II SA/Rz 72/25

II SA/Rz 72/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący/
Maria Mikolik
Piotr Godlewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2407
art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 2a
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur-Selwa Sędziowie WSA Piotr Godlewski /spr./ WSA Maria Mikolik Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi R. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 11 września 2024 r. nr SKO.4116/2/2024 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń z tytułu świadczenia wychowawczego – skargę oddala –
Uzasadnienie
II SA/Rz 72/25
U z a s a d n i e n i e
Przedmiotem skargi R.L. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 11 września 2024 r. nr SKO.4116/2/2024 dotycząca odmowy uchylenia decyzji w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Prezydent Miasta [...] decyzją z 17 lutego 2023 r. nr ŚS-R.5134.000016.2023.42345.JZC ustalił, że kwota wypłacona R.L. tytułem świadczenia wychowawczego na dzieci M.L. i J.L. w łącznej wysokości 6 000 zł za okres od
1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązał go do zwrotu całości nienależnie pobranego świadczenia wraz
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Pismem z 29 czerwca 2023 r. zobowiązany wystąpił do Prezydenta
z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem w/w decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.). Nową okolicznością na którą się powołał był fakt, że matka dzieci była upoważniona do rachunku bankowego na które przelewano świadczenie i korzystała z połowy kwoty świadczeń wychowawczych przyznanych na jego wniosek jeszcze przed ich rozwodem.
Postanowieniem z 20 lipca 2023 r. nr ŚS-R-5134.000016.2023.42345.RM Prezydent wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone wydaniem decyzji z 17 lutego 2023 r. Następnie decyzją z 5 grudnia 2023 r.
nr ŚS-R.5134.2.2023.42345.RM orzekł o odmowie uchylenia decyzji własnej
z 17 lutego 2023 r., wskazując, że powołane przez wnioskodawcę okoliczności nie stanowią w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. "nowych okoliczności" istniejących
w dniu wydania decyzji, a nieznanych organowi.
Od decyzji odwołanie w ustawowym terminie wniósł R.L., wskazując, że organ nie rozważył podnoszonych we wniosku okoliczności.
Wskazaną na wstępie decyzją z 11 września 2024 r. Kolegium - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Wyjaśniło, że żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oparto na przesłankach negatywnych prawa do świadczenia wywiedzionych z art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U.
z 2019 r., poz. 2407 ze zm., dalej: u.p.p.w.dz.), zgodnie z którym w przypadku gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Zgodnie z art. 4
ust. 2 u.p.p.w.dz., świadczenie wychowawcze przysługuje w pełnej wysokości, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki i ojca.
Na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w [...]I Wydział Cywilny z [...] lutego 2021 r. sygn. akt [...] (prawomocnego na dzień 16 lutego 2021 r.) ustalono, że dzieci odwołującego przebywają pod opieką naprzemienną obojga rodziców, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach. W rezultacie, od dnia uprawomocnienia się tego wyroku, tj. w okresie pobierania świadczenia, zaistniała względem uprawnionego negatywna przesłanka realizacji prawa w pełnym zakresie, tj. w wysokości 500 zł na każde dziecko, o czym nie powiadomił organu przyznającego świadczenie. Na dzień wydania decyzji odwołujący był uprawniony wyłącznie do uzyskania świadczenia w połowie wysokości, stanowiącego kwotę 250 zł na dwójkę dzieci. W konsekwencji ostateczna decyzja Prezydenta z 17 lutego 2023 r. w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych przez niego świadczeń jest słuszna i zgodna z prawem.
W tym stanie rzeczy żądanie strony uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania z powołaniem się na okoliczność, że matka dzieci jako osoba sprawująca wraz z ojcem opiekę naprzemienną, nie występowała z wnioskiem
o przyznanie świadczenia wychowawczego, co w ocenie odwołującego uprawnia ją do realizacji prawa w pełnym zakresie, nie zasługuje na uwzględnienie. Postępowanie w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego jest postępowaniem stricte wnioskowym, stąd wyłącznie inicjatywa procesowa uprawnionego podmiotu uzasadnia wszczęcie i prowadzenie postępowania
w sprawie przyznania tego świadczenia.
Na zakres realizowanego prawa nie mają wpływu również przytaczane przez stronę okoliczności korzystania ze środków gromadzonych na wspólnym rachunku bankowym, na który były wypłacane świadczenia. W sprawie dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń istotne są bowiem okoliczności prawne dotyczące przysługiwania prawa i jego zakresu. Zatem okoliczności na które powołuje się odwołujący nie stanowią istotnych okoliczności faktycznych w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. dla sprawy dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Brak było więc podstaw do uchylenia decyzji ostatecznej w trybie wznowienia postępowania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję SKO z 11 września 2024 r. R.L. wniósł o uchylenie decyzji organów I i II instancji oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania wg norm przepisanych.
Podtrzymując w całości argumentację zawartą w odwołaniu podkreślił, że kluczową okolicznością która powinna skutkować uchyleniem decyzji Prezydenta z 17 lutego 2023 r. było to, że całość świadczeń wychowawczych przyznanych na podstawie jego wniosku była pożytkowana przez oboje rodziców zgodnie z celem określonym
w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.dz., którym jest zapewnienie przez państwo realnej pomocy
w wychowywaniu dziecka w postaci faktycznego dostarczenia środków dla częściowego pokrycia wydatków związanych z jego wychowywaniem, w tym opieką nad dzieckiem i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Najistotniejsze
w rozpoznawanej sprawie powinno być zatem ustalenie przez organ, czy faktycznie świadczenie to służyło dziecku i czy na ten cel mogło nim dysponować na równych zasadach każde z rodziców sprawujących naprzemienną opiekę nad dzieckiem. Fakt, że właśnie taka okoliczność miała miejsce w jego przypadku, konsekwentnie wykazywał w toku postępowania, podkreślając, że matka dzieci nie składała odrębnego wniosku o przyznanie świadczeń wychowawczych na córki, a korzystała
z połowy wysokości świadczeń przyznanych skarżącemu na podstawie jego wniosku z 3 lutego 2021 r. złożonego w czasie trwania małżeństwa. Wskazał również, że matka dzieci była upoważniona na takich samych zasadach jak skarżący do korzystania z rachunku bankowego na który wpływało świadczenie w wysokości po 500 zł na każde dziecko, w równym stopniu nim dysponowała, także po orzeczeniu rozwodu i ustaleniu opieki naprzemiennej nad dziećmi.
Skarżący podkreślił, że w orzecznictwie zasadnie podnosi się, że chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi (faktycznemu albo prawnemu), to w istocie świadczenie to służy dziecku. Rodzic czy opiekun jest tylko formalnym odbiorcą tego świadczenia. Charakter i cel tego świadczenia powinny mieć zatem nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę, a przez to skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem rzeczywiście sprawują. Intencją ustawodawcy było zatem powiązanie tej formy pomocy z pokryciem wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci (tak np. NSA w wyroku z 29 listopada 2023 r. I OSK 293/22). Tego organy zupełnie nie wzięły pod uwagę pomijając okoliczność, iż jakkolwiek "technicznie" wnioskodawcą oraz stroną postępowania administracyjnego są osoby wymienione
w art. 4 ust. 2 pkt 1-4 u.p.p.w.d., to faktycznie uprawnionym do tego świadczenia wychowawczego oraz jego beneficjentem jest dziecko.
W konsekwencji więc, wbrew twierdzeniom organu, okoliczność na co faktycznie zostało przeznaczone wypłacone świadczenie, ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne (por. wyrok WSA w Gliwicach z 23 czerwca 2023 r.
II SA/GI 396/23, wyrok WSA w Krakowie z 17 marca 2022 r. III SA/Kr 604/21).
Kolegium wskazało jedynie, że brak złożenia wniosku przez jednego z rodziców sprawujących opiekę naprzemienną nie stanowi przesłanki do przyznania świadczenia w pełnej wysokości drugiemu z rodziców". Takie rozumowanie organu
w jaskrawy sposób narusza art. 4 ust. 1 u.p.p.w.dz. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zupełnie pomija bowiem faktyczne okoliczności rozpoznawanej sprawy, tj. że ze świadczenia przyznanego na podstawie wniosku złożonego jeszcze w trakcie trwania małżeństwa korzystało na identycznych zasadach oboje rodziców. Nie sposób zgodzić się, że świadczenie pieniężne wypłacane na podstawie złożonego jeszcze w trakcie trwania małżeństwa wniosku może być uznane za nienależne
w sytuacji, gdy środki te zgodnie z porozumieniem z matką dzieci zostały przez nas wspólnie spożytkowane na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb naszych wspólnych dzieci, a wysokość tego świadczenia nigdy nie przekraczała kwoty określonej w art. 5 ust. 1 u.p.p.w.dz.
W konsekwencji stanowisko organu jakoby świadczenie wychowawcze było pobrane nienależnie narusza powołane powyżej przepisy i jest wyrazem skrajnego formalizmu wymierzonego w gruncie rzeczy w beneficjentów tego świadczenia.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).
Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały po wznowieniu postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Prezydenta o ustaleniu, że połowa kwoty wypłaconej skarżącemu tytułem świadczenia wychowawczego na dwie córki za okres od 1 czerwca 2021 r. do
31 maja 2022 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązującą go do jej zwrotu. Organy odmawiając uchylenia decyzji we wznowionym postępowaniu zgodnie uznały, że okoliczności powołane we wniosku o wznowienie nie mieszczą się w dyspozycji normy prawnej wynikającej z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Nie zawierają się bowiem w definicji legalnej istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych nieznanych organowi w chwili orzekania, a istniejących w dniu wydania decyzji. Organy nie przyznały im przymiotu istotności dla sprawy, wskazując, że nie mają znaczenia prawnego i pozostają bez wpływu na obowiązek zwrotu świadczenia
w części odpowiadającej połowie kwoty przyznanego świadczenia.
Odmienne stanowisko zaprezentował skarżący, twierdząc, że fakt, iż połowa wysokości świadczeń do pobrania których zdaniem organu nie był uprawniony, została wykorzystana celem zaspokojenia potrzeb dzieci przez uprawnioną do ich pobierania żonę, która miała dostęp do konta, wpisuje się w cel regulacji przyznającej rodzicom uprawnienie do ubiegania się o świadczenie wychowawcze. Tym samym wskazane okoliczności faktyczne jako istotne dla sprawy, lecz nieznane organowi w dniu wydania decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane, stanowią przesłankę wznowieniową stanowiącą podstawę do uchylenia decyzji.
Dokonana przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji doprowadziła do wniosku o niezasadności skargi.
Wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym trybem postępowania administracyjnego służącym ocenie, czy postępowanie zakończone wydaniem ostatecznej decyzji administracyjnej dotknięte zostało jedną z kwalifikowanych (istotnych) wad postępowania wymienionych w art. 145 § 1, art. 145a § 1, art. 145aa § 1 i art. 145b § 1 k.p.a., a jeżeli taka wada wystąpiła, to czy decyzja wydana
w następstwie tego postępowania podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego.
Z treści art. 149 § 1 k.p.a. wynika, że wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia. Postanowienie stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 k.p.a.).
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ właściwy w sprawie wznowienia postępowania odmawia uchylenia decyzji (art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.), albo uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do uchylenia, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy (art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Jedną z podstaw wznowieniowych zawiera art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie
z tą regulacją, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi który wydał decyzję.
W pierwszej kolejności Sąd rozważył kwestię podmiotu, który wystąpił
z inicjatywą wszczęcia postępowania, tj. prowadzenia postępowania na zasadzie wnioskowości bądź oficjalności (z urzędu).
Wznowienie postępowania może nastąpić z urzędu, tzn. z inicjatywy organu,
z wyjątkiem przypadków przewidzianych w art. 145 § 1 pkt 4, art. 145a,
art. 145aa i 145b k.p.a. Organem jest z reguły organ który wydał decyzję w ostatniej instancji, ale też w niektórych przypadkach organ nadzoru (art. 150 k.p.a.). Może on działać z własnej inicjatywy lub z inicjatywą wznowienia może wystąpić podmiot na prawach strony: organizacja społeczna, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich. Natomiast w przypadku przyczyny z art. 145 § 1 pkt 4, art. 145a,
art. 145aa i 145b k.p.a. należy przyjąć, że tylko strona rozporządza tym prawem.
W przedmiotowej sprawie Prezydent postanowieniem z 20 lipca 2023 r. wznowił postępowanie z urzędu, mimo że z wnioskiem o wznowienie nadanym w placówce pocztowej 29 czerwca 2023 r. - z powołaniem się na art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. - wystąpił R.L., jako istotne okoliczności faktyczne istniejące w dacie wydawania decyzji a nieznane organowi wskazując, że matka dzieci nie występowała z wnioskiem o przyznanie jej świadczenia wychowawczego w połowie jego wysokości w związku ze sprawowaniem opieki naprzemiennej nad córkami,
a ponadto świadczenie w wysokości w której zostało uznane za nienależnie przez niego jako ojca dzieci pobrane (w połowie) - mimo że zostało przelane na jego konto - zostało de facto wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem przez drugiego
z rodziców sprawujących opiekę naprzemienną – matkę, który miała dostęp do konta. W rozpatrywanej sprawie zatem inicjatorem działań organu w zakresie wznowienia postępowania był skarżący, a wskazana przez niego we wniosku przesłanka wznowieniowa została powołana w podstawie prawnej postanowienia o wznowieniu postępowania. Wznowienie nastąpić powinno zatem na wniosek, a nie jak wskazał organ w postanowieniu z 20 lipca 2023 r., z urzędu.
Sąd dostrzegając to uchybienie zakwalifikował je jako naruszenie przepisów postępowania, które jednak nie miało wpływu na wynik sprawy. Wznowienie postępowania w sytuacji, gdy podstawą jest art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., może nastąpić zarówno na wniosek jaki i z urzędu, natomiast ustalenia organów i ocena zgromadzonych dowodów w zakresie objętej wnioskiem i powołanej w podstawie prawnej decyzji podstawy wznowieniowej są prawidłowe i wypełniają dyspozycję
art. 107 k.p.a.
W kwestii zachowania terminu do wystąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania Sąd podziela stanowisko Prezydenta zawarte w postanowieniu
z 20 lipca 2023 r. Zgodnie z art. 148 § 1 k.p.a., podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej który wydał w sprawie decyzję
w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W sytuacji, gdy skarżący dowiedział się o treści decyzji zobowiązującej do go zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1 czerwca 2023 r.
i najwcześniej w tej dacie ujawnić się mogła podstawa wznowienia, to wystąpienie
z wnioskiem o wznowienie postępowania 29 czerwca 2023 r. nastąpiło
z zachowaniem wymaganego przepisami prawa terminu.
Kluczowa dla oceny prawidłowości podjętych przez organy I i II instancji rozstrzygnięć jest trafność stanowiska, czy powołane we wniosku o wznowienie okoliczności mieszczą się w definicji okoliczności istotnych dla sprawy. Poza sporem pozostaje, że były to okoliczności nieznane organowi który wydawał decyzję,
a istniejące w dniu jej wydawania. Nie były one jednak istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd zauważa, że dla oceny, czy wnioskodawca powołał się na okoliczności istotne w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie jest wystarczające odwołanie się do subiektywnego przekonania wnioskodawcy. O istotności dla sprawy przesądza, czy okoliczności te stanowią taką składową stanu faktycznego sprawy, że brak tych okoliczności z punktu widzenia przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę prawną wydanej decyzji mógł zaważyć na rozstrzygnięciu sprawy. Inaczej,
o istotności dla sprawy przesądza związek tych okoliczności z regulacją materialnoprawną. Podstawą taką w rozpatrywanej sprawie były regulacje art. 25
ust. 1 i ust. 2 pkt 6 w zw. z art. 5 ust. 2a i art. 4 ust. 2 u.p.p.w.dz.
Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.p.p.w.dz., osoba która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.dz.). Z art. 5 ust. 2a u.p.p.w.dz. wynika, że
w przypadku gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących
w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Zgodnie
z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.dz., świadczenie wychowawcze przysługuje w pełnej wysokości, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki
i ojca.
Wyrokiem z [...] lutego 2021 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w [...] orzekł rozwód małżeństwa skarżącego i jego żony oraz powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dwiema małoletnimi córkami obojgu rodzicom, ustalając miejsce ich pobytu zgodnie z porozumieniem rodzicielskim zawartym na rozprawie
8 lutego 2021 r. Z porozumienia rodzicielskiego wynika oświadczenie stron co do sprawowania nad małoletnimi córkami opieki naprzemiennej w powtarzających się okresach tygodniowych, które liczone będą od godziny 18 w niedzielę rozpoczynającą tydzień opieki jednego z rodziców, do godz. 18 następnej niedzieli, kiedy opiekę przejmować będzie drugi rodzic. Również naprzemiennie ustalono sposób spędzania czasu podczas ferii, wakacji i świąt. Wyrok uprawomocnił się
16 lutego 2021 r.
W trakcie realizacji prawa do świadczenia zmienił się zatem stan faktyczny sprawy
w ten sposób, że od dnia uprawomocnienia się wyroku skarżący utracił uprawnienie do pobierania świadczenia wychowawczego na córki - przestał spełniać przesłanki ustawowe wynikające z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.dz. do pobierania świadczenia wychowawczego na dzieci w pełnej wysokości, tj. po 500 zł miesięcznie na dziecko, o czym nie powiadomił organu przyznającego świadczenie.
Na podstawie ustaleń dokonanych przez organ I instancji prawidłowo zatem przyjęło Kolegium, że w sprawie zaistniały okoliczności wyłączające prawo skarżącego do świadczenia w części przypadającej dla drugiego z rodziców sprawujących opiekę naprzemienną w porównywalnych i powtarzających się okresach. Skarżący był na dzień wydania decyzji uprawniony wyłącznie do uzyskania świadczenia w połowie jego wysokości, stanowiącego kwotę po 250 zł na każde
z dwojga dzieci. Niezależnie zatem od powołanych we wniosku okoliczności słusznie oceniły organy administracji, że okoliczność niewystąpienia przez matkę dzieci
z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego, nie stanowiła okoliczności istotnej z punktu widzenia oceny, czy świadczenie zostało nienależnie pobrane, podobnie jak fakt, że matka dzieci korzystała z pieniędzy pochodzących z tego świadczenia w zakresie w jakim uznano je za świadczenie nienależnie pobrane przez skarżącego. Ustawodawca bowiem nie uzależnił wysokości pobieranego świadczenia przez każde rodziców w przypadku opieki naprzemiennej ani od tego czy drugi rodzic z takim wnioskiem wystąpił, ani od tego czy - jak ma to miejsce
w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy - w razie przyznania takiego prawa
w pełnej (nieprawidłowej) wysokości oddał połowę świadczeń drugiemu z rodziców, który z wnioskiem nie występował. Innymi słowy, w przypadku sprawowania opieki naprzemiennej dzielonej po połowie, każde z rodziców może ubiegać się
o przyznanie świadczenia wychowawczego tylko w połowie. Ponieważ świadczenie przyznawanie jest na wniosek, wystąpienie w takiej sytuacji z wnioskiem tylko przez jednego z uprawnionych rodziców skutkuje brakiem prawa do jego pobierania
w pełnej wysokości. Okolicznością prawnokształtującą jest tu pozostawanie dzieci
w systemie opieki naprzemiennej.
W konsekwencji nie można przychylić się do stanowiska skarżącego
w zakresie w jakim twierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia art. 4 ust. 1 u.p.p.w.dz. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stan faktyczny został ustalony
i oceniony prawidłowo, a ocenie tej Kolegium dało wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, sporządzonemu zgodnie z wymogami wynikającymi w tym zakresie
z art. 107 k.p.a. Tym samym brak było podstaw do wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Prezydenta z 17 lutego 2023 r. w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych przez skarżącego świadczeń.
Końcowo Sąd wyjaśnia, że co do zasady rację należy przyznać skarżącemu
w zakresie w jakim przedstawił w skardze cel świadczenia wychowawczego, dowodząc równocześnie, że sposób w jaki zostało wykorzystane świadczenie
w części przypadającej matce dzieci a przelane na jego konto, w całości wpisuje się w realizację tego celu. Jednakże bezspornie i jednoznacznie art. 5 ust. 2a u.p.p.w.dz. nie pozostawia wątpliwości w zakresie jego wykładni, a tym samym sposobu jego stosowania. W konsekwencji, w zakresie uznanym za nienależnie pobrane przez skarżącego, tj. w połowie, świadczenie wychowawcze podlega przez niego zwrotowi, mimo że matka dzieci – choć formalnie uprawniona do pobierania połowy świadczenia - nie wystąpiła ze stosownym wnioskiem o jego przyznanie.
Otwarta pozostaje kwestia ewentualnych rozliczeń pomiędzy rodzicami dzieci
w zakresie zwrotu kwoty pobranej z konta skarżącego przez jego byłą żonę (matkę dzieci), odpowiadającej kwocie podlegającej zwrotowi przez skarżącego. Kwestia ta należy jednak do sfery prawa cywilnego i nie jest objęta postępowaniem, pozostając poza zainteresowaniem organów administracji i Sądu.
Z powołanych wyżej względów Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.