II SA/Rz 711/22

II SA/Rz 711/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2022-10-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Elżbieta Mazur-Selwa /przewodniczący/
Maria Mikolik
Paweł Zaborniak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne
Akta stanu cywilnego
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 709
art. 37 ust. 3
Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur-Selwa Sędziowie WSA Paweł Zaborniak /spr./ AWSA Maria Mikolik Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2022 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 27 kwietnia 2022 r. nr O-III.6231.5.2022 w przedmiocie odmowy uzupełnienia aktu urodzenia I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia 18 marca 2022 r. nr USC.5364.23.2021.ASZ; II. zasądza od Wojewody Podkarpackiego na rzecz skarżącej R. S. kwotę 100 zł /słownie: stu złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi R. S. (dalej: "Skarżącej") jest decyzja Wojewody Podkarpackiego (dalej: "Wojewoda", "Organ Odwoławczy" lub "Organ II instancji") z dnia 27 kwietnia 2022 r. nr O-III.6231.5.2022, wydana w przedmiocie odmowy uzupełnienia aktu urodzenia.
Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt administracyjnych wynika, że w dniu 29 listopada 2021 r. Skarżąca zwróciła się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] (dalej: "Kierownik USC" lub "Organ I instancji") o uzupełnienie aktu urodzenia jej ojca – K. L., nr [...], sporządzonego w dniu [...] marca 1959 r. w [...].
Decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] Kierownik USC odmówił uzupełnienia aktu urodzenia objętego wnioskiem Skarżącej. Uwzględniając odwołanie skarżącej, decyzją z dnia 19 stycznia 2022 r. nr
O-III.6231.17.2021 Wojewoda Podkarpacki uchylił opisaną wyżej decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji. Zdaniem Wojewody decyzja Organu I instancji nie została poprzedzona ustaleniami odnośnie wnioskowanego przez Skarżącą zakresu uzupełnienia aktu urodzenia jej ojca.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] Kierownik USC odmówił uzupełnienia aktu urodzenia o nr [...], sporządzonego w dniu [...] marca 1959 r. w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...], dotyczącego zmarłego K. L., w zakresie danych jego rodziców – daty i miejsca urodzenia ojca oraz daty i miejsca urodzenia matki.
Organ I instancji podał, że w piśmie z dnia 9 lutego 2022 r. Skarżąca sprecyzowała zakres żądania podnosząc, że domaga się uzupełnienia aktu urodzenia K. L. poprzez wpisanie daty i miejsca urodzenia ojca oraz matki. W wyznaczonym terminie nie wykazała jednak istnienia po jej stronie interesu prawnego, a zarazem spełnienia przesłanki określonej art. 37 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 1681) – dalej: "P.s.c.", warunkującej możliwość uwzględnienia wniosku. Organ I instancji podał, że motywy, na które wskazuje Skarżąca, związane z kultem pamięci osoby zmarłej, uznać należało za błędne. Wnioskodawczyni jest już bowiem w posiadaniu danych – aktu małżeństwa rodziców, o które wnioskuje aby zostały ujęte w uzupełnionym akcie urodzenia jej ojca.
Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, decyzją z dnia 27 kwietnia 2022 r. nr O-III.6231.5.2022 Wojewoda Podkarpacki utrzymał w mocy decyzje Kierownika USC z dnia [...] marca 2022 r.
Podzielając w całości stanowisko organu I instancji Wojewoda podał, że Skarżąca nie mieści się w kręgu osób uprawnionych do skutecznego wystąpienia z wnioskiem o uzupełnienie aktu urodzenia jej ojca, wobec czego – stosownie do art. 37 ust. 3 P.s.c. – konieczne było zweryfikowanie, czy posiada ona interes prawny do dokonania żądanej czynności. Zdaniem Organu odwoławczego, prawidłowo przyjął Kierownik USC, że Skarżąca nie legitymuje się istnieniem po jej stronie interesu prawnego i w konsekwencji odmówił uwzględnia wniosku. Wskazany przez skarżącą art. 51 ust. 3 i 4 Konstytucji RP i wynikające z ww. regulacji prawo do ochrony danych osobowych odnosi się m.in. do ograniczenia podmiotów, które mogą skutecznie domagać się zmiany danych osobowych innych osób w aktach stanu cywilnego. Przepis ten nie może natomiast stanowić samoistnej podstawy do dokonania zmiany w akcie urodzenia osoby innej niż wnioskodawca.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, R. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem Skarżącej, decyzja Wojewody została wydana z naruszeniem art. 51 ust, 4 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 1360 z późn. zm.). Interes Państwa nie może bowiem sankcjonować i usprawiedliwiać zachowania w urzędowych dokumentach i zbiorach danych informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą. Skoro zaś przepisy Konstytucji RP stosuje się odpowiednio, to stwierdzenie Organu odwoławczego, że przepis art. 51 ust. 4 Konstytucji RP nie odnosi się do opisywanej sprawy, uznać należy za niezgodne z obowiązującym porządkiem prawnym.
W odpowiedzi na skargę Organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jako zasadna, została przez Sąd uwzględniona.
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).
Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody o utrzymaniu w mocy decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] o odmowie uzupełnienia aktu urodzenia. Zdaniem Organów obu instancji skarżąca strona nie posiada bowiem interesu prawnego w rozumieniu art. 37 ust. 3 P.s.c., który pozwalałby na uwzględnienie jej wniosku o uzupełnienie aktu urodzenia ojca o dane dotyczące dat urodzenia rodziców.
O uznaniu zarzutów skargi zadecydowała błędna wykładnia przepisu prawa materialnego w postaci art. 37 ust. 3 P.s.c. Powołany artykuł P.s.c. stanowi : Uzupełnienia aktu stanu cywilnego dokonuje się z urzędu, na wniosek osoby, której ten akt dotyczy, lub jej przedstawiciela ustawowego, na wniosek osoby mającej w tym interes prawny lub prokuratora, w formie czynności materialno-technicznej.
Nie jest w sprawie podważane przez Organ, iż wnioskodawczyni R. S. była córką K. L., a więc osoby której akt urodzenia miał zostać na Jej wniosek uzupełniony w trybie przewidzianym w art. 37 ust. 3 P.s.c.. Zdaniem Sądu, ma rację strona skarżąca wywodząc swe roszczenie o podjęcie czynności materialno-technicznej z faktu niezaprzeczalnego pokrewieństwa z w/w osobą. Pojęcia interesu prawnego nie można zawężać tylko do ściśle osobistej sfery potrzeby ochrony prawnej podmiotu wnioskującego o uzupełnienie aktu stanu cywilnego. Sfera ta rozciąga się także na osoby spokrewnione z żądającym czynności, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Potrzeba ochrony prawnej stanowiąca rdzeń pojęcia "interes prawny" może odnosić się do potrzeby ochrony prawnej o pamięci osób spokrewnionych z wnioskodawcą. WSA podziela w tym miejscu słusznie stanowisko WSA w Krakowie wyprowadzone w wyroku z dnia 25 października 2021 r. o sygn. III SA/Kr 706/21 (LEX), iż źródeł interesu prawnego w prawie administracyjnych należy upatrywać nie tylko w obszarze norm prawa administracyjnego, ale także w treści art. 23 i 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1740). Na tej podstawie prawnej łączonej z przytoczonym art. 37 ust. 3 P.s.c., strona skarżąca dysponuje samodzielnym dobrem osobistym jako osoba bliska zmarłego w postaci kultu osoby zmarłej. Słusznie WSA podkreśla za orzecznictwem sądów powszechnych, że "Kult pamięci osoby zmarłej, jest samoistnym, jurydycznie samodzielnym dobrem osobistym bliskich zmarłego, które występuje w pewnego rodzaju koincydencji z czcią, jaka zostałaby okazana zmarłemu za życia. Kult pamięci stanowi bowiem indywidualną wartość, silnie wiążącą się z osobowością człowieka, w szczególności sferą jego uczuć i pamięci. Właśnie ta pamięć o całokształcie życia osoby zmarłej, niezwykle charakterystyczna dla tego dobra osobistego, stanowi łącznik z czcią zmarłego, która zostałaby mu okazana za życia. Kult pamięci zmarłego - który jest odrębnym, chronionym prawnie dobrem osobistym, podobnie jak cześć człowieka, posiada dwa aspekty. Pierwszy wyrażający się w stricte osobistej więzi danej osoby z pamięcią o zmarłym, mowa tu o pamięci mającej swoje podstawy w osobistych wspomnieniach oraz uczuciach, jakimi była darzona osoba zmarła za życia. Drugi aspekt to cześć zewnętrzna mająca swoje przedłużenie w kulcie pamięci osoby zmarłej, która jest nakierowana na pielęgnację szeroko pojętej pamięci o zmarłym, w tym jego dobrego imienia, wobec społeczeństwa, a także ochronę tej dobrej pamięci" (tak Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z 26 stycznia 2021 r., sygn. akt I ACa 799/19, LEX nr 3121276). Dobro osobiste w postaci kultu pamięci osoby zmarłej podlega ochronie na gruncie polskiego prawa cywilnego. Istota tego dobra osobistego sprowadza się do ochrony bliskiej relacji, szczególnej więzi emocjonalnej i uczuciowej, jaka istnieje pomiędzy osobą dochodzącą ochrony a osobą zmarłą, bliską uprawnionemu. Jednym z przejawów tego prawa przysługującego osobie bliskiej osoby zmarłego jest prawo do niczym niezakłóconego kultywowania pamięci o zmarłym. Z tak ogólnie określonego prawa podmiotowego możliwe jest wywiedzenie dwóch zasadniczych uprawnień - prawa do "dobrej pamięci" o zmarłym oraz prawa do "pamięci prawdziwej", to jest niezafałszowanej i nieprzekłamanej. Pierwszemu z tych uprawnień odpowiada obowiązek osób trzecich respektowania dobrego imienia osoby zmarłej, drugiemu - obowiązek podawania prawdziwych informacji dotyczących zmarłego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 19 września 2018 r., sygn. akt. VI ACa 595/17, LEX nr 2593593).
Dlatego zgodna z prawem jest prezentowana w skardze wykładnia art. 37 ust. 3 P.s.c., według której osoba spokrewniona winna być uznana za legitymującą się dobrem osobistym w postaci kultu pamięci osoby zmarłej, uzasadniającym przyznanie jej interesu prawnego rozumianego jako obiektywnie chroniona prawem potrzeba ochrony pamięci osoby bliskiej w procedurze podejmowania czynności materialno-technicznej polegającej na uzupełnieniu z urzędu aktu stanu cywilnego. Nieprawidłowe jest więc dokonane mocą skontrolowanych przez WSA decyzji wyłączenie poza zasięg normatywny art. 37 ust. 3 P.s.c. osoby legitymującej się posiadaniem dobra osobistego w postaci prawa do pamięci prawdziwej osoby zmarłej. Na tych podstawach wnioskodawczyni może więc żądać, aby właściwy Organ dokonał uzupełnienia aktu urodzenia Ojca o brakujące w nim dane. Dla istnienia tego roszczenia nie ma natomiast znaczenia pojawiający się w decyzjach argument o posiadaniu tych danych przez wnioskodawczynię. Przedmiotem żądania nie jest bowiem dostęp do danych dotyczących dat urodzenia rodziców ojca, tylko ich wpisanie na zasadach uzupełnienia w istniejący akt stanu cywilnego.
Wobec powyższych motywów należało uznać, że skarżąca strona posiadała interes prawny, aby żądać rozpatrzenia jej wniosku o uzupełnienie aktu urodzenia swego ojca o brakujące jej zdaniem dane. To powoduje zaś, że wydane w niniejszej sprawie decyzje administracyjne obarczone są wadą istotnego naruszenia przepisów prawa materialnego jakim są art. 37 ust. 3 P.s.c. i art. 23 i art. 24 K.c. Przeprowadzony w sposób błędny proces wykładni tych regulacji prawnych, doprowadził do nieprawidłowego z punktu widzenia oceny legalnościowej wyniku sprawy w postaci odmowy uzupełnienia aktu urodzenia. Taki sposób rozumienia art. 37 ust. 3 P.s.c. został również przyjęty przez tut Sąd w wyroku z dnia 17 maja 2022 r., o sygn. II SA/Rz 50/22, CBOSA.
Organy ponownie rozpatrując wniosek Strony winny kierować się oceną prawną swych działań wypowiedzianą w niniejszym wyroku, który nie przesądza o treści czynności materialno – technicznej organu, lecz o tym czy skarżąca posiada interes prawny w jej żądaniu na podstawie art. 37 ust. 3 P.s.c.
Wyłożone przyczyny zadecydowały o uwzględnieniu rozpoznanej skargi na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Natomiast o kosztach postępowania przed WSA orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a.