II SA/Rz 728/24

II SA/Rz 728/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-12-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Paweł Zaborniak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Zabytki
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1292
art. 3 pkt 1, ust. 5 pkt 3, art. 22 ust. 4
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Maria Mikolik Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2024 r. sprawy ze skarg A. sp. z o.o. w K. i B. sp. z o.o. w W. na zarządzenie Prezydenta Miasta [...] z dnia [..] kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie aktualizacji gminnej ewidencji zabytków Miasta [...] – skargi oddala –
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. Spółka z o. o. z siedzibą w K. oraz skargi B. Spółka [...] sp. z o. o. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżący") jest zarządzenie nr 0050/226/2024 Prezydenta Miasta [...] (dalej" "Prezydent" lub "Organ") z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie aktualizacji Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta [...].
Z uzasadnienia skarg oraz nadesłanych akt spraw wynika, że w dniu 11 kwietnia 2024 r. Prezydent Miasta [...] wydał zarządzenie nr 0050/226/2024 w sprawie aktualizacji Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta [...]. Na podstawie tego zarządzenia wyłączono z Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta R. kartę adresową "[...]" przy [...] oraz włączono do gminnej ewidencji zabytków kartę adresową budynku przy ul. [...] w zmienionym kształcie.
W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) Skarżący zaskarżyli powyższe zarządzenie w całości zarzucając Organowi:
- naruszenie art. 22 ust. 4 i ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 3 pkt 1) ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 840 z późn. zm.; dalej: "u. o. z.") oraz § 18 ust. 2, § 18a ust. 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 56; dalej: "Rozporządzenie") poprzez błędne uznanie, że jedynie część budynku położonego pod adresami ul. [...] oraz [...] stanowi budynek zabytkowy, a w konsekwencji tego wyłączenie karty adresowej budynku przy [...] oraz będące tego konsekwencją włączenie nowej karty adresowej kamienicy przy ul. [...] o aktualnej treści podczas, gdy oba te obiekty stanowią w rzeczywistości jeden budynek będący zabytkiem w rozumieniu art. 3 pkt 1) u. o. z., a więc zarówno cały budynek przy ul. [...], jak i budynek przy [...] (będące w rzeczywistości jednym budynkiem) stanowią zabytki, których karty adresowe powinny znajdować się w ewidencji zabytków, a także sporządzenie karty zabytku przy ul. [...] w sposób nieprawidłowy oraz w oparciu o nieprawidłowe ustalenia faktyczne;
- art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) oraz art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.) (których bezpośrednie - art. 7 Konstytucji RP oraz odpowiednie - art. 6, art. 7 i art. 77 §1 k.p.a. powołanie jest konieczne ze względu na potrzebę określenia standardów, którym powinny odpowiadać czynności organu, aby dawać właścicielowi lub posiadaczowi zabytku możliwość realnej obrony) poprzez prowadzenie czynności w sposób sprzeczny z zasadą prawdy materialnej, swobodnej oceny dowodów oraz zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego zarządzenia w całości oraz o zasądzenie od Prezydenta Miasta [...] na rzecz Skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto na zasadzie art. 106 § 3 P.p.s.a. wniesiono także o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego poprzez dopuszczenie dowodów z przedkładanych Organowi w toku postępowania poprzedzającego wydanie zarządzenia przez Prezydenta Miasta [...], na okoliczność ich treści.
W odpowiedziach na skargi Organ wniósł o ich oddalenie. Uzasadniając swoje stanowisko Prezydent wskazał, iż nie są zasadne twierdzenia Skarżących, jakoby wyżej opisane obiekty (budynek przy [...] i budynek przy ul. [...]) stanowią w rzeczywistości jeden budynek o dwóch adresach będący zabytkiem. Wskazane wyżej budynki to dwie odrębne nieruchomości, co znajduje potwierdzenie w informacjach pozyskanych z Wydziału Geodezji Urzędu Miasta [...]. w toku postępowania. Dla przedmiotowych nieruchomości prowadzone są nadto dwie odrębne księgi wieczyste. Organ zaakcentował, iż nie jest prawdą, iż oba wyżej wskazane obiekty to w rzeczywistości jedna nieruchomość posiadająca dwa adresy. Prezydent podał, iż budynek przy [...] nie jest i nigdy nie był zabytkowy, powstał bowiem w wyniku rozbudowy garaży przylegających od południa do kamienicy przy ul. [...], najprawdopodobniej w latach 90-tych XX wieku. Sporządzona w 2006 roku karta adresowa dla adresu [...] obarczona była wadą, ponieważ już w 2006 roku adres [...] odnosił się do budynku niezabytkowego, a opisana w karcie substancja zabytkowa stanowiła przynależność do adresu ul. [...]. Wyłączenie z gminnej ewidencji zabytków budynku przy [...] nie spowodowało więc utraty przez niego wartości zabytkowych (obiekt nigdy ich nie prezentował). Aktualizacja gminnej ewidencji zabytków w tym zakresie była wskazanym i koniecznym usunięciem nieprawidłowości. Prezydent podkreślił jednocześnie, iż nowa karta adresowa kamienicy przy ul. [...] jest opracowana w sposób prawidłowy. Została sporządzona poprawnie pod względem merytorycznym, na podstawie wiarygodnego materiału dowodowego, zgromadzonego na potrzebę prowadzenia sprawy. Odnosi się jedynie do adresu [...], do którego przynależy substancja zabytkowa, zgodnie z prawidłowym stanem faktycznym, a nie do części obiektu o dwóch adresach - ul. [...] i [...] - jak chcieliby to widzieć Skarżący, wbrew faktycznemu stanowi rzeczy. Podkarpacki Wojewódzki Konserwator Zabytków pismem z dn. 1 marca 2024 roku, znak Rz- RDZ.5133.5.2024.KC, jako jedyny organ władny do orzekania w tej sprawie zaakceptował kartę, czym potwierdził, że w prawidłowy sposób odnosi się ona do materii zabytkowej objętej ochroną konserwatorską oraz jest poprawna pod względem zawartej w niej treści.
Postanowieniem z dnia 16 września 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 729/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zarządził połączenie do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia spraw ze skarg A. Spółka z o. o. z siedzibą w K. oraz A. [...] sp. z o. o. z siedzibą w W. i prowadzić je dalej pod sygn. akt II SA/Rz 728/24.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;
Skargi jako niezasadne, zostały przez Sąd oddalone w całości.
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 2493; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W niniejszej sprawie wymagało zważenia, iż przedmiotem zaskarżenia uczyniono Zarządzenie Prezydenta Miasta [...] nie będące decyzją administracyjną jak i zaskarżalnym postanowieniem. W podstawie prawnej tego zarządzenia wpisano art. 22 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2024 r., poz. 1292; ze zm.; zwana dalej u.o.z.) oraz § 17, 18, 18a, 18b rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U. z 2001 r. poz. 56; dalej zwane rozporządzeniem). W treści § 1 Zarządzenia Prezydent zawarł swe rozstrzygnięcie o aktualizacji Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta [...] (dalej zwana GEZ). Ta aktualizacja polegała na wyłączeniu z GEZ karty adresowej [...] przy ul. [...] oraz na włączeniu do GEZ nowej karty adresowej kamienicy przy ul. [...].
Gminna ewidencja zabytków z punktu widzenia literalnej treści art. 7 u.o.z. ustanawiającej zamknięty katalog form ochrony zabytków, nie może być traktowana jako forma ochrony zabytków, lecz ewentualnie jako sformalizowany prawem sposób działania ułatwiający tą ochronę. Aktualne funkcje GEZ mają charakter porządkujący i informacyjny, oddziaływujący na treść aktów generalnych jak plan ogólny, miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, program opieki nad zabytkami oraz aktów indywidulanych jak np. decyzja o lokalizacji inwestycji celu publicznego. Dokonanie wpisu nieruchomości do GEZ niewątpliwie wpływa na obszar korzystania z prawa własności rzeczy uznanej za zabytek, bowiem wiąże się z obowiązkiem uzyskania uzgodnień i opinii organów administracji zajmującej się zabytkami w procesach administracyjnych rezonujących swymi skutkami materialnoprawnymi na substancje przedmiotu zabytkowego. Dlatego trzeba zgodzić się z zapatrywaniem, iż zestaw praw tworzących wolność budowlaną w obszarze prawa własności nieruchomości zabytkowej wymienionej w GEZ jest węższy w relacji do nieruchomości nie wpisanych do tej ewidencji. Przykładowo bowiem w myśl art. 39 ust. 3 ustawy – Prawo budowlane w stosunku do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków, pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje organ administracji architektoniczno-budowlanej w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.
Jednocześnie nie można nie wspomnieć także i tym, że akty rejestrujące nieruchomość w gminnej ewidencji zabytków, w zależności od ich treści, mogą potwierdzać – przypadek wprowadzenia karty adresowej do GEZ - bądź znosić – przypadek wyłączenia karty adresowej zabytku - obowiązki właściciela zabytku w kontekście opieki i ochrony na nim. Ujęcie nieruchomości w GEZ nie posiada jednak waloru konstytutywnego dla uznania jej za zabytek, bowiem posiadanie wartości zabytkowej przez określony obiekt jest w aktualnym stanie prawnym niezależne od wpisu do rejestru zabytków lub ewidencji zabytków (por. A. Ginter, A. Michalak [w:] A. Ginter, A. Michalak, Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Komentarz, Warszawa 2016, art. 3, teza nr 5). Ustawodawca przywiązuje wagę do ocen aspektu materialnego, który opiera się na ustawowej definicji zabytku.
Ustawową definicję zabytku wyraża art. 3 pkt 1 u.z.o.z. który stanowi : użyte w ustawie określenie zabytek oznacza nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zabytkiem nieruchomym będzie według art. 3 pkt 2 wskazanej ustawy nieruchomość posiadająca cechy wymienione w art. 3 pkt 1 u.o.z. Nie można zatem wykluczyć przypadku, gdy nieruchomość będzie zabudowana obiektem posiadającym wartość historyczną, artystyczną i naukową świadczącą o spełnieniu przesłanki materialnej z art. 3 pkt 1 u.o.z. i w konsekwencji będącą zabytkiem w całości lub w części, a mimo to nie wykazaną w GEZ.
Obecnie w orzecznictwie NSA przyjmuje się, iż powołane regulacje ustawowe oraz wykonawcze do u.o.z. wyposażają organy administrujące zabytkami w uprawnienia do aktualizacji ewidencji zabytków w postaci form działania wpisujących się w cechy kwalifikacyjne wyrażone w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. W świetle tej regulacji prawnej, przedmiotem skargi do WSA może być inny niż decyzja i postanowienie akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotycząca uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. W tym względzie NSA w postanowieniu z dnia 18 maja 2021 r., o sygn. II OZ 218/21, LEX, stwierdza wyraźnie: Włączenie karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 710) w zw. z § 18 ust. 1 rozporządzeniu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 56) jest czynnością organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.). To stanowisko zostało zaaprobowane także w kolejnych orzeczeniach NSA wydanych w związku z kontrolą działań organów administracji zajmującej się ochroną i opieką nad zabytkami – zob. postanowienie NSA z 4 grudnia 2024 r., II OSK 2421/24, LEX nr 3811165, postanowienie NSA z 19 listopada 2024 r., II OZ 662/24, LEX nr 3789187, postanowienie NSA z 13 listopada 2024 r., II OZ 626/24, LEX nr 3793585, postanowienie NSA z 15 października 2024 r., II OZ 530/24, LEX nr 3776009. Wobec tego WSA uznał swą właściwość do skontrolowania pod względem legalności opisane na wstępie Zarządzenie Prezydenta Miasta.
Spółki legitymują się interesem prawnym do wniesienia skargi z opisane na wstępie Zarządzenie, bowiem nie jest kwestionowane, że dysponują one tytułami prawno-rzeczowym do nieruchomości, na których wybudowano obiekt budowlany, o jakim mowa w treści Zarządzenia Prezydenta Miasta. Nie jest kwestionowane, iż Spółka A. sp. z o.o. jest właścicielem działek ewidencyjnych o nr [...] i [...], obr [...], na których została wzniesiona zabytkowa kamienica przy ul. [...], zaś Spółka B. [...] sp. z o.o. jest użytkownikiem wieczystym działek o nr [...] i [...], obr. [...], zabudowanych [...] przy [...]. Podmioty skarżące stosownie do wymogu art. 50 § 1 P.p.s.a. mają zatem interes prawny warunkujący formalne i merytoryczne rozpoznanie ich skarg.
Uzasadnienie skarg Spółek w zakresie posiadania interesu prawnego jest zasadne, a przez to przekonujące do wykazania oddziaływania zarządzenia na ich obszar praw i obowiązków. Trafnie zauważa się, że oprócz ograniczeń prawa własności wpis do GEZ łączy się dla dysponenta zabytku z określonymi prawem benefitami natury finansowej w postaci dotacji na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane. Dotacja taka może być udzielona do 100% nakładów koniecznych na wykonanie przez wnioskodawcę prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku, przez organ stanowiący gminy, powiatu lub samorządu województwa, na zasady określonych w uchwale tego organu – zob. art. 80 ust. 1 i 2 u.o.z.
Nie stanowi też kwestii zachowanie termin do wniesienia skargi o jakim mowa w art. 53 § 2 P.p.s.a. Skargi wpłynęły do Urzędu Miasta [....] w dniu 16 maja 2024 r., a kwestionowane Zarządzenie Prezydenta zostało właściwie doręczone Spółkom dnia 16 kwietnia 2024 r.
Wobec tych ustaleń otwierających proces kontroli zaskarżonego do WSA Ząrządzenia, przypomnieć wypada, że w myśl art. 22 ust. 5 u.o.z. w GEZ powinny być ujęte:
1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru;
2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków;
3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.
Przytoczona treść przepisu u.o.z. daje podstawę do wpisania do gminnej ewidencji zabytkowych nieruchomości na trzech odrębnych podstawach prawnych i faktycznych. Zarówno w przypadku zabytków wskazanych w art. 22 ust. 5 pkt 1 i 2 w/w ustawy, wpis do gminnej ewidencji zabytków jest w istocie aktem o charakterze pochodnym wobec wydania decyzji administracyjnej o wpisaniu nieruchomości do rejestru zabytków lub aktu wpisania nieruchomości do wojewódzkiego ewidencji zabytków i jednocześnie niezależnym od oceny wójta względem zabytkowego charakteru przedmiotu wpisu (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 września 2024 r. sygn. II SA/Łd 436/24, LEX). Natomiast wprowadzenie do GEZ dokonywane na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 3 w/w ustawy będzie dotyczyć nieruchomości nieobjętej rejestrem zabytków oraz wojewódzką ewidencją zabytków. Nieruchomość, a także jej część, wprowadzana do GEZ na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. musi wykazywać materialnoprawne cechy zabytku, czyli odpowiadać przytoczonej wyżej ustawowej definicji obiektu zabytkowego, co przekłada się na określone obowiązki organu prowadzącego GEZ w postaci wykazania tych cech. Podkreśla to wynikający bezpośrednio z art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy wymóg współdziałania organu gminy z wojewódzkim konserwatorem zabytków przy dokonywaniu wpisu. Forma współdziałania z tym specjalistycznym organem nosi postać porozumienia. Porozumienie z wojewódzkim konserwatorem zabytków oznacza uzyskanie zgodnego stanowiska organu prowadzącego ewidencję gminną oraz organu współdziałającego. Stanowisko organu współdziałającego powinno być wyrażone w piśmie urzędowym. Oznacza to, że do ewidencji gminnej nie można włączyć obiektów, których nie zaaprobował i nie zaakceptował wojewódzki konserwator zabytków – zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. VII SA/Wa 2653/12, LEX nr 1352710. Ujęcie zabytku w GEZ następuje poprzez włączenie karty adresowej zabytku przez wójt (burmistrz, prezydent miasta).
Wprowadzenie do GEZ danych dotyczących nieruchomości nie może oznaczać niezmienności tego stanu. Otóż przepisy w/w rozporządzenia przewidują czynności aktualizacji także w postaci dopuszczonej mocą upoważnienia ustawowego wyłączenia karty adresowej z GEZ – zob. art. 24 ust. 3 u.o.z. Wyłącznie karty adresowej zabytku z GEZ, spowoduje wyłączenie wobec tego przedmiotu przepisów określających prawne konsekwencje dotychczasowego zaewidencjowania w tym publicznym rejestrze określonego obiektu lub jego części. Procedura korygowania danych GEZ została unormowana w art. 18 ust. 1 rozporządzenia, który stanowi: W przypadku stwierdzenia konieczności zastąpienia niezgodnych ze stanem faktycznym lub prawnym danych zawartych w karcie adresowej zabytku włączonej do gminnej ewidencji zabytków odpowiednimi danymi zgodnymi ze stanem faktycznym lub prawnym, ujawnienia nowych danych lub usunięcia błędnych danych wójt (burmistrz, prezydent miasta) sporządza nową kartę adresową zabytku zawierającą dane zgodne ze stanem faktycznym i prawnym. Na organie prowadzącym GEZ ciąży obowiązek zawiadomienia właściciela jak i posiadacza nieruchomości o samym zamiarze jak i o dokonaniu włączenia karty adresowej tej nieruchomości w GEZ, zamiarze jej usunięcia jak i o jej usunięciu oraz o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku – zob. § 18a rozporządzenia.
Prezydent Miasta w tej sprawie swe działania aktualizacyjne oparł w sposób prawidłowy na treści § 18 i § 18a rozporządzenia, stosując te przepisy poprzez wyłączenie karty adresowej domu – oficyny przy [...] oraz włączenie nowej karty adresowej kamienicy przy ul. [...]. Jego działania znalazły odzwierciedlenie w prawidłowo ustalony stanie faktycznym. Wskazany Organ wykazał konieczność wyłączenia karty adresowej domu – oficyny przy Alei P. [...] przedstawiając dowody oraz relacjonując okoliczności faktyczne przekonujące do tego, że ta część rozbudowanej kamienicy przy ul. [...], nie posiada wartości zabytkowej, która uzasadniałaby wprowadzenie do GEZ karty adresowej tego obiektu.
W tym miejscu przypomnieć przyjdzie, że w GEZ przed zaskarżoną do WSA aktualizacją, były wprowadzone dwie karty adresowe obejmujące nieruchomości w prawnej dyspozycji Spółek, tj karta adresowa numer 3 dla domu mieszkalnego - kamienica obiekt budynku biurowego przy ul. [...] oraz karta adresowa numer 4 dom - oficyna przy [...]. Organ poprzez swe działania wyjaśniające wykazał, że obiekt oznaczony w ewidencji jako dom - oficyna przy [...], powstał w wyniku nadbudowy i rozbudowy kamienicy o wartości zabytkowej o adresie ul. [...]. Jest ona efektem podjętych w latach 80 – tych ubiegłego wieku działań inwestorskich, które spowodowały, że tylko pod względem techniczno – budowlanym obiekt o podanym adresie jest częścią zabytkowej kamienicy o adresie ul. [...].
W tym miejscu trzeba zaznaczyć konieczność odrębnego rozumienia obiektu zabytkowego od obiektu budowlanego w perspektywie przepisów ustawy – Prawo budowlane. Jeżeli na gruncie prawa budowlanego nowo dobudowana czy nadbudowana część będzie stanowić ze starą częścią całość, tak w ujęciu u.o.z. nowa substancja obiektu zabytkowego nie stanie się zabytkiem tylko z samego faktu bycia nierozerwalną częścią obiektu zakwalifikowanego jako zabytkowy. Dlatego Organ słusznie argumentuje, że obiekt wyłączony z GEZ powstał jako efekt robót budowlanych podjętych w czasach nam współczesnych, przez co nie jest pod względem wartości historycznej, czyli aspektu istotnego dla treści art. 3 pkt 1 u.o.z., częścią budynku prezentującego wartość zabytkową. Jego ocena została wyraźnie zaaprobowana przez Organ współdziałający wykwalifikowany w sprawach ochrony i opieki nad zabytkami.
Spółki niezasadnie podważają ustalenia faktyczne poczynione przez Prezydenta przed wydaniem spornego Zarządzenia. Organ prowadzący ewidencje oprócz szeregu czynności wyjaśniających przeprowadzonych w toku prowadzonego postępowania zwrócił się do Wydziału Geodezji Urzędu Miasta w [...] o podanie informacji na temat daty budowy oraz oddania do użytku budynku oznaczonego adresem [...]. W świetle przekazanej przez ten Wydział Urzędu Miasta dokumentacji opisującej przedmiotowe obiekty, potwierdzić należało, że wyłączony z GEZ dom – oficyna powstał w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, co nastąpiło w wyniku rozbudowy i nadbudowy zabytkowej kamienicy przy ul. [...] Powstała w ten sposób część budynku o funkcji biurowej otrzymała adres: [...] Jest to w istocie obiekt współczesny nie posiadający wartości zabytkowej obecnie, a tym bardziej w momencie opracowania karty adresowej zabytku w 2006 r.
Sąd podkreśla, że z ustaleniami Organu na temat daty oraz innych okoliczności budowy [...] [...] pozostają w pełnej spójności dowody przedłożone przez skarżące Spółki w toku postępowania sądowego. Na wezwanie Sądu, Spółki złożyły kopię decyzji Miejskiego Konserwatora Zabytków z dnia 30 listopada 1987 r. o zatwierdzeniu projektu technicznego adaptacji budynku [...] w [...]. przy ul. [...], czyli wspomnianej zabytkowej kamienicy oznaczonej współcześnie adresem ul. [...]. W zatwierdzonym tą decyzją projekcie technicznym wyraźnie przewidziano w ramach adaptacji obiektu powstałego za przełomie wieku XIX i XX poprzez wybudowanie od strony [...] (dziś [...]) nowo dobudowanej części niepodpiwniczonej, poszerzonej w rzucie, mającej pomieścić garaż i dwie kondygnacje pomieszczeń biurowych. Ze starym budynkiem, czyli budynkiem zabytkowej kamienicy, nowopowstała część dobudowana miała być połączona klatką schodową. Ten opis jak również pozostałe zamiary inwestycyjne ówczesnego dysponenta terenu zostały zrealizowane, czego dowodzą zdjęcia wykonane w trakcie wizji lokalnej dnia 30 grudnia 2022 r. przez pracownika Organu prowadzącego GEZ oraz opis części dobudowanej zawarty w notatce z tej wizji.
W istocie zaoferowane przez Skarżące strony dowody nie obaliły zasadniczej tezy Organu o potrzebie wyłączenia błędnie wprowadzonej do GEZ karty adresowanej domu – oficyny przy [...]. Powstały w latach dziewięćdziesiątych obiekt nie stanowi adaptacji czy modernizacji istniejącego w tym samym miejscu obiektu o walorach zabytkowych w rozumieniu definicji ustawowej zabytku z u.o.z., lecz jest jedynie rozbudową i nadbudową zabytkowej powstałej w XIX w. kamienicy przy ul. [...] (dawna ul. [...]). Rozbudowana cześć kamienicy nie jest zabytkiem, o czym przesądzają prawidłowo zebrane i rozpatrzone dowody a także brak zastrzeżeń ze strony Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na wyłączenie błędnie wprowadzonej do GEZ karty adresowej [...] przy [...] (dawna [...].) – vide pismo PWKZ w R. z dnia 1 marca 2024 r., znak Rz-RDZ.5133.5.2024.KC.
Wartości zabytkowej nie uzyskuje się w wyniku rozbudowania czy nadbudowania obiektu zabytkowego, zwłaszcza że ustawowa definicja zabytku wyraźnie dopuszcza istnienie obiektów budowalnych, które tylko w części mogą być kwalifikowane jako zabytki. Prowadzi do tego wniosku wykładnia literalna art. 3 pkt 1 u.o.z. stanowiąc o zabytku także jako o części nieruchomości lub rzeczy ruchomej. Innymi słowy, nadużyciem byłoby uznanie, że wartość o jakiej mowa przechodzi automatycznie z zabytku na nowopowstałe części takiego obiektu. Nie jest to więc argument mogący w tej sprawie rzutować na ocenę prawidłowości działań aktualizacyjnych Prezydenta Miasta [...].
WSA podziela stanowisko Organu na temat dowodów przedłożonych w toku postępowania przez przedstawiciela Spółek, a także załączonych do skargi do WSA. Ich wartość dowodowa z przyczyn podanych w odpowiedzi na skargę do WSA przez Prezydenta Miasta nie była w stanie wpłynąć na jednoznaczny wniosek o braku wymaganej wartości zabytkowej nieruchomości wyłączonej z GEZ.
Dlatego WSA nie mógł potwierdzić zarzutów skargi o naruszeniu art. 22 ust. 4 i ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 3 pkt 1 u. o. z. oraz § 18 ust. 2, § 18a ust. 1 rozporządzenia poprzez błędne uznanie, że jedynie część budynku położonego pod adresami ul. [...] oraz [...] stanowi budynek zabytkowy. Nie doszło też do naruszenia art. 7 Konstytucji RP, w zakresie w jakim ten przepis wymaga od organu administracji oparcia swych działań na prawidłowo zebranym i rozpatrzonym materiale dowodowym. Skarżące Spółki nie wykazały w toku postępowania poprzedzającego wniesienie skarg do WSA jak i przed Sądem, aby [...] przy [...] posiadała cechy warunkujące traktowanie tego obiektu za zabytek, czyli nie wykazały, że stanowi on świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Rozbudowa i nadbudowa kamienicy zabytkowej nie jest tego rodzaju zdarzeniem, które mogłoby przesądzać o trwaniu nieprawidłowego stanu ewidencyjnego w ujawnionym zakresie. Wprowadzenie do GEZ w/w karty adresowej było błędem, który należało skorygować poprzez usunięcie i jednoczesne pozostawienie karty adresowej obiektu odpowiadającego wymogom definicyjnym zabytku z art. 3 pkt 1 u.o.z. Działanie aktualizacyjne zostały jasno wyjaśnione Skarżącym Spółkom zarówno na płaszczyźnie materialnej wiążącej się z brakiem wartości zabytkowej jak i formalnej. Strony były zawiadamiane o zamiarze wyłączenia karty adresowej jak i o samym wyłączeniu. Zarówno wprowadzenie karty adresowej zabytku jak i wyłączenie karty adresowej obiektu nieposiadającego wymaganych cech zostało udokumentowane jak i uzasadnione na etapie wydawania zarzadzania oraz w odpowiedzi na skargi. Dla Sądu istotne jest również i to, że kwestionowanemu przez Spółki wyłączeniu karty adresowej obiektu nie sprzeciwił się organ specjalizujący się w ocenie wartości zabytkowej jakim jest PWKZ, który zaakceptował przedłożoną mu przez Prezydenta Miasta propozycje aktualizacji w piśmie z dnia 1 marca 2024 r., znak Rz-RDZ.5133.5.2024.KC.
Sąd działając poza granicami zarzutów skarg Spółek nie dostrzegł w działaniach procesowych Organu Miasta jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych. Zarządzenie jako akt z zakresu administracji publicznej wydany zgodne z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi powinien zatem pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nim skutki.
Reasumując, z wyłożonych względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach postępowania przed WSA nie orzeczono z uwagi na art. 200 P.p.s.a.