II SA/Rz 745/22

II SA/Rz 745/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2022-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /sprawozdawca/
Maria Mikolik
Piotr Godlewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 262 § 1 pkt 2, art. 264 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1740
art. 152
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 listopada 2022 r. sprawy ze skargi A. K. i D. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 7 kwietnia 2022 r. nr SKO.404.GG.722.19.2022 w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów postępowania rozgraniczeniowego - skargę oddala -
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 24 lutego 2022 r. nr GGG.6830.100.3.2021 Wójt Gminy [...], działając m. in. na podstawie art. 33 i art. 34 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2020 r. poz. 2052 ze zm.), art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm. – zwana dalej "k.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku K.P., umorzył postępowanie rozgraniczeniowe w sprawie ustalenia linii granicznej pomiędzy działką nr [...] – położoną w obrębie [...] – T. (objętą KW [...]) własności K.P. a działką nr [...] – położoną w obrębie [...] – T. (objętą KW [...]) - własności D.K. i A.K. oraz przekazał sprawę o rozgraniczenie z urzędu do rozpatrzenia przez Sąd Rejonowy w [...] – Wydział Cywilny.
Postanowieniem z tej samej daty nr GGG.6830.100.3.2021 Wójt w pkt 1) ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego na łączną kwotę 3900 zł, na którą składają się 3500 zł - kwota na wynagrodzenie geodety prowadzącego postępowanie rozgraniczeniowe oraz kwota 400 zł - przeznaczona na pokrycie wynagrodzenia biegłego z zakresu geodezji i kartografii w celu sporządzenia oceny prawidłowości wykonania czynności ustalenia przebiegu granic. Kwota 1750 zł została wpłacona jako zaliczka na wynagrodzenie geodety przez uczestnika K.P. W pkt 2) zobowiązał do wpłacenia kwoty 2150 zł przez uczestników postępowania rozgraniczeniowego:
- K.P. kwoty w wysokości 200 zł,
- małżeństwo D. i A.K. kwoty w wysokości 1950 zł.
W uzasadnieniu organ podał, że postępowanie rozgraniczeniowe wszczęte zostało na wniosek K.P.. Na koszty postępowania złożyły się koszty biegłego, wynagrodzenia geodety prowadzącego postępowania. Faktury dla wykonawców zostały opłacone przez Gminę [...]. Organ powołując się na art. 262 § 1 pkt 2 i § 2 oraz art. 263 k.p.a. wskazał, że kosztami rozgraniczenia należy obciążyć strony będące właścicielami sąsiadujących działek (art. 152 i art. 153 Kodeksu cywilnego), a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania. Strony zostały obciążone kosztami po połowie.
Zażalenie na to postanowienie złożyli D.K. i A.K. zaskarżając go w części zobowiązującej ich do zapłaty kwoty 1950 zł. Zawnioskowali o zwolnienie ich z obowiązku uiszczenia ww. kwoty, względnie o uchylenie postanowienia w zaskarżonej części i nieobciążanie ich kosztami. Zdaniem składających zażalenie "spór graniczny" nie istnieje zatem brak było potrzeby prowadzenia postępowania rozgraniczeniowego pomiędzy działką nr [...] a działką nr [...].
Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2022 r. nr SKO.404.GG.722.19.2022 SKO w Tarnobrzegu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.
Podzielając w całości stanowisko organu I instancji Kolegium podało, że nie ulega wątpliwości, że postępowanie rozgraniczeniowe zostało wszczęte na wniosek K.P.. Kwestia czy istnieje potrzeba przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego podlega ocenie samych zainteresowanych. W okolicznościach sprawy został złożony wniosek o rozgraniczenie nieruchomości, tj. działki wnioskodawcy z działkami sąsiednimi. Ustalając sposób rozliczenia kosztów postępowania organ miał na względzie, że doszło do ustalenia granic i istnieje spór pomiędzy stronami. Z czynności rozgraniczeniowych został sporządzony protokół graniczny, zostały ustalone i utrwalone na gruncie opisane w protokole granice i znaki graniczne. Protokół graniczny stanowił podstawę wydania decyzji o umorzeniu. Wydano także opinię biegłego w zakresie oceny prawidłowości wykonania czynności przebiegu granic. W toku postępowania Gmina [...] poniosła koszty w łącznej kwocie 3900 zł, na które składają się wynagrodzenie geodety i koszty opinii z zakresu geodezji i kartografii. Organ dokonał podziału kosztów na właścicieli rozgraniczanych działek, przyjmując jako punkt wyjścia zasadę wynikającą z art. 152 K.c. W wyniku postępowania doszło do potwierdzenia stanu sporności, niepewności wskazywanego przez wnioskodawcę. Dokonany rozkład kosztów postępowania rozgraniczeniowego uwzględnia ww. okoliczności. W postępowaniu o ustalenie kosztów organ uwzględnił, że na całym odcinku granicznym pomiędzy działkami objętymi wnioskiem o rozgraniczenie przebieg granicy oraz lokalizacja punktów granicznych ustalona w postępowaniu na podstawie zebranych dowodów odbiega od stanu granicy sprzed postępowania i wynikających z ewidencji gruntów.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie D.K. i A.K. zawnioskowali o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Kwestionowanemu postanowieniu zarzucili naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz pominięcie okoliczności i faktów mających istotne znaczenie w sprawie. Zarzucili ponadto naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez przedwczesną ocenę, że K.P. wykazał istnienie interesu prawnego w ustaleniu granicy pomiędzy działkami nr [...] i [...].
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
Skarga jest niezasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie SKO w Tarnobrzegu z dnia 7 kwietnia 2022 r., SKO.404.GG.733.19.2022 utrzymujące w mocy postanowienie Wójta Gminy [...] wydane dnia 24 lutego 2022 r. znak GGG.6830.100.3.2021 w sprawie ustalenia wysokości kosztów postępowania rozgraniczeniowego zakończonego decyzją z dnia 24 lutego 2022 r., znak GGG.6830.100.3.2021.
Zaskarżonym postanowieniem Wójt Gminy [...] ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego pomiędzy działkami nr [...] poł. w obrębie [...] T. (KW [...]) stanowiącej własność K.P. a działką nr [...] położoną w obrębie [...] T. (KW [...]) – stanowiącą współwłasność małżeńską D. i A.K. w ten sposób, że ustalił wysokość kosztów na kwotę 3900 zł i obciążył strony w równej wysokości kwotą po 1950 zł zaliczając na poczet kosztów zaliczkę wpłacaną przez Pana P. w wysokości 1750 zł. Na koszty rozgraniczenia zgodnie z sentencją postanowienia składa się wynagrodzenie geodety w wysokości 3500 zł, koszt opini biegłego z zakresu geodezji i kartografii wynoszący 400 zł.
Sąd akceptuje stanowisko SKO co do wykładni i zastosowania w sprawie art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 152 k.c., będących podstawą prawną postanowienia o kosztach postępowania rozgraniczeniowego.
Przedmiotem niniejszej sprawy jest sposób obciążenia stron kosztami postępowania rozgraniczeniowego, w tym kosztami opinii wykonanej przez biegłego, wygenerowanymi w toku tego postępowania prowadzonego na wniosek K.P.. Skarżący nie kwestionują sposobu naliczenia kosztów, ani obciążenia nimi co do zasady stron, a nie zaś organu. Nie zgadzają się natomiast z obciążeniem tymi kosztami w połowie ich samych, podnosząc, iż koszty postępowania rozgraniczeniowego winny w całości obciążać wnioskodawcę. W tym zakresie skarżący kwestionują prawidłowość zastosowania przyjętej przez organy i zaakceptowanej przez Sąd pierwszej instancji podstawy prawnej rozstrzygnięcia, tj. art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 152 k.c.
Zdaniem Sądu, należy przyjąć, że koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony (art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a.), a w wypadku kosztów rozgraniczenia obciążają one strony będące właścicielami rozgraniczanych nieruchomości, według zasady wyrażonej w przepisie art. 152 k.c. Podstawę rozstrzygania o kosztach postępowania rozgraniczeniowego stanowią przepisy art. 262 § 1 pkt 2 i 264 § 1 k.p.a. Zgodnie z art. 262 § 1 k.p.a. stronę obciążają te koszty postępowania, które wynikły z jej winy (pkt 1), a także zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie (pkt 2). Do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56, a także koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak również koszty doręczenia stronom pism urzędowych (art. 263 § 1 k.p.a.). Ustalenie wysokości kosztów postępowania następuje w drodze postanowienia, wydanego przez organ administracji publicznej jednocześnie z wydaniem decyzji. W postanowieniu tym organ określa się także osoby zobowiązane do poniesienia kosztów oraz termin i sposób ich uiszczenia (art. 264 § 1 k.p.a.).
Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2006 r. sygn. akt I OPS 5/06. W tej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że organ administracji publicznej, orzekając na podstawie przepisu art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. o kosztach postępowania rozgraniczeniowego, może - uwzględniając normę art. 152 k.c. - obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości, a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania. Uzasadniając takie stanowisko, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że instytucja rozgraniczenia nieruchomości uregulowana została w dwóch aktach prawnych: ustawie - Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz kodeksie cywilnym. Zarówno w postępowaniu cywilnym, jaki i administracyjnym, tak organ administracji, jak i sąd powszechny są obowiązane stosować te same zasady, a wniosek ten znajduje potwierdzenie przy porównaniu art. 152 i 153 k.c. z art. 31 ust. 2-4 i art. 34 ust. 1 i 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego, które określają zasady przeprowadzania postępowania rozgraniczeniowego w jego kolejnych stadiach. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że konsekwentnie należy przyjąć, iż w postępowaniu administracyjnym ma też zastosowanie norma materialnoprawna wynikająca z przepisu art. 152 k.c., stanowiąca, że właściciele gruntów sąsiadujących koszty rozgraniczenia ponoszą po połowie. Sąd wskazał także, że udział w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczny ze stwierdzeniem, iż toczy się ono w interesie każdej ze stron postępowania. Przyznać trzeba, że teza uchwały może sugerować pewną uznaniowość organu w stosowaniu art. 152 Kodeksu cywilnego. Odmiennej interpretacji tej uchwały można doszukać się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (przykładowo wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2015 r. o sygn. akt I OSK 2211/14 i z 7 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2158/15 a także w przywołanym w skardze kasacyjnej nieprawomocnym wyroku WSA w Kielcach z 29 sierpnia 2018 r. sygn. akt. II SA/Ke 423/18, pub. www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Jednak zdaniem Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przywołana uchwała, w kontekście jej motywów, nie pozwala organom na uznaniowość w stosowaniu art. 152 Kodeksu cywilnego. Skoro w myśl tego przepisu koszty rozgraniczenia ponoszą właściciele sąsiadujących nieruchomości po połowie, to jest to reguła ich ponoszenia przez strony sporu bez względu na towarzyszące im zamiary w zainicjowaniu sporu granicznego i bez względu na sposób jego zakończenia (decyzją rozgraniczeniową rozstrzygającą sprawę co do istoty, aktem ugody czy też decyzją o jego umorzeniu wydaną w trybie art. 34 ust. 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego i przekazująca sprawę do rozpoznania sądowi rejonowemu). Za takim rozumieniem przemawia uzasadnienie powołanej uchwały, w tym jej fragment: "Konsekwentnie więc należy przyjąć, że w postępowaniu administracyjnym ma również zastosowanie wynikająca z art. 152 k.c. norma materialnoprawna stanowiąca, że właściciele nieruchomości koszty rozgraniczenia ponoszą po połowie, która wynika z zasady, iż właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych". W orzecznictwie sądowym powszechnie przyjmuje się, że kryterium "interesu prawnego" musi dotyczyć interesu prawnego jednostki, który musi być własny, indywidualny i oparty o konkretny przepis prawa powszechnie obowiązującego (por. wyrok NSA z dnia 3 czerwca 1996 r., II SA 74/96, ONSA 1997, z. 2, poz. 89). Zatem uznać należy, że branie udziału w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że postępowanie to toczy się w interesie każdej ze stron postępowania. Interes prawny jest bowiem kategorią obiektywną. Twierdzenie, że posiada go jedynie strona, która żąda wszczęcia postępowania, bo postępowanie toczy się w jej interesie, gdyż to ona domaga się konkretyzacji swojego interesu prawnego w sprawie, pozostałoby w sprzeczności z pojęciem legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym.
Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela też pogląd wyrażony już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle interpretowanej uchwały w wyrokach z 6 sierpnia 2015 r. sygn. akt I OSK 2832/13, z 20 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1833/14 i z 13 września 2017 r. sygn. akt I OSK 2888/15, oraz z 25 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 1744/17 (pub. www.nsa.orzeczenia.gov.pl), że według tej uchwały, organ nie ma swobody w zakresie obciążania kosztami, gdyż z art. 152 k.c. wynika reguła ponoszenia kosztów postępowania administracyjnego przez właścicieli gruntów sąsiednich (objętych rozgraniczeniem). Skoro są oni stronami tego postępowania, to toczy się ono w interesie ich wszystkich, a zagadnienie sporności granic nie ma decydującego znaczenia, bo dochodzi do ich ustalenia na wszystkich nieruchomościach. Przyjęta interpretacja omawianej uchwały przesądziła o bezzasadności zarzutów skargi.
Zatem uznać należy, że skoro skarżący brali udział w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony, to jest to równoznaczne ze stwierdzeniem, że postępowanie to toczyło się także w ich interesie. Twierdzenie, że posiada go jedynie K.P., który żądał wszczęcia postępowania, i to on domagał się konkretyzacji swojego interesu prawnego w sprawie, pozostaje w sprzeczności z pojęciem legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym. W przypadku postępowania rozgraniczeniowego wszczętego na wniosek sąsiada skarżących, skarżący nie mogą stać na stanowisku, że przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego nie leży w ich interesie, gdyż nie kwestionuje on przebiegu granic ewidencyjnych, a co za tym idzie, nie powinni ponosić kosztów rozgraniczenia. Ustalenie granicy między działkami nr [...] i nr [...] leży w interesie prawnym ich właścicieli, gdyż granice tych sąsiadujących gruntów stały się sporne. Zatem skarżący nie mogą twierdzić, iż rozgraniczenie nie jest przeprowadzane także w ich interesie.
Prawidłowa wykładnia mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 152 k.c. nie pozwala na uwzględnienie zindywidualizowanego interesu skarżącego. Bowiem rozstrzygnięcie dotyczące kosztów postępowania rozgraniczeniowego, podejmowane jest w oparciu o założenie, że interes prawny w ustaleniu granic nieruchomości mają z zasady wszyscy uczestnicy postępowania rozgraniczeniowego. Zatem okolicznością irrelewantną w niniejszej sprawie jest to, że postępowanie wszczęto na wniosek K.P. i jakie stanowiska prezentowali w sprawie poszczególni uczestnicy.
Odnosząc się do powielonego w skardze zarzutu z zażalenia skarżących, iż granice między działkami zostały ustalone w postępowaniu uwłaszczeniowym Sąd uznał go za niezasadny.
W orzecznictwie wyraża się pogląd, zgodnie z którym treść aktu własności ziemi może mieć znaczenie dla rozgraniczenia nieruchomości tylko wtedy, gdy akt ten odnosi się do areału, który dotychczas był własnością innego uczestnika postępowania rozgraniczeniowego. Jeżeli natomiast akt własności ziemi stwierdza uwłaszczenie w odniesieniu do nieruchomości, której dotychczasowym właścicielem nie był inny uczestnik postępowania rozgraniczeniowego, treść aktu pozostaje bez znaczenia dla rozgraniczenia tej nieruchomości. Jednocześnie utrwalone jest stanowisko Sadu Najwyższego, wedle którego w postępowaniu rozgraniczeniowym akt własności ziemi nie jest automatycznie podstawą do ustalenia granic według granic ewidencyjnych działek objętych aktem własności ziemi. Należy natomiast ustalić granice faktycznego posiadania nieruchomości w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 4 listopada 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, a nie poprzestawać na uwzględnieniu stanu ewidencyjnego. Na tym tle można wyróżnić kilka dominujących w orzecznictwie poglądów.
Pogląd nr 1. Treść aktu własności ziemi może mieć znaczenie dla rozgraniczenia nieruchomości tylko wtedy, gdy akt ten odnosi się do areału, który dotychczas był własnością innego uczestnika postępowania rozgraniczeniowego. Jeżeli natomiast akt własności ziemi uczestnika postępowania rozgraniczeniowego stwierdza uwłaszczenie w odniesieniu do nieruchomości, której dotychczasowym właścicielem nie był inny uczestnik postępowania rozgraniczeniowego, treść aktu pozostaje bez znaczenia dla rozgraniczenia tej nieruchomości.
Wyrok Sądu Najwyższego z 25.01.2001 r., ICKN 901/98, LEX nr 52706.
"Przyjmuje się, iż treść aktu własności ziemi uczestnika postępowania rozgraniczeniowego może mieć znaczenie dla rozgraniczenia nieruchomości objętej uwłaszczeniem tylko wtedy, gdy akt ten odnosi się do areału, który dotychczas był własnością innego uczestnika postępowania rozgraniczeniowego. Treść aktu własności może mianowicie wówczas stanowić podstawę do rozgraniczenia nieruchomości dotychczasowego właściciela i nieruchomości nabytej w wyniku uwłaszczenia [...]. Jeżeli natomiast akt własności ziemi uczestnika postępowania ¡rozgraniczeniowego stwierdza uwłaszczenie w odniesieniu do nieruchomości, której dotychczasowym właścicielem nie był inny uczestnik postępowania rozgraniczeniowego, treść aktu pozostaje bez znaczenia dla rozgraniczenia tej nieruchomości, o ile jej granice okażą się sporne. W takim razie rozgraniczenie może nastąpić także według stanu prawnego wynikającego ze ziszczenia się przesłanek decydujących o uwłaszczeniu, ustalonych na podstawie wszelkich dostępnych środków dowodowych".
Uchwała Sądu Najwyższego z 4.04.1975 r., III CZP 92/74, LEX nr 1888:
"Uzyskanie przez jednego z uczestników postępowania o rozgraniczenie prawomocnego aktu własności na ¡podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250) wywiera wpływ na rozgraniczenie, jeżeli w jego wyniku uległ zmianie przedmiot prawa własności ¡sąsiadujących działek (obszar, konfiguracja) i powstał nowy stan prawny granic".
Pogląd nr 2: W postępowaniu rozgraniczeniowym akt własności ziemi stwierdzający nabycie przez rolnika własności określonych działek ewidencyjnych nie jest automatycznie podstawą do ustalenia granic według granic tych działek, jako stanu prawnego. Należy bowiem uwzględniać rzeczywisty stan posiadania i jego granice w dacie wejścia w życie ustawy z 4 listopada 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, a nie stan ewidencyjny.
Postanowienie Sądu Najwyższego z 16.02.2012 r., IV CSK 252/11, LEX nr 1215293:
"W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, że wydana decyzja organu administracyjnego w postępowaniu uwłaszczeniowym, przeprowadzanym na podstawie wymienionej wyżej ustawy, ma charakter ¡potwierdzający (deklaratoryjny). Organ administracyjny ustalał jedynie nabycie prawa własności nieruchomości,. Inie dokonując kontroli granicy i nie miał kompetencji do wykonania rozgraniczenia w toku postępowania ¡uwłaszczeniowego. Z tego względu w przypadku określenia w akcie własności ziemi obszaru i konfiguracji działki z naruszeniem art. 12 ust. 7 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, sąd dokonujący rozgraniczenia może samodzielnie ustalić granicę działek zgodnie ze stanem samoistnego posiadania nieruchomości w dniu ¡wejścia w życie ustawy uwłaszczeniowej. Samoistny posiadacz nabywał bowiem własność nieruchomości na podstawie art. 1 ust. 1 tej ustawy w takich granicach, w jakich faktycznie wykonywał swe władztwo w stosunku do ¡posiadanej nieruchomości w dniu wejścia ustawy uwłaszczeniowej w życie, nawet jeżeli stan jej posiadania nie był zgodny z obszarem i konfiguracją działek wynikających z ewidencji gruntów.
Postanowienie Sądu Najwyższego z 15.04.2011 r., III CSK 256/10, LEX nr 964474:
"Uwłaszczony nie nabywa działki według jej rozmiarów określonych w ewidencji, lecz według stanu posiadania, ponieważ skutek nabycia jest ex lege, a ewidencja ma jedynie deklaratoryjny charakter Sąd przeprowadzając ¡rozgraniczenie na podstawie stanu prawnego (art. 153 k.c.) powinien zatem wziąć pod uwagę i ewentualnie (samodzielnie ustalić) stan pogadania z 4 listopada 1971 r. [...] w sprawie o rozgraniczenie art. 63 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (jedn. tekst: Dz. U. z 2007 r., Nr 231 poz. 1700 ze zm.) nie stoi na przeszkodzie ustalaniu przebiegu granicy według stanu odmiennego od wynikającego z aktów własności ziemi."
Postanowienie Sądu Najwyższego z 19.08.2009 r., Ml CZP 51/09, LEX nr 520036:
"W razie wypełnienia hipotezy art. 1 ust. 1 ustawy z 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych uwłaszczenie następowało z mocy samego prawa, a zatem decyzja taka ma charakter potwierdzający, czyli deklaratoryjny. Organ administracyjny ustalał jedynie nabycie prawa własności nieruchomości, nie dokonując kontroli granicy, i nie miał kompetencji do dokonania rozgraniczenia w toku postępowania uwłaszczeniowego. Z tego względu w wypadku określenia w akcie własności ziemi obszaru i konfiguracji działki z naruszeniem art. 12 ust. 7 ustawy sąd dokonujący rozgraniczenia mógł i może samodzielnie ustalić granicę działek zgodnie ze stanem samoistnego posiadania w dniu 4 listopada 1971 r., bez potrzeby dokonania zmiany decyzji w postępowaniu administracyjnym. [...] Samoistny posiadacz nabywa własność nieruchomości na podstawie art. 1 ust 1 ustawy z 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych w takich granicach, w jakich faktycznie wykonywał swe władztwo w stosunku do posiadanej nieruchomości w dniu wejścia ustawy uwłaszczeniowej w życie, nawet jeżeli stan jej posiadania nie był zgodny z obszarem i konfiguracją działek wynikających z ewidencji gruntów."
Postanowienie Sądu Najwyższego z 6.03.2008 r., I CSK 422/07, LEX nr 817496:
"Ustalenia sądu dotyczące aktów własności ziemi wydanych na podstawie wymienionej wyżej ustawy z 26 X 1971 r. jako pierwotnego tytułu własności nieruchomości podlegających rozgraniczeniu nakazywała uwzględnić przesłankę posiadania istotną według art. 1 tej ustawy. Okoliczność, że w czasie wydawania aktów własności ziemi lnie było jeszcze map odzwierciedlających stan władania i za podstawę oznaczania przedmiotu nabycia stanowiły mapy katastralne, nie odbiera aktom własności ziemi wartości, jako dokumentom wskazującym stan prawny, tzn. własność określonej nieruchomości. Nie oznacza to jednak, że w razie zmiany terytorialnego zakresu władania, stan posiadania jako przesłanka tzw. uwłaszczenia rolników nie miała znaczenia. Wobec tego ustalanie przebiegu granic nieruchomości według pierwszej przesłanki wymienionej w art. 153 k.c. mogło być dokonywane na podstawie mapy katastralnej, jeżeli odzwierciedlała ona stan po siadania."
Postanowienie Sądu Najwyższego z 6.04.2006 r., IV CSK 130/05, LEX nr 1104886:
"W sprawie o rozgraniczenie dopuszczalne jest ustalenie przebiegu granicy według stanu odmiennego od wynikających z aktu własności ziemi i nie sprzeciwia się temu art. 63 ustawy z 1991 r. o gospodarowaniu ¡nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw."
Postanowienie Sądu Najwyższego z 29.10.2003 r., III CK 60/02, LEX nr 1129349:
"Zgodnie z art. 12 ustawy uwłaszczeniowej stan posiadania rolnika oraz powierzchnia nieruchomości podlegały określeniu w akcie własności ziemi według danych zawartych w ewidencji gruntów, z uwzględnieniem zmian w ustanie samoistnego posiadania, które nastąpiły przed dniem jej wejścia w życie. Sąd Najwyższy wielokrotnie i w zasadzie jednolicie podkreślał, że toczące się na podstawie tej ustawy postępowanie zmierzające do poświadczenia nabycia z mocy prawa własności nie obejmowało ustalenia granic nieruchomości podlegających uwłaszczeniu, albowiem ustawa uwłaszczeniowa regulowała tylko tryb poświadczenia nabycia własności nieruchomości. Skoro bowiem nabycie na podstawie art. 1 ustawy uwłaszczeniowej następowało z mocy prawa, a decyzja potwierdzająca to nabycie miała charakter deklaratoryjny, to nie mogła przenosić własności nieruchomości, której rolnik nie nabył [...]. W konsekwencji sąd dokonując rozgraniczenia może samodzielnie ustalić obszar i granice działek bez potrzeby zmiany decyzji uwłaszczeniowej w postępowaniu administracyjnym, bowiem rozstrzygnięcie sporu (granicznego w sprawie o rozgraniczenie po wyczerpaniu fazy postępowania administracyjnego należy do kompetencji [...]. W związku z tym Sąd Najwyższy uznał za możliwe dokonanie rozgraniczenia nieruchomości podlegających działaniu ustawy uwłaszczeniowej, według przesłanek decydujących o uwłaszczeniu po wydaniu aktu własności ziemi."
Postanowienie Sądu Najwyższego z 31.01.2001 r., III CKN 1037/98, LEX nr 52696:
"Uregulowanie własności gospodarstw rolnych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych polegające na poświadczeniu nabycia z mocy prawa własności nieruchomości, dokonywane przez organy administracyjne, nie obejmowało ustalenia spornych granic podlegających uwłaszczeniu nieruchomości. Skoro nabycie na podstawie art. 1 ustawy uwłaszczeniowej następowało z mocy prawa, a decyzja potwierdzająca to nabycie miała jedynie charakter deklaratoryjny, to decyzja ta nie mogła przenosić własności nieruchomości, której rolnik nie nabył z mocy prawa; nabycie własności nieruchomości nie oznacza, że granice te nie mogą okazać się sporne."
Postanowienie Sądu Najwyższego z 8.02.2000 r., I CRN 126/94, LEX nr 465019:
"Akt własności ziemi, stanowiący decyzję administracyjną, przeto stwierdza tylko, że nastąpiło nabycie własności z mocy prawa. Decyzja ta ma więc charakter jedynie deklaratoryjny, nie przenosi natomiast działki ziemi, której rolnik z mocy prawa nie nabył, skoro nie miał jej w posiadaniu (samoistnym) w całości lub części. Określenie natomiast w decyzji (akcie własności ziemi) powierzchni i granic nieruchomości według danych zawartych w ewidencji gruntów (art. 12 ust 7 cyt. ustawy), ale bez uwzględnienia zmian w stanie samoistnego posiadania, które nastąpiło przed dniem wejścia w życie tej ustawy, nie oznacza, że nabycie nastąpiło w takich właśnie granicach. Decydujący jest bowiem oczywistego wniosku, że gdy rozgraniczenie ma nastąpić według stanu prawnego, to w takiej sytuacji sąd me może (kierować się jedynie danymi wynikającymi z ewidencji grantów, ponieważ stan wynikający z ewidencji gruntów nie zawsze pokrywa się ze stanem prawnym w rozumieniu art. 153 k.c. Stwierdzając więc "stan prawny", sąd nie jest związany w tym zakresie deklaratywną treścią aktu własności ziemi."
Uchwala Sądu Najwyższego z 11.05.1995 r., III CZP 45/95, LEX nr 4234:
"W sprawie o rozgraniczenie przepis art. 63 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu ¡nieruchomościami Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 107, poz. 464 ze am.) nie stoi na przeszkodzie ustaleniu przebiegu granicy według stanu prawnego odmiennego od wynikającego z aktów własności ziemi, jeżeli w aktach tych nieruchomości zostały określone według danych z ewidencji gruntów, a granica między nimi przebiega przez budynki istniejące w dniu 4 listopada 1971 r.
Wyrok Sądu Najwyższego z 26.01.1981 r., III CRN 315/80, LEX nr 2647:
"[...] akt własności ziemi ma jedynie charakter stwierdzający że nabycie takie nastąpiło. Określenie natomiast w decyzji (akcie własności ziemi) powierzchni i granic nieruchomości według danych zawartych w ewidencji gruntów (art. 12 ust. 7 cyt. ustawy), ale bez uwzględnienia zmian w stanie samoistnego posiadania, które nastąpiły przed dniem wejścia w życie tej ustawy nie oznacza, że nabycie nastąpiło w takich właśnie granicach, decydujący bowiem jest stan posiadania w dniu wejścia w życie ustawy (art. 1 ust. 1). Gdy zaś rozgraniczenie ma nastąpić według stanu prawnego (art. 153 k.c.), to w takiej sytuacji sąd nie może kierować się danymi wynikającymi z ¡ewidencji gruntów, ponieważ stan wynikający z ewidencji jest stanem władania i me pokrywa się ze stanem ¡prawnym w rozumieniu art. 153 k.c. [...] Ustalając więc stan prawny sąd nie jest związany w tym zakresie deklaratywną treścią aktu własności ziemi."
Przedstawione poglądy w istocie wzajemnie się uzupełniają. Z jednej bowiem strony treść aktu własności ziemi w sprawie rozgraniczeniowej może mieć znaczenie tylko wtedy gdy dotyczy nabycia własności gruntu, który należał do innego uczestnika postępowania rozgraniczeniowego. Z drugiej zaś strony treść aktu własności ziemi i wskazanie w nim określonych działek ewidencyjnych nie przesądza w sposób bezwzględny o stanie prawnym nieruchomości, a sąd jest władny badać stan faktycznego posiadania nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (por. Tomasz Partyk, Znaczenie ostatecznego aktu własności ziemi w postępowaniu rozgraniczeniowym, LEX).
Powyższe przesądza o tym, ze wbrew stanowisku skarżących wydanie aktów własności ziemi na rozgraniczone nieruchomości nie oznacza automatycznie ustalenia niewątpliwie ich granic. W stanie faktycznym sprawy, który jest zresztą bardzo skomplikowany pod względem prawnym z uwagi na późniejszy obrót tymi nieruchomościami i ich stan hipoteczny, teza skargi o braku sporu co do granic nie została wykazana.
W kontrolowanej sprawie na tym etapie postępowania nie sposób przyjąć, aby była możliwość obciążenia całością kosztów postępowania K.P. z uwagi na jego – zdaniem skarżących – niewłaściwe postępowanie. Będzie po temu możliwość, po wykazaniu tej okoliczności, w postępowaniu sądowym.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił jako niezasadną.