II SA/Rz 731/24

II SA/Rz 731/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-10-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-06-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Karina Gniewek-Berezowska /sprawozdawca/
Magdalena Józefczyk
Piotr Godlewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1145
art. 136 ust. 7, art. 136 ust. 3. art. 137, art. 137 ust. 1 pkt 2, art. 216 ust. 1,
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 października 2024 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 15 kwietnia 2024 r. nr N-I.7581.4.13.2024 w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości – skargę oddala –
Uzasadnienie
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody Podkarpackiego (dalej: "Wojewoda", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 15 kwietnia 2024 r. nr N-I.7581.4.13.2024, utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] (dalej: "Starosta" lub "Organ I instancji") z 9 lutego 2024 r. nr [...], w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości.
Jak wynika z akt sprawy S. M. (dalej: "Skarżący") wnioskiem z 14 maja 2020 r. i M. S. wnioskiem z 1 czerwca 2020 r. reprezentowani przez pełnomocnika G. B. zwrócili się do Prezydenta Miasta [...] o zwrot nieruchomości oznaczonej w momencie wywłaszczenia jako działki numer [...] w dawnym obrębie [...] dzielnica [...] o obszarze 1,1153 ha. W uzasadnieniu swoich wniosków wskazali, że przedmiotowe działki wywłaszczone zostały pod budowę zalewu na rzece [...] i do dnia dzisiejszego nie zostały zagospodarowane zgodnie z celem ich nabycia.
Postanowieniem z dnia 27 lipca 2022 r. nr [...], Wojewoda Podkarpacki wyłączył Prezydenta Miasta [...] od prowadzenia postępowania w sprawie z wniosku S. M. i M. S. i wyznaczył Starostę [...] do załatwienia przedmiotowej sprawy.
Po rozpatrzeniu ww. wniosków Starosta [...] decyzją z 9 lutego 2024 r. nr [...], orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w [...], obr. [...], oznaczonej obecnie jako działki nr [...] o pow. 0,0370 ha, nr [...] o pow. 0,2719 ha i nr [...] o pow. 0,2638 ha, obj. Kw nr [...], stanowiącej własność Gminy Miasto [...].
Od powyższej decyzji pismem z 1 marca 2024 r., odwołanie złożyli S. M. i M. S.
Decyzją z 15 kwietnia 2024 r. nr N-I.7581.4.13.2024 r. Wojewoda Podkarpacki utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z 9 lutego 2024 r.
Wojewoda Podkarpacki uznał za zasadne w całości stanowisko Organu I instancji. Wskazał, że problematykę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości regulują przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r., poz. 344 ze zm.). Z art. 136 ust. 3 wymienionej ustawy wynika, że nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela jeżeli stosownie do art. 137 stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. Wymieniony art. 137 ust. 1 zawiera dwie normatywne przesłanki zbędności nieruchomości, a mianowicie pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia, albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Z kolei art. 216 wymienionej ustawy poszerza zakres stosowania wyżej wymienionego przepisu do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów wymienionych w tym artykule, w tym między innymi, przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 10, poz. 64 z 1974 r.).
W tym trybie na podstawie aktu notarialnego z 13 lipca 1974 r., Repertorium A Nr [...] B. M. sprzedała na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w [...] , obr. [...], oznaczoną jako działki nr: [...] z przeznaczeniem pod budowę zalewu na rzece [...] - zgodnie z powołaną w nim decyzją Wydziału Budownictwa Urbanistyki i Architektury Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z 8 września 1967 r., znak: BUA-I-440/P-263/67 ustalającą lokalizację szczegółową zalewu na rzece [...] m. in. na opisanej nieruchomości.
W wyżej wymienionym akcie notarialnym powołana została decyzja Wydziału Budownictwa i Urbanistyki i Architektury Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z 8 wrześnie 1967 r., znak: BUA-I-440/P-263-67. Jak wskazał Organ I instancji posiada on w swoich aktach i jest mu znana z innych postępowań dotyczących zalewu na rzece [...] decyzja z 8 listopada 1967 r., znak: BUA-I-440/P-363-67, jednakże nie jest mu znana decyzja z 8 września 1967 r., znak: BUA-I-440/P-263-67. W związku z powyższymi rozbieżnościami Organ I instancji w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego na podstawie licznej korespondencji szczegółowo wymienionej w zaskarżonej decyzji doszedł do przekonania, iż w akcie notarialnym z 13 lipca 1974 r., Repertorium A Nr [...] błędnie wpisano znak i datę wydania decyzji lokalizacyjnej (popełniono omyłkę pisarską). Wojewoda Podkarpacki przychylił się do powyższych ustaleń, wskazując że jest mu znana decyzja Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z 8 listopada 1967 r., znak: BUA-I-440/P-363-67, która to ostatecznie ustaliła zakres inwestycji na budowę stopnia wodnego i zalewu na terenie położnym w [...] w rejonie [...].
Organ II instancji nakreślił, że z dokumentacji geodezyjno - prawnej zalegającej w aktach przedmiotowej sprawy wynika, że dawne działki nr: [...] położone w [...], obr. [...] odpowiadają obecnie nieruchomościom położonym w [...], obr. [...], oznaczonym jako działki nr: [...]. Kolejno wskazał, że Skarżący pozostaje następcą prawnym po zmarłej B. M. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z 27 czerwca 2000 r., sygn. akt [...].
W wyniku przeprowadzonych przez Organ I instancji w dniu 2 grudnia 2022 r. oględzin wnioskowanej do zwrotu nieruchomości, mających na celu ustalenie stanu jej zagospodarowania stwierdzono, że działka nr [...] usytuowana jest wzdłuż zalewu na terenie obniżonym, ma kształt zbliżony do trapezu. Położona jest w terenie o lekkim spadku w kierunku wschodnim. Porośnięta jest gęsto krzewami i drzewami pochodzącymi z samosiejki. Niewielki fragment działki ok. 7m² stanowi alejka asfaltowa. Działka nr [...] to obszar od strony wschodniej w pasie o szerokości ok. 25 m² porośnięty drzewami i krzewami pochodzącymi z samosiejki ze spadkiem terenu w stronę wschodnią (do zalewu) teren podmokły. W środkowej części działki na całej jej długości znajduje się alejka asfaltowa o szerokości ok. 7m. Natomiast w południowo-zachodniej jej części wzdłuż alejki znajduje się teren w kształcie trójkąta porośnięty krzewami [...] oraz pojedynczymi drzewami (prawdopodobnie wierzba) pochodzącymi z samosiejki. Dodatkowo w północno-wschodniej części działki nr [...] przy granicy z działką nr [...] znajduje się wyasfaltowana "zatoczka" z dwoma ławkami parkowymi. Na działce nr [...] na całej jej długości usytuowana jest alejka asfaltowa o szerokości ok. 7 m. Na zachód od alejki znajduje się teren podmokły porośnięty drzewami i krzewami pochodzącymi z samosiejki. Wzdłuż działek [...] zlokalizowane jest oświetlenie uliczne. Ponadto w środkowej części działki nr [...] znajduje się rów (biegnący pod asfaltem) od strony zachodniej na wschód w stronę zbiornika wodnego.
Organ odwoławczy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego wskazał, że cel wywłaszczenia - budowa zalewu na rzece [...] - został zrealizowany. Kwestię sporną w niniejszej sprawie stanowiło, czy tereny wokół zalewu, niebędące pod powierzchnią wody w przypadku normalnego poziomu wody wchodzą w zakres zalewu na rzece [...].
Zgodnie z zalegającą w aktach przedmiotowego postępowania instrukcją eksploatacji i utrzymania stopnia wodnego na rzece [...] w [...] - normalny poziom piętrzenia wody w zbiorniku przystopniowym wynosi 199,50 m n.p.m., natomiast maksymalny poziom piętrzenia wody wynosi - 202,15 m n.p.m. (wyliczony maksymalny poziom piętrzenia nie uległ zmianie do dziś) oraz pismo Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z 21 sierpnia 2023 r., znak: [...], z którego jednoznacznie wynika, że działki nr [...] zlokalizowane w obrębie [...] znajdują się w obrębie ww. piętrzenia. Tym samym zasadne jest stwierdzenie, iż w przypadki wystąpienia dopuszczalnego maksymalnego poziomu wody w zalewie na rzece [...], nieruchomości objęte przedmiotowym postępowaniem zwrotowym, które znalazłyby się pod poziomem lustra wody, stanowiłyby część zalewu, nawet jeśli przez większość czasu znajdowałyby się powyżej tego poziomu.
Organ II instancji wskazał, że Starosta [...] rozpatrując przedmiotową sprawę dokonał właściwej interpretacji celu wywłaszczenia. Wskazać należy, iż budowa stopnia wodnego i zalewu na rzece [...] odnosi się nie tylko do terenu zalanego wodą ale również jego otoczenia niezbędnego do prawidłowego funkcjonowania (np. w przypadku spiętrzenia wody). Takim otoczeniem w przedmiotowym przypadku są m.in. tereny będące w zasięgu maksymalnego spiętrzenia wody na zalewie na rzece [...].
Kolejno Wojewoda wskazał, że głównym celem budowy stopnia wodnego i zalewu w [...] było uzyskanie stałego poziomu piętrzenia wody poprzez przegrodzenie rzeki [...], w szczególności dla:
-zapewnienia poboru wody dla celów komunalnych - ujęcie wody dla [...],
-zapewnienia poboru wody dla celów technologicznych - ujęcie wody dla [...],
-wykorzystania do celów rekreacyjno-sportowych,
-budowy mostu.
Mając na uwadze powyższe, wskazać należy, iż tereny znajdujące się w bezpośrednim sąsiedztwie mogą być zagospodarowane na cele rekreacyjno-sportowe i nie koliduje to z treścią decyzji o lokalizacji szczegółowej stopnia wodnego i zalewu na rzece [...] będącej podstawą wywłaszczenia nieruchomości. Wyznaczenie terenów zieleni wraz z budową obiektów rekreacyjnych było założeniem szczegółowym w ogólnym celu wywłaszczenia jakim była budowa zalewu. Wskazuje na to m.in. Miejscowy Plan Ogólny Zagospodarowania Przestrzennego Miasta [...] zatwierdzony Uchwałą nr [...] Prezydium WRN w [...] z [...] stycznia 1973 r. Zaznaczyć należy również, iż wraz z rozwojem miasta [...] oraz upływem czasu zmieniła się koncepcja zagospodarowania przestrzennego. To co w latach siedemdziesiąt ubiegłego wieku było przewidziane w planach zagospodarowania przestrzennego, obecnie jest nieaktualne i niedostosowane do potrzeb rozwojowych miasta.
Organ II instancji wskazał, że z przytoczonych powyżej względów zasadnym było stwierdzenie, iż na objętej wnioskiem zwrotowym wywłaszczonej nieruchomości został zrealizowany cel, na który została ona nabyta, a Starosta [...] słusznie orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Mając na uwadze powyższe, Organ odwoławczy po przeprowadzonej analizie akt sprawy uznał, że zarzuty podniesione w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie, w związku z czym postanowił utrzymać zaskarżoną decyzję Starosty [...] w mocy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie S. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie:
- art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm. - dalej: "k.p.a.") poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zgromadzenia i oceny materiału dowodowego;
- art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania, przejawiające się w zaniechaniu merytorycznej oceny kwestii zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia wbrew żądaniu wnioskodawcy;
- art. 8 § 2 k.p.a. poprzez odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym;
- art. 79a k.p.a. poprzez odmowne wskazanie niespełnionych przesłanek do wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony;
- art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. poprzez pominięcie prawnie uzasadnionych celów niniejszej ustawy i błędne przyznanie, że ziściła się przesłanka negatywna wyłączająca możliwość dokonania zwrotu nieruchomości, pomimo że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, iż nieruchomość została zagospodarowana niezgodnie z celem wywłaszczenia, czyli na nieruchomości nie został zrealizowany cel wywłaszczenia i jako zbędna powinna zostać zwrócona na rzecz byłego właściciela.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wyrażone stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Po zbadaniu sprawy w opisanych granicach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności Sąd przystąpił do badania wymogów formalnych złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości.
W ramach tej oceny Sąd stwierdza, że wniosek został złożony z zachowaniem terminu.
Ustawą z 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2019 r., poz. 801), która weszła w życie 14 maja 2019 r. na podstawie art. 1 pkt 1 lit. f ustawodawca wprowadził przepis art. 136 ust. 7 u.g.n. w brzmieniu: "uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3 wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawiony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3. W takim przypadku właściwy organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania, o którym mowa w ust. 2".
Z powyższą zmianą wprowadzono również przepis przejściowy stanowiący, że "w przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 ustawy zmienianej w art. 1, upłynął przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy albo gdy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy". (art. 2 ust. 1 ww. ustawy). Powyższy przepis przejściowy umożliwiał złożenie wniosku do dnia 14 maja 2020 r. i został dodatkowo przedłużony ustawą Covidową. W sprawie wnioski zostały złożone w ostatnim dniu tj. 14 maja 2020 r.
Jak zostanie niżej wykazane, a co w zasadzie nie było przedmiotem sporu, działki, których zwrotu domaga się Skarżący zostały wywłaszczone, a Skarżący jest następcą prawnym osób, w stosunku do których dokonano wywłaszczenia.
Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.
W myśl art. 137 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Jeżeli w przypadku, o którym mowa w art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.
Ponadto zgodnie z art. 216 ust. 1 u.g.n., przepisy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa w trybie ustawy wywłaszczeniowej tj. ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79). Zgodnie z aktualnym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, które podziela skład orzekający, jeśli nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej, w związku z realizacją celu publicznego, to objęta jest hipotezą normy prawnej art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami (vide: wyroki z dnia 18 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 1136/08, i z dnia 16 października 2009 r. sygn. akt I OSK 37/09 wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przedmiotem sprawy jest odmowa zwrotu nieruchomości oznaczonych obecnie jako działki nr: [...] położonych w obrębie [...].
Nie ulega wątpliwości, że aktem notarialnym z 13 lipca 1974 r. Rep. [...] sporządzonym w Państwowym biurze Notarialnym w [...] B. M. c. J. i Z. sprzedała na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej działki gruntowe położone w dzielnicy [...] miasta [...] w obrębie [...] oznaczone numerami [...] o łącznej powierzchni 1,1153 ha za cenę szacunkową 140 527,90 zł. Celem nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa zgodnie z treścią aktu była budowa zalewu na rzece [...] na podstawie decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z 8 września 1967 r. Nr BUA-II-440/P-263/67 lokalizacji szczegółowej Zalewu.
W sprawie nie ulega wątpliwości i nie było kwestionowane, że na podstawie nabycia pierwotnego tj. dziedziczenia, S. M. i M. S. nabyli prawa spadkowe po B. M. – postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z 27 czerwca 2000 r., sygn. akt [...].
Organ również ustalił, że w czasie zakładania ewidencji gruntów działki [...] zmieniły oznaczenie na [...] . Następnie działki te podzieliły się na odpowiednio [...] . Działki [...] objęte są KW [...] i stanowią własność skarbu Państwa. Z kolei działki [...] na podstawie decyzji Wojewody Podkarpackiego z 20 października 2009 r., Nr [...] stały się z mocy prawa własnością Gminy Miasta [...] i są objęte KW [...].
W sprawie postępowanie dotyczy wyłącznie działek [...]. Postępowanie w sprawie zwrotu działek [...] zakończyło się decyzją o odmowie zwrotu - decyzja Prezydenta Miasta [...].
Jednocześnie Organ wyjaśnił i Sąd stanowisko to podziela, że w akcie notarialnym błędnie wskazano datę i numer decyzji. Na podstawie korespondencji z Prezydentem Miasta [...], jak również Archiwum Państwowym ustalono, że wymieniona w akcie notarialnym decyzja nie została wydana. Natomiast lokalizacja inwestycji nastąpiła na podstawie Decyzji Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z 8 listopada 1967 r., Nr BUA-I-440/P-363/67 i ta decyzja znajduje się w aktach. Sąd z urzędu stwierdza, że ta decyzja była wskazywana jako podstawa do realizacji celu, jakim była budowa zapory zbiornika wodnego na rzece [...] we wszystkich sprawach toczących się przed tutejszym Sądem, a dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości w tym obszarze i na ten cel. Przykładowo Sąd wskaże wyroki z 13 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 937/22, z 21 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 1253/22, z 18 czerwca 2023 r. II SA/Rz 1618/23.
Ponadto pomimo twierdzenia Skarżącego co do tego, że decyzja ta znajduje się w aktach sprawy [...] a także [...] w sprawie o zwrot działek nr [...] decyzji tej nie udało się odnaleźć. Wymienionych działek dotyczył wyrok WSA w Rzeszowie z 21 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 1253/22, w którym wskazano, że podstawą ustalenia lokalizacji była decyzja z 8 listopada 1967 r. Również Sąd Rejonowy w [...] w odpowiedzi na pismo Starosty Powiatowego w [...] wskazał, że w powołanej KW [...] nie znajduje się decyzja z 8 września 1967 r.
Mając na uwadze te wyjaśnienie Sąd zgodził się z Organami, że wymieniona w akcie notarialnym decyzja zawiera oczywiste omyłki.
Decyzję z 8 listopada 1967 r. poprzedzała decyzja lokalizacyjna z 21 września 1962 r., Nr [...]. Jako pierwsza wskazywała na realizację celu, jakim była budowa stopnia wodnego i zapory na rzece [....]. Nie precyzowała dokładnie celu ani obszaru, którego dotyczyła. Precyzowała je Koncepcja Zagospodarowania Przestrzennego Terenu Projektowanego Stopnia i Zbiornika Wodnego w rejonie Stadionu przy ul. [...] w dzielnicy [...] z [...] w skali 1:2000 z maja 1961 r. Wynikało z niej, że planem objęto nie tylko realizację stopnia wodnego i zalewu, ale również ciągów pieszych, placów, ciągów komunikacyjnych, parkingów, zieleni wysokiej, niskiej, a także skwerów, które miały powstać na terenie bezpośrednio do nich przylegającym.
W decyzji z 8 listopada 1967 r., Nr [...] wskazano kontur lokalizacji szczegółowej pod budowę stopnia wodnego i projektowanego zalewu, oznaczając go na załączonych podkładach sytuacyjnych w skali 1-5000 linią koloru czerwonego nr od 1-72. W decyzji tej wskazano, że anuluje się określony pierwotnie kontur lokalizacji zagospodarowania na Koncepcji Zagospodarowania Przestrzennego Terenu Projektowanego Stopnia i Zbiornika Wodnego w skali 1:2000 oraz decyzji o lokalizacji szczegółowej z 21 września 1962 r., Nr [...].
Należy zwrócić uwagę, że dołączony do decyzji z 1967 r. załącznik mapowy określający kontur lokalizacji szczegółowej wskazywał terminologicznie, że dotyczy budowy stopnia wodnego i zapory, nie mniej jednak analiza dołączonej mapy wskazuje, że dotyczył on bardzo rozległego terenu obejmującego nie tylko zaporę i zalew ale również teren do niego bezpośrednio przyległy w tym tereny przedmiotowych działek. Zatem wbrew podnoszonym zarzutom nie ulega wątpliwości, że cel wywłaszczenia obejmował nie tylko realizację zapory i zalewy ale również teren bezpośrednio przyległy, w tym sporne działki.
Porównując Koncepcję Zagospodarowania Przestrzennego z ostatnio wymienioną decyzją i dołączonymi do niej podkładami sytuacyjnymi stwierdzić należy, że poszerzono w kierunku północnym teren przeznaczony pod realizację inwestycji i nie ma wątpliwości co do tego, że terenem tym objęto wnioskowane do zwrotu działki.
Przeprowadzone oględziny wykazały, że działka nr [...] usytuowana jest wzdłuż zalewu na terenie obniżonym ma kształt zbliżony do trapezu. Położona jest w terenie o lekkim spadku w kierunku wschodnim. Porośnięta jest bardzo gęsto krzewami i drzewami pochodzącymi z samosiejki. Fragment wielkości około 7 m² stanowi alejka asfaltowa. Działka nr [...] to obszar od strony wschodniej w pasie o szerokości około 25 m² porośnięty drzewami i krzewami pochodzącymi z samosiejki ( bardzo gęsto zakrzaczony) ze spadkiem, terenu na stronę wschodnią ( do zalewu) teren podmokły. W środkowej części działki na całej długości znajduje się alejka asfaltowa o szerokości około 7 m. W południowo – zachodniej części działki wzdłuż alejki znajduje się teren w kształcie trójkąta porośnięty krzewami i pojedynczymi drzewami ( prawdopodobnie wierzba) pochodzącymi z samosiejki. W północno wschodniej części działki nr [...] przy granicy z działką nr [...] znajduje się wyasfaltowana "zatoczka" z dwoma ławkami parkowymi. Na działce nr [...] na całej długości znajduje się alejka asfaltowa o szerokości 7 m. Na zachód od alejki znajduje się podmokły teren porośnięty drzewami i krzewami pochodzącymi z samosiejki. Wzdłuż działek nr [...] znajduje się rów ( biegnący pod asfaltem) od strony zachodniej na wschód w stronę zbiornika wodnego.
Ustalono również, że w 2019 r. zostało zrealizowane przez Zarząd Zieleni Miejskiej zadanie polegające na poszerzeniu istniejącego ciągu pieszo - rowerowego, wykonanego w 2008 r. ( pismo Zarządu Zieleni Miejskiej w [...] z 16 stycznia 2023 r.).
Dołączone do akt zdjęcia lotnicze wskazują, że inwestycja została zrealizowana w 1985 r., a prace przygotowawcze trwały już od 1971 r. Na terenie działek objętych wnioskiem powstał szlak drożny pieszo - rowerowy, służący celom turystycznym i rekreacji.
Ustalono również, że działki nr [...] znajdują się w zasięgu maksymalnego poziomu piętrzenia ustalonego przy przepływie katastrofalnym. ( pismo Państwowego Gospodarstwa wodnego Wody Polski z 21 sierpnia 2023 r., instrukcja eksploatacji i utrzymania stopnia wody [....] część II hydrotechniczna).
Ponadto zgodnie z ustaleniami Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego Miasta [...] z [...] stycznia 1973 r., uchwalonego uchwałą Prezydium WRN w [...] z [...] stycznia 1973 r. teren dawnych działek [...] obecnie [...] znajdował się na obszarze oznaczonym symbolem [...] dla którego ustalono przeznaczenie: teren zieleni niskiej, urządzonej- jako zieleni wypoczynku codziennego wraz z urządzeniami towarzyszącymi. Winien być zagospodarowany w oparciu o plan realizacyjny wykonany na podstawie kompleksowego projektu zagospodarowania otoczenia zbiornika wodnego. Istniejąca zabudowa do likwidacji. Plan ten obowiązywał do 1988 r. i od 1 stycznia 1966 r. stanowił jedyną podstawę dla polityki inwestycyjnej w mieście dla gospodarki terenami oraz merytoryczną podstawę wytycznych do miejscowych planów szczegółowych oraz planów realizacyjnych. Od 1988 r. do 1992 r. na wskazanym terenie nie obowiązywał żaden plan. W 1992 r. został uchwalony Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego Miasta [...] uchwalony uchwałą Rady Miasta [...] Nr [....] z [...] czerwca 1992 r. zgodnie z którym teren dawnych działek [...] znajdował się w strefie doliny [...] od południowej granicy miasta do [...], w obszarze oznaczonym symbolem [...], dla którego ustalenia były następujące "Tereny wielozadaniowego zbiornika wodnego z ujęciami powierzchniowymi wody pitnej dla miasta oraz tereny w najbliższym jego otoczeniu, na których przewiduje się użytkowanie turystyczno – wypoczynkowe. Pobrzeże zbiornika i bocznych dopływów w obrębie dna doliny [...] winny być użytkowane jako łąki z lokalnymi zadrzewieniami, zakrzaczeniami. Zagospodarowanie zielenią winno uwzględniać przewidywana przebudowę czaszy zbiornika. Tereny, których użytkowanie związane jest z ujęciami wody winno być nawożone wyłącznie nawozami organicznymi. Nie przewiduje się uzupełnienia i nowej zabudowy mieszkaniowej. Dopuszcza się budowę obiektów wypoczynkowo- rekreacyjnych, przy czym ich lokalizacja i forma zabudowy winny być każdorazowo poprzedzone ekspertyzą przyrodniczą oraz uzgodnieniem z władzami odpowiedzialnymi za ochronę środowiska". Plan stracił ważność w 2003 r.
W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala stwierdzić, że doszło do realizacji celu wywłaszczenia, którym była budowa stopnia wodnego i zalewu na terenie położonym w rejonie [...], w tym na spornych działkach.
Sąd podziela przy tym bogate orzecznictwo, w którym przyjmuje się, że oceny realizacji celu publicznego należy dokonywać zarówno z uwzględnieniem okresu, w którym doszło do wywłaszczenia jak również charakteru tego celu. Złożoności i rozległy charakter celu nakazują by przy tej ocenie unikać szczególnej drobiazgowości a mieć raczej na uwadze ogólny cel jaki przyświecał wywłaszczeniu. Rozległość celu, długi czas realizacji mogą utrudniać bowiem takie szczegółowe określenie celu co do każdego fragmentu wywłaszczonej nieruchomości. Tak rozległy cel może bowiem uniemożliwiać ścisłe określenie w decyzji wywłaszczeniowej konkretnego celu.
Należy pamiętać, że w sprawie obszar inwestycji to ponad 12 ha, czas realizacji to lata 60 ubiegłego wieku, egzekwowanie w takiej sytuacji spełnienia warunku realizacji celu w oparciu o jego szczegółową analizę nie byłoby uzasadnione.
Również bardzo ważnym argumentem jest to że działki zostały wywłaszczone pod realizację stopnia wodnego i zbiornika. Oczywistym jest, że cel ten nie może zostać prawidłowo zrealizowany poprzez wywłaszczenie wyłącznie działek znajdujących się bezpośrednio pod zaporą oraz pod zbiornikiem wody. Chociażby względy bezpieczeństwa przemawiają za tym by wywłaszczenia dokonać w szerszym obszarze dla zapewnienia rezerwy terenu pod ewentualną przebudowę zbiornika, czy też ze względów zachowania bezpieczeństwa na wypadek katastrof przyrodniczych, takich jak powodzie. Jest bowiem rozsądne takie przeznaczenie terenu w najbliższym sąsiedztwie zbiornika wodnego, którego przywrócenie do stanu poprzedniego będzie stosunkowo łatwe.
Na taki cel wskazywała koncepcja zagospodarowania przestrzennego z maja 1961 r. nr [....], w której wprost wskazano, że działki znajdujące się w najbliższym otoczeniu zbiornika w tym tereny obejmujące przedmiotowe działki był przeznaczone jako tereny pod rekreację i turystykę. Do realizacji celu przystąpiono w 1971 r. a zakończono w 1985 r. Od tego czasu na wymienionych działkach znajdował się szlak pieszo -rowerowy, który w 2019 r. został odnowiony.
Świadczy to niewątpliwie o realizacji celu. Nie zmienia powyższego fakt, że poza wspomnianym szlakiem na działkach znajduje się nieuporządkowana zieleń, najprawdopodobniej samosiejka. Taki sposób zagospodarowania nieruchomości wokół zbiornika wodnego i znajdujących się ścieżek pieszo-rowerowych nie może świadczyć o tym, że cel nie został zrealizowany. Jak wynika bowiem z pozostałych dokumentów utrzymanie tego rodzaju zieleni w pobliżu zbiornika wodnego było świadomym zamierzeniem, związanym z charakterem otoczenia, bliskością zbiornika i podmokłym terenem. Zostało to również usankcjonowane w zapisach miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego zarówno tego z 1973 r. jak również z 1992 r.: niska zieleń, łąki z lokalnymi zadrzewieniami i zakrzaczeniami. Interpretacji celu jakim miało być urządzenie terenów zielonych nie można dokonywać abstrahując od terenu w jakim się ona znajduje, jak też w oderwaniu od lat, w których powstała. W zależności bowiem od zmieniających się upodobań, zieleń miejska przybierała bądź to formę zorganizowaną, uporządkowaną architektonicznie, bądź też pozostawioną naturze, z uwagi chociażby na coraz częściej pojawiające się susze. Nie ulega także wątpliwości, że jej kształt zależy również od poziomu rozwoju cywilizacyjnego, a także zamożności społecznej. Nie można bowiem stawiać równości pomiędzy organizacją terenów zielonych w okresie poprzedniego stulecia do aktualnego zagospodarowania tych terenów. Prowadzi to do wniosków, że nie da się przyjąć uniwersalnego miernika oceny czy w sprawie mamy do czynienia z terenami zielonymi, a tym bardziej twierdzić, że tylko te, które są wynikiem prac rąk ludzkich mogą za takie uchodzić. Brak ingerencji w tereny przyrodnicze, może w niektórych przypadkach stanowić świadomą realizację terenów zielonych, jak to jest w przypadku zbiorników wodnych. Pamiętać przy tym należy, że w przedmiotowej sprawie tym terenom zielonym towarzyszyła infrastruktura turystyczna i rekreacyjna w postaci zorganizowanego szlaku pieszo – rowerowego, jak również ławek.
Nie bez znaczenia dla oceny złożonego wniosku pozostaje również fakt, że wszystkie zgłoszone do zwrotu działki znajdują się w obszarze maksymalnego piętrzenia wody, co także uzasadniało ich wywłaszczenie na cel związany z budową zapory i zbiornika wodnego, a w chwili obecnej stanowi podstawę odmowy ich zwrotu.
Za bezzasadne w związku z tym należy ocenić twierdzenia Skarżących, że cel wywłaszczenia nigdy nie został zrealizowany.
Podsumowując, prawidłowo Organy oceniły, że niesprecyzowany w akcie notarialnym cel umowy - realizacja stopnia wodnego- dotyczył de facto realizacji zapory, zalewu, jak również zagospodarowania terenu wokół zalewu.
W ocenie Sądu zebrane w sprawie dokumenty, potwierdzają spójny ciąg zdarzeń związanych z realizację celu publicznego, a także fakt, że wywłaszczone nieruchomości, podobnie jak inne znajdujące się w sąsiedztwie służyły realizacji tego celu. Wyciąganie odmiennych wniosków z powodu braku wszystkich potencjalnych dokumentów towarzyszących realizacji celu byłoby w ocenie Sądu nadmiernym formalizmem, zwłaszcza w kontekście upływu znacznego czasu od realizacji celu. W ocenie Sądu zebrany materiał dowodowy komponuje się w logiczną całość, która wskazuje na to, że na działkach stanowiących własność poprzedników prawnych Skarżącego doszło do realizacji celu publicznego, w związku z czym brak jest podstaw do ich zwrotu. Skoro cel wywłaszczenia został zrealizowany na spornych działkach i dotyczył utworzenia terenów rekreacyjnych i zielonych w otoczeniu zalewu, które nadal na tych działkach funkcjonują to nie można mieć wątpliwości, że cel wywłaszczenia został osiągnięty i brak jest w związku z tym podstaw do żądania zwrotu nieruchomości.
Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.