II SA/Rz 716/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o zwrocie zasiłku pielęgnacyjnego, uznając, że świadczenie nie było nienależnie pobrane z powodu przedłużenia ważności orzeczenia o niepełnosprawności w okresie pandemii.
Skarżący G. D. został zobowiązany przez organy administracji do zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, uznanego za nienależnie pobrany po uzyskaniu nowego orzeczenia o stałej niepełnosprawności. Sąd administracyjny uchylił te decyzje, stwierdzając, że zasiłek nie był nienależnie pobrany. Kluczowe znaczenie miało przedłużenie ważności poprzedniego orzeczenia o niepełnosprawności na mocy specustawy covidowej, co oznaczało, że skarżący nadal spełniał warunki do otrzymania świadczenia.
Sprawa dotyczyła decyzji administracyjnych nakładających na skarżącego G. D. obowiązek zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, który został uznany za nienależnie pobrany. Organy argumentowały, że po uzyskaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 14 października 2020 r., które zastąpiło orzeczenie z 27 stycznia 2015 r. tracące ważność 30 listopada 2020 r., skarżący powinien był poinformować organ i złożyć nowy wniosek. Skarżący nie poinformował o nowym orzeczeniu, co zdaniem organów skutkowało utratą uprawnienia do zasiłku od 1 grudnia 2020 r. i obowiązkiem zwrotu wypłaconych kwot. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, umarzając jednocześnie postępowanie administracyjne. Sąd uznał, że zasiłek nie był nienależnie pobrany, opierając się na przepisach specustawy covidowej (art. 15h ust. 2 pkt 1), które przedłużały ważność orzeczeń o niepełnosprawności wydanych na czas określony do 60 dni po odwołaniu stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do wydania nowego orzeczenia. Zniesienie stanu epidemii nastąpiło 16 maja 2022 r., a stanu zagrożenia epidemiologicznego 1 lipca 2023 r. Sąd podkreślił, że poprzednie orzeczenie z 27 stycznia 2015 r. było nadal ważne do czasu zniesienia stanu zagrożenia epidemiologicznego, a nowe orzeczenie z 14 października 2020 r. potwierdzało niepełnosprawność na stałe. Dodatkowo, sąd zwrócił uwagę na nieprecyzyjne pouczenia organów dotyczące obowiązku informowania o zmianach, co w połączeniu ze złożonością przepisów pandemicznych, nie pozwalało na uznanie świadomego pobierania świadczenia nienależnie przez skarżącego. Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów zastępstwa procesowego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, zasiłek pielęgnacyjny nie może być uznany za nienależnie pobrany w takiej sytuacji, ponieważ orzeczenie o niepełnosprawności było nadal ważne na mocy przepisów specustawy covidowej, a skarżący nie działał w złej wierze.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że przepisy specustawy covidowej przedłużały ważność orzeczeń o niepełnosprawności, co oznaczało, że skarżący nadal spełniał warunki do otrzymania zasiłku. Uzyskanie nowego orzeczenia w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego nie pozbawiało go prawa do świadczenia, dopóki poprzednie orzeczenie było ważne na mocy ustawy. Dodatkowo, sąd podkreślił, że brak natychmiastowego poinformowania o nowym orzeczeniu, w kontekście nieprecyzyjnych pouczeń i złożoności przepisów, nie świadczy o świadomym pobieraniu świadczenia nienależnie.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (23)
Główne
P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 145 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.ś.r. art. 30 § 2 pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
specustawa covidowa art. 15h § 2 pkt 1
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązań związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
specustawa covidowa art. 15h § 2
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązań związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Pomocnicze
K.p.a. art. 138 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
u.ś.r. art. 25 § 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
specustawa covidowa art. 15h § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązań związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Ustawa z dnia 9 marca 2023r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw art. 23 § 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 1
P.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
K.p.a.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
u.ś.r. art. 30 § 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
K.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 7a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
K.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
P.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § 1 pkt 1 lit c
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ważność orzeczenia o niepełnosprawności przedłużona na mocy specustawy covidowej. Brak świadomości strony o nienależnym pobieraniu świadczenia z powodu nieprecyzyjnych pouczeń i złożoności przepisów. Zastosowanie art. 15h ust. 2 pkt 1 specustawy covidowej.
Odrzucone argumenty
Uznanie zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrany z powodu uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności i braku poinformowania o tym organu. Organy administracji prawidłowo zastosowały art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.
Godne uwagi sformułowania
obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy przepis art. 15h ust. 2 pkt 1 specustawy covidowej należy rozumieć w ten sposób, że [...] zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia pouczenia [...] są nieprecyzyjne, a przez to mylące dla strony
Skład orzekający
Elżbieta Mazur-Selwa
przewodniczący
Jolanta Kłoda-Szeliga
sprawozdawca
Maria Mikolik
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów specustawy covidowej dotyczących przedłużenia ważności orzeczeń o niepełnosprawności i ich wpływu na prawo do świadczeń, a także kwestia oceny świadomości strony o nienależnym pobieraniu świadczeń."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z okresem pandemii i przepisami ją regulującymi. Może być mniej bezpośrednio stosowalne po zakończeniu obowiązywania tych przepisów, ale stanowi ważny precedens w zakresie interpretacji przepisów przejściowych i zasad odpowiedzialności za nienależnie pobrane świadczenia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia (zasiłek pielęgnacyjny) i pokazuje, jak złożone przepisy pandemiczne mogą wpływać na prawa obywateli, a także jak sądy interpretują zasady słuszności i dobrej wiary w kontekście administracyjnym.
“Pandemia i zasiłek pielęgnacyjny: czy można stracić świadczenie przez niejasne przepisy?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Rz 716/24 - Wyrok WSA w Rzeszowie Data orzeczenia 2024-11-27 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-06-10 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Sędziowie Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący/ Jolanta Kłoda-Szeliga /sprawozdawca/ Maria Mikolik Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane I OZ 547/24 - Postanowienie NSA z 2024-09-19 Skarżony organ Prezes Rady Ministrów Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135, art. 145 § 3 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Dz.U. 2023 poz 390 art. 30 ust. 2 pkt 1, art. 25 ust. 1, Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Maria Mikolik AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2024 r. sprawy ze skargi G. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 12 kwietnia 2024 r. nr SKO.4111/317/2024 w przedmiocie ustalenia, że zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązania do jego zwrotu I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 19 lutego 2024 r. nr OPSGŁ.5211.57.2015; II. umarza postępowanie administracyjne; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącego G. D. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia 12 kwietnia 2024 r. nr SKO.4111/317/2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie (dalej: SKO, Kolegium, organ odwoławczy) po rozpatrzeniu odwołania G. D. (dalej: Skarżący) od decyzji Wójta Gminy [...] (dalej: Wójt lub organ I instancji) z dnia 19 lutego 2024r., nr [...] w przedmiocie uznania zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrany i zobowiązania do zwrotu wypłaconych kwot – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm. – dalej: K.p.a.) oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm. – dalej: u.ś.r.) – utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wydanie decyzji poprzedziło postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Na wniosek Skarżącego z 14 kwietnia 2015 r., do którego załączone zostało orzeczenie z 27 stycznia 2015 r. o zaliczeniu Skarżącego do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony do 31 maja 2020 r., organ I instancji decyzją z 28 kwietnia 2015r. nr [...] przyznał Skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 grudnia 2014 r. do 31 maja 2020 r. Decyzją zmieniającą z 10 czerwca 2020 r. organ I instancji, działając z urzędu, przedłużył okres przyznanego Skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Decyzją zmieniającą z 22 sierpnia 2023 r. organ I instancji, działając z urzędu, po raz kolejny przedłużył okres przyznanego Skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego do 31 grudnia 2023r., jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. 29 grudnia 2023 r. Skarżący przedłożył organowi uzyskane orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 14 października 2020 r. zaliczające Skarżącego do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe. W tej sytuacji organ I instancji, opisaną na wstępie decyzją z 19 lutego 2024 roku ustalił, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony Skarżącemu za okres od 1 grudnia 2020 r. do 30 listopada 2023 r. w wysokości 215,84 zł miesięcznie jest świadczeniem nienależnie pobranym (pkt 1) oraz zobowiązał Skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za ww. okres w łącznej wysokości 7 770,24 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie (pkt 2). Organ I instancji podał, że strona uzyskała orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym – orzeczenie z dnia 14 października 2020 r. nr [...], natomiast poprzednie orzeczenie o niepełnosprawności z 27 stycznia 2015 r. utraciło ważność 30 listopada 2020 r. Skarżący nie poinformował organu o fakcie uzyskania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ani nie złożył nowego wniosku o przyznanie mu stosownego świadczenia na nowy okres zasiłkowy. W związku z tym, zdaniem organu I instancji, Skarżący utracił uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego od 1 grudnia 2020 r., a co za tym idzie wypłacone świadczenie za okres wskazany w decyzji jest świadczeniem nienależnie pobranym. Strona po otrzymaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 14 października 2020 r. powinna była poinformować organ o tym fakcie pomimo, zgodnie ze stosownym pouczeniem o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na wypłatę świadczenia, które zawarto w decyzji organu I instancji z dnia 28 kwietnia 2015 r. jak i w decyzji zmieniającej z dnia 19 listopada 2018 r., 10 czerwca 2020 r. oraz z dnia 22 sierpnia 2023 r. Od przedmiotowej decyzji, zachowując ustawowy termin - odwołanie złożył Skarżący, zarzucając brak należytego pouczenia. Wskazał, że cała sytuacja wynikła jedynie z powodu niedopełnienia drobnej formalności, gdyż Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydał w dniu 14 października 2020 r. orzeczenie zaliczające go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe. W tej sytuacji nałożenie obowiązku zwrotu pobranego zasiłku jest oczywiście niesprawiedliwe. Opisaną na wstępie zaskarżoną decyzją z dnia 12 kwietnia 2024 r. SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając stanowisko organu I instancji, co do uznania pobranego przez Skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależne. SKO podkreśliło, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Organ odwoławczy wskazał, że w okolicznościach niniejszej sprawy poza sporem jest, że strona została pouczona o konieczności poinformowania organu o otrzymaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Pouczenie takie znalazło się we wskazanych uprzednio decyzjach organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, umorzenie postępowania administracyjnego oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego, Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 7 K.p.a. poprzez całkowite pominięcie przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy interesu Skarżącego, a także interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, tj.: przeprowadzenie skrajnie niekorzystnej dla Skarżącego interpretacji przepisów, w celu odebrania mu wypłaconych środków finansowych, mimo że Skarżący jest osobą niepełnosprawną, w okresie rzekomo nienależnie pobieranego świadczenia był faktycznie osobą niepełnosprawną i spełniał warunki do wypłaty tego świadczenia oraz nadal je spełnia i w kwestii jego niepełnosprawności nic się nie zmieniło, poza wydaniem orzeczenia o niepełnosprawności na stałe, przedkładając tym samym interes fiskalny państwa nad interes społeczny oraz nad interes osoby niepełnosprawnej, znajdującej się w sytuacji życiowej, w której z konieczności zmuszona jest ona do korzystania z tego typu świadczeń i które to świadczenia stanowią środki na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb życiowych; - art. 7a § 1 K.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych normy prawnej na niekorzyść Skarżącego, w sytuacji gdy przepis ten nakłada na organy administracji rozstrzyganie wątpliwości na korzyść strony postępowania, jeśli przedmiotem tegoż postępowania jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, co doprowadziło do wydania decyzji skrajnie niekorzystnej dla Skarżącego; - art. 80 K.p.a. poprzez przeprowadzenie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, która to ocena pozostaje sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego: - art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązań związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2024r. poz. 340 dalej: specustawa covidowa) poprzez przyjęcie, że wydanie wobec Skarżącego nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w okresie trwania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii pozbawiło go od 1 grudnia 2020 r. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego; - art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że pobierany przez Skarżącego na podstawie decyzji z dnia 29 października 2021 r. zasiłek pielęgnacyjny stanowił nienależnie pobrane świadczenie, pomimo że Skarżący nie miał świadomości tego, że świadczenia pobierane są nienależnie, szczególności nie został wyraźnie pouczony o braku prawa do pobierania świadczeń na skutek wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w okresie trwania stanu epidemii. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując wyrażone uprzednio stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: skarga jest uzasadniona. W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.– dalej: P.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Uwzględniając skargę na decyzję bądź postanowienie Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważność, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). W tak określonych granicach zaskarżenia, skargę należało uwzględnić, gdyż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa wymagającym usunięcia jej z obrotu prawnego. Przedmiotem kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie jest decyzja stwierdzająca, że pobrany przez Skarżącego zasiłek pielęgnacyjny został pobrany nienależnie, w konsekwencji czego Skarżący został zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Organy obu instancji, jako podstawę do wydania decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane przyjęły art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne, uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; Z uwagi na pierwszą część powołanego przepisu, zasadnicze znaczenie w sprawie mają przepisy obowiązujące w okresie wystąpienia na obszarze RP wirusa SARS-CoV-2. Sąd w całości podziela stanowisko tutejszego Sądu wyrażone w wyrokach z 5 kwietnia 2024r. II SA/Rz 83/24 oraz II SA/Rz 145/24 Stosownie do art. 15h ust. 2 pkt 1 specustawy covidowej, z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zaznaczyć należy, że zniesienie stanu epidemii nastąpiło z dniem 16 maja 2022 r. (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 maja 2022 r. Dz. U. z 2022 r. poz. 1025), natomiast stan zagrożenia epidemiologicznego zniesiony został z dniem 1 lipca 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 1118). W orzecznictwie przyjęto, że przepis art. 15h ust. 2 pkt 1 specustawy covidowej należy rozumieć w ten sposób, że jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wygasa w okresie trwania pandemii wirusa SARS-CoV-2, ulega ono, z mocy prawa, przedłużeniu do 60. dnia licząc od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do momentu wydania nowego orzeczenia. Podkreślono, że okres, na jaki ustawodawca przedłużył ważność terminowego orzeczenia, a więc 60 dni tudzież data wydania nowego orzeczenia dotyczy sytuacji, w której odwołano stan zagrożenia epidemicznego lub stanu pandemii (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 marca 2022 r. II SA/Po 461/21). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę utożsamia się z taką wykładnią powołanego przepisu. W realiach niniejszej sprawy orzeczenie o niepełnosprawności Skarżącego wydane zostało 27 stycznia 2015 r. z okresem ważności do dnia 31 maja 2020 r. Orzeczenie to stanowiło podstawę przyznania Skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego (decyzja z 28 kwietnia 2015r. zmieniona decyzjami z dnia 19 listopada 2018 r., 10 czerwca 2020 r. oraz z 22 sierpnia 2023 r.). Ponieważ zniesienie stanu epidemii nastąpiło z dniem 16 maja 2022 r., natomiast stan zagrożenia epidemiologicznego zniesiony została z dniem 1 lipca 2023 r., dlatego orzeczenie o niepełnosprawności 27 stycznia 2015 r. było orzeczeniem ważnym, natomiast okresy, o których mowa w art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy z 20 marca 2020 r., rozpoczęły bieg dopiero od dnia 1 lipca 2023 r., tj. od dnia zniesienia stanu zagrożenia epidemiologicznego. Konsekwencją takiej wykładni powyżej wskazanego przepisu jest to, że ważności orzeczenia z 27 stycznia 2015 r. nie przekreśla fakt wydania w dniu 14 października 2020r. nowego orzeczenia o niepełnosprawności Skarżącego, notabene, potwierdzającego jego niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym na stałe. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Skarżący do czasu zniesienia stanu zagrożenia epidemiologicznego nie miał obowiązku informowania organu o wydaniu nowego orzeczenia (art. 25 ust. 1 u.ś.r.), bowiem uprzednio wydane orzeczenie o niepełnosprawności było nadal orzeczeniem ważnym. Zatem nie zaistniała przesłanka uzasadniająca uznanie pobranego świadczenia, jako nienależnego (art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r.). Nowe orzeczenie, które wydane zostało w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemiologicznego, potwierdzające niepełnosprawność Skarżącego na stałe jest podstawą przyznania świadczenia Skarżącej na dalszy okres. W stanie faktycznym sprawy zastosowanie ma również przepis art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2023r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023r. poz. 852) zgodnie, z którym orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, o którym mowa w art. 15h specustawy covidowej w brzmieniu dotychczasowym, którego okres ważności upłynąłby do dnia 31 grudnia 2020 r. - zachowuje ważność do dnia 31 grudnia 2023 r., - jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wobec dalszego przedłużenia okresu ważności uprzednio wydanego orzeczenia o niepełnosprawności – świadczenia pobranego przez Skarżącego nie można uznać za nienależnie pobrane. Odnosząc się, na marginesie sprawy do kolejnej przesłanki uznania świadczenia za nienależnie pobrane tj. do kwestii pouczenia strony o braku prawa do pobierania świadczenia - która to przesłanka stanowi główny argument skargi wniesionej w przedmiotowej sprawie - należy podkreślić, że pouczenia, na które powołują się organy obu instancji w sytuacji, w której faktycznie był Skarżący, są nieprecyzyjne, a przez to mylące dla strony. W decyzji z 22 sierpnia 2023r. w sprawie przedłużenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego do 31 grudnia 2023r. na podstawie dotychczasowego orzeczenia o niepełnosprawności, którego ważność została przedłużona z mocy ustawy, strona została poinformowana o konieczności niezwłocznego przedstawienia nowego orzeczenia o niepełnosprawności. W tej sytuacji, skoro Skarżący odniósł ową "niezwłoczność" do daty końcowej przyznania mu przedmiotowego świadczenia i przedstawił owo orzeczenie tuż przed upływem tego okresu (29 grudnia 2023r.) nie sposób uznać go za osobę, która w sposób świadomy pobierała nienależne jej świadczenie. Jak słusznie bowiem zaważył pełnomocnik Skarżącego na rozprawie w dniu 27 listopada 2024r. wyżej opisana konstrukcja przepisów uchwalanych podczas pandemii budzi wątpliwości, co do ich zastosowania nawet dla profesjonalistów, wobec czego nie powinna być podstawą do wyciągania w stosunku do obywateli tak daleko idących skutków, jak żądanie zwrotu przyznanych uprzednio świadczeń, przedłużonych w okresie pandemii. Stanowisko pełnomocnika znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym sądy zwracają uwagę na fakt, że obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być zatem świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego - wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r. I OSK 1391/21; wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2024 r. I OSK 1520/23; wyrok NSA z dnia 19 października 2021 r. I OSK 539/21; wyrok z dnia 7 listopada 2024 r. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim II SA/Go 349/24; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 25 września 2024 r. II SA/Rz 648/24. W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy Skarżący zawnioskował o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na kolejny okres, otrzymał stosowne orzeczenie, przez co spełnił przesłanki materialnoprawne do przyznania mu zasiłku pielęgnacyjnego. Nie wprowadził organów w błąd, co do istotnych okoliczności mających wpływ na przyznanie świadczenia bądź wysokość tego świadczenia, a jedynie poinformował organ o fakcie otrzymania kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności tuż przed upływem okresu, na który przedmiotowe świadczenie zostało przyznane – przedłużone z uwagi na wyjątkową sytuację związaną z pandemią. Tym samym, abstrahując od wyżej opisanej kwestii skutków przedłużania mocy obowiązującej orzeczeń o niepełnosprawności, których moc obowiązująca kończyła się w okresie pandemii, należy podkreślić że w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy, nie można traktować Skarżącego jako osoby, która w sposób świadomy pobrała nienależne jej świadczenie. Wobec powyższego należy uznać, że w przedmiotowej sprawie przesłanki z art. 30 ust.2 pkt 1 u.ś.r. nie zostały spełnione. Skarżący nie pobrał zatem przedmiotowego świadczenia nienależnie i nie może zostać zobowiązany do jego zwrotu. Z tych przyczyn Sąd, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ponieważ błędna wykładnia prawa materialnego (art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy z 20 marca 2020 r.) spowodowała, że postępowanie dotyczące zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego było bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 K.p.a.), dlatego Sąd, na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a., umorzył postępowanie administracyjne. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Zasądzone do zwrotu koszty postępowania sądowego obejmują wynagrodzenie pełnomocnika wynikające z §14 ust.1 pkt 1 lit c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI