II SA/Rz 727/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozpoznał skargę J. H. i innych na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 28 kwietnia 2022 r., która uchyliła decyzję Starosty i odmówiła zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w [...], oznaczonej jako działka nr [...]. Nieruchomość ta, będąca własnością Gminy [...], została nabyta przez Skarb Państwa w celu budowy stopnia wodnego i zalewu na rzece [...]. Skarżący, będący spadkobiercami byłego właściciela, domagali się zwrotu nieruchomości, twierdząc, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a działka stała się zbędna. Wojewoda Podkarpacki uznał, że cel wywłaszczenia został zrealizowany w 1974 r., a nieruchomość, nawet jeśli obecnie nie jest w całości pokryta wodą, stanowi integralną część zbiornika, w tym teren zalewowy i nadzalewowy, niezbędny do jego prawidłowego funkcjonowania, zwłaszcza w przypadku maksymalnego spiętrzenia wody. Sąd, powołując się na art. 153 P.p.s.a., podkreślił wiążący charakter wcześniejszych orzeczeń sądowych w tej sprawie, które wskazywały na konieczność ustalenia celu nabycia działki i jego realizacji. Sąd uznał, że Wojewoda prawidłowo zastosował się do tych wskazań, analizując dokumentację dotyczącą poziomu wody, historii zagospodarowania terenu (w tym wydobycia kruszywa i budowy trasy rowerowej) oraz pierwotne przeznaczenie nieruchomości. Sąd stwierdził, że realizacja celu wywłaszczenia nastąpiła w 1974 r., a późniejsze zagospodarowanie terenu nie ma znaczenia dla obowiązku zwrotu, zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego. W związku z tym skarga została oddalona.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, zwłaszcza w kontekście realizacji celu wywłaszczenia i znaczenia terenów zalewowych/nadzalewowych.
Dotyczy specyficznej sytuacji budowy zalewu i wywłaszczeń na podstawie ustawy z 1958 r., ale zasady interpretacji art. 137 u.g.n. mogą mieć szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy nieruchomość wywłaszczona pod budowę zalewu, która obecnie nie jest bezpośrednio zalana wodą, ale stanowi teren zalewowy lub nadzalewowy, może zostać zwrócona byłym właścicielom, jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nieruchomość nie podlega zwrotowi, jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany, nawet jeśli obecne zagospodarowanie terenu jest inne lub nieruchomość nie jest stale pokryta wodą, a jedynie znajduje się w zasięgu maksymalnego spiętrzenia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że cel wywłaszczenia (budowa zalewu) został zrealizowany w momencie, gdy nieruchomość stała się integralną częścią zbiornika, w tym terenów zalewowych i nadzalewowych, niezbędnych do jego funkcjonowania. Późniejsze zmiany zagospodarowania terenu lub brak stałego pokrycia wodą nie wpływają na obowiązek zwrotu, jeśli pierwotny cel został osiągnięty.
Jak należy interpretować przepisy dotyczące terminów realizacji celu wywłaszczenia (art. 137 u.g.n.) w kontekście nieruchomości nabytych na podstawie starszych przepisów (ustawa z 1958 r.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przepisy art. 137 ust. 1 u.g.n. należy stosować z uwzględnieniem daty wejścia w życie oraz momentu nabycia nieruchomości. Kluczowe jest ustalenie, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany przed datami wskazanymi w przepisie.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że art. 137 u.g.n. wszedł w życie po nabyciu nieruchomości, co wpływa na zastosowanie terminów. Istotne jest, czy prace związane z realizacją celu rozpoczęto przed 1 stycznia 1998 r., a czy cel został zrealizowany do 22 września 2004 r.
Czy późniejsze przeznaczenie wywłaszczonej nieruchomości na inne cele (np. eksploatacja kruszywa, trasa rowerowa) po realizacji pierwotnego celu wywłaszczenia (budowa zalewu) może stanowić podstawę do żądania zwrotu nieruchomości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli cel wywłaszczenia został prawidłowo osiągnięty, późniejsze przeznaczenie nieruchomości na inne cele, w tym prywatne, nie rodzi obowiązku zwrotu.
Uzasadnienie
Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, po prawidłowym zrealizowaniu celu wywłaszczenia, podmiot publiczny jest zwolniony z obowiązku 'wiecznej realizacji' tego celu i może swobodnie dysponować nieruchomością, nawet jeśli przeznaczy ją na inne cele.
Przepisy (13)
Główne
u.g.n. art. 136 § ust. 3
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 137 § ust. 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 216 § ust. 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 6
Pomocnicze
u.g.n. art. 151
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
K.p.a. art. 127 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
P.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądem administracyjnym
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 2
Argumenty
Skuteczne argumenty
Cel wywłaszczenia został zrealizowany w momencie budowy zalewu i utworzenia terenów zalewowych/nadzalewowych, które są niezbędne do jego funkcjonowania. • Nieruchomość była integralną częścią zbiornika wodnego w momencie jego budowy. • Późniejsze zagospodarowanie terenu (np. trasa rowerowa, eksploatacja kruszywa) nie ma znaczenia dla obowiązku zwrotu, jeśli pierwotny cel został osiągnięty. • Zgodnie z orzecznictwem TK, po realizacji celu wywłaszczenia, podmiot publiczny może swobodnie dysponować nieruchomością.
Odrzucone argumenty
Cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, ponieważ działka nie jest stale zalana wodą i nie stanowi elementu infrastruktury zalewu. • Działka znajduje się powyżej maksymalnego poziomu piętrzenia wody. • Dokumentacja dotycząca maksymalnego poziomu piętrzenia jest nieaktualna lub zawiera rozbieżności. • Inwestycje realizowane po zakończeniu budowy zalewu są niezależne od pierwotnego celu wywłaszczenia. • Naruszenie art. 8 § 2 K.p.a. poprzez odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw.
Godne uwagi sformułowania
Teren zajęty pod zalew nie musi być bowiem w całości pokryty wodą. Mogą więc na nim występować obszary "zielone" czy rekreacyjne, które w sytuacji maksymalnego spiętrzenia wody zostaną zalane lub będą pełniły funkcję ochronną dla kolejnych nieruchomości. • Po prawidłowym dokonaniu wywłaszczenia i zrealizowaniu celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej podmiot publiczny, który nabył wywłaszczoną nieruchomość, zwolniony jest z obowiązku "wiecznej realizacji" tego celu na wywłaszczonej nieruchomości. • Nie można zatem mówić o zbędności nieruchomości i obowiązku jej zwrotu, jeśli nieruchomość wywłaszczona została prawidłowo wykorzystana zgodnie z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu, a następnie tej realizacji zaprzestano lub nieruchomość przeznaczono na inne cele.
Skład orzekający
Stanisław Śliwa
sprawozdawca
Paweł Zaborniak
przewodniczący
Piotr Godlewski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, zwłaszcza w kontekście realizacji celu wywłaszczenia i znaczenia terenów zalewowych/nadzalewowych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji budowy zalewu i wywłaszczeń na podstawie ustawy z 1958 r., ale zasady interpretacji art. 137 u.g.n. mogą mieć szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy długotrwałego sporu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, który wymagał analizy historycznej dokumentacji i interpretacji przepisów dotyczących celu wywłaszczenia. Pokazuje złożoność postępowań administracyjnych i sądowych w sprawach nieruchomościowych.
“Czy teren wokół zalewu zawsze należy do właściciela? Sąd rozstrzyga spór o wywłaszczoną działkę.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.