dodatkowo zwraca uwagę, że w podstawie prawnej decyzji ZUS podał rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start", w sytuacji gdy winna być ona precyzyjna tj. wskazywać konkretną jednostkę redakcyjną aktu prawnego. Błąd ten nie został naprawiony w treści uzasadnienia decyzji, gdzie zacytowano treść kilku paragrafów tego aktu, bez zaznaczenia, który z nich przesądził o takim, a nie innym rozstrzygnięciu sprawy. Nieprawidłowa jest również część faktyczna uzasadnienia, bowiem wskazuje tylko na okoliczność w postaci nieprzedłożenia przez dokumentów, o które był wzywany oraz bez podania, o jakie konkretnie dokumenty chodziło. Również podstawa prawna decyzji Prezesa ZUS nie podaje konkretnych jednostek redakcyjnych mającego zastosowanie w sprawie rozporządzenia z 2021 r., jednak - co wymaga zaznaczenia - znalazły się one w treści uzasadnienia wydanej przez ten Organ decyzji. Z § 30 tego rozporządzenia wynika, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozporządzeniu stosuje się przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Wedle zaś art. 107 § 3 tej ustawy, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wymogi te nie zostały w warunkach niniejszej sprawy spełnione. Podsumowując, poprzez zastosowanie w sprawie kryteriów przyznania świadczenia "Dobry start" określonych w § 4 ust. 1 pkt 1 i § 3 pkt 3 rozporządzenia z 2021 r., a tym samym nieuwzględnienie przedstawionych w niniejszym uzasadnieniu unormowań Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka, Organy dopuściły się naruszenia wskazanych regulacji rozporządzenia co miało wpływ na wynik sprawy, dlatego Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, czego podstawę stanowił art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. Wskazania co do dalszego procedowania wynikają wprost z uzasadnienia wyroku.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI